Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 18 stycznia 2024 r. znak ON. (...).1. (...).2023.EH Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. utrzymał w mocy orzeczenie (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 27 października 2023 r. o niezaliczeniu D. M. do osób niepełnosprawnych. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż odwołująca się wymaga farmakoterapii i okresowej kontroli specjalistycznej, jednakże nie każda choroba, zaburzenie czy wada automatycznie kwalifikuje do niepełnosprawności. Ponadto, organ nie stwierdził istotnego obniżenia zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do zdolności jaką posiada osoba z pełną sprawnością, biorąc pod uwagę płeć, wiek, czynniki społeczne i kulturowe. Odwołująca się może samodzielnie zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe, za które uważa się przede wszystkim czynności samoobsługowe, samodzielne poruszanie się i komunikowanie. Może również wykonywać czynności gospodarstwa domowego i uczestniczyć w życiu społecznym. W związku z powyższym, nie ma przesłanek, aby zakwalifikować odwołującą się do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

D. M. wniosła odwołanie od tego orzeczenia, domagając się zaliczenia jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu wskazała, iż jej dolegliwości pogarszają się, a stosowana tlenoterapia pogłębia jej depresję i stany lękowe.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wniósł o oddalenie odwołania w całości, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

W piśmie z dnia 2 lipca 2024 r. pełnomocnik odwołującej wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu (k. 25). Z kolei w piśmie z dnia 14 listopada 2025 r. wniósł o przyznanie jemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu w potrójnej wysokości (k. 132).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

D. M., urodzona w dniu (...) ukończyła 3 klasy szkoły podstawowej. Nie pracuje i w przeszłości nie wykonywała pracy (poza 1 miesiącem).

Niesporne a nadto dowód: ocena psychologiczna - k. 56 akt organu, dane z wywiadu biegłego psychiatry – k. 49

U D. M. dominują objawy zaburzeń osobowości uwarunkowane organicznie i środowiskowo. Konsekwencją tych zaburzeń był i jest brak stabilizacji życia zawodowego i osobistego. Zaburzenia emocjonalne występujące u odwołującej polegają głównie na występowaniu objawów depresyjno - lękowych. Jej stan zdrowia czyni ją osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności z symbolem 02-P okresowo, do listopada 2027 r.

D. M. wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Dowód: opinia biegłego z zakresu psychiatrii J. K. - k. 47-52 wraz z opinią uzupełniającą – k. 101, dokumentacja lekarska - k. 46 (koperta) oraz w aktach organu.

Ponadto, D. M. leczy się pulmonologicznie. Cierpi na przewlekłą astmę oskrzelową. Stan zdrowia D. M. w zakresie chorób dróg oddechowych nie czyni jej osobą niepełnosprawną.

Dowód: opinia biegłej sądowej z zakresu pulmonologii W. W. – k. 85 wraz z opinią uzupełniającą – k. 116, dokumentacja lekarska – k. 81 oraz w aktach organu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się zasadne jedynie w części.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy ustalony został na podstawie dowodów z dokumentów (głównie dokumentacji lekarskiej), których zarówno treść, jak i forma nie były w niniejszym postępowaniu kwestionowane. Również Sąd nie znalazł podstaw, aby dowodom tym odmówić wiarygodności. Ustalając stan faktyczny sprawy, Sąd oparł się również na dowodach z opinii biegłych sądowych, szerzej odwołując się do nich w dalszej części rozważań.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.11.127.721 z późn. zm.) rozróżnić można trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. (art. 4 ust. 1 ustawy). Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2 ustawy). Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu powodującą w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mającą ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub techniczne. (art. 4 ust. 3 ustawy).

Standardy w zakresie kwalifikowania do poszczególnych stopni niepełnosprawności, uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2015.1110). I tak zgodnie z rozporządzeniem: niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu (§ 29 ust. 1 pkt 1), konieczność sprawowania opieki - całkowitą zależność od otoczenia polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2), konieczność udzielania pomocy, w tym pomocy w pełnieniu ról społecznych – zależność od otoczenia wymagającą wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (§ 29 ust. 1pkt 3), czasowa pomoc w pełnieniu ról społecznych – konieczność udzielania pomocy, o której mowa w § 29 ust.1 pkt 3 w okresach wynikających ze stanu zdrowia (§ 30 ust. 1 pkt 1), a częściowa pomoc w pełnieniu ról społecznych – wystąpienie co najmniej jednej okoliczności, o której mowa w § 29 ust. 1 pkt 3 (§ 30 ust. 1pkt 2), istotne obniżenie do wykonywania pracy - naruszoną sprawność organizmu powodującą ograniczenia w wykonywaniu pracy zarobkowej znacznie obniżające wydajność pracy na danym stanowisku w porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną (§ 31 ust. 1 pkt 1), ograniczenia w pełnieniu ról społecznych - trudności doświadczane przez osobę zainteresowaną w relacjach z otoczeniem i środowiskiem według przyjętych norm społecznych, jako skutek naruszonej sprawności organizmu (§ 31 ust. 1 pkt 2), zaś możliwość kompensacji ograniczeń - wyrównywanie dysfunkcji organizmu spowodowanej utratą lub chorobą narządu odpowiednio przez przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne (§ 31 ust. 2 rozporządzenia).

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego przemawiała za uznaniem za nieprawidłowe stanowiska organu o braku niepełnosprawności D. M.. D. M. kwestionowała niezaliczenie jej przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. do osób niepełnosprawnych, utrzymując przy tym, iż jej stan zdrowia skutkuje stopniem umiarkowanym.

Z uwagi na fakt, iż rozpoznanie niniejszej sprawy wymagało wiadomości specjalnych Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu: psychiatrii i pulmonologii.

Z opinii biegłego psychiatry J. K. wynika, że u D. M. w obecnym stanie psychicznym dominują objawy zaburzeń osobowości uwarunkowane organicznie i środowiskowo. Zaburzenia te charakteryzują się głęboko utrwalonymi wzorcami zachowań, które mają sztywny, niedostosowany do sytuacji charakter. Jej reakcje na różne okoliczności znacznie odbiegają od typowych sposobów postrzegania, myślenia, odczuwania i nawiązywania relacji międzyludzkich. Konsekwencją tych zaburzeń był i jest brak stabilizacji życia zawodowego i osobistego. Zaburzenia emocjonalne występujące u odwołującej się polegają głównie na występowaniu objawów depresyjno - lękowych. W konsekwencji biegły ocenił, że D. M. jest obecnie osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności, wynikającym z zaburzeń osobowości o podłożu organicznym i środowiskowym. Lekki stopień niepełnosprawności wynika z tego, że u D. M. występuje naruszona sprawność organizmu powodująca ograniczenia w wykonywaniu pracy zarobkowej znacznie obniżające wydajność pracy na danym stanowisku w porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną oraz ograniczenia w pełnieniu ról społecznych. Jednocześnie nie ma podstaw do stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu wyższym niż lekki. Biegły psychiatra podkreślił także konieczność kolejnej oceny stanu psychicznego o ocenę funkcjonowania po okresie 3 lat, tj. w listopadzie 2027 r.

Biegła z zakresu pulmonologii W. W. w swojej opinii oceniła, że odwołująca się nie jest osobą niepełnosprawną. Wskazała, że obecny stan zdrowia odwołującej się w zakresie chorób dróg oddechowych nie jest przyczyną niepełnosprawności. Astma podlega leczeniu przez alergologa i pulmonologa. Zalecono unikanie dymu tytoniowego oraz eliminację pierza, co może przyczynić się do złagodzenia dolegliwości.

Odwołująca się wniosła zarzuty do opinii biegłych zarzucając brak rzetelnie przeprowadzonej analizy akt sprawy oraz brak spójności pomiędzy treścią opinii a rozpoznaniem. W odniesieniu do opinii biegłego psychiatry podniosła dodatkowo, że biegły skoncentrował się na kwestiach narodowo – etniczych i kulturowych.

Biegli po wydaniu opinii uzupełniających potrzymali swoje pierwotne stanowiska.

Biegły z zakresu psychiatrii wskazał, że występujące u odwołującej zaburzenia osobowości ze skłonnością do zaburzeń emocjonalnych typu depresyjno – lękowego z medycznego punktu widzenia powodują jedynie trudności w wykonywaniu pracy, a nie całkowitą niezdolność do pracy. Zaprzeczył by wnioski opinii były związane z kwestiami narodowo – etnicznymi.

Z kolei biegła z zakresu pulmonologii wskazała, że dolegliwości odwołującej pod postacią kaszlu nocnego oraz rano wymagają jedynie zaniechania palenia tytoniu oraz zmiany pościeli z pierza na syntetyczną. Dolegliwości odwołującej natury pulmonologicznej nie są przyczyną jej niepełnosprawności.

Opinie biegłych, wydane po badaniu D. M. oraz analizie dostępnej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu jej zdrowia Sąd ocenia jako pełne, jasne i spójne, a wnioski z nich płynące w sposób logiczny i przekonujący umotywowane. Powyższe przy uwzględnieniu, iż biegli to wysokiej klasy specjaliści o wieloletnim doświadczeniu klinicznym i specjalności odpowiedniej do schorzeń odwołującej się, nakazywało uznać sporządzone przez nich opinie za rzetelne i wiarygodne, a w konsekwencji podzielić zawarte w nich wnioski, nie znajdując podstaw do ich zakwestionowania.

W tych warunkach należało w ślad za opinią biegłego z zakresu psychiatrii, zmienić zaskarżone orzeczenie poprzez zaliczenie odwołującej do lekkiego stopnia niepełnosprawności, okresowo do 30 listopada 2027 r. z symbolem 02-P. Ponadto, odpowiednio do opinii biegłego z zakresu psychiatrii, orzeczono o wskazaniach, w zakresie których odwołująca spełnia wymogi stosownie do orzeczonego stopnia niepełnosprawności.

Zmiany orzeczenia dokonano na podstawie art. 477(14) § 2 k.p.c.

W pozostałym zakresie, na podstawie art. 477(14) § 1 k.p.c., w punkcie II wyroku odwołanie oddalono.

Na marginesie należy tylko wskazać, że zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1, o wydanie orzeczenia o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia.

W punkcie III wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa ((...)) na rzecz r. pr. Ł. R. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu. Wyżej wymieniony wnioskował o przyznanie ich w wysokości potrójnej stawki minimalnej. Wysokość kosztów ustalona została przez Sąd jako dwukrotność tej stawki, mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika (fakt napisania kilku pism procesowych, udział w jednej rozprawie). Jednocześnie uznano, że brak jest podstaw do pełnego uwzględnienia wniosku pełnomocnika odwołującej o przyznanie kosztów według potrójnej stawki, gdyż nie pozwalał na to stopień skomplikowania sprawy. Pełnomocnikowi przyznano zatem kwotę 720 zł (360 zł x 2) zgodnie z § 15 ust. 2 w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Na podstawie § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia ustalona kwota została powiększona o należny podatek od towarów i usług. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznano w całości od Skarbu Państwa, ponieważ co do zasadniczego żądania odwołania (ustalenie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności) D. M. przegrała proces.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w wyroku.

ZARZĄDZENIE

1.  (...),

2.  (...),

3.  (...)

8.12.2025 r.