Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Powódka A. G. pozwem z dnia 30 grudnia 2023 r. wniosła o ustalenie, że łączył ją z pozwanym Skarbem Państwa – Izbą Administracji Skarbowej w S. stosunek służby nieprzerwanie w okresie od dnia 1 marca 2010 r. do dnia 7 września 2018 r. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kwoty 9 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 5 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem zwolnienie ze (...)Skarbowej, a także zasądzenie kosztów procesu. Dodatkowo wskazała, że w dniu 1 października 2021 r. została przywrócona do służby w Służbie C.-Skarbowej oraz że roszczenie związane z ustaleniem stosunku prawnego nie jest obwarowane jakimkolwiek terminem. Z ostrożności procesowej wniosła o przywrócenie terminu do złożenia pozwu.

W uzasadnieniu powołała się art. 165, 169 oraz 170 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Wskazała, że przepisy te nakładały na dyrektora izby administracji skarbowej obowiązek złożenia propozycji zatrudnienia lub służby funkcjonariuszowi lub pracownikowi Służby Celnej w terminie do dnia 31 maja 2017 r. W razie przyjęcia propozycji dotychczasowy funkcjonariusz lub pracownik Służby Celnej stawał się odpowiednio, bądź pracownikiem jednostki organizacyjnej Krajowej Administracji Skarbowej, bądź funkcjonariuszem (...)Skarbowej z zachowaniem ciągłości służby lub zatrudnienia. Odmowa lub nie złożenie oświadczenia w wyznaczonym terminie skutkowało zwolnieniem i ustaniem stosunku pracy lub służby. Propozycja zatrudnienia albo służby powinna była być złożona z uwzględnieniem posiadanych kwalifikacji i przebiegu dotychczasowej pracy lub służby. Powódka wskazała, że żaden przepis Ustawy o Służbie Celnej(dalej u.s.c.) nie przewidywał pozbawienia statusu funkcjonariusza Służby Celnej. Nadto przepis 96 ust. 1 i 2 przytoczonej ustawy zobowiązuje kierownika zniesionej jednostki organizacyjnej Służby Celnej, by ten złożył propozycję warunków służby funkcjonariuszowi z uwzględnieniem jego kwalifikacji. Funkcjonariusz w terminie co najmniej 14 dni składa oświadczenie o przyjęciu lub odmowie zaproponowanych warunków. Z kolei art. 150 ust 11 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 16 listopada 2016 r. wprowadza możliwość przeniesienia pracownika do służby w Służbie C.-Skarbowej, a odmowa propozycji skutkuje utrzymaniem dotychczasowego statusu. Natomiast treść art. 153 ust. 1 k.a.s. nakazuje przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego przed przyjęciem kandydata do służby w Służbie C.-Skarbowej. W dalszej części powódka powołując się na zapisy Konstytucji wskazała, że ustawodawca obszedł restrykcyjne przepisy dotyczące zwolnienia ze służby funkcjonariusza Służby Celnej (dotychczas w drodze decyzji administracyjnej) po prostu uchylając ustawę o Służbie Celnej. Jej zdaniem sprzeczny z Konstytucją jest brak możliwości odwołania się od takiej propozycji i obligatoryjnego zwolnienia ze służby w razie odmowy przyjęcia propozycja zatrudnienia lub służby. W rozważaniach powołała się orzecznictwo Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i sądów powszechnych, w tym na wyrok Sądu Rejonowego w Legnicy. Dodała, że dyrektor (...) składał propozycje zatrudnienia lub służby nie uwzględniając kwalifikacji i przebiegu zatrudnienia funkcjonariusza.

W toku procesu powódka sprecyzowała, że głównym żądaniem pozwu jest ustalenie istnienia stosunku służby w ciągłości, a jako roszczenie ewentualne zgłasza roszczenie o odszkodowanie za niezgodne prawem zwolnienie ze służby.

W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Izba Administracji Skarbowej w S. wniosła o odrzucenie pozwu z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Ewentualnie, gdyby jednak Sąd uznał że pozew nie został złożony po terminie wniósł o oddalenie powództwa w całości jako oczywiście bezzasadnego, a także zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazał, że pozew podlega odrzuceniu z uwagi na uchybienie 21 dniowego terminu do złożenia odwołania od wręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę ujętego w art. 264 § 2 Kodeksu Pracy(k.p.) w zw. z art. 277 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (k.a.s.) zarówno co do roszczenia o ustalenie istnienia stosunku służby oraz odszkodowania. Termin ten winien był być liczony od dnia ustania stosunku służby. Ponadto, gdyby uznać, że roszczenia powódki nie należą do spraw z zakresu prawa pracy to zgodnie z art. 252 ust. 1 k.a.s. roszczenia funkcjonariuszy ulegają przedawnieniu po upływie 3 lat od dnia ustania stosunku służby., tj. w dniu 5 czerwca 2017 r. i przedawnienie objętych roszczeń nastąpiło 5 czerwca 2020 r. Przepis art. 165 ust. 3 p.w.k.a.s. nakładał na dyrektora (...) konieczność złożenia propozycji pracy lub służby dotychczasowym funkcjonariuszom lub pracownikom, która nie miała charakteru decyzji administracyjnej. Pozwany wskazał, że propozycja zatrudnienia składana funkcjonariuszom stanowiła ofertę nawiązania stosunku pracy na podstawie umowy o pracę i wymagała zgody obu stron. Odmowa przyjęcia oferty powodowała, że dotychczasowy stosunek służby wygadał, a przyjęcie skutkowało przekształceniem stosunku służby w stosunek pracy. Ponadto nowe przepisy nie nakładały obowiązku składania ofert służby lub pracy, a decyzja taka należała do dyrektora (...). Poza tym stosunek pracy uległ rozwiązaniu w dniu w dniu 6 września 2018 r. na mocy porozumienia stron, a nie jak wskazała w dniu 7 września 2018 r. Powódka również nie wykazała interesu prawnego przy dochodzonym roszczeniu i dlatego wydanie wyroku jest zbyteczne. Jednocześnie pozwany zarzucił powódce (co z resztą powódka przyznała w pozwie), iż celem zgłoszonego roszczenia jest dochodzenie roszczeń przed organem rentowym o wyższą emeryturę. Takie działanie jest sprzeczne z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego(wyrok SN z dnia 23.12.1999 r., sygn. akt I PKN 597/98 oraz z dnia 4.11.1971 r., sygn. akt I PR 344/71), który wskazał, że dochodzenie ustalenia stosunku prawnego w oparciu o art. 189 k.p.c. w celu uzyskania dowodu w innym postępowaniu jest niedozwolone.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

A. G. w okresie od dnia 14 maja 2007 r. była zatrudniona w Izbie Celnej w S. w Urzędzie Celnym w K. w Referacie Kontroli (...), gdzie rozpoczęła służbę przygotowawczą na stanowisku młodszego kontrolera celnego ze stopniem służbowym aplikanta celnego. W dniu 1 marca 2010 r. została mianowana do służby stałej, jako funkcjonariusz Służby Celnej.

Niesporne, a nadto dowód: akt mianowania – k. 52, 101 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r.

Od 1 marca 2017 r. A. G. stała się funkcjonariuszem (...)Skarbowej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Od tej daty pełniła służbę w Izbie Administracji Skarbowej w S., realizując obowiązki w Drugim Urzędzie Skarbowym w K..

Na dzień 28 lutego 2017 r. A. G. miał stopień młodszego rewidenta i zajmowała stanowisko specjalisty Służby Celnej.

Niesporne, a nadto dowód : pismo Dyrektora Izby Celnej – k. 219, 221 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r.

W dniu 30 maja 2017 r. A. G. otrzymała na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej propozycję określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej nie wcześniej niż od 1 czerwca 2017 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zaoferowano jej pracę na stanowisku kontrolera skarbowego w D. (...) Bezpośredniej w Drugim Urzędzie Skarbowym w K.. A. G. przyjęła propozycję w dniu 5 czerwca 2017 r., zastrzegając jednak że będzie korzystać z wszelkich prawnych możliwości, by status funkcjonariusza utrzymać lub odzyskać.

Zadania i obowiązki jakie wykonywała jako funkcjonariusz i jako pracownik były tożsame. A. G. zajmowała się podatkiem akcyzowym, dokonywała oględzin samochodów osobowych, przyjmowaniem deklaracji podatkowych, współpracą z przedsiębiorcami oraz prowadziła postępowania podatkowe.

Niesporne , nadto dowód: propozycja zatrudnienia wraz z oświadczeniem powódki – k. 227, 266 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r., przesłuchanie powódki – k. 88-89

W dniu 30 maja 2017 r. A. G. wezwała Dyrektora I. Administracji Skarbowej w S. do złożenia propozycji służby w związku z przedstawioną propozycją pracy. W następnym piśmie zarzuciła zaskarżonej decyzji niezgodność Konstytucją, nie zastosowanie art. 165 ust. 7 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, poprzez nieuwzględnienie posiadanych kwalifikacji i przebiegu kariery zawodowej przy przedstawianiu propozycji pracy. Wskazała że propozycja pracy w istocie oznacza zwolnienie ze służby.

Pismem z dnia 6 czerwca 2017 r. podtrzymała wcześniejsze wnioski, ale jednocześnie zagwarantowała, że będzie wykonywać swoje obowiązki zgodnie z przedstawioną propozycją zatrudnienia. W piśmie z dnia 9 czerwca 2017 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując że są osoby które znajdowały się w sytuacji analogicznej do niej i zachowali status funkcjonariusza.

Niesporne, a nadto dowód : pisma powódki– k. 229-239, 256-257 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r.

W odpowiedzi na złożone pisma Dyrektor (...) w S. w dniu 8 czerwca 2017 r. wskazał, że od przedstawionej propozycji zatrudnienia żaden środek odwoławczy nie przysługuje, a cała procedura odpowiada prawu.

Niesporne, a nadto dowód : pisma dyrektora (...) k. 261 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r.

W dniu 9 czerwca 2017 r. A. G. wniosła o wydanie jej świadectwa służby w związku z ustaniem stosunku służby oraz wypłatą jej należnej odprawy w wysokości 16 310,88 zł.

Niesporne, a nadto dowód : pismo powódki – k. 268, 273 akt osobowych powódki do dnia 6.09.2018 r.

Pismem z dnia 25 września 2017 r. A. G. wniosła o przywrócenie jej do służby w charakterze funkcjonariusza z uwagi na braki kadrowe w gronie funkcjonariuszy w swojej jednostce.

Niesporne, a nadto dowód : pismo powódki z dnia 25 września 2017 r. – k. 302 akt osobowych powódki do dnia 6.09.2018 r.

W odpowiedzi na pismo powódki z dnia 25 września 2017 r. Dyrektor (...) w S. wskazał, że nie planuje się dokonywania zmian w statusach pracowników.

Niesporne, a nadto dowód : pismo dyrektora (...) z dnia 24 listopada 2017 r. – k. 298 akt osobowych powódki do dnia 6.09.2018 r.

Strony w dniu 7 sierpnia 2018 r. na mocy porozumienia rozwiązały stosunek pracy.

Dowód : wniosek o rozwiązanie umowy o pracę – k. 319 akt osobowych powódki z okresu do dnia 6.09.2018 r., przesłuchanie powódki – k. 88-89

W dniu 1 października 2021 r. A. G. została ponownie mianowana do służby stałej w Służbie C.-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w S. w (...) Urzędzie C.-Skarbowym w S. na stanowisku specjalisty (...)Skarbowej ze stopniem młodszego rewidenta w korpusie podoficerów służby C.-Skarbowej.

Niesporne, a nadto dowód : akt mianowania z dnia 1 października 2021 r. – k. 71, przesłuchanie powódki – k. 88-89

Utrata statusu funkcjonariusza pozbawiała powódkę uprawnień związanych z utrzymaniem statusu funkcjonariusza, w tym możliwości awansu i związanej z tym podwyżki uposażenia. Na powódkę nie było żadnych skarg i nie przeprowadzano żadnych rozmów dyscyplinujących.

Część osób zatrudnionych w jednostce powódki zachowała status funkcjonariusza.

Dowód : przesłuchanie powódki – k. 88-89

Sąd zważył co następuje:

Powództwo o ustalenie istnienia stosunku służby w oznaczonym okresie, a także roszczenie ewentualne o odszkodowanie za niezgodne z prawem zwolnienie ze służby podlegały oddaleniu, jako pozbawione podstawy prawnej w odniesieniu do funkcjonariusza służby celnej dochodzącego swoich praw przed sądem powszechnym – sądem pracy. Natomiast sąd stwierdził, że słuszne uprawnienie powódki wymaga jednak zobowiązania organu do wydania decyzji dotyczącej jej stosunku służbowego, o czym w drugiej części uzasadnienia.

Powódka po wygaśnięciu jej stosunku służby została ponownie go nawiązała po kilku latach przerwy. Swoim pozwem chciałaby ustalenia, że stosunek służby trwał nieprzerwanie, kwestionując dopuszczalność przekształcenia stosunku służby w Służbie C.-Skarbowej w stosunek pracy na czas nieokreślony (ex lege) na skutek przyjęcia propozycji zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w S. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zgodnie z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1948 i 2255) stosunki pracy osób zatrudnionych w (określonych) jednostkach KAS oraz stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS wygasają z dniem 31 sierpnia 2017 r., jeżeli osoby te w terminie do dnia 31 maja 2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby lub po upływie 3 miesięcy, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik albo funkcjonariusz złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, jednak nie później niż dnia 31 sierpnia 2017 r. (ust. 1). W tych przypadkach wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby (ust. 3) a pracownikom oraz funkcjonariuszom przysługują świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3 (ust. 4), czyli w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że powódka przyjęła złożoną w trybie art. 167 ust. 5 Przepisów wprowadzających KAS propozycję zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w S.. Sąd w pełni podziela wykładnię przedstawioną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19 (tak samo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2021 r., (...) 6/21), w uzasadnieniu której stwierdzono, że zawierając umowę o pracę strony stosunku służbowego jednocześnie przyjmują, iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek służbowy funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak "przekształcenie", w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w odnowieniu z art. 506 KC, lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy). Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą alternatywę, w której istnieje wybór między przyjęciem propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę a wygaśnięciem stosunku służbowego. Wybór zatrudnienia pracowniczego nie oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z dotychczasowej służby. W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy przyjął w tej uchwale stanowisko, że były funkcjonariusz celny ma prawo do otrzymania świadectwa służby na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 Przepisów wprowadzających KAS. W podobnym duchu wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 1 lipca 2019 r., I (...) 1/19 wskazując, że w polskim systemie prawnym ustanie (zakończenie) stosunku administracyjnoprawnego jest dopuszczalne na mocy przepisu rangi ustawowej. Przykładem takiego przepisu jest właśnie art. 171 ust. 1 pkt 2 Przepisy wprowadzające ustawę o KAS, zgodnie z którym w przypadku przyjęcia propozycji zatrudnienia, z dniem określonym w propozycji, dotychczasowy stosunek służby w służbie przygotowawczej albo stałej - przekształca się odpowiednio w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony. Następstwem tego uregulowania jest zatem ustanie dotychczas istniejącego stosunku służbowego i powstanie nowego stosunku prawnego, a mianowicie stosunku pracy. NSA podkreślił, że dochodzi do tego przekształcenia na mocy zgodnego oświadczenia woli organu i dotychczasowego funkcjonariusza i nie jest potrzebne wcześniejsze wygaszenie dotychczasowego stosunku służby w służbie przygotowawczej albo stałej, aby mogło dojść do omawianego przekształcenia. Przeciwnie, następstwem tego przekształcenia jest faktyczne zakończenie dotychczasowego stosunku służbowego. Przesłanki wygaśnięcia stosunku służbowego są enumeratywnie wymienione w Przepisach wprowadzających (art. 170 ust. 1) i ustawie o KAS (art. 182). Nie obejmują one sytuacji przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy. Zarówno Sąd Najwyższy jak i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że następstwem zastosowania przepisu art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KAS jest ustanie dotychczas istniejącego stosunku służbowego i powstanie nowego stosunku prawnego, a mianowicie stosunku pracy. Naczelny Sąd Administracyjny przyznał, że regulacja przewidująca mechanizm następujący z mocy prawa (przekształcenie z dniem określonym w propozycji) w istocie obejmuje skutek ustania stosunku służby, podobnie skutek ustania stosunku służby następuje w wyniku wygaśnięcia tego stosunku w trybie art. 170 ust. 1 Przepisów wprowadzających. Nie ma jednak podstawy prawnej, aby ze względu na taki sam skutek ustania stosunku służby, utożsamiać dwa różne zdarzenia prawne przewidziane w Przepisach wprowadzających jakim są przekształcenie stosunku służby w stosunek pracy i wygaśnięcie stosunku służby. A co za tym idzie nie ma podstaw, aby uznać, że ustanie stosunku służby w wyniku przekształcenia jest równoznaczne z wygaśnięciem tego stosunku i - z mocy art. 170 ust. 3 Przepisów wprowadzających, traktującego wygaśnięcie jak zwolnienie ze służby - należy przypisać mu formę decyzji administracyjnej. Przepisy wprowadzające ewidentnie na nowo w sposób jednorazowy (w związku z reformą służb celno-skarbowych) określiły sposób kontynuowania obowiązków przez dotychczas zatrudnionych w tych służbach funkcjonariuszy i sytuacje, których skutkiem jest wygaśnięcie stosunków służbowych.

Powództwo o ustalenie, ewentualnie o odszkodowanie wywodzone jest z administracyjnoprawnego stosunku służbowego, a więc stroną pozwaną jest Skarb Państwa reprezentowany przez właściwą Izbę Administracji Skarbowej (teza 2. uchwały z dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19, a także wyrok SN z 17 stycznia 2024 r., I (...) 29/23). Powódka w taki właśnie sposób prawidłowo oznaczyła pozwanego.

W sprawach z zakresu prawa pracy dotyczących spraw o roszczenia funkcjonariuszy służb mundurowych stroną jest Skarb Państwa. Są to przykładowo sprawy żołnierzy zawodowych; funkcjonariuszy Służby Więziennej; funkcjonariuszy Straży Granicznej, których zatrudnienie ma źródło w stosunku administracyjnoprawnym, a nie w stosunku pracy. W tym zakresie utrwalony jest w judykaturze pogląd, że takie sprawy - jako przekazane z mocy przepisów szczególnych - są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, ale państwowa jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie ma w nich własnej zdolności sądowej i procesowej (nie stosuje się art. 460 § 1 KPC), gdyż nie jest pracodawcą (art. 3 KP), ponieważ nie istnieje stosunek pracy (tak dla przykładu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2013 r., III PZP 4/13 oraz z dnia 22 września 2016 r., III PZP 7/16). W aspekcie materialnoprawnym w takich sprawach legitymowany biernie jest Skarb Państwa, a w aspekcie procesowym zdolność sądową i procesową ma Skarb Państwa reprezentowany przez organ jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie lub organ jednostki nadrzędnej (art. 67 § 2 KPC).

Roszczenia powódki nie są roszczeniami ze stosunku pracy, skoro źródłem ustania stosunku służbowego jest stosunek administracyjnoprawny funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Sąd Najwyższy we wspomnianej wyżej uchwale z dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19 stwierdził, że „(...) nie jest to sprawa ze stosunku pracy. Jest to inna sprawa cywilna do której stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego na mocy ustawy szczególnej (art. 1 KPC in fine z uwzględnieniem art. 277 (...)). Jest to zatem sprawa cywilna w znaczeniu procesowym a nie materialnym, gdyż źródłem uprawnienia i odpowiadającego mu obowiązku nie jest stosunek pracy, lecz stosunek administracyjnoprawny funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie można więc uznać, jak to uczynił Sąd drugiej instancji, że wręczona funkcjonariuszowi służby celno-skarbowej propozycja zatrudnienia ma charakter cywilnoprawny. W istocie jest to akt administracyjnoprawny (…). W postępowaniu o przywrócenie do służby nie jest możliwe orzekanie przez Sąd pracy w przedmiocie odszkodowania z art. 45 w zw. z art. 471 KP gdyż roszczenie powyższe nie ma swego źródła materialnoprawnego w stosunku pracy”.

Z tych względów roszczenie o odszkodowanie wynikające z art. 45 KP, ani powództwo o ustalenie wywodzone z art. 189 KPC, które w istocie miało by analogiczne skutki do przywrócenia do służby, nie mogło być uwzględnione. Przywołane podstawy prawne nie mogą być bowiem stosowane do roszczeń związanych ze stosunkiem służby funkcjonariuszy służby celnej.

Inny status mają funkcjonariusze pozostający w stosunku służbowym, bo nie jest to stosunek prawa prywatnego. Powódka, jako funkcjonariusz pozostawała w stosunku służbowym i tylko przepisy właściwe dla tego stosunku mogą być podstawą oceny jej powództwa. Funkcjonariusz służby celnej nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy i nie ma do niego zastosowania zasada subsydiarnego stosowania przepisów Kodeksu pracy zawarta w art. 5 KP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2012 r., I PK 163/12).

Powyższa argumentacja nie oznacza jednak, że oddalenie powództwa o ustalenie stosunku służby, ewentualnie o odszkodowanie pozwala na definitywne zakończenie postępowania. Powódka wystąpiła z powództwem w związku z ustaniem zatrudnienia na tle zmian ustawowych w administracji celno- skarbowej. Dotychczas sąd administracyjny nie rozpoznał merytorycznie skargi powódki. Powódka wystąpiła z roszczeniami przed sąd powszechny w tej sprawie. Powództwo musiało być rozpoznane, skoro zostało wniesione (art. 1 KPC). Postępowanie przed sądem pracy było więc samodzielne i nie koliduje z biegiem postępowania administracyjnego. Oddalenie powództwa w obecnym postępowaniu wynika z tego, że powódka niezasadnie powołuje się na regulację dotyczącą stosunku pracy w sytuacji, gdy nie chodzi o status pracownika. Nie oznacza to jednak, że osądzona została sprawa, która wynika ze stosunku służbowego funkcjonariusza. Takie rozstrzygnięcie ma swoje oparcie w regulacjach ustawowych dotyczących tego stosunku. Nie można uznać, że w związku z przyjęciem w ustawie (...) regulacji o wygaśnięciu stosunku służbowego, powódka nie ma żadnych uprawnień z tym związanych. Jest uprawniona co najmniej do żądania wydania decyzji dotyczącej jej stosunku służbowego. W szczególnej sytuacji funkcjonariuszy celnych wygaśnięcie stosunku służbowego w orzecznictwie Sądów Administracyjnych kwalifikuje się jako zwolnienie ze służby, które wymaga wydania decyzji (art. 170 ust. 3 (...) w związku z art. 276 § 2 (...) uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2019 r., I (...) 1/19 i wyrok tego Sądu z 3 września 2019 r., I OSK (...), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z 17 stycznia 2019 r., IV SAB/Po 179/18). Decyzję taką powinien wydać Dyrektor I. Administracji Skarbowej w S.. Decyzja powinna mieć na uwadze kryteria wskazane w art. 165 ust. 7 (...), co pozwoli powódce na dalszą kontrolę jej uprawnień, z zachowaniem możliwej kontroli odwoławczej (art. 276 i 277 (...)).

W taki sposób orzekał Sąd Najwyższy w trafnym wyroku z 22 stycznia 2020 r. (I PK 209/18). Wyjaśnił przy tym, że art. 199 ¹ KPC a contrario może być też podstawą do przekazania sprawy do postępowania administracyjnego, gdy powód niezasadnie wszczął sprawę o roszczenie, które mu nie przysługiwało. Nie można zatem zakończyć sprawy w obecnym postępowaniu bez skierowania na właściwą drogę pozostałej akcji sądowej powódki, której wynik zależeć może od decyzji organu (Dyrektora I. Administracji Skarbowej w S.), która w jej sprawie powinna być wydana. Chodzi bowiem o ochronę proceduralną, czyli szerszą niż samo badanie przed sądem powszechnym zasadności żądanej ochrony materialnej (art. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności).

Takie przekazanie nie jest dowolne, jako że powód w obecnym postępowaniu zgłaszał cały szereg zarzutów o nieuzasadnionym negatywnym jej wyborze z kręgu uprawnionych do dalszej służby. Łączyła je przede wszystkim z naruszeniem art. 165 ust. 7 (...). Nie zgadzała się z doborem jej osoby do wygaszenia służby i zaproponowania stosunku pracy. W tej sprawie pominięcie powódki, choćby przez brak decyzji dotyczącej jego stosunku służbowego i kryteriów kontynuacji zatrudnienia służbowego może być badane w postępowaniu administracyjnym. Skoro dostęp do służby publicznej oparty jest na zasadzie równości (art. 60 Konstytucji), to tym bardziej zasada ta nie powinna być pomijana wobec tych, którzy już ją pełnili. Decyzja nie powinna być zatem arbitralna i dowolna. Zwraca się na to uwagę w orzecznictwie na tle spraw odwoławczych od decyzji o wygaśnięciu stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych i braku propozycji dalszej służby lub zatrudnienia (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 października 2019 r., I OSK (...) i z 3 września 2019 r., I OSK 889/18).

Funkcjonariusz służby celnej, którego stosunek służbowy wygasł z końcem sierpnia 2017 r. w związku z wprowadzonymi zmianami w administracji celno-skarbowej i któremu nie zaproponowano dalszej służby nie ma zasadnego roszczenia o ustalenie istnienia stosunku służby lub o odszkodowanie, które są przynależne do stosunku pracy. Ma natomiast prawo do żądania wydania decyzji dotyczącej jego stosunku służbowego i jej kontroli przed sądem administracyjnym.

W rezultacie sąd orzekł o zobowiązaniu Dyrektora I. Administracji Skarbowej w S. do wydania decyzji dotyczącej stosunku służbowego powódki w spornym okresie.

Orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu znajduje podstawę prawną w treści art. 100 oraz 102 k.p.c. Sąd zniósł te koszty pomiędzy stronami, uznając, że o ile powództwo o ustalenie i odszkodowanie podlegały oddaleniu ze względu na brak podstawy prawnej do ich uwzględnienia, to jednak orzeczenie sądu nie jest w całości na niekorzyść powódki, lecz przekazuje sprawę do rozstrzygnięcia decyzją administracyjną przez Dyrektora (...). Zasady słuszności nie pozwalają na obciążanie powódki kosztami procesu. Poza tym ze względu na luki i sprzeczności w legislacji ustaw wprowadzających Krajową Administrację Skarbową i związaną z tym niejednolitość orzecznictwa sądów powódka w momencie wnoszenia pozwu mogła znajdować się w usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu o słuszności swoich twierdzeń.

Sędzia Konrad Kujawa

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

(...)