Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Pozwem, który wpłynął do tutejszego Sądu w dniu 13 stycznia 2012 r. powód M. K. (1) wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwoty 49.776,64 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od 19 lipca 2010 r. do 18 marca 2011 r.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż był zmuszony przez pozwanego pracodawcę do wykonywania swych obowiązków ponad obowiązujący go wymiar czasu pracy. Stawiał się do pracy średnio o godz. 6:30, a pracował do godz. 19:00, przez sześć, a nawet siedem dni w tygodniu, a pozwana nie uiściła na jego rzecz należnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Wskazał przy tym godziny pracy w poszczególnych okresach. Podniósł, że pozwana w sposób nieuprawniony wprowadziła 60 minut przerwy dziennie. Rzeczywisty wymiar czasu pracy oddawała ewidencja wynikająca z czasu wejścia i wyjścia z terenu budowy (...) W konsekwencji powód domagał się wypłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przy przyjęciu 100% dodatku za pracę w nocy, niedzielę i święta oraz dni wolne od pracy oraz 50% dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych w pozostałym okresie.

Sprawa została zadekretowana pod sygn. akt IX NP 37/12. W dniu 27 stycznia 2012 r. Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Nakaz ów został w całości zaskarżony przez pozwaną, która w sprzeciwie wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Pozwana wskazała, iż powód otrzymał całe należne mu wynagrodzenie wynikające z faktycznego czasu pracy zaewidencjonowanego przez pracodawcę i rozliczonego zgodnie z obowiązującym u pracodawcy czteromiesięcznym okresem rozliczeniowym, liczonym od dnia 1 marca 2010 roku (data rozpoczęcia budowy). Podniosła, że czas pobytu powoda na terenie placu budowy nie może być utożsamiany z czasem pracy, albowiem teren budowy (budowa elektrowni) był bardzo rozległy, pracownicy przed przystąpieniem do pracy udawali się do szatni, a dopiero następnie na wyznaczone im miejsce pracy na terenie budowy. W trakcie dnia pracy przerywali pracę celem udania się do stołówki. Ponadto przerwy w pracy spowodowane były warunkami atmosferycznymi, a zgodnie z postanowieniami regulaminu pracy za czas przestoju w pracy spowodowanego warunkami atmosferycznymi wynagrodzenie nie przysługiwał. Nadto strony w aneksach do umowy o pracę umówiły się, iż w zakresie wysokości stawek za godziny nadliczbowe stosowane będzie prawo holenderskie i tak też wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych zostało rozliczone.

Pozwem, który złożonym 13 stycznia 2012 r. powód J. K. (1) wniósł o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa Budowlanego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwoty 49.905,91 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od 9 sierpnia 2010 roku do 18 marca 2011 roku, z analogicznym uzasadnieniem, jak M. K. (1).

Sprawa została zadekretowana pod sygn. akt IX NP 38/12. W niej również Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, który pozwana zaskarżyła w całości domagając się oddalenia powództwa. Swoje stanowisko argumentowała analogicznie, jak w przypadku pozwu M. K. (1).

Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. Sąd połączył sprawę z powództwa J. K. (1) do wspólnego rozpoznania i orzekania ze sprawą z powództwa M. K. (1) i odtąd prowadził obie sprawy pod wspólną sygnaturą IX P 1031/12.

Na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. Sąd połączył sprawę IX P 1031/12 do wspólnego rozpoznania, lecz do odrębnego orzekania ze sprawą o sygnaturze akt IX P 422/11 z powództwa A. B. przeciwko tej samej spółce, celem wspólnego przesłuchania świadków i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2017 r. Sąd oddalił powództwo, zasądził od powodów na rzecz pozwanej kwoty po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił, że M. K. (1) był zatrudniony w pozwanej od dnia 17 lipca 2010 r. na podstawie umów o pracę na czas określony zawartych na następujące okresy: 12 lipca - 31 sierpnia 2010 r., 1 września - 31 października 2010 r., 1 - 28 stycznia 2011 r. oraz od 29 stycznia do 5 sierpnia 2011 r. Został zatrudniony na stanowisku cieśli, jako miejsce pracy wskazano budowy prowadzone przez pracodawcę na ternie powiatów: (...), (...), (...), (...) oraz miasta S., a nadto dopuszczono możliwość zatrudnienia za granicą, przy czym wskazano, iż ustalenie miejsca pracy za granicą oraz związanych z tym warunków zatrudnienia wymaga porozumienia stron. Do wszystkich ww. umów o pracę zostały zawarte aneksy ustalające, że w okresach 12 lipca - 31 sierpnia 2010 r., 1 września - 31 października 2010 r. 1 - 28 stycznia 2011 r. oraz od 29 stycznia 2011 r. do 5 sierpnia 2011 r. M. K. (1) będzie wykonywał pracę w E. w H. za wynagrodzeniem w wysokości 12,70 euro brutto za godzinę pracy, płatnym raz w miesiącu. W aneksach do umów o pracę ustalono, iż pracownik jest ubezpieczony w P. i podlega polskim przepisom ubezpieczeniowym, natomiast zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych będzie potrącana i odprowadzana zgodnie z przepisami obowiązującymi w H.. Powoda obowiązywał czteromiesięczny okres rozliczeniowy, którego początkiem był pierwszy dzień kalendarzowy miesiąca, w którym rozpoczęła się budowa. Odnośnie pracy w godzinach nadliczbowych wskazano, iż jest ona możliwa wyłącznie na pisemne polecenie kierownika budowy, a za pracę w godzinach nadliczbowych przysługują następujące dodatki: za pierwsze 3 godziny dziennie występujące bezpośrednio przed lub po nominalnym dniu pracy - 25%, za pozostałe nadgodziny występujące od poniedziałku do piątku oraz za pracę w sobotę do godz. 21.00 - 50%, za pracę pomiędzy godz. 21:00 w sobotę a godz. 5:00 w poniedziałek oraz za pracę w dni świąteczne - 100%. Przewidziano przerwę na spożycie posiłku w wymiarze nie przekraczającym 60 minut nie wliczanym do czasu pracy. W § 4 umowy ustalono, iż warunki zatrudnienia w H. dotyczące minimalnych okresów pracy i minimalnych okresów wypoczynku oraz minimalne stawki wraz ze stawką za nadgodziny ustalone zostały zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa holenderskiego w myśl postanowień art. 3 ust. 1 pkt a i c Dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. Zgodnie z art. 3 ust. 7 dyrektywy odstąpiono od wdrożenia w umowie postanowień dotyczących urlopu wypoczynkowego z uwagi na korzystniejsze w tym zakresie od prawa holenderskiego rozwiązania w prawie polskim. W aneksach przewidziano również, że pozostałe postanowienia umów o pracę pozostają bez zmian, a w sprawach nieuregulowanych aneksami zastosowanie mają regulamin pracy, regulamin wynagradzania oraz bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa polskiego. M. K. (1) został nadto poinformowany, że dobowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin, a tygodniowa norma czasu pracy 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 4 miesięcy. Gdyby M. K. (1) wykonywał swoją pracę w P., to jako cieśla zarabiałby 8 zł brutto za godzinę pracy, a od 29 stycznia 2011 roku 9 zł brutto za godzinę pracy.

J. K. (1) był zatrudniony u pozwanej od dnia 12 lipca 2010 r. na podstawie umów o pracę na czas określony zawartych na następujące okresy: 12 lipca - 31 sierpnia 2010 r., 1 września - 31 października 2010 r., 1 - 28 stycznia 2011 r. oraz od 29 stycznia 2011 r. do 5 sierpnia 2011 r. Wykonywał pracę na stanowisku cieśli. Jako miejsce pracy wskazano budowy prowadzone przez pracodawcę na ternie powiatów: (...), (...), (...), gryfńskiego oraz miasta S., a nadto dopuszczono możliwość zatrudnienia za granicą, przy czym wskazano, iż ustalenie miejsca pracy za granicą oraz związanych z tym warunków zatrudnienia wymaga porozumienia stron. Do wszystkich ww. umów o pracę zostały zawarte aneksy ustalające, że w okresach 12 lipca - 31 sierpnia 2010 roku, 1 września - 31 października 2010 roku, od 1 stycznia 2011 roku do 28 stycznia 2011 roku oraz od 29 stycznia 2011 roku do 5 sierpnia 2011 roku. J. K. (1) będzie wykonywał pracę w E. w H. (...) za wynagrodzeniem w wysokości 12.70 euro brutto za godzinę pracy, płatnym raz w miesiącu. W aneksach ustalono, iż pracownik jest ubezpieczony w P. i podlega polskim przepisom ubezpieczeniowym, natomiast zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych będzie potrącana i odprowadzana zgodnie z przepisami obowiązującymi w H.. Strony ustaliły, że J. K. (1) będzie zatrudniony w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym, którego początkiem będzie pierwszy dzień kalendarzowy miesiąca, w którym rozpoczęła się budowa. Odnośnie pracy w godzinach nadliczbowych wskazano, iż jest ona możliwa wyłącznie na pisemne polecenie kierownika budowy, a za pracę w godzinach nadliczbowych przysługują następujące dodatki: za pierwsze 3 godziny dziennie występujące bezpośrednio przed lub po nominalnym dniu pracy - 25%, za pozostałe nadgodziny występujące od poniedziałku do piątku oraz za pracę w sobotę do godz. 21.00 - 50%, za pracę pomiędzy godz. 21:00 w sobotę a godz. 5:00 w poniedziałek oraz za pracę w dni świąteczne - 100%. Przewidziano przerwę na spożycie posiłku w wymiarze nie przekraczającym 60 minut nie wliczanym do czasu pracy. W §4 umowy ustalono, iż warunki zatrudnienia w H. (...) dotyczące minimalnych okresów pracy i minimalnych okresów wypoczynku oraz minimalne stawki wraz ze stawką za nadgodziny ustalone zostały zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa holenderskiego w myśl postanowień art. 3 ust. 1 pkt a i c Dyrektywy 96/71,'WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 roku dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. Zgodnie z art. 3 ust. 7 dyrektywy odstąpiono od wdrożenia w umowie postanowień dotyczących urlopu wypoczynkowego z uwagi na korzystniejsze w tym zakresie od prawa holenderskiego rozwiązania w prawie polskim. W aneksach przewidziano również, że pozostałe postanowienia umów o pracę pozostają bez zmian, a w sprawach nieuregulowanych aneksami zastosowanie mają Regulamin Pracy, Regulamin Wynagradzania oraz bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa polskiego. J. K. (1) został nadto poinformowany, że dobowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin, a tygodniowa norma czasu pracy 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 4 miesięcy. Gdyby J. K. (1) wykonywał swoją pracę w P. to jako cieśla zarabiałby 8 zł brutto za godzinę pracy, a od 29 stycznia 2011 roku 9 zł brutto za godzinę pracy.

W obowiązującym u pozwanej regulaminie pracy ustalono, iż czas pracy powinien być w pełni wykorzystany przez każdego pracownika na wykonywanie obowiązków pracowniczych (służbowych). Obecność pracownika w pracy liczy się od chwili stawienia się w pomieszczeniu wyznaczonym do pracy lub wyznaczonym stanowisku roboczym do chwili jego opuszczenia po zakończeniu pracy (§ 23 ust. 2 i 5). Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym, przy czym w szczególnie uzasadnionych przypadkach początkiem tego okresu dla danej budowy będzie pierwszy dzień kalendarzowy miesiąca, w którym rozpoczęto budowę (§ 24 ust. 1). Pracownicy, których dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin mają zapewnioną 15-minutową przerwę w pracy. Jeżeli zezwala na to charakter pracy pracodawca może, na prośbę pracownika, wprowadzić jedną przerwę niewliczaną do czasu pracy, w wymiarze nieprzekraczającym 60 minut, przeznaczoną na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych (§ 25 ust. 4 i 5). Decyzję w sprawie pracy w godzinach nadliczbowych podejmuje każdorazowo pracodawca, doręczając pracownikowi polecenie pracy w godzinach nadliczbowych na piśmie (§ 26). Na stanowiskach robotniczych praca odbywa się w wymiarze 8 godzin dziennie pomiędzy godziną 6:00 a 22:00. Godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy w określonym przedziale czasowym ustala bezpośredni przełożony pracownika po uzgodnieniu z pracodawcą (§ 27 ust. 3). Pracownikowi zatrudnionemu na budowie nie należy się wynagrodzenie za okres przerwy w świadczeniu pracy liczonej od momentu opuszczenia przez pracownika stanowiska pracy do momentu powrotu na stanowisko/miejsce pracy, jak również za okres czasu niezbędny na dojazd/dojście na teren budowy do przydzielonego pracownikowi stanowiska pracy (§ 30 ust. 6). Pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od warunków atmosferycznych nie przysługuje wynagrodzenie za czas przestoju w pracy spowodowanego warunkami atmosferycznymi uniemożliwiającymi wykonywanie robót zgodnie z technologią lub przepisami prawa, w szczególności silnymi wiatrami, zbyt niską lub zbyt wysoką temperaturą otoczenia czy intensywnymi opadami deszcze lub śniegu (§ 30 ust. 7).

Pracownicy przy podpisywaniu umów o pracę, co miało miejsce w siedzibie pracodawcy, mieli możliwość zapoznania się z treścią regulaminu pracy i regulaminu wynagradzania. Dokumenty te przy podpisywaniu umowy leżały na stole, a pracownicy byli informowani, że mają do nich prawo wglądu. W umowach o pracę zawarte było oświadczenie pracowników, że przyjmują do wiadomości treść obowiązujących w spółce regulaminów i zobowiązują się do przestrzegania porządku i dyscypliny pracy. Pod oświadczeniem tym pracownicy, w tym M. K. (1) i J. K. (1), składali swój podpis.

Wcześniej w rozmowach telefonicznych przyszli pracownicy byli informowani o pracy na warunkach prawa holenderskiego, w tym o wysokości dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych.

Budowa w E. rozpoczęła się w marcu 2010 roku. Była zlokalizowana nad M. (...)wydmach. Teren budowy łącznie z placem składowym zajmował około 25-30 hektarów. Poszczególne budowy toczyły się w kilkunastu lokalizacjach. Teren każdej budowy był oddzielony płotem i posiadał własny magazyn narzędzi, znajdował się tam również kontener dla majstrów. Inwestorem generalnym była firma (...). Prace prowadziło dwóch generalnych wykonawców, przy czym każdy z nich miał swoich podwykonawców. Na budowie pracowały osoby zatrudnione w kilkunastu firmach. Najliczniejszą grupę - około 400 osób stanowili pracownicy firmy (...).

W razie pracy na ranną zmianę pracownicy przyjeżdżali na parking usytuowany przed terenem budowy około godz. 6:30 (teren budowy znajdował się około 8 km od miejsca, w którym mieszkali). Po przekroczeniu bramki wejściowej, przy której pracownicy odbijali kartę, udawali się do szatni. Szatnie, kantyny, biura, stołówki znajdowały się na placu zlokalizowanym przed wejściem na właściwy teren budowy i z terenem tym łączyła je kładka. Odległość między bramkami wejściowymi a kładką to około 150-200 m. Kładka miała długość około 45 metrów i prowadziły na nią z jednej strony 54 stopnie, a z drugiej strony 48 stopni. Odległości z poszczególnych miejsc pracy do stołówki wynosiły, w zależności od ich lokalizacji na terenie budowy, od około 520 m przy najbliżej lokalizacji do około 1.550 metrów przy najdalszej lokalizacji (odległości od kładki do stołówki to około 100 m, a od kładki do miejsca spotkań z pracownikami około 50 m).

W szatni pracownicy przebierali się w odzież roboczą. Zimowa odzież robocza składała się z: kalesonów, spodni roboczych ocieplanych, skarpet, obuwia roboczego, bielizny roboczej, flanelowej koszuli, swetra, kurtki, kamizelki odblaskowej, w razie potrzeby spodni i płaszcza przeciwdeszczowych, kominiarki, kasku roboczego, rękawic roboczych, okularów BHP. Przebranie w odzież roboczą zabierało od kilku do kilkunastu minut. Mniej więcej po 20-30 minutach od czasu odbicia karty przy bramie głównej, pracownicy, w drodze na wyznaczone stanowisko pracy mogli, przy biurze, w którym pracował kierownik budowy W. T., uzyskać informacje organizacyjne, dotyczące m.in. wyjazdów do P.. W. T. przekazywał także informacje dotyczące zakwaterowania, czy zaliczek. Czasem wskazywał także ogólnie, na jakich obiektach prace będą prowadzone. Rozmowy z pracownikami z reguły przeprowadzał W. T., a w razie jego nieobecności kierownik robót W. K. albo spotkania z pracownikami się nie odbywały. Obecność na w/w spotkaniach nie była obowiązkowa. Nie była sprawdzana lista obecności. W stosunku do osób, które nie brały udziału w spotkaniach, nie były wyciągane żadne konsekwencje. Dojście do miejsca pracy zabierało pracownikom, w zależności od lokalizacji stanowiska pracy, od około 7 minut do około 15 minut.

Po stawieniu się na wyznaczone miejsce pracy odbywała się odprawa, podczas której pracownicy otrzymywali przydział zadań na dany dzień. Podczas tej odprawy była sprawdzana lista obecności. Mistrzowie zapisywali w swoich notesach godziny stawienia się do pracy i jej zakończenia.

W trakcie dnia pracy pracownikom przysługiwały dwie przerwy, w ramach których udawali się ze swojego miejsca pracy do stołówki. Przerwy trwały 30 minut i odbywały się w godzinach 10:00 - 10:30 oraz 14:00 - 14:30. W sytuacji, gdy czas pracy był krótszy niż 6 godzin miała miejsce jedna przerwa. Dojście ze stanowiska pracy do stołówki i powrót na nie zajmowało średnio - w zależności od lokalizacji stanowiska pracy - od około 15 minut do około 30 minut.

Po zakończonym dniu pracy pracownicy udawali się do szatni, co zajmowało im - w zależności od lokalizacji stanowiska pracy około 7-15 minut, przebierali się w szatni w swoje ubrania oraz opuszczali teren budowy, odbijając kartę na bramie głównej. Zdarzały się sytuacje, że pracownicy czekali na terenie zaplecza socjalnego na swoich kolegów, którzy kończyli pracę później.

W razie rozpoczęcia pracy w późniejszych godzinach, co uzależnione było od warunków pogodowych albo od okresowej konieczności prowadzenia pracy w sposób ciągły, rozkład dnia pracy wyglądał - analogicznie, przy czym przerwy były zarządzane w innych godzinach i przed rozpoczęciem pracy nie dochodziło do spotkań z kierownikiem budowy.

Praca zbrojarzy uzależniona była w znacznej mierze od warunków atmosferycznych, które z uwagi na lokalizację budowy często były niekorzystne. Podmuchy wiatru przekraczające prędkość 32 km/h powodowały, że praca dźwigów była niemożliwa, co praktycznie skutkowało zatrzymaniem prac na budowie. Polecenie zaprzestania pracy dźwigów przy w/w prędkości wiatru wydawał (...)koordynator budowy. Wiązki prętów były podawane przez dźwigi. Zatrzymanie pracy dźwigów skutkowało tym, że zbrojarz mógł jedynie dokończyć pracę z poprzednią wiązką prętów. Budowa budynku wykonywanego w technologii żelbetowej realizowana była tak szybko, jak szybko wykonywane były zbrojenia. Zbrojarze zawsze pracowali na świeżym powietrzu, a ich praca była uzależniona od warunków meteorologicznych. Złe warunki atmosferyczne takie jak wiatr, deszcz i niska temperatura uniemożliwiały pracę zbrojarzy także z uwagi na możliwość przewodzenia prądu przez stalowe konstrukcje i elektronarzędzia.

Na budowie występował wówczas problem z doprowadzeniem prądu do skrzynek elektrycznych na stanowiskach pracy. Prace zbrojarzy uniemożliwiały także oblodzone zbrojenia i rusztowania.

Rzeczywisty czas pracy na stanowiskach pracy był odnotowywany na bieżąco przez majstrów prowadzących kontrolki czasu pracy. W kontrolkach tych jako czas przerw, przy pracy trwającej 8 godzin i więcej, od czasu pracy odliczano 2 godziny. Wskazywano w nich również przez jaki okres czasu pracę uniemożliwiały warunki pogodowe, jaki czas pracy podczas warunków atmosferycznych uniemożliwiających podstawową pracę był przeznaczony na inna pracę oraz jaki czas pracy był poświęcony na wykonanie poprawek (oznaczano to skrótem UST).

Długość przestojów z uwagi na złe warunki atmosferyczne mogła się różnić między poszczególnymi stanowiskami pracy. Od warunków atmosferycznych uzależniona była przede wszystkim praca zbrojarzy. Zbrojarze podczas przestojów zajmowali się uzupełnianiem zabezpieczenia BHP (zajmowały się tym 2-3 osoby, a zbrojarze pracowali w brygadach 6-7 osobowych). Łatwiej było znaleźć pracę zastępczą dla pomocnika zbrojarza niż dla zbrojarza. W razie braku prac zastępczych (brak w kontrolkach oznaczenia BHP) pracownicy udawali się do pomieszczeń socjalnych i oczekiwali na poprawę warunków pogodowych. W sytuacji, gdy z góry było wiadomo, że pogoda nie ulegnie poprawie, pracownicy byli zwalniani do domu.

Kontrolki prowadzone przez majstrów były przekazywane kierownikowi budowy, który w oparciu o nie sporządzał, ewidencję czasu pracy, przekazywaną następnie do P.. Ewidencja czasu pracy stanowiła podstawę do wyliczenia wynagrodzenia należnego pracownikom.

W razie wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych pracownikom było wypłacane wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych bądź był im udzielany czas wolny.

M. K. (1) wykonywał swoją pracę w następujących lokalizacjach: od 19 lipca 2010 r. do 12 sierpnia 2010 r. - (...), od 13 sierpnia do 14 sierpnia 2010 r. - (...), 16 sierpnia - 20 sierpnia 2010 r. - (...), od 23 sierpnia do 11 listopada 2010 r. - (...), 12-16 listopada 2010 r. - U, 19 listopada - 11 grudnia 2010 r. - (...), od 13 grudnia do 22 grudnia 2010 r. – (...), od 23 grudnia 2010 r. do 7 stycznia 2011 r. - U, od 10 - 15 stycznia 2011 r. - (...), od 17 stycznia do 5 marca 2011 r. - (...) (za wyjątkiem 4 dni na obiekcie U), od 10 do 18 marca 2011 r. - (...).

J. K. (1) wykonywał swoją pracę w następujących lokalizacjach: od 19 lipca- 12 sierpnia 2010 r. - (...), od 13 - 14 sierpnia 2010 r. - (...), 16 - 20 sierpnia 2010 r. - (...), od 25 sierpnia do 11 listopada 2010 r. - (...), 12-16 listopada 2010 r. - U, 22 listopada - 11 grudnia 2010 r. - (...), 13 - 22 grudnia 2010 r. - (...), 23 grudnia 2010 r. - 7 stycznia 2011 r. - U, 10 - 15 stycznia 2011 r. - (...), 17 stycznia - 18 marca 2011 r. - (...) (za wyjątkiem 4 dni na obiekcie (...)).

Odległość między stołówką a poszczególnymi miejscami pracy M. i J. K. (1) kształtowała się następująco: (...) 468 metrów, (...) - 800 metrów (...) - 1.000 metrów, (...) - 1.130 metrów, (...) 855 metrów, (...) 855 metrów.

M. K. (1) i J. K. (1) wykonywali swoją pracę przede wszystkim na obiektach (...) zlokalizowanym 468 metrów od stołówki oraz (...) (855 metrów od stołówki).

J. K. (1) w związku ze świadczeniem pracy otrzymał następujące należności:

- za sierpień 2010 r. - 2.558.59 euro,

- za wrzesień 2010 r. - 2.628 70 euro

- za październik 2010 r. - 2.528,11 euro.

- za listopad 2010 r. - 3.015,53 euro,

- za grudzień 2010 r. - 2.665,04 euro,

- za styczeń 2011 r. - 2.442,33 euro,

- za luty 2011 r. - 2.363,31 euro,

- za marzec 2011 r. - 1.497,13 euro.

- za kwiecień 2011 r. - 87,84 euro.

M. K. (1) w związku ze świadczeniem pracy otrzymał następujące należności:

- za lipiec 2010 r. - 1.114,04 euro,

- za sierpień 2010 r. - 2.526,69 euro,

- za wrzesień 2010 r. - 2.612,44 euro,

- za październik 2010 r. - 2.586,67 euro,

- za listopad 2010 r. - 3.015,53 euro,

- za grudzień 2010 r. - 2.671,22 euro,

- za styczeń 2011 r. - 2.446.57 euro,

- za luty 2011 r. - 2.234,93 euro.

- za marzec 2011 r. - 1.624.56 euro,

- za kwiecień 2011 r. - 87,84 euro.

Podatki od wynagrodzeń pracowników były uiszczane w H. (...), natomiast składki na ubezpieczenia społeczne były płacone w P..

J. K. (1) nie wykonywał pracy w następujących okresach: 20 sierpnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 23 sierpnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 24 sierpnia 2010 r. (urlop wypoczynkowy), 18-19 października 2010 r. (wolne za pracę w nadgodzinach w soboty w okresie lipiec - październik 2010 r.), 12-16 listopada 2010 r. (urlop wypoczynkowy), 24-31 grudnia 2010 r. (urlop wypoczynkowy), 1 i 23 grudnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 3 i 7 stycznia 2011 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 3-6 stycznia 2011 r. (urlop wypoczynkowy), 4-8 lutego 2011 r. (urlop wypoczynkowy), 1-3 marca 2011 r. (urlop wypoczynkowy), 4 marca 2011 r. (urlop bezpłatny).

M. K. (1) nie wykonywał pracy w następujących okresach: 20 sierpnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 23 sierpnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 24 sierpnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 1 października 2010 r. (wolne za pracę w godzinach nadliczbowych), 18-19 października 2010 r. (wolne za pracę w nadgodzinach w soboty w okresie lipiec - październik 2010 r.), 12-16 listopada 2010 r. (urlop wypoczynkowy), 1 grudnia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowe), 23 grudnia 2010 r. (wolne za pracę w soboty w okresie listopad - grudzień 2010 r.), 24-31 grudnia 2010 r. (urlop wypoczynkowy), 4-6 stycznia 2011 r. (urlop wypoczynkowy), 3 i 7 stycznia 2010 r. (wolne za godziny nadliczbowa), 4-7 lutego 2011 r. (urlop wypoczynkowy), 8 lutego 2011 r. (urlop bezpłatny), 1- 4 marca 2011 r. (urlop wypoczynkowy).

W lipcu 2010 r. M. K. (1) świadczył pracę przez 82 godziny, przy nominalnym i proporcjonalnym do czasu zatrudnienia czasie pracy 80 godzin. W sierpniu 2010 r. pracował przez 134 godziny i 15 minut, przy nominalnym czasie pracy 128 godzin, we wrześniu 2010 r. - przepracował 100 godzin, przy nominale 104 godzin, w październiku 2010 r. pracował 159 godzin, a nominał to 168 godzin. W okresie rozliczeniowym od lipca do października nominał wyniósł łącznie 480 godzin, a praca powoda - 475 godzin 15 minut.

Od 1 listopada 2010 roku rozpoczął się nowy czteromiesięczny okres rozliczeniowy (budowa rozpoczęła się w marcu 2010 roku).

W listopadzie 2010 r. M. K. (1) świadczył pracę przez 169 godzin i 30 minut, przy wymiarze czasu pracy (po uwzględnieniu urlopu) 152 godzin. W grudniu 2010 r. świadczył pracę przez 127 godzin i 30 minut, a ogólny wymiar czasu pracy wynosił 128 godzin (po odliczeniu urlopu i świąt). W styczniu 2011 r. świadczył pracę przez 134 godziny i 30 minut przy wymiarze czasu (po uwzględnieniu urlopu) 128 godzin. W lutym 2011 r. świadczył prace przez 110 godzin przy wymiarze czasu pracy 120 godzin (po uwzględnieniu urlopu). W okresie rozliczeniowym od listopada 2010 roku do lutego 2011 r. faktyczny czas pracy wyniósł 541 godzin 50 minut, a nominał - 528 godzin. Za godziny nadliczbowe z tego okresu powinien otrzymać 257,17 euro. W marcu 2011 r. M. K. (1) przepracował 43 godziny, a nominał wynosi 40 godzin (liczony proporcjonalnie). Za godziny nadliczbowe winien otrzymać 47,62 euro. Wysokość rekompensaty za godziny nadliczbowe otrzymana przez powoda (łącznie 1.159.07 euro) przewyższa te kwoty.

W sierpniu 2010 r. J. K. (1) pracował przez 132 godziny i 15 minut, przy nominalnym czasie pracy 144 godzin, we wrześniu 2010 roku - przepracował 107 godzin, przy nominale 104 godzin. W październiku 2010 r. pracował 158 godzin i 30 minut, a nominał to 168 godzin. W okresie rozliczeniowym od lipca do października nominał wyniósł łącznie 416 godzin, a praca powoda - 397 godzin 45 minut. Od 1 listopada 2010 r. rozpoczął się nowy czteromiesięczny okres rozliczeniowy. W listopadzie 2010 r. J. K. (1) świadczył pracę przez 172 godziny i 30 minut, przy wymiarze czasu pracy (po uwzględnieniu urlopu) 152 godzin. W grudniu 2010 r. świadczył pracę przez 127 godzin i 30 minut, a ogólny wymiar czasu pracy wynosił 128 godzin (po odliczeniu urlopu i świąt). W styczniu 2011 r. świadczył pracę przez 134 godziny, przy wymiarze czasu (po uwzględnieniu urlopu) 128 godzin. W lutym 2011 r. świadczył pracę przez 111 godzin przy wymiarze czasu pracy 120 godzin (po uwzględnieniu urlopu). W okresie rozliczeniowym od listopada 2010 r. do lutego 2011 r. faktyczny czas pracy wyniósł 545 godzin, a nominał - 528 godzin. Za godziny nadliczbowe z tego okresu powinien otrzymać 322,26 euro. W marcu 2011 r. przepracował 43 godziny i 30 minut, a nominał wynosi 40 godzin (liczony proporcjonalnie). Za godziny nadliczbowe winien otrzymać 55,56 euro. Wysokość rekompensaty za godziny nadliczbowe otrzymana przez powoda (łącznie 955,69 euro) przewyższa te kwoty.

Ostatecznie Sąd Rejonowy uznał, że powództwa nie zasługiwały na uwzględnienie. Żądania powodów zapłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych były oparte na założeniu, iż powodowie świadczyli pracę od chwili odbicia karty przy bramce wejściowej do momentu jej ponownego odbicia po zakończonym dniu pracy, a nadto, iż w związku z wykonywaniem pracy w godzinach nadliczbowych winni otrzymywać dodatek naliczany według prawa polskiego. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie dał podstawy do przyjęcia, iż praca była świadczona przez powodów od momentu odbicia karty na bramce wejściowej. Z uwagi na konieczność przebrania się w odzież roboczą, a także na odległości, które dzieliły bramki wejściowe od poszczególnych miejsc pracy, Sąd przyjął, iż praca w konkretnych miejscach pracy rozpoczynała się w godzinach wskazanych w kontrolkach majstrów. Z treści regulaminu pracy wynikało, że obecność pracownika w pracy liczyła się od chwili stawienia się w pomieszczeniu wy znaczonym do pracy lub wyznaczonym stanowisku roboczym do chwili jego opuszczenia po zakończeniu pracy oraz pracownikowi zatrudnionemu na budowie nie należy się wynagrodzenie za okres przerwy w świadczeniu pracy liczonej od momentu opuszczenia przez pracownika stanowiska pracy do momentu powrotu na stanowisko/miejsce pracy, jak również za okres czasu niezbędny na dojazd/dojście na teren budowy do przydzielonego pracownikowi stanowiska pracy. Pracownicy byli informowani o obowiązujących w spółce aktach prawa wewnętrznego. Co więcej, w każdej z umów o pracę powodowie oświadczyli, iż przyjmują do wiadomości treść obowiązującego w spółce regulaminu pracy i regulaminu wynagradzania i zobowiązują się do przestrzegania porządku i dyscypliny pracy, co poświadczyli własnoręcznymi podpisami. Samo zaprzeczenie możliwości zapoznania się z aktami wewnętrznymi pracodawcy (niespójne z późniejszymi zeznaniami powodów) jawiło się jako oczywiście niewystarczające do przyjęcia, że powodowie takiej możliwości nie mieli.

Sąd przyjął również, iż pracownicy mieli obowiązek stawiennictwa około godziny 7:00 na odprawę, a zatem, iż już wówczas rozpoczynali swoją pracę. Twierdzenia powodów o obowiązkowym charakterze odpraw o godzinie 7:00 nie znajdowały potwierdzenia w zeznaniach świadków. Na brak obowiązkowego charakteru odprawy i brak przekazywania podczas tych spotkań konkretnych zadań do -wykonania wskazali świadkowie W. K., K. D. i M. S. i A. K.. Brak przekazywania zadań potwierdza również świadek W. T.. Z zeznań świadków P. N., W. T.. W. K., K. D. i M. S. wynikało, iż podczas w/w spotkań załatwiano sprawy organizacyjne, takie jak wyjazdy do domów, kwestie dotyczące zakwaterowania pracowników, czy urlopu, ewentualne zaliczki, czasem wskazywano również ogólnie, na jakich obiektach będą toczyć się prace. Samo ustalenie, iż przed rozpoczęciem pracy, przy biurze kierownika, w drodze na stanowisko pracy, omawiane są w/w kwestie organizacyjne, nie świadczyło o tym, że spotkanie takie rozpoczynało wykonywanie pracy. Podczas tych spotkań nie była sprawdzana lista obecności (w przeciwieństwie do wyznaczonych stanowisk pracy), w stosunku do nieobecnych nie wyciągano żadnych konsekwencji, co również wskazywało na charakter spotkań, w których uczestnictwa nie sposób zakwalifikować jako wykonywanie pracy. Co więcej, w sytuacji rozpoczynania pracy w innych godzinach niż poranne, spotkania z kierownikiem się nie odbywały, a gdyby faktycznie dokonywano na nich rozdziału konkretnych zadań, to odprawy takie byłyby konieczne. Przydział konkretnych zadań odbywał się natomiast na poszczególnych odcinkach prac, o czym zeznali majstrowie - bezpośredni przełożeni powodów.

Sąd podkreślił, że po złożeniu do akt sprawy kontrolek czasu pracy prowadzonych przez majstrów powodowie zostali zobowiązani do wskazania, czy kwestionują zawarte w nich dane pod rygorem przyjęcia, że ich nie kwestionują. Powodowie jedynie odpowiedzieli, że kontrolek tych nie otrzymali, co nie było zgodne z rzeczywistością. Powodowie w toku całego postępowania nie tyle kwestionowali ewidencję czasu pracy prowadzoną przez pracodawcę, co twierdzili, że czas pracy powinien zaczynać się z chwilą wejścia na teren budowy, wraz z odbiciem karty na bramkach wejściowych i wyjściowych oraz, iż droga do stołówki zabierała im mniej czasu niż wskazuje na to pracodawca. Wobec braku zastrzeżeń do danych zawartych w kontrolkach Sąd instancji przyjął jednak jako bezsporne odnotowywane w nich okoliczności dotyczące warunków atmosferycznych uniemożliwiających pracę oraz wykonywanie prac zastępczych (w razie wykonywania prac zastępczych prace te były wliczane do czasu pracy

Dalej Sąd podkreślił, że samo przebywanie na terenie budowy, czy na placu przed właściwym placem budowy, nie może być utożsamiane z wykonywaniem pracy. Nadto, nie sposób ustalić, iż godziny pracy w całym okresie kształtowały się podobnie (nie sposób zatem przykładowo przyjąć, iż pracownicy zatrudnieni w spółce pracowali średnio do godz. 19.00), co wynika także z kontrolek czasu pracy, w których godziny rozpoczynania i kończenia pracy nie są jednakowe. Zapisy w kontrolkach korespondowały przy tym z wykazami wejść i wyjść w tym sensie, iż po doliczeniu czasu spędzonego w szatni oraz po uwzględnieniu czasu potrzebnego na dojście na stanowisko pracy oraz po zakończeniu pracy do bramki wyjściowej, odpowiadały zapisom zawartym w wykazie wejść i wyjść. Długość pracy była uzależniona od warunków atmosferycznych i te informacje, niekwestionowane przez powodów, były zawarte w kontrolkach.

Z uwagi na położenie miejsca pracy pokonanie odległości między miejscem pracy a stołówką mogło zabierać około 15 minut w dwie strony, co dotyczyło obiektów (...) i (...) lub około 20-30 minut w dwie strony w przypadku pozostałych obiektów.

Z racji tego, iż w kontrolkach czasu pracy, bez uwzględniania lokalizacji stanowiska pracy, zawsze odliczono w przypadku 2 przerw 2 godziny, a w przypadku 1 przerwy 1 godzinę, Sąd do wyliczenia czasu pracy w godzinach nadliczbowych przyjął założenia jak powyżej odejmując od czasu pracy w razie pracy na obiekcie (...) i (...) nie 2 godziny i nie 1 godzinę, lecz 1,5 godziny i 45 minut. W tym zakresie Sąd zmodyfikował też wyliczenia zawarte w opinii biegłego, co pozostawało jednak bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie - skoro wypłacone wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych było istotnie wyższe od tego wynikającego z wyliczeń biegłego.

W pozostałym zakresie Sąd uwzględnił dane zawarte w opinii biegłego, a poczynione w oparciu o kontrolki czasu pracy oraz rozliczenie czasu pracy powodów i należnego im wynagrodzenia. W szczególności Sąd ustalił, w oparciu o złożone do akt sprawy i podpisane przez powodów wnioski o udzielenie urlopów płatnych i bezpłatnych, a także o udzielenie wolnego w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych, w jakich dniach powodowie nie świadczyli pracy.

Z uwagi na podnoszony przez stronę powodową zarzut stosowania do pracy w godzinach nadliczbowych dodatku w wysokości 25% i 50% w miejsce dodatku 50% i 100%, Sad podkreślił, że do wyliczenia wynagrodzenia powodów za pracę w godzinach nadliczbowych, a ściślej do wyliczenia dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych należało uwzględnić stawki obowiązujące w prawie holenderskim. Jak wynika bowiem z aneksów do umów o pracę strony ustaliły, iż za pracę w godzinach nadliczbowych przysługują następujące dodatki: za pierwsze 3 godziny dziennie występujące bezpośrednio przed lub po nominalnym dniu pracy - 25%, za pozostałe nadgodziny występujące od poniedziałku do piątku oraz za pracę w sobotę do godz. 21.00 - 50%, za pracę pomiędzy godz. 21:00 w sobotę a godz. 5:00 w poniedziałek oraz za pracę w dni świąteczne - 100%. Powyższe ustalenie odpowiadało zapisom z §4 aneksów, w których wskazano, iż warunki zatrudnienia w H. (...) dotyczące minimalnych okresów pracy i minimalnych okresów wypoczynku oraz minimalne stawki wraz ze stawką za nadgodziny ustalone zostały zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa holenderskiego w myśl postanowień art. 3 ust. 1 pkt a i c Dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług.

Zgodnie zaś z art. 3 ust. 7 dyrektywy odstąpiono od wdrożenia w umowie postanowień dotyczących urlopu wypoczynkowego z uwagi na korzystniejsze w tym zakresie od prawa holenderskiego rozwiązania w prawie polskim. W aneksach przewidziano również, że pozostałe postanowienia umów o pracę pozostają bez zmian, a w sprawach nieuregulowanych aneksami zastosowanie mają Regulamin Pracy, Regulamin Wynagradzania oraz bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa polskiego.

Sądu uznał, że przywołane powyżej regulacje odpowiadają prawu. Podkreślił, iż w myśl art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (R. I) umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Wybór prawa jest dokonany wyraźnie lub w sposób jednoznaczny wynika z postanowień umowy lub okoliczności sprawy. Strony mogą dokonać wyboru prawa właściwego dla całej umowy lub tylko dla jej części. Art. 3 ust. 3 stanowi, iż w przypadku, gdy wszystkie inne elementy stanu faktycznego w chwili dokonywania wyboru prawa właściwego są zlokalizowane w państwie innym niż państwo, którego prawo zostało wybrane, dokonany przez strony wybór nie narusza stosowania tych przepisów prawa tego innego państwa, których nie można wyłączyć w drodze umowy. Jak wynika zaś z treści art. 8 ww. Rozporządzenia indywidualna umowa o pracę podlega prawu wybranemu przez strony zgodnie z art. 3.

W zakresie, w jakim strony nie dokonały wyboru prawa właściwego dla indywidualnej umowy o pracę, umowa podlega prawu państwa, w którym lub gdy takiego brak - z którego pracownik zazwyczaj świadczy pracę w wykonaniu umowy. Za zmianę państwa, w którym zazwyczaj świadczona jest praca, nie uważa się tymczasowego zatrudnienia w innym państwie. Jeżeli nie można ustalić prawa właściwego zgodnie z ust. 2, umowa podlega prawu państwa, w którym znajduje się przedsiębiorstwo, za pośrednictwem którego zatrudniono pracownika. Jeżeli ze wszystkich okoliczności wynika, że umowa wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż w/w, stosuje się prawo tego innego państwa.

Z powyższych regulacji wynika po pierwsze, iż indywidualna umowa o pracę może jedynie częściowo podlegać prawu wybranemu przez strony, a po drugie, iż wybór prawa nie może prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony przyznanej mu na podstawie przepisów, których nie można wyłączyć w drodze umowy, na mocy prawa, jakie w przypadku braku wyboru byłoby właściwe zgodnie z ust. 2. 3 i 4. W sytuacji powodów zastosowanie mógłby znaleźć jedynie ust. 2, albowiem ust. 3 dotyczy sytuacji, gdy nie można ustalić prawa właściwego zgodnie z ustępem 2, a ustęp 4 odnosi się do ściślejszego związku z państwem innym niż wskazane w ust. 2 lub 3. Zgodnie z ust. 2, gdyby strony niniejszego procesu nie dokonały wyboru prawa umowa podlegałaby prawu państwa holenderskiego, albowiem w tym państwie w wykonaniu umowy powodowie świadczyli pracę.

Punkt 36 preambuły w/w Rozporządzenia, w którym wskazano, iż w odniesieniu do indywidualnych umów o pracę - świadczenie pracy w innym państwie należy uważać za czasowe, jeżeli pracownik po wykonaniu swoich zadań za granicą ma ponownie podjąć pracę w państwie pochodzenia. Zawarcie nowej umowy o pracę z pierwotnym pracodawcą lub pracodawcą należącym do tej samej grupy przedsiębiorstw, co pierwotny pracodawca, nie powinno wykluczać uznania, że pracownik świadczy pracę w innym państwie czasowa. Powyższe oznacza, iż do powodów nie znajdują zastosowania polskie przepisy o wysokości dodatków do wynagrodzeń za pracę w godzinach nadliczbowych, albowiem art. 8 ust. 1 nie odnosi się do prawa polskiego (nie to prawo byłoby stosowane w przypadku braku wyboru, pracy powodów w H. (...) nie sposób uznać za czasową, albowiem powodowie w trakcie zatrudnienia wykonywali swoją pracę tylko w H. (...)). Zatem ustalenie w aneksach do umów o pracę dodatków wynagrodzenia według prawa holenderskiego odpowiadało prawu. W myśl art. 35 a ust. 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych i Zatrudnienia z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie oświadczeń o uznawaniu za ogólnie wiążące lub niewiążące postanowień Zbiorowego Układu Pracy dla sektora budowlanego (Dz.U. nr 17266, 12 listopada 2009 roku) jeżeli pracownik wybiera wypłatę wynagrodzenia za nadgodziny, to przysługujące mu wynagrodzenie nominalne za godzinę należy zwiększyć o następujące stawki procentowe: za pierwsze 3 godziny dziennie, pod warunkiem, że są one wykonywane bezpośrednio przed lub zaraz po zakończeniu nominalnego dnia pracy - 25%, pozostałe nadgodziny w normalne dni robocze pomiędzy poniedziałkiem od godziny 5:00 a sobotą do godziny 21:00 - 50%, za pracę między sobotą od godz. 21:00 a poniedziałkiem do godziny 5:00 oraz za pracę w dni świąteczne - 100%. Powyższa regulacja została nadto wprowadzona bezpośrednio do aneksów do umów o pracę.

Dodatkowo zapisy zawarte w aneksach do umów o pracę odpowiadały treści Dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, która w art. 3 ust. 1 stanowi, iż państwa członkowskie będą gwarantowały pracownikom delegowanym na ich terytorium warunki zatrudnienia ustalane przez przepisy prawne, rozporządzenia lub/i umowy zbiorowe lub orzeczenia arbitrażowe uznane za powszechnie stosowane w rozumieniu ust. 8. dotyczące m.in. minimalnych stawek pracy wraz ze stawką za nadgodziny.

Jednocześnie w ust. 7 art. 3 Dyrektywy wskazano, iż ustępy od 1 do 6 nie będą stanowić przeszkody dla stosowania korzystniejszych dla pracowników warunków zatrudnienia. Zapisu tego nie sposób jednak utożsamiać z prawem do stosowania korzystniejszej dla powodów stawki dodatku do wynagrodzenia za nadgodziny uregulowanej w prawie polskim. Jak bowiem wskazano powyżej, strony w tym zakresie umówiły się na stosowanie prawa holenderskiego, a nawet, gdyby się tak nie umówiły, to umowa o pracę, w której wykonaniu świadczono pracę wyłącznie zagranicą, podlegałaby prawu holenderskiemu.

Mając na uwadze czteromiesięczny okres rozliczeniowy oraz datę rozpoczęcia budowy przez pozwaną spółkę w E. (marzec 2010 r.) okres rozliczeniowy, zgodnie z przytoczonymi powyżej zapisami Regulaminu Pracy oraz indywidualnych aneksów do umów o pracę, rozpoczynał się w dniu 1 marca 2010 r. Kolejne czteromiesięczne okresy rozliczeniowy trwały zatem od 1 lipca 2010 r. do 31 października 2010 r., od 1 listopada 2010 r. do 28 lutego 2010 r. oraz od 1 marca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. Miało to istotne znaczenie dla rozliczenia czasu pracy powodów.

Zdaniem Sądu przestoje spowodowane warunkami atmosferycznymi nie skutkują automatycznie pracą w godzinach nadliczbowych. W niniejszej sprawie brak było dowodów, poza zapisami zawartymi w kontrolkach, by powodowie w większym rozmiarze niż wynikający z tych zapisów wykonywali prace zastępcze. Na brak pracy w razie złych warunków atmosferycznych wskazywał także powód M. K. (1). W zakresie przestojów w sprawie znajduje zastosowanie prawo polskie - w myśl aneksów do umów o pracę w sprawcach nieuregulowanych aneksem zastosowanie mają Regulamin Pracy, Regulamin Wynagradzania oraz bezwzględnie obowiązujące przepisy polskiego prawa pracy. W myśl art. 81 k. p. wynagrodzenie za czas przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi przysługuje pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od tych warunków, jeżeli przepisy prawa pracy tak stanowią. W razie powierzenia pracownikowi na czas takiego przestoju innej pracy, przysługuje mu wynagrodzenie przewidziane za wykonaną pracę, chyba że przepisy prawa pracy przewidują stosowanie zasad określonych w § 3. Brak powszechnie obowiązujących przepisów w tym zakresie oddawał przedmiotową regulację aktom wewnątrzzakładowym. U pracodawcy obowiązywał zaś w tej mierze § 30 ust. 7 Regulaminu Pracy, w myśl którego pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od warunków atmosferycznych nie przysługuje wynagrodzenie za czas przestoju w pracy spowodowanego warunkami atmosferycznymi uniemożliwiającymi wykonywanie robót zgodnie z technologią lub przepisami prawa, w szczególności silnymi wiatrami, zbyt niską lub zbyt wysoką temperaturą otoczenia czy intensywnymi opadami deszcze lub śniegu.

Warunkiem otrzymania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych jest wykonywanie pracy. Wniosek taki wprost wypływa z art. 151 § 1 k. p., jak i z art. 35a ww. Rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych i Zatrudnienia z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie oświadczeń o uznawaniu za ogólnie wiążące lub niewiążące postanowień Zbiorowego Układu Pracy dla sektora budowlanego odnoszącego się do „wykonywania nadgodzin”.

Ostatecznie Sąd poprzednio rozpoznający sprawę uznał, iż powodowie wykonywali pracę w godzinach nadliczbowych w ilości wskazanej w ustaleniach faktycznych (z opisywanymi powyżej modyfikacjami w stosunku do opinii biegłego), za co otrzymali od spółki wynagrodzenie. W konsekwencji oddalił w całości ich powództwa.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd oparł na treści art. 98 § 1 i § 2 k.p.c.

Apelację od powyższego orzeczenia wywiedli powodowie M. K. (1) i J. K. (1) zaskarżając wyrok w całości wnieśli o zasądzenie na rzecz J. K. (1) kwoty 28 932,30 zł, z ustawowymi odsetkami od daty wymagalności, na rzecz M. K. (1) kwoty 30.616,78 zł z ustawowymi odsetkami od daty wymagalności oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów procesu.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r., w sprawie o sygn. akt VI Pa 94/17, Sąd Okręgowy w Szczecinie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin-Centrum w Szczecinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Sąd Okręgowy nie rozpoznał merytorycznie zarzutów apelacji, albowiem stwierdził nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Wskazał, że stosownie do treści przepisu art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Sprawa M. K. (1) i J. K. (1) powinna być rozpoznana przez sąd I instancji w składzie jednego sędziego. Tymczasem na rozprawach w dniu 22 listopada 2012 r., 25 lutego 2013 r., 16 maja 2013 r. i 13 sierpnia 2013 r. postępowanie prowadził sąd w składzie ławniczym.

Biorąc więc z urzędu pod uwagę przesłankę nieważności postępowania, Sąd Okręgowy uznał, iż zaskarżony wyrok należało uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin - Centrum w Szczecinie IX Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów procesu za drugą instancję.

Wedle wskazań sądu odwoławczego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy możliwie szybko i sprawnie przeprowadzi konieczne w sprawie postępowanie dowodowe - w prawidłowym składzie i w sposób wolny od uchybień proceduralnych. Dodał, że dla sprawnego przeprowadzenia postępowania dowodowego pomocnym będzie wskazanie, że w innych sprawach z powództwa pracowników przeciwko temu samemu pracodawcy, toczących się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie (sprawy o sygn. akt VI Pa 34/16, VI Pa 153/16), Sąd ten uznał za celowe uzupełnienie postępowania dowodowego w każdej ze spraw, przy czym dopuszczony w nich dowód z opinii biegłego, zawierał częściowo odmienne tezy dowodowe - od tez zawartych w postanowieniu dowodowym Sądu Rejonowego. Zapoznanie się z aktami tych spraw może być więc pomocne przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód M. K. (1) był zatrudniony w pozwanej spółce od dnia 12 lipca 2010 r. na podstawie umów o pracę na czas określony zawartych na następujące okresy:

- 12 lipca - 31 sierpnia 2010 r.,

- 1 września - 31 października 2010 r.,

- 1 - 28 stycznia 2011 r.,

- 29 stycznia do 5 sierpnia 2011 r.

Swoją pracę wykonywał na stanowisku cieśli. Miejscem jej wykonywania miały być powiaty: (...), (...), (...), (...) oraz miasto S.. Strony dopuściły możliwość zatrudnienia powoda za granicą, przy czym wskazano, iż ustalenie miejsca pracy za granicą oraz związanych z tym warunków zatrudnienia wymaga porozumienia stron. Do wszystkich umów o pracę zostały zawarte aneksy ustalające, że w okresach, na jakie zawarto umowy, powód będzie wykonywał pracę w E. w H. (...). Jego wynagrodzenie będzie wówczas wynosiło 12,70 euro brutto za godzinę pracy. Płatne będzie raz w miesiącu z dołu w terminie i miejscu wynikającym z regulaminu pracy.

W aneksach do umów o pracę ustalono, iż powód jest ubezpieczony w P. i podlega polskim przepisom ubezpieczeniowym, natomiast zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych będzie potrącana i odprowadzana zgodnie z przepisami obowiązującymi w H. (...). Będzie obowiązywał go czteromiesięczny okres rozliczeniowy, którego początkiem był pierwszy dzień kalendarzowy miesiąca, w którym rozpoczęła się budowa. Odnośnie pracy w godzinach nadliczbowych w aneksach wskazano, iż jest ona możliwa wyłącznie na pisemne polecenie kierownika budowy, a za pracę w godzinach nadliczbowych przysługują następujące dodatki: za pierwsze 3 godziny dziennie występujące bezpośrednio przed lub po nominalnym dniu pracy - 25%, za pozostałe nadgodziny występujące od poniedziałku do piątku oraz za pracę w sobotę do godz. 21.00 - 50%, za pracę pomiędzy godz. 21:00 w sobotę a godz. 5:00 w poniedziałek oraz za pracę w dni świąteczne - 100%. Przewidziano przerwę na spożycie posiłku w wymiarze nie przekraczającym 60 minut nie wliczanym do czasu pracy. W § 4 aneksów ustalono, iż warunki zatrudnienia w H. (...) dotyczące minimalnych okresów pracy i minimalnych okresów wypoczynku oraz minimalne stawki wraz ze stawką za nadgodziny ustalone zostały zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa holenderskiego w myśl postanowień art. 3 ust. 1 pkt a i c Dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. Zgodnie z art. 3 ust. 7 dyrektywy odstąpiono od wdrożenia w umowie postanowień dotyczących urlopu wypoczynkowego z uwagi na korzystniejsze w tym zakresie od prawa holenderskiego rozwiązania w prawie polskim. W aneksach przewidziano również, że pozostałe postanowienia umów o pracę pozostają bez zmian, a w sprawach nieuregulowanych aneksami zastosowanie mają regulamin pracy, regulamin wynagradzania oraz bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa polskiego. M. K. (1) został nadto poinformowany, że dobowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin, a tygodniowa norma czasu pracy 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 4 miesięcy.

Dowód:

- umowy o pracę z aneksami k. B6-B7, B12-B18, B19 akt osobowych M. K.,

- informacja o warunkach zatrudnienia k. (...) akt osobowych M. K.,

Na analogicznych warunkach, w tych samych okresach zatrudniony był w pozwanej J. K. (1).

Dowód:

- umowy o pracę z aneksami k. B7-B8, B12-B18, B19 akt osobowych J. K.,

- informacja o warunkach zatrudnienia k. (...) akt osobowych J. K.,

Obowiązujący u pozwanej regulamin pracy przewidywał, iż pracownicy mają obowiązek potwierdzać swoją obecność w pracy poprzez podpisanie listy obecności znajdującej się u kierownika budowy. Jako czas pracy uznawał pozostawanie przez pracownika w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do jej wykonywania. Obecność pracownika w pracy liczy się od chwili stawienia się w pomieszczeniu wyznaczonym do pracy lub wyznaczonym stanowisku roboczym do chwili jego opuszczenia po zakończeniu pracy. Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. Początkiem tego okresu jest 1 stycznia każdego roku kalendarzowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach początkiem tego okresu dla danej budowy będzie pierwszy dzień kalendarzowy miesiąca, w którym rozpoczęto budowę. Daniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone odrębnymi przepisami za wyjątkiem pracowników zatrudnionych na terenie N., dla których dniami wolnymi są niedziele i święta określone przepisami prawa niemieckiego. Pracownicy, których dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin mają zapewnioną 15-minutową przerwę w pracy. Jeżeli zezwala na to charakter pracy pracodawca może, na prośbę pracownika, wprowadzić jedną przerwę niewliczaną do czasu pracy, w wymiarze nieprzekraczającym 60 minut, przeznaczoną na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych. Na stanowiskach robotniczych praca odbywa się w wymiarze 8 godzin dziennie pomiędzy godziną 6:00 a 22:00. Godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy w określonym przedziale czasowym ustala bezpośredni przełożony pracownika po uzgodnieniu z pracodawcą. Decyzję w sprawie pracy w godzinach nadliczbowych podejmuje każdorazowo pracodawca, doręczając pracownikowi polecenie pracy w godzinach nadliczbowych na piśmie. Pora nocna obejmuje czas pracy pomiędzy 22.00 i 6.00. Za pracę w niedzielę uważa się pracę wykonywaną od godziny 6.00 w niedzielę lub święto do godziny 6.00 dnia następnego. Termin wypłaty wynagrodzenia przypada 10-go dnia miesiąca następującego po tym, za który jest wypłacane. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik ma prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa tak stanowią. Pracownikowi zatrudnionemu na budowie nie należy się wynagrodzenie za okres przerwy w świadczeniu pracy liczonej od momentu opuszczenia przez pracownika stanowiska pracy do momentu powrotu na stanowisko/miejsce pracy, jak również za okres czasu niezbędny na dojazd/dojście na teren budowy do przydzielonego pracownikowi stanowiska pracy. Pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od warunków atmosferycznych nie przysługuje wynagrodzenie za czas przestoju w pracy spowodowanego warunkami atmosferycznymi uniemożliwiającymi wykonywanie robót zgodnie z technologią lub przepisami prawa, w szczególności silnymi wiatrami, zbyt niską lub zbyt wysoką temperaturą otoczenia czy intensywnymi opadami deszcze lub śniegu.

Powodowie każdorazowo przy podpisywaniu kolejnych umów o pracę byli zaznajamiani z w/w regulaminem, co też potwierdzali na piśmie. Był on też dostępny w pomieszczeniu biurowym pozwanej na terenie budowy, na której powodowie świadczyli pracę

Dowód:

- regulamin pracy k. 61-75.

- umowy o pracę k. B6, B12, B14, B16, B18 akt osobowych M. K.,

- umowy o pracę k. B7, B12, B14, B16, B18 akt osobowych J. K.,

- zeznania świadka W. T. k. 434,

- zeznania świadka E. K. k. 434,

- zeznania świadka T. S. k. 434-435,

- zeznania świadka M. S. k. 434,

Od początku swojego zatrudnienia powodowie pracowali na terenie budowy elektrowni w E. w H. (...). Teren budowy był rozległy i zajmował około 10 hektarów. Pozwana była tam jednym z podwykonawców. Jednocześnie pracowało tam 130-150 jej pracowników. Pozwana zapewniała im zakwaterowanie i dojazd na budowę.

Na teren budowy pracownicy wchodzili przez specjalne bramki, gdzie odnotowywano czas ich przekroczenia za pomocą indywidualnych kart identyfikacyjnych. Nie służyły one do wyliczania czasu pracy, a wyłącznie zapobiegały temu, by na budowie nie znajdowały się osoby nieupoważnione.

Dowód:

- karta identyfikacyjna k. 33,

- plan sytuacyjny k. 247,

- zeznania świadka W. T. k. 434,

- zeznania świadka W. K. k. 435,

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- zeznania świadka K. D. k. 433,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

- zeznania świadka J. S. k. 525-527,

Po przejściu przez bramki pracownicy pozwanej, w tym powodowie, udawali się do szatni, gdzie ubierali robocze obuwie i odzież. Podpisywali listę obecności. Stamtąd, o ile zaczynali pracę na zmianie porannej, stawiali się o godz. 6.45 przed pomieszczeniem kierownika budowy na odprawę. W jej trakcie kierownik sprawdzał obecność pracowników, zdolność do świadczenia pracy, wyznaczał składy osobowe brygad. Omawiano podczas nich także kwestie związane z zakwaterowaniem i organizacją wyjazdów pracowników do Polski. Podawano też pracownikom do podpisu dokumenty dotyczące zatrudnienia. Po odprawie członkowie brygad udawali się wraz z ich majstrami na wyznaczone im miejsce pracy. Odprawy były traktowane przez pracowników jako obowiązkowe.

Dowód:

- listy obecności k. 81-91,

- częściowo zeznania świadka W. T. k. 434,

- częściowo zeznania świadka W. K. k. 435,

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- częściowo zeznania świadka K. D. k. 433,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

- zeznania świadka J. S. k. 525-527,

Po odprawach majstrowie wraz z przydzielonymi im brygadami pracowników udawali się na teren robót. Tam wyznaczali pracę poszczególnym członkom brygady.

Dowód:

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

- zeznania świadka J. S. k. 525-527,

Skład osobowy brygad nie był stały. Majstrowie w różnych okresach czasu dysponowali brygadami o różnym składzie osobowym.

Dowód:

- zeznania świadka W. T. k. 434,

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

Jednemu majstrowi podlegało około 20 pracowników.

Dowód:

- zeznania świadka K. D. k. 433,

Zdarzało się, iż z uwagi na trudne warunki atmosferyczne (silny wiatr, obfite opady deszczy i śniegu, zbyt niską lub wysoką temperaturę powietrza) planowe prace na budowie wstrzymywano. Wówczas majster wydawał pracownikom polecenia wykonywania innych prac, jak sprzątanie, zabezpieczanie otworów w stropach, ustawianie barier – o ile takie były do wykonania. Szczególnie kierowano do nich cieślów. Pracownicy, którym nie wyznaczano pracy zastępczej na czas przerwy udawali się do stołówki.

Dowód:

- zeznania świadka W. T. k. 434,

- zeznania świadka W. K. k. 435,

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- zeznania świadka K. D. k. 433,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

- zeznania świadka J. S. k. 525-527,

Powodowie w sytuacjach wstrzymywania planowych prac byli kierowani przez majstra do innych prac. Nie zdarzyło się, by przerywali świadczenie pracy z uwagi na złe warunki atmosferyczne.

Dowód:

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

Pracownicy pozwanej korzystali z dwóch przerw, na czas których udawali się do pomieszczenia stołówki. Pierwsza z przerw rozpoczynała się o godz. 10.00, a druga o 14.00. Obie trwały 30 minut. Pracownicy opuszczali swoje stanowiska pracy wcześniej, by dotrzeć do stołówki o wyznaczonej godzinie przerwy. Czas, jaki musieli na to przeznaczyć uzależniony był od odległości od niej miejsca, w którym świadczyli pracę.

Dowód:

- zeznania świadka M. S. k. 434,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

- zeznania świadka W. J. k. 506-508,

- zeznania świadka J. S. k. 525-527,

Czas pracy pracowników pozwanej, w tym powodów, był rejestrowany przez majstra budowy. Odnotowywał on czas przyjścia na stanowisko pracy, opuszczenia go celem wykorzystania przerw, powrotu z przerw oraz zakończenia pracy na danym stanowisku. Odnotowywał również przerwy wynikające z niekorzystnych warunków atmosferycznych. Na podstawie jego zapisów kierownik robót kierownik robót sporządzał zestawienia tygodniowe czas pracy pracowników, które przesyłał do komórki pozwanej odpowiedzialnej za sprawy kadrowe.

Pozwana uznawała, że swoją pracę pracownicy rozpoczynają dopiero w chwili pojawienia się na wyznaczonym im stanowisku pracy. Nie wliczała w to odprawy u majstra. Do czasu pracy nie wliczała również przerw, które odbywali pracownicy oraz czasu potrzebnego na przejście do stołówki na przerwę oraz powrót na stanowisko pracy. Z tytułu korzystania z przerw odliczano pracownikom po dwie godziny.

Dowód:

- zeznania świadka W. T. k. 434,

- zeznania świadka W. K. k. 435

- zeznania świadka T. S. k. 434-435,

- zeznania świadka K. D. k. 433,

Czas pracy M. K. (1) przedstawiał się następująco:

Dowód:

- listy obecności k. 81-91,

- wnioski o dni wolne i wnioski urlopowe k. 91-100,

- kontrolki czasu pracy k. 350 w aktach sprawy IX P 422/11,

- przesłuchanie M. K. (1) k. 275-278,

Zestawienie należności M. K. (1) z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych prezentuje poniższa tabela.

	Miesiąc	Lipiec 2010	Sierpień 2010	Wrzesień 2010	Październik 2010	Listopad 2010	Grudzień 2010	Styczeń 2011	Luty 2011	Marzec 2011
1	Wymiar	176-96= 80	176	176	168-16=152	160-24= 136	176-56=120	160-40= 120	160-24= 136	184-104=80
2	Czas pracy (minus 1 godz. dziennie)	103:45-7:00 (24.08)= 96:45	210:45-8:00 (23.08) =202:45	239:30	209:50-16 (18-19.10)= 193:50	222:15	164:45-8(23.12)= 156:45	182:30-8(07.01)= 174:30	189:15	108
3	Nadgodziny (poz.2-poz.1)	16:45	26:45	63:30	41:50 (41,83)	86:15	36:45	14:30	53:15	28
4	Nadgodziny z dodatkiem 25%	16:15	39:30	49	43	51:45	34:30	38:15	39:30	22:15
5	Nadgodziny z dodatkiem 50%	1:00-1:00 (24.08)= 0	0	3:45	0:15	0	0	0	00:15	1:00
6	Nadgodziny z dodatkiem 100%	0	0	0	0	0	0	0	0	0
7	Wynagrodzenie zwykłe (12,7 euro * poz.3)	212,72	339,72	806,45	531,24	1.095,37	466,72	184,15	676,27	355,60
8	Dodatek 25% (3,175 euro*poz.4)	51,59	125,41	155,57	136,52	164,31	109,54	121,44	125,41	70,64
9	Dodatek 50% (6,35 euro*poz.5)	0	0	23,81	1,59	0	0	0	1,59	6,35
10	Dodatek 100% (12,7 euro*poz.6)	0	0	0	0	0	0	0	0	0
11	Suma poz. 7-10 w euro	264,31	465,13	985,83	669,35	1.259,68	576,26	305,59	803,27	432,59
12	Kurs euro w zł	4,0733	3,9316	3,9860	3,8964	4,0376	3,9082	3,9248	3,9915	3,9594
13	Suma poz. 7-10 w zł	1.076,61	1.828,70	3.929,51	2.608,05	5.086,08	2.252,14	1.199,38	3.206,25	1.712,80
14	Zgłoszone żądanie (euro/zł)	781,81/ 3.184,55	1.017,19/ 3.999,18	1.522,13/ 5.930,83	1.261,73/ 4.916,20	1.063,05/ 4.292,17	1.133,28/ 4.429,08	1.309,02/ 5.137,64	741,95/ 2.961,49	622,36 2.464,17
15	Kwota zasądzona w zł (art. 321 § 1 kpc. )	1.076,61	1.828,70	3.929,51	2.608,05	4.292,17	2.252,14	1.199,38	2.961,49	1.712,80
16	Odsetki żądane (euro/zł)	143,96/ 586,39	176,07/ 692,24	247,21/ 985,37	191,44/ 745,93	149,56/ 603,86	136,92/ 537,38	155,72/ 611,17	80,07/ 319,60	60,96/ 241,36
17	Odsetki należne na 09.01.12 r. w zł	198,24	316,54	636,80	394,78	603,84	291,98	142,25	321,71	166,54
18	Odsetki zasądzone (art. 321§ 1 k.p.c.)	198,24	316,54	636,80	394,78	603,84	291,98	142,25	319,60	166,54
19	Suma poz. 15 i 18 w zł	1.274,85	2.145,24	4.566,31	3.002,83	4.896,01	2.544,12	1.341,62	3.281,09	1.879,34

Czas pracy J. K. (1) przedstawiał się następująco:

Dowód:

- wnioski o dni wolne i wnioski urlopowe k. 192-201,

- lista obecności k. 202-209,

- kontrolki czasu pracy k. 350 w aktach sprawy IX P 422/11,

- przesłuchanie J. K. (1) k. 279-282,

Zestawienie należności M. K. (1) z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych prezentuje poniższa tabela.

	Miesiąc	Sierpień 2010	Wrzesień 2010	Październik 2010	Listopad 2010	Grudzień 2010	Styczeń 2011	Luty 2011	Marzec 2011
1	Wymiar	176-48=128	176	168-16=152	160-16=144	176-56=120	160-40=120	160-24=136	184-72-32=80
2	Czas pracy (minus 1 godz. dziennie)	154:15-8(23.08)=146:15	206	210-16(18-19.10)=194	226	165:45-8(23.12)= 157:45	180:15-8(07.01)= 172:15	172:30	93:15
3	Nadgodziny (poz.2-poz.1)	18:15	30	42	82	37:45	52:15	36:30	13:15
4	Nadgodziny z dodatkiem 25%	25	22:30	42:45	40	34:30	38:15	29:15	8:30
5	Nadgodziny z dodatkiem 50%	0	0	0	0	0	0	0	0
6	Nadgodziny z dodatkiem 100%	0	0	0	11	0	0	1:00	0
7	Wynagrodzenie zwykłe (12,7 euro * poz.3)	231,77	381	533,40	1.041,40	479,42	663,57	463,55	168,27
8	Dodatek 25% (3,175 euro*poz.4)	79,37	71,43	135,73	127	109,54	121,44	92,87	26,99
9	Dodatek 50% (6,35 euro*poz.5)	0	0	0	0	0	0	0	0
10	Dodatek 100% (12,7 euro*poz.6)	0	0	0	139,70	0	0	12,70	0
11	Suma poz. 7-10 w euro	311,14	452,43	669,13	1.308,10	588,96	785,01	569,12	195,26
12	Kurs euro w zł	3,9316	3,9860	3,8964	4,0376	3,9082	3,9248	3,9915	3,9594
13	Suma poz. 7-10 w zł	1.223,27	1.803,38	2.607,19	5.281,58	2.301,77	3.081	2.271,64	773,11
14	Zgłoszone żądanie (euro/zł)	776,63 3.053,39	1.854,96 7.393,87	1.381,84 5.384,20	1.291,08 5.212,86	1.233,05 4.819	1.485,90 5.831,86	866,78 3.459,75	733,43 2.903,94
15	Kwota należna w zł	1.223,27	1.803,38	2.607,19	5.212,86	2.301,77	3.081	2.271,64	773,11
16	Odsetki żądane (euro/zł)	134,45 528,60	301,28 1.200,90	209,67 816,95	181,64 733,38	159,86 624,76	176,77 693,78	93,55 373,40	71,84 284,44
17	Odsetki należne na 09.01.12 r. w zł	211,74	292,25	394,65	733,37	298,41	365,42	246,77	75,17
18	Suma poz. 15 i 17 w zł	1.435,01	2.095,63	3.001,84	5.946,23	2.600,18	3.446,42	2.518,41	848,28

Ewidencje czasu pracy powodów służące pozwanej dla wyliczania należnych im świadczeń nie oddawały rzeczywistego czasu tej pracy. Wynikało z nich, iż powodowie nie przekraczają norm czasu pracy, a stąd nie otrzymywali oni rekompensaty za pracę z przekroczeniem tych norm.

Dowód:

- wydruki k. 81, 191,

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwa okazały się częściowo uzasadnione.

Sąd podzielił stanowisko sądu poprzednio rozpoznającego sprawę co do zastosowania prawa holenderskiego w kwestii wyliczenia świadczeń za pracę z przekroczeniem norm czasu pracy. Nie ma zatem podstaw do ponownego przytaczania argumentacji w tej materii. Skądinąd tożsame stanowisko zajął również Sąd Okręgowy w Szczecinie przy rozpoznawaniu apelacji wywiedzionych od wyroków zapadłych w sprawach innych pracowników pozwanej (sprawy o sygn. akt VI Pa 34/16, VI Pa 153/16).

Strony ograniczyły stosowanie norm prawa holenderskiego wyłącznie do minimalnych okresów pracy, minimalnych okresów wypoczynku oraz minimalnych stawek wynagrodzenia, w tym wynagrodzenia za nadgodziny. Należało zatem przyjąć, że w pozostałych kwestiach zastosowanie miało prawo polskie, w tym kodeks pracy.

Zgodnie z art. 134 k.p. jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, ma prawo on do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy.

Powodowie w zdecydowanej większości wykonywali pracę w wymiarze dobowym przekraczającym 6 godzin. Należała im się zatem przynajmniej jedna 15-minutowa przerwa. Pozwana mogła jednak jej czas wydłużyć, skoro kodeks pracy z zasady określa minimalne prawa pracowników. Zdaniem Sądu tak należało ocenić przyznanie prawa do dwóch przerw. Tyle, że odliczeniu od czasu pracy powodów podlegała tylko jedna z nich. Druga, zgodnie z normą art. 134 k.p., powinna być do tego czas wliczona.

Na potrzeby wyliczeń czasu pracy powodów należy jeszcze wskazać, że Sąd ponownie rozpoznający sprawę nie znalazł podstaw do odliczenia od tego czasu przerw wywołanych warunkami atmosferycznymi. Nie chodzi tu o podstawy prawne, gdyż regulamin pracy pozwanej wyraźnie stanowił, że pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie za czas przestoju w pracy spowodowanego warunkami atmosferycznymi uniemożliwiającymi wykonywanie robót zgodnie z technologią lub przepisami prawa, w szczególności silnymi wiatrami, zbyt niską lub zbyt wysoką temperaturą otoczenia czy intensywnymi opadami deszcze lub śniegu (30 ust. 7 regulaminu).

Zdaniem Sądu strona nie wykazała dowodowo, by w istocie praktycznie codziennie – bez względu na porę roku – na budowie w E. występowały przerwy w pracach budowlanych, a nadto, by powodowie odsuwani byli od pracy na czas przerw.

Nawet mając na względzie specyfikę klimatu H. (...) wynikającą z jej nadmorskiego położenia i wpływów wilgotnych mas powietrza znad północnego Atlantyku, jest wysoce wątpliwym, by natężenie niekorzystnych warunków atmosferycznych czyniło niemożliwą tak często, jak to wynika z kontrolek czasu (k. 350 akt sprawy IX P 422/11).

Przede wszystkim analiza ostrzeżeń pogodowych nie koresponduje z danymi w w/w kontrolkach. Już patrząc na dzień 9 września 2010 r., gdzie średnia prędkość wiatru miała wynosić niespełna 18 km/h, a porywy nie przekraczać 26 km/h, trudno zrozumieć dlaczego zarządzono przerwę, skoro według świadka W. T. dopiero przy podmuchach o prędkości powyżej 32 km/h zatrzymywano pracę dźwigów. Jeszcze mniejszą średnią prędkość wiatru odnotowano 11 i 14 września 2010 r. Mimo tego przerwy i tak miały wystąpić. Dla porównania należy przejść np. do 1 lutego 2011 r. Tego dnia przestoju z uwagi na wiatr nie było, choć średnia prędkość wiatru wynosiła 18 km/h, a porywy do 28,8 km/h. Z kolei od 11 do 14 stycznia 2011 r. odliczono powodom przerwy z uwagi na deszcz. W istocie wilgotność powietrza w tych dniach wynosiła 91%. Dokładnie tyle samo, co 15 stycznia 2011 r., ale tego dnia prace nie były przerwane (źródło: (...)

Już powyższe przykładowe porównania poddają pod wątpliwość konieczności tak częstych przerw w pracy. Dodatkowo Sąd przyjął, że nawet jeśli przerwy te miały miejsce, to powodów kierowano do prac zastępczych. Okoliczność ta wynika nie tylko z relacji samych powodów. Potwierdzili ją świadkowie W. J. oraz J. S.. Z kolei z pozostałych dowodów, w tym zeznań świadków wynika wyłącznie to, że miały miejsce przestoje, a nie że zawsze, gdy występowały, powodowie przestawali świadczyć pracę.

Sąd ustalił, że poranna zmiana zaczynała się z zasady o godz. 6.45. Wtedy to pracownicy gromadzili się u kierownika na tzw. rozprowadzeniu. Sąd poprzednio rozpoznający sprawę ustalił, że nie miało ono charakteru obowiązkowego i nie poruszano na nim spraw związanych z bieżącą pracą.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy dysponował nowym materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków W. J. oraz J. S.. Na domiar tego nie zdołał powtórzyć postępowania dowodowego w zakresie zeznań P. N.. Nie było możliwym ustalenie jego adresu w P., stąd Sąd zastosował rozwiązanie ujęte w art. 242 k.p.c.

Skutkiem powyższego Sąd dał wiarę relacji powodów, co do tego, że pracownicy pozwanej rozpoczynający pracę na zmianie porannej po podpisaniu listy obecności stawiali się o 6.45 na spotkaniu u kierownika budowy. Tam prócz spraw związanych z zakwaterowaniem, wyjazdami do (...)dawano pracownikom dokumenty do podpisu oraz przydzielano ich poszczególnym majstrom. Po spotkaniu majstrowie udawali się z podlegającymi im pracownikami na miejsce wykonywania pracy, wyznaczali skład osobowy brygad i wskazywali konkretne prace do wykonania.

Wersję powodów potwierdzili świadkowie M. S., W. J. i J. S., którzy z nimi bezpośrednio współpracowali. Dodatkowo ci ostatni obecnie nie są już pracownikami pozwanej, stąd nie zachodziła obawa, iż mogliby przedstawiać zdarzenia w sposób korzystny dla pozwanej.

Ostatecznie Sąd Rejonowy swoje wyliczenia poczynił w oparciu o kontrolki czasu pracy przedstawione przez pozwaną (k. 350 akt sprawy IX P 422/11). Wobec ich niekompletności posiłkował się również zestawieniem powoda M. K. (1) (k. 25) oraz czasem pracy z ewidencji J. K. (1) na k. 191.

W odniesieniu do M. K. (1) kontrolka za sierpień 2010 r. była niekompletna, dlatego czas pracy w dniach 28, 30 i 31 sierpnia 2010 r. ustalony został w oparciu o zestawienie powoda. W przypadku J. K. (1) wady kontrolki obejmowały 30-31 sierpnia 2010 r., 20-30 września 2010 r., 9-11 lutego 2011 r., 14-18 marca 2011 r. W w/w okresach Sąd uznał, że powód pracował po 8 godzin dziennie bez możliwości oznaczenia godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

W przypadku pracy w późniejszej porze Sąd jako rozpoczęcie pracy przyjmował godzinę wskazaną w kontrolkach czasu pracy. Poranne „rozprowadzenie” miało miejsce tylko raz dziennie o 6.45.

Z przyczyn omówionych powyżej Sąd odliczył z czasu pracy po jednej godzinie dziennie w związku z przerwą na posiłek – o ile w danym dniu miała miejsce chociaż jedna przerwa. Nie uwzględnił w swoich wyliczeniach przestojów z uwagi na warunki atmosferyczne. Wyjątkiem były dni 30-31 sierpnia 2010 r., 20-30 września 2010 r., 9-11 lutego 2011 r., 14-18 marca 2011 r. w odniesieniu do J. K. (1). Ewidencja pozwanej uwzględniała przerwy odliczając je od czasu pracy, więc Sąd nie mógł odliczyć ich po raz kolejny.

Sąd nie dysponował danymi o czasie przekraczania przez powodów barierek prowadzących na teren budowy, dlatego nie czynił założeń analogicznych, jak w sprawach o sygn. akt VI Pa 34/16, VI Pa 153/16, co sugerował Sąd Okręgowy. Jako godzinę zakończenia pracy przyjął czas wskazany w kontrolkach czasu pracy. Przy braku kontrolki Sąd przyjął wyłącznie czas pracy wynikający z ewidencji na k. 191 bez oznaczania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy.

Sąd jednocześnie ustalił, że powód M. K. (1) 23 sierpnia 2010 r. odebrał wolne za nadgodziny 25% w okresie marzec-sierpień 2010 r. (k. 91). Uwzględniono to w wyliczeniach za sierpień (sierpień 2010 r. wers 2 i 5). W dniu 24 sierpnia 2010 r. powód miał odebrać wolna za nadgodziny opłacane dodatkiem 50% między marcem i sierpniem 2010 r. Dlatego wolne to uwzględniono w sierpniu „pomniejszając” ilość przepracowanych godzin o 8 godzin (sierpień 2010 r. wers 2). Z kolejnego czasu wolnego za nadgodziny powód korzystał 18 i 19 października 2010 r. Ujęto to w tabeli w wersie 2 – październik 2010 r. Następnie udzielono powodowi czasu wolnego za nadgodziny 23 grudnia 2010 r. i 7 stycznia 2010 r. Uwzględniono to w wyliczeniach za te miesiące (wersy nr 2).

Analogicznie Sąd postąpił w odniesieniu do powoda J. K. (1), który korzystał z dni wolnych za nadgodziny w terminie: 23 sierpnia 2010 r., 18-19 października 2010 r., 23 grudnia 2010 r. i 7 stycznia 2011 r.

Wobec nowych ustaleń co do rzeczywistego czasu pracy powodów opinia sądowa zawarta w aktach sprawy IX P 422/11 okazała się nieprzydatna. Sąd zdecydował się na dokonanie nowych wyliczeń bez udziału biegłego z zakresu wyliczania wynagrodzeń, co podyktowane było sprawnością postępowania.

W tabelach wyliczeń w wersie pierwszym wskazano wymiar pracy w danym miesiącu z uwzględnieniem nieobecności wynikających z urlopów czy czasu wolnego za nadgodziny. Takie nieobecności każdorazowo obniżają wymiar pracy.

W wersie drugim ujęto ilość godzin wypracowanych w danym miesiącu, które następnie pomniejszono o ilość udzielonego powodom czasu wolnego w zamian za nadgodziny. Jak już wspomniano 1 godzinę odejmowano tylko wówczas, gdy powodowie odbyli chociaż jedną przerwę danego dnia i poza okresami, w jakich czas pracy J. K. (1) ustalono na podstawie ewidencji pozwanej.

Wers trzeci to wyliczenie nadgodzin (różnica między wypracowanymi godzinami i wymiarem. W wersach 4-6 rozdzielone zostały nadgodziny, za które należne były dodatki. W wersach 7-10 wyliczono wysokość wynagrodzenia i dodatków, a w wersie 11 dokonano ich zsumowania. W kolejnym wessie podany został kurs euro obowiązujący w dacie wypłaty wynagrodzenia (10 dzień miesiąca następującego po tym, za który wynagrodzenie było należne. To dało podstawę do przeliczenia należnych świadczeń w wersie nr 13.

Aby nie orzec ponad żądanie w wersie 14 ujęto żądania zgłoszone przez powodów. W dwóch przypadkach były one zaniżone (M. K. (1) m-ce listopad 2010 r. i luty 2011 r.). Podobnie postąpiono przy obliczaniu odsetek ustawowych od należności głównych, które powodowie skapitalizowali na dzień złożenia pozwów (9 stycznia 2012 r.).

Na podstawie poczynionych ustaleń i wyliczeń Sąd uznał za usprawiedliwione żądanie powoda M. K. (1) do kwoty 24.931,41 zł. W pozostałym zakresie żądanie to okazało się bezzasadne i uległo oddaleniu w pkt II wyroku.

Powód domagał się też odsetek ustawowych – w tym za opóźnienie liczonych od wniesienia powództwa. Podstawę prawną roszczeń odsetkowych stanowił art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.

Roszczenie odsetkowe uwzględniono do kwoty 24.931,41 zł i od 10 stycznia 2012 r. Skoro kapitalizacją nastąpiła 9 stycznia 2012 r., to odsetki mogły być liczone dopiero z dniem następnym.

Z uwagi na uwzględnienie powództwa w 50,80 %, Sąd na podstawie art. 100 k.p.c. zniósł koszty postępowania między M. K. (1) i pozwaną.

Rozstrzygnięcia w pkt IV i VIII wyroku zapadły w oparciu o przepis art. 477 ² § 1 k.p.c. Wysokość miesięcznego świadczenia powodów obliczono mnożąc stawkę godzinową za pracę w H. (...) (12,70 euro) z przeciętnym miesięcznym wymiarem godzin pracy w roku 2019 ustalonym przy użyciu współczynnika urlopowego. Dało to kwotę 9.877,96 zł.

W odniesieniu do J. K. (1) wyliczeń dokonywano na takiej samej zasadzie jak w przypadku roszczeń M. K. (1). Okazały się one uzasadnione do kwoty 21.892 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 10 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym powództwo podlegało oddaleniu jako bezzasadne. Argumentacja Sądu brzmi tu analogicznie jak w przypadku M. K. (1).

Orzekając o kosztach procesu i dokonując ich stosunkowego rozdzielenia na podstawie art. 100 k.p.c. Sąd miał na względzie fakt, iż powództwo zostało uwzględnione w 43,86 %.

Na koszty powoda składało się wynagrodzenie pełnomocnika za I instancję (1.800 zł), opłata od apelacji (30 zł), wynagrodzenie pełnomocnika za II instancję (900 zł). Dało to 1.197,38 zł ((1.800+30+900)x43,86%).

Na koszty pozwanej składało się wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika (1.800 zł) i opłata od pełnomocnictwa (17 zł.). 56,14% z tego dawało kwotę 1.020,06. Ostatecznie powodowi J. K. (1) należało przyznać kwotę 177,32 zł.

Wysokość wynagrodzeń pełnomocników ustalono na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 2 (I instancja) i § 6 pkt 5 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

W toku postępowania Skarb Państwa – Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie tymczasowo poniósł koszty sądowe. Stosownie do wyniku sprawy i unormowania zawartego w art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 98 k.p.c. – Sąd w pkt IX wyroku obciążył pozwaną w/w kosztami sądowymi, na które składała się opłata od pozwu w kwocie 2.342 zł ((24.931,41 zł + 21.892 zł)x5%).

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)