Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Powód K. K. wystąpił z żądaniem sprostowania protokołu powypadkowego, poprzez ustalenie, że zdarzenie z jego udziałem u pozwanego pracodawcy Grupy (...) Spółki akcyjnej w P. z dnia 18 października 2022 r. stanowiło wypadek przy pracy. Nadto wniósł o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu stwierdził, że w podanej dacie przechodził obowiązkowe zajęcia koordynacyjno-sprawnościowe, jako pracownik Zakładowej Straży Pożarnej. Podczas biegu przewrócił się i upadł kolanami na betonową posadzkę. Trwające do 28 października 2022 roku badania i diagnostyka wykazały, że na skutek tego zdarzenia doznał uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego. Tym samym zostały wyczerpane wszystkie elementy ustawowej definicji wypadku przy pracy.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu, podnosząc, że zespół powypadkowy przeanalizował okoliczności zdarzenia z 18 października 2022 r. i nie stwierdził zewnętrznej przyczyny tego zdarzenia. Zdaniem pozwanej u powoda doszło do zaostrzenia objawów bólowych w późniejszym czasie i bez związku z jego obowiązkami pracowniczymi. Powód kontynuował pracę po upadku i nie udał się na bieżąco do lekarza.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

K. K. jest zatrudniony w Grupie (...) Spółce akcyjnej w P. (i poprzedników) od 1 sierpnia 1987 r., obecnie na stanowisku Dowódcy Sekcji Zakładowej Straży Pożarnej, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Posiada aktualne badanie lekarskie dopuszczające do pracy, odbył szkolenie BHP, instruktaż ogólny i stanowiskowy.

Niesporne, a nadto umowy o pracę, zaświadczenia lekarskie, zaświadczenia o odbytych szkoleniach w części B akt osobowych powoda, wykazy szkoleń – k. 12-13

Na dzień 18 października 2022 r. Dowódca Zastępu Zakładowej Straży Pożarnej polecił przeprowadzenie testu sprawności strażaków, a jednym z ćwiczeń był bieg na czas po kopercie pomiędzy pachołkami ustawionymi na podłodze garażu zakładowej remizy. K. K. był ubrany w dres i obuwie sportowe. W trakcie biegu, na swoim drugim okrążeniu, poślizgnął się i upadł do przodu na kolana. Został zwolniony z dalszego biegu. Poczuł ból, ale ruchomość kolana w tamtej chwili nie była na tyle ograniczona, aby wnosić o zwolnienie ze służby. Dokończył więc swoją 24-godzinną zmianę do godziny 7:00 następnego dnia. Jeszcze podczas jej trwania, w godzinach wieczornych skarżył się swojemu przełożonemu M. P. na wzrastający ból prawego kolana. Ograniczał wtedy ruchy kolanem.

19 października 2022 r. bezpośrednio po zakończeniu zmiany poszedł do lekarza zakładowego – do Przychodni (...). Lekarz obejrzał kolano i skierował K. K. na prześwietlenie RTG.

K. K. mógł odebrać zdjęcie RTG po 10 dniach. Z opisu wynikało, że nie można wykluczyć urazu awulsyjnego kolana. Udał się z nim do lekarza zakładowego, który skierował go do ortopedy. Badanie ortopedy odbyło się pięć dni później – ten skierował pacjenta na rezonans magnetyczny. Wynik rezonansu z 8 listopada 2022 r. wskazał na następujące dolegliwości prawego stawu kolanowego: chondropatię (...) stopnia, kłykci przyśrodkowych kości udowej i piszczelowej III stopnia, zmiany w (...) i tendiopatię więzadła rzepki (uszkodzenie więzła krzyżowego).

Pięć tygodni po urazie nadal utrzymywała się niestabilność przednia stawu po uszkodzeniu więzadła krzyżowego.

Dowód: - Załącznik nr 6 do Regulaminu Organizacyjnego „Test sprawności fizycznej ratowników Zakładowej Straży Pożarnej w Grupie (...) S.A. – k. 17-21

- oświadczenie Dowódcy Zmiany z 29 grudnia 2022 r. – k. 11

- zeznania świadka M. P. – k. 53

- przesłuchanie powoda – k. 54, 52-53

- karta wizyty lekarskiej – k. 7

- wynik badania RTG – k. 8

- zalecenia ortopedy – k. 11, 15

- wynik badania rezonansem magnetycznym – k. 14.

Pracodawca w Protokole ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy nr (...) z 30 grudnia 2022 r. stwierdził, że zdarzenie z 18 października 2022 r. nie stanowi wypadku przy pracy, ponieważ dolegliwości prawego kolana wynikają z przyczyny samoistnej – zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych.

Wniosek taki podtrzymał w Protokole nr (...) z 9 stycznia 2023 r.

Niesporne, a nadto : Protokół nr (...) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy – k. 26-27, Protokół nr (...) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy – k. 29-31.

Podczas testu sprawności z 18 października 2022 r. K. K. doznał urazu skrętnego prawego stawu kolanowego ze złamaniem awulsyjnym wyniosłości piszczeli, co było wynikiem czynnika zewnętrznego – poślizgnięcia się i upadku. Istniejące u niego zmiany zwyrodnieniowe chrząstki kolana o typie chondropatii 3 stopnia nie miały związku z przebytym urazem.

Dowód: - opinia biegłego z zakresu ortopedii – k. 72

- opinia uzupełniająca biegłego z zakresu ortopedii – k. 90.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo o ustalenie wypadku przy pracy (sprostowanie protokołu powypadkowego) oparte na normie przepisu art. 189 kodeksu postępowania cywilnego okazało się zasadne. Natomiast roszczenia o charakterze pieniężnym podlegały oddaleniu, jako przedwczesne. W pierwszej kolejności należało zbadać, czy powódka, ma interes prawny w ustaleniu treści protokołu, wymagany normą art. 189 k.p.c.

Do uwzględnienia istnienia interesu prawnego prowadzi analiza przepisów materialnoprawnych. We wzorze protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 227, poz. 2298), w tzw. pouczeniu, jest informacja o tym, że poszkodowany pracownik może wystąpić do sądu rejonowego - sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu (powypadkowego) na podstawie art. 189 k.p.c. Dla pracownika ma znaczenie to, czy w ogóle zostanie sporządzony protokół powypadkowy oraz jaka będzie jego treść. Już na tym etapie przysługuje mu, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 115, poz. 744 ze zm.), prawo do określonej kontroli, przez zgłaszanie uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym (§ 10). Brak jest podstaw do stwierdzenia, że po sporządzeniu protokołu powypadkowego poszkodowany pracownik nie ma możliwości spowodowania dalszej kontroli tego protokołu, gdy nie zgadza się ze stwierdzeniem, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia bowiem przyznania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego w przypadku nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub nieuznania w protokole powypadkowym zdarzenia za wypadek przy pracy (art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej). Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz. U. Nr 234, poz. 1974), w przypadku ubiegania się o jednorazowe odszkodowanie protokół powypadkowy stanowi pierwszy dokument konieczny do wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie (§ 1 i § 2 pkt 1). Jednocześnie, co należy tu podkreślić, ten sam przepis stanowi, że wniosek taki może być oparty również na prawomocnym wyroku sądu pracy (§ 2 pkt 2). Przepis art. 262 § 1 pkt 1 k.p. w związku z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 września 2001 r. w sprawie utworzenia sądów pracy i sądów ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 106, poz. 1161 ze zm.) wskazuje, że chodzi tu o orzeczenie rejonowego sądu pracy w sprawie pracowniczej o ustalenie lub sprostowanie protokołu powypadkowego, a nie o orzeczenie sądu rejonowego (sądu pracy i ubezpieczeń społecznych) w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, właściwego rzeczowo w sprawie o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy na podstawie art. 477 ⁸ § 2 pkt 3 k.p.c., gdyż wówczas w ogóle nie byłby konieczny wniosek o jednorazowe odszkodowanie w trybie rozporządzenia z 18 grudnia 2002 r. To potwierdza, że powództwo o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego na podstawie art. 189 k.p.c. jest uprawnione i że wyrok zastępuje wymaganą treść protokołu powypadkowego. Istnienie interesu prawnego w ustaleniu treści protokołu powypadkowego potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r. (II PZP 14/05, OSNP 2006/15-16/228).

Sąd, po stwierdzeniu istnienia interesu prawnego powoda, zbadał merytorycznie treść spornego protokołu i uznał, że zdarzenie o przebiegu opisanym w protokole powypadkowym, winno być uznane za wypadek przy pracy.

Zasadnicza część okoliczności faktycznych sprawy była niesporna, w tym również przebieg testu sprawnościowego ratowników zakładowej straży pożarnej. Powód poślizgnął się podczas biegu po kopercie na betonowej posadzce remizy i upadł na kolano. Sporne między stronami było to, czy powód na skutek tego upadku doznał urazu prawego kolana i czy ten uraz został wywołany przyczyną zewnętrzną. Strona pozwana twierdziła, że uraz istniał już wcześniej i miał charakter samoistny (wewnętrzny).

Zewnętrznego charakteru przyczyny wypadku nie należy rozumieć w sposób potoczny, lecz zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1644).

W definicji wypadku przy pracy znajduje się element wiążący wypadek (zdarzenie) z przyczyną zewnętrzną, przy czym ustawodawca nie wyjaśnia, co oznacza zewnętrzność przyczyny wypadku. Na podstawie jedynie cechy zewnętrzności przypisywanej potocznie, można wnosić, że chodzi o przyczynę znajdującą się poza zdarzeniem, działającą z zewnątrz, a nie o czynnik tkwiący wewnątrz, w istocie zdarzenia.

W uchwale Sądu Najwyższego z 11 lutego 1963 r. (III PO 15/62, OSNCP 1963, Nr 10, poz. 215) wyjaśniono, że elementu definicji wypadku ujętego jako "przyczyna zewnętrzna" nie należy rozumieć dosłownie, lecz jako konieczność, by w zespole przyczyn rozstrzygających o szkodliwym skutku była również przyczyna zewnętrzna, bez której zdarzenie nie nastąpiłoby. Inaczej mówiąc, by skutek nie był wyłącznie rezultatem zadziałania przyczyn wewnętrznych, rozumianych zawsze jako znajdujące się wewnątrz organizmu pracownika (samoistne schorzenia).

W judykaturze przyjęto jednocześnie, że zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik zdolny wywołać w istniejących warunkach zdarzenie powodujące skutki w postaci urazu. Obecnie właściwe jest stwierdzenie, że jest to czynnik powodujący wypadek i wyzwalający w jego toku czynnik zewnętrzny powodujący uraz. W każdym razie może to być uszkadzające ciało zadziałanie sił przyrody, narzędzia pracy, maszyny, spadającego przedmiotu, czyn innej osoby, lecz także zawiniona lub mimowolna czynność samego poszkodowanego, np. potknięcie się, odruch, upadek, nawet na gładkiej powierzchni itp., byle nie istniały podstawy do ustalenia, że wypadek został spowodowany wyłącznie schorzeniem pracownika łączącym się np. ze skłonnością do omdleń lub zakłóceń równowagi (por. uchw. SN(7) z 11.2.1963 r., III PO 15/62, OSNCP 1963, Nr 10, poz. 215 z apr. glosą W. Dżułyńskiego i J. Pasternaka, OSPiKA 1964, Nr 2, poz. 23; wyr. SN z 15.6.1980 r., III PR 33/80, Serw.Pod. 1980, Nr 12, s. 29; wyr. SN z 28.4.2005 r., I UK 257/04, Legalis). Pogląd ten potwierdza również B. G. ( Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych [w:] M. Gersdorf, B. Gudowska (red.) Komentarz. Warszawa 2012) wskazując, że zewnętrzność przyczyny wypadku przy pracy jednolicie została sprowadzona do warunku pochodzenia spoza organizmu pracownika. Stwierdzenie, że doszło do wypadku, wymaga więc w każdym razie ustalenia, że na organizm poszkodowanego zadziałał jakiś czynnik zewnętrzny i że ten czynnik spowodował uraz. Przyczyna zewnętrzna uznawana jest za przeciwieństwo przyczyn wynikających z wewnętrznych właściwości ustroju człowieka i jej wprowadzenie do definicji wypadku przy pracy uzasadnia się wyłączeniem możliwości uznania za wypadek ujawnienia schorzenia samoistnego lub pogorszenia istniejącego stanu chorobowego niezależnie i bez związku ze zdarzeniem zaszłym w pracy, które i bez niego doprowadziłoby do uszkodzenia narządu lub śmierci. Wymaganie istnienia zewnętrznej przyczyny wypadku tłumaczy się jako wymaganie, by pochodziła "z zewnątrz" organizmu poszkodowanego pracownika, a nie tkwiła w samym.

Świadek M. P. i powód spójnie i zupełnie zbieżnie zeznali, że 18 października 2022 r. powód brał udział w teście sprawnościowym i podczas biegu po kopercie na betonowej posadzce poślizgnął się i upadł na prawe kolano. Obaj zeznali, że dopracował do końca 24-godzinnej zmiany, zastrzegając jednocześnie, że jeszcze podczas jej trwania zaczął skarżyć się na narastający ból prawego kolana. Zatem z samego faktu dokończenia zmiany nie można wyprowadzić (jak uczynił to błędnie zespół powypadkowy pracodawcy) daleko idącego wniosku, że uraz w ogóle nie wystąpił bądź miał przyczynę samoistną. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że to upadek na prawe kolano podczas testu sprawnościowego był przyczyną urazu. Powód udał się do lekarza bezpośrednio po zakończeniu zmiany. Następnie diagnostyka potrwała kilkanaście dni, co przy ogólnie ograniczonej dostępności badań rezonansem magnetycznym oraz dostępności specjalistów z zakresu ortopedii w polskim systemie ochrony zdrowia nie może być poczytywane na niekorzyść powoda. Niemniej z dokumentacji medycznej wynika, że złamanie awulsyjne i uszkodzenie łąkotki jest wiązane właśnie z upadkiem z 18 października 2022 r., a nie żadnym późniejszym albo wcześniejszym zdarzeniem.

Aby wykluczyć wszelkie wątpliwości związane z kwalifikacją urazu powoda i jego związkiem z upadkiem z 18 października 2022 r. sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu ortopedii i traumatologii. W złożonej opinii (uzupełnionej 24 czerwca 2025 r. – k. 90) biegły stwierdził stanowczo, że podczas testu sprawności z 18 października 2022 r. K. K. doznał urazu skrętnego prawego stawu kolanowego ze złamaniem awulsyjnym wyniosłości piszczeli, co było wynikiem czynnika zewnętrznego – poślizgnięcia się i upadku. Istniejące u niego zmiany zwyrodnieniowe chrząstki kolana o typie chondropatii 3 stopnia nie miały związku z przebytym urazem.

Opinia (po uzupełnieniu) jest zwięzła, lecz odpowiada na pytanie sądu wraz ze stosownym, logicznym uzasadnieniem. Biegły oparł się na historii leczenia powoda oraz jego badaniu przedmiotowym. Jest specjalistą o bogatym doświadczeniu orzeczniczym. Sąd nie ma podstaw, by kwestionować opinię.

Fakt, że kolano powoda po zabiegu częściowego usunięcia łąkotki kolana z 2020 r. pozostało osłabione sam z siebie nie może wykluczać zewnętrznego charakteru urazu z 18 października 2022 r., skoro to upadek podczas testu był bezpośrednim czynnikiem prowadzącym do kontuzji. W orzecznictwie sądowym sformułowano konstrukcję złożonej przyczyny zdarzenia, czyli takiej, w obrębie której występują zarówno czynniki wewnętrzne (tkwiące w organizmie), jak i czynniki zewnętrzne, przy czym czynnik zewnętrzny musi mieć charakter dominujący i sprawczy (tak m.in. wyrok SN z 7.10.2015 r., II UK 362/14). Z kolei w postanowieniu z 19.6.2020 r. (III UK 456/19) SN orzekł, że jeżeli przyczyna wypadku przy pracy miała mieszany charakter konieczne jest ustalenie, że bez czynnika zewnętrznego nie doszłoby do szkodliwego skutku.

W tej sprawie z całokształtu materiału dowodowego – a w tym również z opinii biegłego – wynika, że dominującą przyczyną wypadku z 18 października 2022 r. było poślizgnięcie i uderzenie kolanem o posadzkę. Osłabienie kolana po zabiegu 2020 r. pozostawało bez związku (jak stwierdził biegły). Nawet jeśli by uznać, że kolano pozostawało osłabione, to z pewnością nie osłabienie było dominującym czynnikiem ocenianego urazu, lecz wspomniany upadek.

Sąd ustalił więc w punkcie I wyroku, że zdarzenie z dnia 18 października 2022 r. było wypadkiem przy pracy.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 i 99 k.p.c., który przewiduje odpowiedzialność finansową strony przegrywającej za wynik procesu. Koszty procesu po stronie powoda ograniczyły się do kosztów zastępstwa procesowego, których wysokość wynika z § 9 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1964)

(...)

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)

(...)