Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

20 sierpnia 2025 r.

Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie III Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Sebastian Otto

Protokolant: stażysta Szymon Tobiasz

po rozpoznaniu 6 sierpnia 2025 r. w S.

na rozprawie

sprawy z powództwa B. K.

przeciwko Gminie M. S.

o ustalenie

I.  ustala, że powódka B. K. wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego numer (...) przy ul. (...) w S. po śmierci Z. P. (1);

II.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1 117 zł (tysiąc sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt III C 884/24

UZASADNIENIE

wyroku z 20 sierpnia 2025 r.

Pozwem z 19 listopada 2024 r. B. K. wniosła o ustalenie, że wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S..

Uzasadniając powyższe żądanie wskazano, że powódka była partnerką zmarłego w dniu 12 maja 2024 r. w S. Z. P. (1). Wspólnie zamieszkiwali w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność Gminy M. S.. Najemcą tego lokalu był Z. P. (1).

Powódka i Z. P. (1) byli dla siebie osobami najbliższymi i wspólnie prowadzili gospodarstwo domowe od 2014 r. W przedmiotowym lokalu mieszkał również niepełnosprawny syn powódki.

B. K. zwróciła się do Gminy M. S. z wnioskiem o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu w miejsce zmarłego najemcy, lecz pozwana nie wyraziła na to zgody, wskazując na brak spełnienia przesłanek z art. 691 k.c.

Okoliczność, że w dacie śmierci Z. P. (2) powódka była zameldowana w innym lokalu mieszkalnym, nie ma znaczenia dla ustalenia, gdzie koncentrowały się jej sprawy życiowe.

Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości, wskazując, iż nie kwestionuje faktu, że najemcą lokalu mieszkalnego był Z. P. (1). Kwestionuje natomiast fakt, iż powódka stale zamieszkiwała ze Z. P. (1) w przedmiotowym lokalu do chwili jej śmierci albowiem w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że powódka od sierpnia 2022 r. zamieszkiwała wraz ze swoim synem w lokalu przy ul. (...) w S.. Wynika to z oświadczeń samej powódki, jak również Z. P. (1) oraz P. B..

W piśmie powódki z 6 lutego 2025 r. wskazano, że w sierpniu 2022 r. do Z. P. (1) przyjechała jego siostra i zażądała, by powódka wyprowadziła się z lokalu. Kobiety popadły w konflikt, a powódka została siłowo wyrzucona z mieszkania. Zabrała z niego tylko najpotrzebniejsze rzeczy. Jednak w październiku 2022 r. wróciła do stałego zamieszkiwania ze Z. P. (1).

Ustalenia faktyczne.

Najemcą lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. był Z. P. (1), który zmarł 12 maja 2024 r.

Bezsporne, nadto dowód:



przesłuchanie powódki B. K. (k. 73),



akt zgonu (k. 23).

B. K. pozostawała w związku nieformalnym ze Z. P. (1) od około 2014 r. Od tego czasu wspólnie zamieszkiwali w lokalu mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w S., prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, a w lokalu tym zamieszkiwał także niepełnosprawny syn powódki. Najemcą lokalu był Z. P. (1). W sierpniu 2022 r. w lokalu pojawiła się siostra Z. P. (1), co doprowadziło do konfliktów i chwilowego opuszczenia lokalu przez B. K.. Miało to charakter przejściowy i było spowodowane agresywnym zachowaniem siostry najemcy oraz stanem zdrowia i uzależnieniem Z. P. (1) od alkoholu. W październiku 2022 r. B. K. powróciła do stałego zamieszkiwania z najemcą i zamieszkiwała tam do dnia jego śmierci tj. 12 maja 2024 r.

B. K., mimo formalnego zameldowania w innym lokalu w budynku (nr (...)), koncentrowała swoje życie osobiste i rodzinne w lokalu nr (...), gdzie znajdowały się jej rzeczy osobiste, dokumenty, a także gdzie przygotowywała posiłki, wspólnie je spożywała z najemcą, dbała o utrzymanie mieszkania, robiła zakupy i opiekowała się chorym partnerem, w tym towarzysząc mu podczas leczenia onkologicznego. W dniu pogrzebu Z. P. (1) siostra najemcy wymieniła zamki w lokalu nr (...) i uniemożliwiła powódce dalsze korzystanie z niego, wyrzucając jej rzeczy osobiste. Od tego czasu lokal pozostaje pusty.

Dowód:



przesłuchanie powódki B. K. (k. 73),



orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (k. 7-8, 12-13),



orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (k. 9-11),



przesłuchanie świadka J. B. (k. 60),



przesłuchanie świadka E. P. (k. 45),



przesłuchanie świadka K. G. (k. 60-61),



przesłuchanie świadka A. Ś. (k. 45v.),



przesłuchanie świadka A. B. (k. 45v.),



przesłuchanie świadka A. K. (k. 72).

Pismem z 23 lipca 2024 r. Zarząd (...) w S. odmówił B. K. zawarcia umowy najmu lokalu poł. w S. przy ul. (...) po zgonie Z. P. (1) albowiem lokal ten nie stanowił dla niej centrum spraw życiowych w dniu śmierci najemcy.

Dowód:



pismo z dnia 23 lipca 2024 r. (k. 6).

Rozważania.

Powództwo B. K. przeciwko Gminie M. S. o ustalenie, że powódka wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. po zmarłym najemcy, Z. P. (1), okazało się zasadne i zostało w całości uwzględnione.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 189 k.p.c. w związku z art. 691 k.c. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może domagać się ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa albo stosunku prawnego, jeżeli ma w tym interes prawny. Natomiast art. 691 § 1 k.c. stanowi, że w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu wstępują małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, osoby, wobec których najemca miał obowiązek alimentacyjny, a także osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Zgodnie z § 2 tego przepisu wstąpienie w stosunek najmu wymaga stałego zamieszkiwania z najemcą do chwili jego śmierci, natomiast brak osób wskazanych w § 1 skutkuje wygaśnięciem stosunku najmu (§ 3).

Sąd, dokonując ustaleń faktycznych, uznał za wykazane, że powódka pozostawała z najemcą, Z. P. (1), w trwałym związku nieformalnym od około 2014 roku. Od tego czasu strony wspólnie zamieszkiwały w lokalu mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w S., prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. W lokalu tym mieszkał również niepełnosprawny syn powódki, a życie rodzinne i osobiste powódki skupiało się właśnie w tym miejscu. Powódka zajmowała się prowadzeniem domu, przygotowywaniem posiłków, robieniem zakupów oraz opieką nad partnerem, szczególnie w okresie jego choroby onkologicznej. Choć w sierpniu 2022 roku doszło do konfliktu spowodowanego agresywnym zachowaniem siostry najemcy, co chwilowo zmusiło powódkę do opuszczenia mieszkania, sytuacja ta miała charakter przejściowy. W październiku 2022 roku powódka powróciła do wspólnego zamieszkiwania i mieszkała tam do dnia śmierci Z. P. (1). Po jego śmierci siostra najemcy wymieniła zamki w drzwiach lokalu i uniemożliwiła powódce dalsze korzystanie z mieszkania, usuwając również jej rzeczy osobiste. Od tego czasu lokal pozostaje pusty.

Zeznania świadków, w tym sąsiadów (J. B., K. G., A. Ś.) oraz członków rodziny (E. P., A. K.), były spójne i jednoznacznie potwierdziły, że powódka stale zamieszkiwała w lokalu przy ul. (...) wraz ze zmarłym najemcą, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe i pozostając z nim w trwałym pożyciu. Świadkowie opisali także jej zaangażowanie w opiekę nad chorym partnerem oraz fakt, że incydentalne przenoszenie się powódki do innego lokalu miało charakter wymuszony i tymczasowy, nie świadczyło o zmianie centrum jej życiowej aktywności.

Sąd uznał również za niewiarygodne ustalenia postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez pozwaną Gminę, oparte na oświadczeniach składanych w sytuacjach konfliktowych i w stanie silnych emocji. Poza wspomnianymi oświadczeniami, pozwana nie przedstawiła żadnych innych dowodów świadczących o tym, że powódka nie mieszkała z najemcą w chwili jego śmierci lub że jej centrum życiowe znajdowało się w innym miejscu. Ponadto oświadczenia te zostały złożone w 2022 r., a sporne pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pozostawało to, czy B. K. zamieszkiwała z najemcą w dniu jego śmierci, tj. 12 maja 2024 r. Zatem oświadczenia, które były głównym materiałem dowodowym zaprezentowanym przez stronę pozwaną, pochodziły z zupełnie innego okresu.

Analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 691 § 1 i 2 k.c., tj. pozostawanie powódki w stałym pożyciu ze zmarłym najemcą i stałe zamieszkiwanie w lokalu do chwili jego śmierci. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przez stałe zamieszkiwanie należy rozumieć zamieszkiwanie w lokalu z wolą stałego pobytu, ześrodkowanie w nim aktywności życiowej i uznanie tego miejsca za centrum życiowe (por. wyrok SN z dnia 6 maja 1980 r., III CRN 61/80; z dnia 17 października 1997 r., I CKN 90/97; z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 40/99). Okoliczności sprawy w pełni odpowiadają tej definicji. Czasowe opuszczenie lokalu przez powódkę, wynikające z zachowań siostry najemcy i stanu zdrowia Z. P. (1), nie stanowiło zerwania więzi z lokalem ani przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce, co jest zgodne z utrwalonym poglądem wyrażonym w wyroku SN z dnia 20 czerwca 2001 r., I CKN 1179/98, zgodnie z którym krótkotrwałe i uzasadnione przyczynami pobyty poza lokalem nie wyłączają możliwości uznania stałego zamieszkiwania.

Sąd uznał również, że powódka posiada interes prawny w dochodzeniu ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., gdyż pozwana kwestionowała jej prawo do lokalu, odmawiając pozytywnego rozpatrzenia wniosku z dnia 23 lipca 2024 r. o zawarcie umowy najmu. Interes prawny w tym przypadku polega na konieczności potwierdzenia sytuacji prawnej wynikającej z mocy prawa w chwili śmierci najemcy, co zostało podkreślone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1977 r., III CZP 19/77 oraz uchwale z dnia 19 listopada 1996 r., III CZP 115/96. Wyrok w niniejszej sprawie ma charakter deklaratoryjny i stwierdza istniejące prawo powódki do wstąpienia w stosunek najmu.

W świetle powyższych ustaleń Sąd stwierdził, że zostały spełnione wszelkie przesłanki materialnoprawne i procesowe do uwzględnienia powództwa. W konsekwencji w punkcie I sentencji wyroku orzeczono, że powódka B. K. wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) w miejsce zmarłego najemcy, Z. P. (1).

Na marginesie wskazać należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że w chwili śmierci najemcy powódka była zameldowana pod innym adresem. Zameldowanie stanowi wyłącznie czynność administracyjną służącą ewidencji ludności i nie przesądza o faktycznym miejscu zamieszkania danej osoby, ani o tym, gdzie znajduje się centrum jej spraw życiowych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że zameldowanie nie może być utożsamiane z miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., a tym samym nie może stanowić jedynego kryterium dla oceny przesłanki „stałego zamieszkiwania” w rozumieniu art. 691 § 2 k.c. (por. wyrok SN z dnia 6 maja 1980 r., III CRN 61/80; wyrok SN z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 40/99). Decydujące znaczenie mają bowiem faktyczne okoliczności świadczące o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, koncentrowaniu w danym lokalu aktywności życiowej oraz woli stałego pobytu, a wszystkie te okoliczności zostały w sprawie wykazane.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Roszczenie strony powodowej zostało uwzględnione w całości, a poniosła ona koszty w łącznej kwocie 1117 zł (200 zł opłata od pozwu, 900 zł wynagrodzenie pełnomocnika obliczone na podstawie § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz 17 zł opłata od pełnomocnictwa.

Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu (art. 98 § 1[1] k.p.c.).

W powołaniu powyższej argumentacji orzeczono, jak w sentencji wyroku.