Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Goleniów, dnia 10 grudnia 2024 r.

Sąd Rejonowy w Goleniowie I Wydział Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska

Protokolant: Sandra Niedźwiedź-Tomaszewska

po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. w Goleniowie na rozprawie sprawy

z wniosku J. O., działającej przez przedstawiciela ustawowego K. O.

o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po K. S. (1)

postanawia:

oddalić wniosek.

sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska

Sygnatura akt I Ns 516/24

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni K. O. działająca jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki J. O., 11 kwietnia 2024 r., wniosła o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu K. S. (1) i o uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie nabycia spadku.

Sąd ustalił, co następuje:

Spadkodawca K. S. (2) zmarł w dniu 28 czerwca 2023 r. w M., ostatnio zamieszkiwał w M.. Spadkodawca miał córkę J. O. uroszoną 24 czerwca 2014 r.

Dowód: - wydruki z bazy PESEL;

Postanowieniem z 7 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie zezwolił K. O. przedstawicielce ustawowej małoletniej córki J. S. na złożenie w imieniu małoletniej oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu K. S. (1).

Dowód: postanowienie k. 4.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek oparty o treść art. 1019 § 2 k.c. okazał się niezasadny.

Zgodnie z art. 1015 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Datą wejścia w życie przepisu w tym brzmieniu jest 15 listopada 2023 r. (art. 14 ustawy zmieniającej). Ustawodawca w omawianym przypadku odstąpił jednak od zasady ogólnej i nową ustawę stosuje się do spadków otwartych przed 15 listopada 2023 r., jeżeli termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie upłynął przed tym dniem. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 4 z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - jeżeli termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku albo o uchyleniu się od skutków prawnych tego oświadczenia nie upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy art. 1015 § 11 i 12 oraz art. 1019 § 1 pkt 3 ustawy zmienianej w art. 1. Przyjęto zatem regułę intertemporalna, która nakazuje stosować nową ustawę do niektórych stanów faktycznych, które były w toku w chwili jej wejścia w życie. Retrospektywne stosowanie nowej regulacji oznacza zatem odniesienie jej do rozciągłego w czasie stanu faktycznego, który nie zakończył się do 15 listopada 2023 r. Wybranym przez ustawodawcę wyróżnikiem takiego stanu faktycznego jest brak upływu terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. O zastosowaniu nowej regulacji odrzucenia spadku w imieniu dziecka nie decyduje moment wystąpienia żadnej innej okoliczności, jak tylko upływ terminu na złożenie w imieniu tego dziecka oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Termin ten wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.) i jest liczony od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jest to termin, którego początek jest zatem „ruchomy” i może być różny wobec różnych osób powołanych do spadku. Stan wiedzy małoletniego ocenia się jednak według stanu wiedzy jego przedstawiciela ustawowego. Termin ten ulega jednak zawieszeniu, jeżeli złożono w nim wniosek do sądu o zezwolenie na odrzucenie spadku na podstawie art. 101 k.r.o. (wynika to z art. 1015 § 22 k.c.) W tym zakresie nowelizacja ma jednak znaczenie jedynie potwierdzające wcześniejszą praktykę, ponieważ słusznie przyjmowano, że termin na odrzucenie spadku przez dziecko ulega zawieszeniu w razie złożenia wniosku o zezwolenie sądu opiekuńczego na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. stosowanego przez analogię (uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., III CZP 102/17, Legalis). To oznacza, że norma międzyczasowa dotycząca zakresu zastosowania „nowego” art. 1015 § 22 k.c., wyrażona w art. 11 ust. 4 ustawy zmieniającej, w istocie potwierdza dotychczasową praktykę.

W niniejszej sprawie bez wątpienia termin na przyjęcie lub odrzucenie spadku nie dobiegł końca przed 15 listopada 2023 r. i należy uznać, że w pewnym momencie uległ zawieszeniu z uwagi na wszczęcie postępowania sądowego w przedmiocie zezwolenia na dokonanie odrzucenia spadku. Termin rozpoczął swój dalszy bieg w chwili uprawomocnienia się postanowienia zapadłego przed sądem opiekuńczym tj. 20 stycznia 2024 r.

Przedstawicielka ustawowa małoletniej wnioskodawczyni nie stawiła się na wyznaczony termin rozprawy wobec czego nie ustalono kiedy dowiedziała się o śmierci spadkodawcy i od kiedy termin do złożenia oświadczenia był zawieszony. Sąd nie miał zatem możliwości ustalić czy na dzień złożenia wniosku – 11 kwietnia 2024 r. termin do złożenia oświadczenia upłynął. Jednak wnioskodawczyni domaga się zatwierdzenia uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie powołując się na ciążę i złe samopoczucie jednak w żaden sposób okoliczności tych nie wykazała.

Art. 1019. § 1 kc stanowi, że jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;

2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Pomimo braku precyzji w konstrukcji art. 1019 k.c. przyjmuje się, że określone w nim szczególne przesłanki odnoszą się do uchylenia się od skutków zarówno złożenia, jak i niezłożenia w terminie oświadczeń o przyjęciu (odrzuceniu) spadku przez działającego pod wpływem błędu spadkobiercę. W obu tych sytuacjach uchylenie się od skutków prawnych powinno nastąpić przed sądem, spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca, a skuteczność uchylenia się uzależniona jest od zatwierdzenia przez sąd.

Spadkobierca ma możliwość uchylenia się od skutków prawnych braku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czyli skutków prawnych niezachowania terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c., o ile brak oświadczenia spowodowany był błędem lub groźbą, stosownie do art. 1019 § 2 k.c. W ten sposób spadkobierca może znieść skutki prawne niezłożenia oświadczenia w terminie, przewidziane w art. 1015 k.c.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie powoływała się na żadną z ustawowych przesłanek a wniosek oparła na twierdzeniu, którego w żaden sposób nie wykazała, o złym samopoczuciu. Błąd w rozumieniu ustawy nie może być następstwem niedołożenia przez spadkobiercę należytej staranności. Lekkomyślność stanowi przeszkodę do powołania się na błąd.

W okolicznościach badanej sprawy nie ma pewności czy wniosek nie był przedwczesny (nie wiadomo jak długo termin był zawieszony), brak jest wykazania, że nastąpił błąd istotny (art. 84 k.c.), przeciwnie, nie sposób więc przyjąć, że wnioskodawczyni znajdowała się pod wpływem błędu uzasadniającego niezachowanie terminu do złożenia oświadczenia. Ponadto z powodu niestawiennictwa wnioskodawczyni sąd nie miał możliwości odebrania od niej oświadczenia spadkowego.

Mając na uwadze powyższe oddalono jej wniosek o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po K. S. (1).