Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 30 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w osobie:

Przewodnicząca

Sędzia SA Jolanta Hawryszko

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Szczecinie

sprawy z powództwa W. K.

przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa - Izba Administracji Skarbowej w S.

o ustalenie

na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt VI P 41/24

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do rozpoznania.

SSA Jolanta Hawryszko

Sygn. akt III APz 4/25

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z powództwa W. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Izbie Administracji Skarbowej w S. o ustalenie istnienia stosunku służby postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2025 r. odrzucił pozew.

Sąd Okręgowy powołując się na przepisy art. 1 k.p.c., 2 k.p.c. oraz 476 § 1 k.p.c. uznał, że pozew W. K. podlegał odrzuceniu wobec niedopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym. W ocenie Sądu, niniejsza sprawa nie ma cech sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c. Powódka W. K. dąży do ustalenia istnienia stosunku służby w okresie od 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2020 r., tymczasem w aktualnym stanie prawnym, w odniesieniu do byłych funkcjonariuszy administracji celno-skarbowej po reformie Krajowej Administracji Skarbowej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, że roszczenie o ustalenie stosunku służby lub o przywrócenie do służby w charakterze funkcjonariusza (...)Skarbowej na poprzednich warunkach jest sprawą o ochronę stosunku służbowego oraz istotnych jego elementów, które podlegają kontroli instancyjnej w postępowaniu administracyjnym oraz kontroli sądów administracyjnych. Powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 21 maja 2024 r., sygn. akt I PSKP 45/22, Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz ustawą wprowadzającą KAS połączeniu uległy organy celne, skarbowe oraz kontroli skarbowej w jedną strukturę organizacyjną Krajową Administrację Skarbową. Pracownicy oraz funkcjonariusze, dotychczas zatrudnieni w strukturach izb skarbowych, stali się pracownikami oraz funkcjonariuszami izb, zachowując tym samym ciągłość pracy. W konsekwencji, sprawy o ustalenie istnienia stosunku służbowego funkcjonariusza KAS nie należą do kategorii spraw z zakresu prawa pracy, zatem nie podlegają kognicji sądu pracy na zasadzie art. 277 ustawy o KAS. Sąd Okręgowy jednocześnie nadmienił, że zgodnie z treścią art. 464 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy jest właściwy inny sąd, a wyłącznie możliwe jest wówczas, gdy do rozpoznania danej sprawy nie jest właściwy nie tylko inny sąd, ale również żaden inny organ administracji publicznej.

Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie powódka wywodzi swoje roszczenia z administracyjnoprawnego stosunku służbowego, który uległ zakończeniu w wyniku reformy KAS. W. K. od 1 lipca 2020 r. ponownie została mianowana funkcjonariuszem (...)Skarbowej. Wnosząc pozew dąży niejako do wypełnienia luki poprzez ustalenie istnienia stosunku służbowego w okresie istnienia stosunku pracy od 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2020 r. Stosunek służbowy powódki uległ definitywnemu zakończeniu z chwilą przyjęcia propozycji zatrudnienia w ramach stosunku pracy zaś złożenie propozycji służby już po reformie KAS kształtuje stosunki służbowe niejako „od nowa” w nowych strukturach KAS. W. K. dąży zatem do ustalenia stosunku służby, którego źródłem jest stosunek administracyjny (który uległ zakończeniu) a nie cywilnoprawny. Do rozpoznania sprawy o ustalanie stosunku służbowego funkcjonariusza, który przyjął propozycję pracy w wyniku reformy KAS nie jest właściwy nie tylko inny sąd, ale również żaden inny organ administracji publicznej. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej skutkująca odrzuceniem pozwu.

Zażalenie na postanowienie złożyła powódka, zaskarżając rozstrzygnięcie w całości i zarzucając:

1. błędne przyjęcie, że Uchwała NSA z dnia 1.07.2019 r. (sygn. akt: I OPS 1/19) nie przenosi sporu funkcjonariuszy Służby Celnej (po przeniesieniu z dniem 1.03.2017 r. ex lege w trybie art. 165 ust. 3 p.w.K.A.S. do (...) Skarbowej) zwolnionych ze służby przez złożenie do dnia 31.05.2017 r. tzw. propozycji pracy, bez uzasadniania (art. 165 ust. 7 p.w.KA.S. w zw. z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.w.K.A.S.), bez wydania decyzji administracyjnej, bez wydania świadectwa służby i bez żadnego pouczenia o możliwości i terminie zbadania zasadności i legalności zwolnienia ze służby, do Sądu Powszechnego, gdy tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że można zwolnić funkcjonariusza Służby Celnej ze służby, bez wydania decyzji administracyjnej;

2. pominięcie wywodów Sądu Najwyższego, zawartych w postanowieniu z dnia 4.02.2021 r. (sygn. akt: II PSK 6/21), wyroku z dnia 12.10.2022 r., sygn. akt: III PSKP 78/21, wyroku z dnia 30.11.2023 r. (sygn. akt: II PSKP 57/22, Uchwale z dnia 19.02.2020 r., sygn. akt: III PZP 7/19), wyroku z dnia 16.03.2023 r. (sygn. akt: III PSKP 19/22), gdy tymczasem Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, w postanowieniu z dnia 4.02.2021 r. (sygn. akt: II PSK 6/21) że jeśli funkcjonariusze Służy Celnej nie mogą otrzymać ochrony prawnej przed Sądem Administracyjnym, mogą kierować roszczenia ze stosunku służby w trybie art. 1991 k.p.c. przed Sądem Powszechnym. Zatem Uchwała NSA z dnia 1.07.2019 r. (sygn. akt: I OPS 1/19), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4.02.2021 r. (sygn. akt: II PSK 6/21) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.03.2023 r. (sygn. akt: III PSKP 19/22) przesądziły, że funkcjonariusz zwolniony ze służby, przez złożenie tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia (art. 165 ust. 7 p.w.K.A.S. w zw. z art. 171 ust 1 pkt 2 p.w.K.A.S.) który nie otrzymał żadnego pouczenia o sposobie, trybie i terminie kierowania roszczenia o zbadanie zasadności i legalności zwolnienia ze służby, powinien kierować swoje roszczenie do Sądu Powszechnego;

3. pominięcie rozstrzygnięcia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S. z dnia 4.06.2024 r. (nr decyzji (...)) w którym Trybunał stwierdził bezzasadność skargi funkcjonariuszy (zwolnionych ze służby z dniem 31.05.2017 r.) na brak drogi sądowej przed sądem krajowym, albowiem taka droga sądowa została otwarta na skutek Uchwały NSA z dnia 1.07.2019 r. (sygn. akt: I OPS 1/19), postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4.02.2021 r. (sygn. akt: II PSK 6/21) oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16.03.2023 r. (sygn. akt: III PSKP 19722);

4. naruszenie przepisów Konstytucji RP, a to art. 45 i art. 77 § 2 Konstytucji RP, przez stwierdzenie niedopuszczalności drogi sądowej i uniemożliwienie powódce dochodzenia swoich praw na drodze postępowania sądowego;

5. nierozpoznanie istoty sprawy, i zakwalifikowanie roszczenia powódki jako roszczenia o ustalenie istnienia stosunku służby, gdy tymczasem powódka domaga się zbadania zasadności i legalności zwolnienia ze służby z dniem 31.05.2017 r. przez złożenie tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia i zniwelowania negatywnych skutków zwolnienia ze służby.

Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2.04.2025 r. (sygn. akt: VI P 41/24), przekazanie sprawy do rozpoznania i nadanie sprawie biegu.

Jednocześnie skarżąca wniosła o przedstawienie przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie pytania prawnego Sądowi Najwyższemu, a mianowicie:

1) czy funkcjonariusz Służby Celnej (po przeniesieniu ex lege z dniem 1.03.2017 r. w trybie art. 165 ust 3 p.w.K.A.S. do (...) Skarbowej) zwolniony ze służby z dniem 31.05.2017 r. przez złożenie tzw. propozycji pracy w trybie art. 165 ust. 7 p.w.K.A.S. (czynności pozornie cywilno - prawnej która rozstrzygała o zwolnieniu ze służby, w opozycji do Ustawy o Służbie Celnej obowiązującej do dnia 28.02.2017 r. oraz Ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej obowiązującej od dnia 1.03.2017 r.), bez uzasadnienia bez wydania aktu administracyjnego potwierdzającego zwolnienie ze służby, oraz bez otrzymania pouczenia o terminie, trybie i Sądzie właściwym do zainicjowania postępowania w przedmiocie zbadania zasadności i legalności zwolnienia ze służby (w trybie art. 165 ust. 7 p.w.K.A.S. w zw. z art. 171 ust 1 pkt 2 p.w.KA.S.), może kierować do Sądu Powszechnego roszczenie o przywrócenie do służby, dopiero po wyczerpaniu drogi sądowo - administracyjnej, której de facto nie przewidziały przepisy prawa,

2) czy funkcjonariusz Służby Celnej (po przeniesieniu ex lege z dniem 1.03.2017 r. w trybie art. 165 ust. 3 p.w.K.A.S. do (...) Skarbowej) zwolniony ze służby z dniem 31.05.2017 r. przez złożenie tzw. propozycji pracy w trybie art. 165 ust. 7 p.w.K.A.S. (czynności pozornie cywilno - prawnej, która rozstrzygała o zwolnieniu ze służby, w opozycji do Ustawy o Służbie Celnej obowiązującej do dnia 28.02.2017 r. oraz Ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej obowiązującej od dnia 1.03.2017 r.), bez uzasadnienia bez wydania aktu administracyjnego potwierdzającego zwolnienie ze służby, oraz bez otrzymania pouczenia o terminie, trybie i Sądzie właściwym do zainicjowania postępowania w przedmiocie zbadania zasadności i legalności zwolnienia ze służby (w trybie art. 165 ust. 7 p.w.KA.S. w zw. z art. 171 ust 1 pkt 2 p.w.K.A.S.), który następnie ponownie wstąpił do służby w trybie art. 150 K.A.S. może kierować do Sądu Powszechnego roszczenie o przywrócenie do służby (ew. ustalenie istnienia stosunku służby), zwłaszcza, że ponowne wstąpienie do służby powoduje skutek jedynie na przyszłość i nie konwaliduje bezprawnego zwolnienia ze służby z dniem 31.05.2017 r., ponieważ w służbie pozostaje całkowicie niezawiniona luka, która ma negatywny wpływ na prawa funkcjonariusza m.in. brak możliwości uwzględnienia najkorzystniejszego 10 letniego nieprzerwanego okresu służby do wyliczenia emerytury mundurowej, wydłużenie o okres poza służbą (bez swojej winy), terminu uzyskania uprawnień emerytalnych, brak możliwości uwzględnienia okresu poza służbą do nabycia dodatkowego 10 - dniowego urlopu (który jest zależny od stażu służby), brak możliwości uwzględnienia okresu poza służbą od którego zależy możliwość otrzymania dodatków dla funkcjonariuszy (m.in. dodatku motywacyjnego czy dodatku stażowego).

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o: oddalenie zażalenia powódki w całości, oddalenie wniosku o wystąpienie ze sformułowanymi w zażaleniu pytaniami prawnymi do Sądu Najwyższego oraz zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie zażaleniowe wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że zażalenie jest zasadne i skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Sąd Apelacyjny w całości przychyla się do argumentów podniesionych w uzasadnieniu zażalenia, uznając podgląd sądu pierwszej instancji za odosobniony, zważywszy że wynikał z jednego orzeczenia Sądu Najwyższego, bez pogłębionej analizy prawnej.

Na wstępie należy przypomnieć, że ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947, dalej: ustawa o KAS) oraz ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1948, dalej: ustawa wprowadzająca), połączeniu uległy organy celne, skarbowe oraz kontroli skarbowej w jedną strukturę organizacyjną - Krajową Administrację Skarbową (KAS). Zgodnie z niżej przedstawionymi przepisami ustawy wprowadzającej, pracownicy oraz funkcjonariusze, dotychczas zatrudnieni w izbach skarbowych stali się, z zastrzeżeniem art. 170, pracownikami zatrudnionymi w izbach administracji skarbowej, jednocześnie zachowując ciągłość pracy (art. 165 ust. 1). W przypadku, gdy zmieniało się miejsce wykonywania ich obowiązków służbowych, otrzymywali do dnia 28 lutego 2017 r. pisemną informację (art. 165 ust. 6). Dyrektor Krajowej (...) Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej oraz dyrektor Krajowej Szkoły Skarbowości składają wówczas odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom, w terminie do dnia 31 maja 2017 r., pisemną propozycję określającą nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględnia posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania (art. 165 ust. 7). Stosunki pracy osób zatrudnionych w jednostkach KAS oraz stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS wygasają: 1) z dniem 31 sierpnia 2017 r., jeżeli osoby te w terminie do dnia 31 maja 2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby; 2) po upływie 3 miesięcy, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik albo funkcjonariusz złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, jednak nie później niż dnia 31 sierpnia 2017 r. (art. 170 ust. 1). Wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby (art. 170 ust. 3). W przypadku przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, z dniem określonym w propozycji, dotychczasowy stosunek służby w służbie przygotowawczej albo stałej przekształca się odpowiednio w stosunek pracy albo służby w Służbie C.-Skarbowej, odpowiednio na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony, mianowania do służby przygotowawczej albo służby stałej (art. 171 ust. 1 pkt 2).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zauważyć obecnie można dwie konkurencyjne linie orzecznicze w przedmiocie charakteru prawnego zatrudnienia funkcjonariuszy, podlegających ww. przepisom ustawy wprowadzającej. Pierwsza z nich wskazuje, że osoby, które są aktualnie funkcjonariuszami pozostającymi w stosunku służby w związku z przedstawieniem im i przyjęciem propozycji służby w nowych strukturach KAS, wnosząc pozwy, dążą do "wypełnienia luki" przez ustalenie istnienia stosunku służbowego w okresie istnienia stosunku pracy. Zachodzi wówczas sytuacja, która została przedstawiona m.in. w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego I (...) 1/19 i Sądu Najwyższego III PZP 7/19. Przyjęto w nich, że stosunki służbowe ulegają definitywnemu zakończeniu z chwilą przyjęcia propozycji zatrudnienia w ramach stosunku pracy, zaś złożenie propozycji służby już po reformie KAS kształtuje ich stosunki służbowe niejako "od nowa" w nowych strukturach KAS. W konsekwencji powodowie dążą do ustalenia stosunku służby, którego źródłem jest stosunek administracyjnoprawny (który uległ zakończeniu) a nie cywilnoprawny. Zarówno akt mianowania do służby, jak i akt zwalniania z niej, należą bowiem do kategorii decyzji administracyjnych. Na decyzję wydaną w wyniku rozpoznania środka zaskarżenia przysługuje wyłącznie skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z: 21 maja 2024 r., I (...) 45/22, LEX nr 3715737; 5 września 2023 r., (...) 27/23, Legalis nr 2981071). Prowadzi to do wniosku, że przekształcenie stosunku służbowego w zatrudnienie następuje ex lege, a czynność organu ma charakter wyłącznie techniczny.

Druga, równoległa linia orzecznicza wskazuje natomiast, że sąd powszechny nie jest sądem odwoławczym od rozstrzygnięć organu administracji, lecz działa następczo, to znaczy wskutek przekształcenia węzła prawnego ( de facto wcześniej ustania a następnie nawiązania nowego stosunku prawnego) reaguje stosownie do żądania zgłoszonego przez uprawniony podmiot. Niewątpliwie ideą nowego modelu było doprowadzenie do ustania stosunków służbowych, a pierwszym krokiem do tego było złożenie pisemnej propozycji. Tego rodzaju rozwiązanie, jako ukierunkowane na przeniesienie szeregu osób z grona funkcjonariuszy w strefę prawa pracy, nie mogło być pozostawione (i nie jest) tylko w dyspozycji organów administracji skarbowej, bo wówczas ich działania nie podlegałyby kontroli w tak istotnej kwestii, jak ustanie jednego stosunku prawnego i powstanie nowego. W konsekwencji procedura ta, w przypadku wystąpienia przez (byłego) funkcjonariusza z odpowiednim roszczeniem, podlega kontroli w postępowaniu sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z: 4 lutego 2021 r., (...) 6/21, Legalis nr 2532421; 11 grudnia 2024 r., (...) 47/23, Legalis nr 3210348; 29 stycznia 2025 r., (...) 7/24, Legalis nr 3201539).

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie również w treści obowiązujących przepisów. W szczególności należy wskazać na treść art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 277 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej. Stosownie do treści art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. - przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy. Natomiast art. 277 ustawy o KAS stanowi, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 276 ust. 1 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. W art. 276 ust. 1 ustawy ustawodawca enumeratywnie wymienił sprawy ze stosunku służbowego, które podlegają wyłącznie kontroli sądowoadministracyjnej. Do zamkniętego katalogu spraw należą: decyzja o przeniesieniu, powierzeniu pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, przeniesieniu na niższe stanowisko, przeniesieniu na inne lub równorzędne stanowisko służbowe w związku z reorganizacją jednostki organizacyjnej Krajowej Administracji Skarbowej, określeniu warunków pełnienia służby w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej Krajowej Administracji Skarbowej bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych. W przepisie tym nie została wymieniona szczególna sytuacja ubezpieczonej, której stosunek służby został przekształcony w stosunek pracy w związku ze zmianą systemową całej struktury, chociaż ustawodawca wprowadzając strukturalnie nową formację celno-skarbową mógł przewidzieć tego rodzaju sytuacje prawne funkcjonariuszy przekształcanych służb. W konsekwencji Sąd Apelacyjny przyjął, że dotychczasowy funkcjonariusz, który zmierza do tego, aby zachować przysługujący mu uprzednio status służbowy funkcjonariusza (...)Skarbowej, swoje prawa może realizować w ramach sporu o roszczenia ze stosunku służbowego przed sądem powszechnym. Tożsame stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z 17 stycznia 2024 r. I (...) 29/23, LEX nr 3656920, wskazując jednocześnie, że w tym zakresie utrwalony jest w judykaturze pogląd, że takie sprawy, tj. sprawy z zakresu prawa pracy dotyczące spraw o roszczenia funkcjonariuszy służb mundurowych, których stroną jest Skarb Państwa - jako przekazane z mocy przepisów szczególnych - są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, ale państwowa jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie ma w nich własnej zdolności sądowej i procesowej, gdyż nie jest pracodawcą, ponieważ nie istnieje stosunek pracy. Dlatego też, taka sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, ale nie stosuje się art. 460 § 1 k.p.c. W sprawach z zakresu prawa pracy dotyczących spraw o roszczenia funkcjonariuszy służb mundurowych stroną jest Skarb Państwa.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny miał na względzie, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 4 czerwca 2024 r., w sprawie C. i inni p. Polsce (skarga nr (...) i 23 inne) uznał, że pozbawienie funkcjonariuszy KAS możliwości sądowego zaskarżenia czynności pozbawiających ich statusu narusza art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W swojej decyzji Trybunał wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w analogicznej sytuacji stwierdził, że w sytuacji modyfikacji warunków stosunku służbowego, w której znajdowali się skarżący, przysługiwała im możliwość wniesienia powództwa do właściwych sądów powszechnych. Trybunał zauważył, że niektórzy skarżący skorzystali z tej możliwości, nie wyczerpując jednak w całości dostępnych środków odwoławczych. Ponadto uznał, że wątpliwości skarżących co do właściwości sądów nie znajdują uzasadnienia w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, które precyzuje, że skarżący w analogicznej sytuacji mają możliwość wniesienia powództwa przed sądami powszechnymi.

Jednocześnie nie można pomijać, że zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, dotyczącej jego praw i obowiązków, bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądu nie może być ograniczane w taki sposób, by pozbawiać jednostkę realnej ochrony, przez arbitralne wyłączenie drogi odwoławczej przed jakimkolwiek sądem, czy to w postępowaniu administracyjny, czy w postępowaniu cywilnoprocesowym.

Sąd Apelacyjny miał na względzie rozbieżności występujące w orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących skutków reformy Krajowej Administracji Skarbowej oraz statusu funkcjonariuszy celnych, w szczególności w zakresie dopuszczalności drogi sądowej. W części orzeczeń (m.in. I (...) 45/22, (...) 27/23, (...) 117/24) przyjęto, że czynność organu KAS polegająca na przedstawieniu funkcjonariuszowi propozycji zatrudnienia ma charakter czysto techniczny, stanowiący element reorganizacji administracji publicznej, a przekształcenie stosunku służbowego w zatrudnienie następuje ex lege. W konsekwencji sądy powszechne uznawały się za niewłaściwe, wyłączając kognicję zarówno w zakresie żądań o ustalenie, jak i roszczeń odszkodowawczych. Taka wykładnia – jakkolwiek formalnie spójna – prowadzi w praktyce do całkowitego pozbawienia funkcjonariuszy skutecznej ochrony sądowej, co jest niedopuszczalne w warunkach demokratycznego państwa prawa. Brak decyzji administracyjnej wyłącza bowiem kontrolę sądów administracyjnych, a brak stosunku pracy w chwili przekształcenia, w rozumieniu przywołanej linii orzeczniczej, uniemożliwia skorzystanie z drogi przed sądem pracy. Ponadto przyjęcie tej wykładni pozostawałoby w sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gwarantującymi każdemu prawo do sądu w sprawach dotyczących jego praw i obowiązków.

Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela natomiast poglądy wyrażone w przywołanej drugiej linii orzeczniczej, przyjmując że czynność organu KAS polegająca na złożeniu propozycji zatrudnienia może być kontrolowana przez sąd powszechny zarówno w zakresie jej legalności, jak i w zakresie ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Skoro czynność organu wywołała skutki w sferze praw powódki, sprawa podlega kognicji sądów pracy. Odrzucenie pozwu pozbawiłoby powódkę możliwości merytorycznego rozpoznania jej żądań i stanowiło naruszenie art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, powództwo o ustalenie istnienia stosunku służbowego w okresie od 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2020 r. jest co do zasady dopuszczalne. Powódka nie żąda bowiem ustalenia, że nadal pozostaje w służbie i nie dąży do aktualnej reaktywacji stosunku służby, lecz domaga się ustalenia, że stosunek służby trwał w zamkniętym okresie przeszłym, tj. pomiędzy pierwotnym stosunkiem służby a ponownym przyjęciem do służby, w miejsce arbitralnie ustalonej przez ustawodawcę umowy o pracę. Tak sformułowane żądanie ma charakter deklaratoryjny ex tunc i służy ochronie praw majątkowych wynikających z przebiegu służby. W świetle art. 189 k.p.c. powódka zachowuje interes prawny w uzyskaniu wyroku ustalającego, gdyż wynik rozstrzygnięcia może mieć wpływ na jej uprawnienia emerytalne oraz prawo do świadczeń pieniężnych należnych funkcjonariuszowi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy przeprowadzi ocenę zasadności roszczeń powódki z uwzględnieniem przedstawionych wyżej standardów konstytucyjnych i europejskich. W tym celu Sąd pierwszej instancji przeprowadzi konieczne postępowanie dowodowe, zgodnie z wnioskami stron ale też w razie potrzeby, z urzędu. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego we wskazanym zakresie, Sąd Okręgowy rozważy dowody, dokona ustaleń i końcowo przeprowadzi subsumpcję.

Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do merytorycznego rozpoznania.

SSA Jolanta Hawryszko