Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Motyczyńska

Protokolant: Magdalena Kubiak - Myśliwek

po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy

z odwołania V. J. (1)

od decyzji (...) w G. z dnia 30.01.2024 r. znak (...)

o zasiłek chorobowy

I.  oddala odwołanie;

II.  odstępuje od obciążenia (...) kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej;

III.  zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata U. T. kwotę 442,80 zł brutto (VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej (...) z urzędu.

IV.  nieuiszczone koszty sądowe zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt IVU 219/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 30 stycznia 2024r. (...) – Oddział w G. na podstawie:

- art. 84 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 pkt 3, ust. 3, ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako: ustawa systemowa)

- art. 17 ust. 1 i 3, art. 66, art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako: ustawa zasiłkowa)

odmówił odwołującej V. J. (1) prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 7 czerwca 2023r. do 9 czerwca 2023 r., od 12 czerwca 2023r. do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. Jednocześnie organ rentowy zobowiązał odwołującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okresy:

od 7 czerwca 2023r. do 9 czerwca 2023 r., od 12 czerwca 2023r. do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 12 września 2023 r., wraz z odsetkami w łącznej kwocie brutto 15 705,55 zł. Na ustaloną kwotę składały się: należność główna brutto w wysokości 14 946,03 zł oraz odsetki w wysokości 759,52 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że (...) V. J. (1) w okresach od 7 czerwca 2023r. do 9 czerwca 2023 r., od 12 czerwca 2023 r., do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023r. do 30 czerwca 2023 r., od 1 lipca 2023r. do 12 lipca 2023 r., od 1 sierpnia 2023r. do 2 sierpnia 2023 r., od 4 sierpnia 2023r. do 8 sierpnia 2023 r., od 10 sierpnia 2023r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023r. do 19 sierpnia 2023 r., od 25 sierpnia 2023r. do 29 sierpnia 2023 r., oraz od 6 września 2023r. do 15 września 2023 r. wykonywała pracę w ramach zawartej umowy zlecenie z płatnikiem (...) Spółka z o. o. sp. k. z siedzibą w U.. Ponieważ (...) wykorzystała zwolnienie lekarskie od pracy niezgodnie z ich celem, powstała nadpłata zasiłku chorobowego za okresy orzeczonej niezdolności do pracy.

Od powyższej decyzji (...) V. J. (1) wniosła odwołanie, wskazując, że zarówno lekarz specjalista, jak i płatnik składek byli świadomi, że świadczy ona pracę jako kurier w A. u podwykonawcy firmy (...), aby pomóc w sytuacji na Ukrainie, którą zajmuje się prywatnie. Odwołująca podkreśliła, że nikt jej nie wyjaśnił, ani nie pouczył, że na zwolnieniu chorobowym nie może podejmować pracy, co więcej jej zdaniem lekarze mieli ją zapewniać, że może pracować. Odwołująca tak też rozumiała stwierdzenie w zwolnieniu, że „może chodzić”. Skarżąca nie zna zasad pracy i warunków w Polsce, w szczególności regulacji dotyczących świadczeń chorobowych.

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie, powtarzając argumentację użytą w uzasadnieniu decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

V. J. (1) była zatrudniona w (...) S.A. oddział w Polsce U. w okresie od dnia 13 marca 2023r. do 12 września 2023 r. w wymiarze pełnego etatu.

W okresach od 5 maja 2023r. do 9 czerwca 2023r. , od 12 czerwca 2023r. do 23 czerwca 2023r. , od 26 czerwca 2023r. do 11 sierpnia 2023r. oraz od 13 sierpnia 2023r. do 12 września 2023r. (...) przebywała na zwolnieniach lekarskich, za które otrzymała zasiłek chorobowy.

Dowód: - świadectwo pracy (k. 42 – 43),

- kartoteka zasiłkowa – akta organu rentowego,

- wyjaśnienie (...) V. J. (1) k. 203-214.

V. J. (1) wykonywała zlecenie u zleceniodawcy (...) sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w U. jako dostawca potraw A. w dniach 05-07.05.2023, 20-22.05.2023, 24-26.05.2023, 29-30.05.2023, 01-03.06.2023, 07-09.06.2023, 12.06.2023, 21-23.06.2023, 26-30.06.2023, 01-12.07.2023, 01-02.08.2023, 04-08.08.2023, 10-11.08.2023, 13-19.08.2023, 25-29.08.2023, 06-15.09.2023 r.

Dowód: pismo od (...) sp. z o. o. sp. Z dnia 7.11.2023r. (k. 12 );

W piśmie z dnia 25 listopada 2025r. (...) sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w U. potwierdził wykonywanie przez odwołującą V. J. (1) czynności w ramach umowy zlecenia, jednak z uwagi na ograniczony dostęp do danych archiwalnych poprzedzających rok 2024r. (...) sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w U. przedstawiła tygodniowe okresy rozliczeniowe, w których (...) wykonywała zlecenie:

- od 12.06.2023r. do 18.06.2023r.;

- od 26.06.2023r. do 2.07.2023r.;

- od 10.07.2023r. do 16.07.2023r.;

- od 7.08.2023r. do 13.08.2023r.;

- od 21.08.2023r. do 27.08.2023r.;

- od 4.09.2023r. do 10.09.2023r.

Odwołująca za wykonane zlecenia otrzymała wynagrodzenie w kwocie 435,93 zł.

Dowód: pismo od (...) sp. z o. o. sp. z dnia 25.11.2025r. (k. 203 );

Decyzją z 30 stycznia 2024r. (...) – Oddział w G.

odmówił odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 7 do 9 czerwca 2023 r., od 12 do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. Jednocześnie organ rentowy zobowiązał odwołującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okresy:

od 7 do 9 czerwca 2023 r., od 12 do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 12 września 2023 r., wraz z odsetkami w łącznej kwocie brutto 15 705,55 zł. Na ustaloną kwotę składały się należność główna brutto w wysokości 14 946,03 zł oraz odsetki w wysokości 759,52 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że (...) V. J. (1) w okresach od 7 do 9 czerwca 2023 r., 12 czerwca 2023 r., od 21 do 23 czerwca 2023 r., od 26 do 30 czerwca 2023 r., od 1 do 12 lipca 2023 r., od 1 do 2 sierpnia 2023 r., od 4 do 8 sierpnia 2023 r., od 10 do 11 sierpnia 2023 r., od 13 do 19 sierpnia 2023 r., od 25 do 29 sierpnia 2023 r., oraz od 6 do 15 września 2023 r. wykonywała pracę w ramach zawartej umowy zlecenie z płatnikiem (...) Spółka z o. o. sp. k. z siedzibą w U.. Ponieważ (...) wykorzystała zwolnienie lekarskie od pracy niezgodnie z ich celem, powstała nadpłata zasiłku chorobowego za okresy orzeczonej niezdolności do pracy.

Dowód: decyzja (...) z dnia 30.01.2024r. – akta organu rentowego

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy. Wiarygodność i autentyczność dowodów z dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie została zakwestionowana przez żadną ze stron. Ustalenia faktyczne zostały ponadto dokonane w oparciu o dowód z przesłuchania (...) V. J. (1) , której Sąd dał wiarę w całości. (...) w sposób logiczny, wewnętrznie spójny i uporządkowany przedstawiła okoliczności związane z przebiegiem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji, zaś jej wywód w pełni korespondował ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

W istocie spór toczył się nie o fakty, lecz o ocenę prawną wyżej opisanych okoliczności, tj. wykonywania zlecenia przez ubezpieczoną w okresie pobierania zasiłku chorobowego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu.

W niniejszej sprawie ubezpieczona V. J. (1) domagała się zmiany decyzji organu rentowego (...) w G. z dnia 30 stycznia 2024 r., znak (...), poprzez przyznanie jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 7 do 9 czerwca 2023 r., od 12 do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. z obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okresy:

od 7 do 9 czerwca 2023 r., od 12 do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 12 września 2023 r., wraz z odsetkami w łącznej kwocie brutto 15 705,55 zł. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1732, 2140, 2476; dalej jako ustawa zasiłkowa), świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, 1079, 1115 i 1265; dalej jako ustawa systemowa).

Z kolei w myśl art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, czy ubezpieczona winna zostać pozbawiona prawa do zasiłku chorobowego za wskazane wyżej okresy orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

W myśl cytowanego przepisu ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten niewątpliwie spełnia funkcję represyjną, albowiem ma on na celu ograniczenie wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zabezpieczenie prawidłowości przebiegu leczenia koniecznego dla odzyskania przez pracownika zdolności do pracy. Nadto przepis ten zawiera dwie odrębne i samodzielne przesłanki – spełnienie jednej z nich jest wystarczające do pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego.

Ustawodawca nie zdefiniował wyrażenia „działalność zarobkowa”, nie jest możliwe ustalenie treści normatywnej tego wyrażenia również na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W doktrynie wskazuje się, że wyrażenie to powinno być rozumiane szeroko, co oznacza „że w sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa mogąca stanowić źródło dochodów” (H. Pławucka, Glosa do uchwały SN z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01, LexPolonica nr 352271, OSP 2002, nr 12, s. 599, za: Darmorost, Elżbieta. Art. 13. W: Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2012).

Sąd Najwyższy na tle aktualnego stanu prawnego ukształtowanego ustawą zasiłkową wielokrotnie wypowiadał się na temat tego, w jakich okolicznościach ubezpieczony zostaje z mocy prawa pozbawiony prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W szczególności w wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 370/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 342) przyjął, że pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim. Jedynie sporadyczna, incydentalna, wymuszona okolicznościami aktywność zawodowa (np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej) może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 44/06, OSNP 2007 nr 19 – 20, poz. 295; z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt III UK 71/09, LEX nr 585848). W orzecznictwie ponadto zauważa się, że w pewnych przypadkach wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy – np. wykonywanie formalnoprawnych czynności, do jakich zobowiązany jest ubezpieczony jako pracodawca (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2003 r., sygn. akt II UK 76/03 , OSNP 2004 nr 14, poz. 247) czy podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych, sporządzonych przez inną osobę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II UKN 710/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 498).

Układ rzeczownikowo-przymiotnikowy w sformułowaniu „praca zarobkowa” wskazuje na zawężenie zdarzeń faktycznych i ograniczenie rodzajów zachowań ubezpieczonych, które powodują utratę prawa do zasiłku na podstawie tej przesłanki. Nie każda praca ma w tym wypadku znaczenie, ale tylko taka, która ma charakter zarobkowy (P. Prusinowski, Wykonywanie pracy zarobkowej jako przyczyna pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego, „Z Zagadnień Zabezpieczenia Społecznego” 2011/3, s. 28)

W języku prawniczym zgodnie przyjmuje się, że użyty w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zwrot „praca” oznacza pracę w potocznym tego słowa znaczeniu, czyli każdą aktywność ludzką, niezależnie od stosunku prawnego, w ramach którego jest realizowana. W konsekwencji pracą jest wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych, np. stosunku pracy, stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenia własnej działalności gospodarczej ( vide Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. II UK 154/04), jak też wykonywanie różnych czynności bez stosownej podstawy prawnej (tzw. praca na czarno). Tym samym na gruncie komentowanego przepisu „praca” nie jest pojmowana w sensie biologiczno-fizycznym, czyli jako wydatkowanie energii, lecz w rozumieniu prawnym.

Zarobkowy charakter tak rozumianej pracy nie jest jednolicie ujmowany. Zwrot „praca zarobkowa” interpretowany jest bowiem przez analizę charakteru wykonywanych czynności bez względu na wysokość uzyskanego dochodu albo, rzadziej, przez uzyskiwanie dochodu co najmniej w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podkreślić trzeba, że pierwsze podejście ma swoje uzasadnienie w brzmieniu komentowanego przepisu. Artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie wprowadza bowiem jakichkolwiek kryteriów jego zastosowania odnoszących się do poziomu uzyskiwanych przez ubezpieczonego przychodów (dochodów) w związku wykonywaniem pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, które mogłyby wyłączać jego zastosowanie, podobnie zresztą jak kryteriów odnoszących się do charakteru pracy zarobkowej – czasu jej trwania, wpływu jej wykonywania na stan zdrowia ubezpieczonego, wysiłku fizycznego, psychicznego czy intelektualnego wkładanego w jej wykonanie, jak również tego, czy jest to praca podejmowana w ramach nowo zawartego stosunku prawnego (w okresie zwolnienia lekarskiego), czy też praca wykonywana w ramach dotychczasowych stosunków prawnych (istniejących przed okresem zwolnienia lekarskiego). Brak stosownych kryteriów skłania do przyjmowania, zarówno w piśmiennictwie, jak i w praktyce organów rentowych, że dyspozycję tego przepisu wypełniają już jednostkowe przejawy aktywności zarobkowej ubezpieczonego.

W odniesieniu do pierwszego z przyjętych w praktyce podejść w interpretowaniu zwrotu „praca zarobkowa” powszechnie wskazuje się, że chodzi o każdą aktywność ludzką zmierzającą do osiągnięcia zarobku, przy czym uznaje się za nią zarówno aktywność przynoszącą dochód (przynoszącą ubezpieczonemu bezpośrednią korzyść majątkową w postaci środków pieniężnych otrzymywanych wprost za jej wykonanie) lub z którą wiąże się tylko perspektywa otrzymania korzyści majątkowych, choćby nie była podjęta w celach zarobkowych, ale i aktywność podjętą w celu uzyskania zarobku (przychodu), choćby w rzeczywistości jej wykonanie przychodu nie przyniosło. Czynnik zarobkowy, powiązany z wykonywaniem pracy, kieruje uwagę na aspekt zawodowy, czyli pracę mającą cechy stałego, regularnego dostarczania środków utrzymania. Jednocześnie w piśmiennictwie podkreśla się, że „praca zarobkowa” nie może być utożsamiana z celem przyświecającym osobie korzystającej z zasiłku chorobowego (motywacją ubezpieczonego). Zarobkowość wiąże się z działalnością „beneficjenta pracy”, należy ją oceniać w płaszczyźnie skutku. Tym samym dla zastosowania sankcji z art. 17 ustawy zasiłkowej. nie ma potrzeby wykazania, że ubezpieczony działał w celu uzyskania przysporzenia.

W razie wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy wskutek choroby ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego społecznego mają rekompensować brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń (połączone z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okresy choroby) w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu. Utratę prawa do zasiłku chorobowego powoduje wykonywanie pracy zarobkowej o jakimkolwiek charakterze, w szczególności bez znaczenia jest wpływ tej pracy na stan zdrowia ubezpieczonego, to, czy był on pozytywny, neutralny czy negatywny. Ustawodawca odwołuje się do celu zwolnienia od pracy jedynie w odniesieniu do przesłanki niewłaściwego wykorzystywania zwolnienia. Może to oznaczać, że wykonywanie pracy zarobkowej nie musi być niezgodne z celem zwolnienia od pracy. Przy takim podejściu okoliczność związku pracy zarobkowej z procesem powrotu do zdrowia ubezpieczonego pozostaje indyferentna prawnie. W konsekwencji w orzecznictwie przyjęto np., że wykonywanie przez pracownika nawet sporadycznej i, jakby się wydawało na pierwszy rzut oka, nieobciążającej pracy podczas zwolnienia lekarskiego skutkuje obowiązkiem zwrotu zasiłku chorobowego, za pracę zarobkową uznano również – oczekiwanie na wydanie poleceń u płatnika składek, u którego ubezpieczony nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy.

Podkreślenia wymaga, że także przesłanka wykorzystywania zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem oznaczona została w powołanym przepisie bardzo ogólnie, co może powodować trudności w ocenie poszczególnych zachowań ubezpieczonego podejmowanych przez niego w okresie stwierdzonej niezdolności do pracy. Niewątpliwie wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia będzie zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy, a zatem proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338). Niemniej jednak w każdym przypadku, dokonując oceny zachowań ubezpieczonego, winny być uwzględnione okoliczności danego przypadku, ich ewentualny wpływ na proces leczenia oraz stan świadomości ubezpieczonego co do skutków podejmowanych przez niego działań. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nie wszystkie czynności podejmowane w okresie orzeczonej niezdolności do pracy mogą być kwalifikowane jako czynności niezgodne z celem zwolnienia. Celem zwolnienia lekarskiego jest niewątpliwie odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, w konsekwencji czego winien on postępować zgodnie z zaleceniami lekarskimi i ustalonym leczeniem (np. przyjmować leki), a także unikać sytuacji mogących przedłużyć proces leczenia.

Odwołująca V. J. (1), (...), kwestionując decyzję organu rentowego, wskazała m.in. na swoją rzekomą nieznajomość polskich regulacji w zakresie dopuszczalności łączenia pobierania zasiłku chorobowego z wykonywaniem pracy zarobkowej. Tego rodzaju argumentacja nie może jednak zasługiwać na uwzględnienie, zarówno w świetle obowiązujących przepisów prawa, jak i podstawowych reguł logicznych oraz powszechnie przyjmowanych zasad systemów zabezpieczenia społecznego w państwach demokratycznych.

Po pierwsze, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres orzeczonej niezdolności do pracy, jeżeli w tym czasie wykonywał pracę zarobkową. Regulacja ta nie wymaga wykazania, że praca była wykonywana z zamiarem obejścia prawa, ani że miała charakter etatowy, pełnowymiarowy czy obciążający fizycznie – wystarczające jest samo podjęcie aktywności zarobkowej.

Po drugie, niezależnie od literalnego brzmienia przepisów, zakaz łączenia pobierania świadczenia chorobowego z wykonywaniem pracy zarobkowej ma charakter intuicyjny i racjonalny. Skoro ubezpieczona wykonuje pracę zarobkową, to logicznie rzecz biorąc nie może być jednocześnie niezdolna do pracy – a właśnie ta niezdolność stanowi przesłankę przyznania zasiłku. Osoba świadcząca pracę zarobkową, pobierająca równolegle zasiłek, wyłudza świadczenie , którego celem jest rekompensata utraconych dochodów z tytułu czasowej niezdolności do pracy. Zasada ta nie jest unikalna dla polskiego porządku prawnego – ma charakter uniwersalny i obowiązuje w zdecydowanej większości państw europejskich, w tym także w Hiszpanii.

Po trzecie, zachowanie odwołującej V. J. (1) nie miało charakteru incydentalnego. Z dokumentacji sprawy jednoznacznie wynika, że świadczenie pracy zleceniowej miało miejsce wielokrotnie , obejmowało niemal cały okres, w którym wypłacano jej zasiłek chorobowy od pracodawcy X. Ł., a zatem stanowiło systematyczne naruszenie prawa, a nie jednorazowe uchybienie. Z tego też względu, wbrew twierdzeniom odwołującej, nie może być w rozpatrywanej sprawie zastosowana prokonstytucyjna wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej i odmowa jego zastosowania. Wypowiadający się o tego rodzaju interpretacji Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 października 2022 r. (III USK 18/22) jednoznacznie wskazał, że tego rodzaju rozwiązanie może być zastosowane jedynie w przypadku sporadycznego, incydentalnego i wymuszonego okolicznościami zajęcia zarobkowego.

Po czwarte, (...) powołuje się również na trudną sytuację materialną jako przyczynę świadczenia pracy w trakcie zwolnienia chorobowego. Taka argumentacja również nie może usprawiedliwiać pobierania świadczeń w sposób sprzeczny z prawem. Jeżeli ubezpieczona była w stanie świadczyć pracę, winna była zrezygnować z pobierania zasiłku chorobowego. Jej wybór – podjęcie pracy zarobkowej u innego podmiotu przy jednoczesnym korzystaniu ze świadczenia chorobowego narusza podstawowe zasady systemu zabezpieczenia społecznego. Nadto, nielogiczne jest także stwierdzenie ustanowionego w sprawie dla (...) pełnomocnika z urzędu o konieczności podjęcia przez ubezpieczoną dodatkowej pracy w celu utrzymania się, bowiem kwota 435,93 zł, którą (...) spółka z o.o.s.k. w U. wypłacił (...) z tytułu wykonania w spornym okresie umowy zlecenia, jest kwotą, którą Sąd z doświadczenia życiowego, uznaje za kwotę, którą trudno jest „podreperować” domowy budżet.

Zgodnie z brzmieniem art. 84 ustawy systemowej (w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 września 2021 roku) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11 (ust. 1). Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (ust. 2).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przyjmuje się, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Podstawowym warunkiem uznania, że wypłacone świadczenie podlega zwrotowi w myśl przepisu art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej jest : brak prawa do świadczenia oraz świadomość tego osoby przyjmującej to świadczenie, płynąca ze stosownego pouczenia. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2009r. sygn.. IUK 174/09).

Prawo ubezpieczeń społecznych nie wykształciło własnej definicji winy. Przyjmuje się jednak, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne działanie świadczeniobiorcy, które ma postać zamiaru bezpośredniego lub zamiaru ewentualnego. W rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, błąd stanowi zatem skutek świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki nabycia prawa do świadczenia lub świadczenia o określonej wysokości. Ów błąd wiąże się zawsze z pierwotną wadliwością rozstrzygnięć organu rentowego lub odwoławczego, z etapem ustalania prawa do świadczeń, a jego istotną cechą konstrukcyjną, odróżniającą od innych uchybień organów rentowych lub odwoławczych, jest istnienie fałszywego wyobrażenia organu o stanie uprawnień wnioskodawcy, wywołanego na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt III UK 268/19, Lex nr 3154240; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt II UK 211/17, Lex nr 2530685).

Dalej Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 26 lipca 2017r. ( sygn. IUK 287/16), iż jeżeli ubezpieczony przedkłada zaświadczenia lekarskie i jednocześnie w tych samych okresach świadczy pracę zarobkową, to wprowadza w ten sposób organ rentowy w błąd co do okoliczności warunkujących powstanie prawa do zasiłku chorobowego.

W świetle całokształtu wskazanych powyżej okoliczności stwierdzić należało, że świadczenie w postaci zasiłku chorobowego dla V. J. (2) za okresy od 7 do 9 czerwca 2023 r., od 12 do 23 czerwca 2023 r., od 26 czerwca 2023 r. do 11 sierpnia 2023 r., od 13 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. było świadczeniem nienależnym. Przeprowadzone postępowanie wykazało, iż ubezpieczona otrzymywała zwolnienia lekarskie od dnia 5 maja 2023r. do 23 czerwca 2023r. i od dnia 26 czerwca 2023r. do 15 września 2023r., wykonując w tym czasie czynności w ramach umowy zlecenia jako dostawca posiłków A., za które otrzymała wynagrodzenie. Z okoliczności sprawy wynika, iż ubezpieczona miała świadomość tego, ze przebywając na zwolnieniu lekarskim powinna powstrzymać się od innych aktywności, tj. wykonywania czynności z tytułu umowy zlecenia , za które otrzymała wynagrodzenie. Zatem należy przyjąć, iż wypłata zasiłku nastąpiła na podstawie świadomego wprowadzenia przez ubezpieczoną w błąd organu rentowego wypłacającego świadczenie na skutek przemilczenia przez ubezpieczoną okoliczności powodujących utratę prawa do zasiłku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c. w punkcie I. sentencji wyroku oddalił odwołanie.

O kosztach zastępstwa procesowego strony pozwanej orzeczono w punkcie II. sentencji wyroku, odstępując od obciążania nimi (...), na zasadzie art. 102 k.p.c., wedle którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. (...) przegrała postępowanie w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c., jednakże Sąd wziął pod uwagę sytuację majątkową (...), jak i zaistniałe po jej stronie silne subiektywne przekonanie o zasadności swojego odwołania, co było motywacją do zainicjowania postępowania.

W punkcie III. sentencji wyroku Sąd zasądził na rzecz reprezentującego z urzędu odwołującą adwokata U. T. kwotę 442,80 zł brutto (tj. 360 zł netto i 82,80 zł podatku od towarów i usług). Kwotę tę ustalono w oparciu o przepisy § 15 ust. 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

W punkcie IV.sentencji wyroku Sąd przejął koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 98 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.