Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2025 roku

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Barbara Guzik-Szymura

po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 roku we Wrocławiu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa O. N.

przeciwko (...) we (...)

o wynagrodzenie za pracę

I.  zasądza od strony pozwanej (...) we (...)na rzecz powódki O. N. kwotę 2.128,56 zł (dwa tysiące sto dwadzieścia osiem złotych pięćdziesiąt sześć groszy) brutto wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za miesiące sierpień i wrzesień 2022 r.;

II.  zasądza od strony pozwanej (...) we W. na rzecz powódki O. N. kwotę 724,35 zł (siedemset dwadzieścia cztery złote trzydzieści pięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie;

III.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV.  wyrokowi w punkcie I. nadaje rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.128,56 zł (dwa tysiące sto dwadzieścia osiem złotych pięćdziesiąt sześć groszy) brutto;

V.  nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.

Sygnatura akt IV P 1023/25

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 25 sierpnia 2025 r. (data nadania) powódka O. N. wniosła o zasądzenie od strony pozwanej Sądu Rejonowego dla Wrocławia – I. we W.:

1. kwoty 1.489,27 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za sierpień 2022 r. oraz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia wymagalności roszczenia do dnia wniesienia pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

- od kwoty 1.106,41 zł brutto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty;

- od kwoty 382,86 zł netto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty;

2. kwoty 1.477,11 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za wrzesień 2022 r. oraz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia wymagalności roszczenia do dnia wniesienia pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

- od kwoty 1.106,41 zł brutto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty;

- od kwoty 370,70 zł netto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty;

Nadto, powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że 15 maja 2008 r. została mianowana na stanowisko referendarza sądowego w (...) we W.. W okresie objętym sporem powódka była przydzielona do pracy w IV Wydziale Ksiąg Wieczystych i przysługiwał jej dodatek za długoletnią pracę w wysokości 14%. Strona pozwana ustaliła wynagrodzenie powódki w spornym okresie na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022, a nie na podstawie p.u.s.p., co spowodowało jego zaniżenie o kwotę 1.106,41 zł za miesiąc sierpień 2022 r. oraz o kwotę 1.106,41 zł za miesiąc wrzesień 2022 r.

W odpowiedzi na pozew datowanej na dzień 22 września 2025 r. strona pozwana (...) we W. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów procesu według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa procesowego oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew strona pozwana zarzuciła, że pozycja ustrojowa sędziego i referendarza jest zgoła inna. Ustawodawca wskazuje, że referendarz sądowy jest wyłącznie niezależny (a nie niezawisły) i to w zakresie treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach (art. 151 §1 k.p.c.). W doktrynie wprost wskazuje się, że ustawodawca nie postawił znaku równości pomiędzy niezawisłością sędziego a niezależnością referendarza sądowego. Co więcej, podnosi się nawet, że pomimo zagwarantowanej przez ustawę niezależności, referendarz sądowy jest jej pozbawiony przez zawężenie tego pojęcia do „niezależności co do treści wydawanych przez niego orzeczeń i zarządzeń oraz poddawanie referendarza sądowego okresowym ocenom dokonywanym przez prezesa sądu, a obejmującym jakość i terminowość wydawanych przez referendarzy sądowych zadań. Status referendarza sądowego w zakresie treści stosunku pracy został oceniony przez Trybunał Konstytucyjny (dalej także: TK) w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08. W tej kwestii TK wskazał, że referendarzom sądowym zagwarantowano trwałość i stabilność stosunku pracy przez szczegółowe uregulowanie rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem (art. 151a § 7—11 u.p.u.s.p). Odrębności dotyczą przede wszystkim enumeratywnie wskazanych przyczyn wypowiedzenia oraz wyłączenia stosowania norm prawa pracy w zakresie, w jakim odnoszą się do przyczyn uzasadniających „natychmiastowe” rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem, (art. 152 § 1, 2 i 3 u.p.u.s.p.). W art. 150 § 1 p.u.s.p. wprowadzono zaś czytelne i obiektywne ustawowe kryterium awansu na stanowisko starszego referendarza. Również sam projektodawca zmian w u.p.u.s.p., proponując regulację art. 151a § 2 u.p.s.p. w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy Sejmu V kadencji nr (...)), nie zawarł żadnych odniesień wysokości wynagrodzenia do gwarancji niezależności referendarza sądowego. Stąd też nie sposób jest stosować tę samą miarę do relacji wynagrodzenia ze statusem referendarza sądowego, jak do tej relacji, ale z udziałem sędziego.

Kolejno strona pozwana wskazała, że żadna ustawa - poza zasadniczą - nie ma nadrzędnego charakteru nad innymi ustawami. Tym samym, ustawa prawo o ustroju sądów powszechnych nie ma charakteru nadrzędnego nad: ustawą z dnia 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 (Dz.U. z 2020 r. poz. 2400) (art. 12 ust. 1) oraz ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2445) (art. 8 ust. 1), w których unormowano zasady ustalania wynagrodzenia sędziów z pominięciem norm art. 91 § 1c u.p.u.s.p. Stąd też ustalanie wyższości regulacji u.p.u.s.p. nad ustawami okołobudżetowymi, na zasadzie stosowania reguły kolizyjnej lex superior derogat legi inferiori jest niedopuszczalne. Nie znajdą także — z oczywistych względów — zastosowania reguły kolizyjne ustalone w ustawie zasadniczej, a odnoszące się do prawa międzynarodowego (art. 91 ust. 2 oraz ust. 3 Konstytucji RP). Relacje między ustawami okołobudżetowymi a u.p.u.s.p. można zatem rozpatrywać wyłącznie przy zastosowaniu reguł kolizyjnych lex posterior derogat priori oraz lex specialis derogat legi generali. Przy tym już teraz wypada wskazać, że zastosowanie którejkolwiek z nich prowadzić będzie do takich samych wniosków. Niepotrzebne jest więc rozstrzygnie pierwszeństwa ich stosowania.

Strona pozwana wskazała nadto, że nie można także zupełnie pominąć, że wynagrodzenia sędziów w 2020 r. (pierwszy i najbardziej obciążający sektor finansów publicznych rok pandemii) nie doznały żadnego uszczerbku, podczas gdy wynagrodzenia w pozostałej części sektora publicznego nie uległy zmianie. Należy przy tym mieć na względzie, że w 2020 r. znacząco wzrósł dług publiczny, w tym w szczególności mając na względzie dług licznych powołanych w czasie pandemii COVID-19 funduszy. Wzrost długu publicznego w 2020 r. w porównaniu do roku 2019 r. był dramatyczny (169,7 mld złotych). Zaś sam tylko wzrost długu publicznego między latami 2020 a 2021 odpowiadał niemal całemu zadłużeniu państwa w latach 2011 — 2019. Zasady te można także odnieść do sytuacji finansów publicznych w 2022 r.

Strona pozwana podała również, że wykonując swoje obowiązki wynikające ze stosunku pracy pozwany nie jest uprawniony do dokonywania kontroli konstytucyjności ustaw. Wiążą ją wszystkie te akty prawa powszechnie obowiązującego, które zostały uchwalone i których konstytucyjność nie została podważona przez Trybunał Konstytucyjny. Dlatego też nie można oczekiwać od pracodawcy funkcjonującego w sektorze publicznym, że pominie niewyrugowaną z systemu prawnego ustawę, ponieważ zawiera regulacje mniej korzystne, niż te funkcjonujące przed jej uchwaleniem. Strona pozwana nie mogła zatem ustalić powódce innego wynagrodzenia w roku 2022, niż to, które wynikało w momencie jego ustalania z ustaw okołobudżetowych.

Niezależnie od powyższego, strona pozwana wskazała, że powódka błędnie obliczyła wysokość różnicy pomiędzy hipotetyczną wysokością wynagrodzenia za sierpień 2022 a kwotą jej z tego tytułu wypłaconą. Różnica z tego tytułu wynosi 1.022,15 zł. Nadto, powódka zawyżyła żądanie w zakresie skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, zaś ich prawidłowa wartość wynosi za sierpień 2022 r. 353,65 zł.

W zakresie odsetek strona pozwana wskazała natomiast, iż dopiero Sąd rozpoznający sprawę może, stwierdziwszy niekonstytucyjność przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania, pominąć taki przepis. Przepis ten nadal jednak pozostaje w obrocie prawnym, ze wszystkimi, wyżej opisanymi skutkami. Z tego jednak powodu pozwany nie powinien ponosić skutków nieudolności prawodawcy. Gdyby bowiem ten ostatni nie majstrował przy przepisach dotyczących wysokości wynagrodzeń sędziów, to z pewnością wynagrodzenie powódki zostałoby wypłacone w całości we właściwym terminie. Skoro tak, to odpowiedzialność za niewypłacenie dochodzonych należności powinna zostać ograniczona i rozpocząć się najwcześniej po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na pozew.

W piśmie procesowym z dnia 16 października 2025 r. strona pozwana, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wskazała, że w odpowiedzi na pozew na str. 9 w zdaniu nad tabelą doszło do omyłki pisarskiej w nazwie miesiąca i prawidłowym miesiącem jest miesiąc „sierpień”, zaś prawidłowa kwota odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od wynagrodzenia należnego za sierpień 2022 r. winna wynosić tyle, ile wskazano pod tabelą, tj. 353,65 zł. Ponadto, strona pozwana wskazała, że nie kwestionuje wyliczeń powódki w zakresie września 2022 r., tak co do należności głównej, jak i co do wysokości odsetek. Powódka wprawdzie błędnie oznaczyła datę początkową naliczania tych odsetek, jednak ich wartość odpowiada rachunkom pozwanego.

Po zakreśleniu stronom 14-dniowego terminu na zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pod rygorem wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. po upływie zakreślonego terminu, strona pozwana podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, powódka natomiast nie ustosunkowała się do nałożonego zobowiązania.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka O. N. od 15 maja 2008 r. do 30 czerwca 2024 r. była zatrudniona w (...) I. we W., przy czym początkowo na stanowisku referendarza sądowego, a na podstawie aktu mianowania z dnia 7 czerwca 2018 r. na stanowisku starszego referendarza sądowego.

Na dzień 1 stycznia 2021 r. wynagrodzenie powódki ustalone było w wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w 2. stawce i powiększone o składki z tytułu ubezpieczenia społecznego. Dodatek z tytułu wysługi lat należny powódce w miesiącach sierpień i wrzesień 2022 r. wynosił 14%.

Bezsporne, a nadto:

- zapisek urzędowy z dnia 23 czerwca 2025 r., k. 33;

- zaświadczenie zakładu pracy o dochodach i zatrudnieniu z dnia 16 września 2025 r., k. 36.

Miesięczne wynagrodzenie powódki w sierpniu 2022 r. wyniosło 11.833,77 zł brutto, powódka w tym miesiącu pozostawała niezdolna do pracy z powodu choroby przez 5 dni. Różnica pomiędzy wynagrodzeniem faktycznie wypłaconym powódce za miesiąc sierpień 2022 r. w kwocie 11.833,77 zł brutto a hipotetycznym w kwocie 12.855,92 zł brutto, ustalonym po uwzględnieniu art. 91 p.u.s.p. wynosi 1.022,15 zł brutto.

Skapitalizowane na dzień 25 sierpnia 2025 r. odsetki ustawowe za opóźnienie obliczone od kwoty 1.022,15 zł i hipotetycznie należne powódce wynoszą 353,65 zł.

Bezsporne, a nadto:

- pasek płacowy za sierpień 2022 r., k. 12;

- wyliczenie wynagrodzenia wypłaconego powódce z zestawieniem kwoty hipotetycznie należnej powódce, k. 31-32;

- zapisek urzędowy z dnia 23 czerwca 2025 r., k. 33.

Miesięczne wynagrodzenie powódki we wrześniu 2022 r. wyniosło 12.307,10 zł brutto. Różnica pomiędzy wynagrodzeniem faktycznie wypłaconym powódce za miesiąc wrzesień 2022 r. w kwocie 12.307,10 zł brutto a hipotetycznym w kwocie 13.413,51 zł brutto, ustalonym po uwzględnieniu art. 91 p.u.s.p. wynosi 1.106,41 zł brutto.

Skapitalizowane na dzień 25 sierpnia 2025 r. odsetki ustawowe za opóźnienie obliczone od kwoty 1.106,41 zł i hipotetycznie należne powódce wynoszą 370,70 zł.

Bezsporne, a nadto:

- pasek płacowy za wrzesień 2022 r., k. 13;

- wyliczenie wynagrodzenia wypłaconego powódce z zestawieniem kwoty hipotetycznie należnej powódce, k. 31-32;

- zapisek urzędowy z dnia 23 czerwca 2025 r., k. 33.

Zgodnie z § 40 pkt 3 i 4 Regulaminu Pracy (...) I. we W. wynagrodzenie za pracę płatne miesięcznie, wypłaca się z dołu raz w miesiącu, w 28. dniu każdego miesiąca. Jeżeli dzień wypłaty jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie za pracę wypłaca się w dniu poprzedzającym ten dzień wolny.

Bezsporne, a nadto:

- wyciąg Regulamin Pracy (...) we W., k. 35.

Średnie wynagrodzenie brutto powódki z ostatnich 3 miesięcy pracy u strony pozwanej wynosiło 17.371,27 zł.

Bezsporne, a nadto:

- zaświadczenie zakładu pracy o dochodach i zatrudnieniu z dnia 16 września 2025 r., k. 36.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającym zakresie.

Powódka O. N. domagała się w niniejszym postępowaniu zasądzenia na jej rzecz od strony pozwanej kwoty 1.489,27 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za sierpień 2022 r. oraz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia wymagalności roszczenia do dnia wniesienia pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi: od kwoty 1.106,41 zł brutto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty i od kwoty 382,86 zł netto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia na jej rzecz od strony pozwanej kwoty 1.477,11 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za wrzesień 2022 r. oraz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia wymagalności roszczenia do dnia wniesienia pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi: od kwoty 1.106,41 zł brutto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty i od kwoty 370,70 zł netto od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty. Strona pozwana wnosiła natomiast o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego oraz wskazywała, że ewentualne odsetki winny być liczone od dnia wniesienia odpowiedzi na pozew.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie pozostawał bezsporny. Strony postępowania nie podważały przeprowadzonych dowodów, przy czym Sąd również nie znalazł podstaw, aby zakwestionować którykolwiek z przeprowadzonych dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony. Sąd ponadto ustalając stan faktyczny w sprawie oparł się na dokumentach przedłożonych przez stronę pozwaną. Należy przy tym zauważyć, że strony były zgodne w zakresie prawidłowości wyliczeń powódki w zakresie żądania dotyczącego wyrównania wynagrodzenia za miesiąc wrzesień 2022 r. i skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty żądanej przez powódkę z tego tytułu. Powódka natomiast nie kwestionowała wyliczeń strony pozwanej odnośnie do wyrównania wynagrodzenia za miesiąc sierpień 2022 r. i skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty hipotetycznie należnej powódce z tego tytułu, a zatem wyliczenia te zostały uznane przez Sąd za prawidłowe.

Osią sporu w niniejszym postępowaniu było zagadnienie prawne dotyczące zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej ingerencji ustawodawcy za pomocą tzw. ustaw okołobudżetowych w ustanowiony w art. 91 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U z 2023 r., poz. 217) (dalej również: p.u.s.p.) w sposób kształtowania wynagrodzeń sędziów, a w konsekwencji wynagrodzeń referendarzy sądowych, których wysokość wynagrodzenia jest uzależniona właśnie od wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych.

Należy wskazać, że sędziowie są jedyną grupą zawodową, której wynagrodzenie reguluje bezpośrednio Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Według bowiem art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków, przy czym wyżej wskazana norma konstytucyjna została uszczegółowiona w art. 91 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Zgodnie z art. 91 § 1 ww. ustawy wysokość wynagrodzenia sędziów, zajmujących równorzędne stanowiska sędziowskie, różnicuje staż pracy lub pełnione funkcje. Istotny zaś w zakresie przedmiotowego sporu pozostaje art. 91 § 1c ww. ustawy, który wskazuje, że podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461), z zastrzeżeniem § 1d. Zaś art. 91 § 1d p.u.s.p. stanowi, że jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 1c, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w dotychczasowej wysokości.

Wedle treści art. 91 § 2 p.u.s.p. wynagrodzenie zasadnicze sędziego określa się w stawkach, których wysokość ustala się z zastosowaniem mnożników podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w § 1c. Stawki wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach sędziowskich oraz mnożniki, służące do ustalenia wysokości wynagrodzenia zasadniczego sędziów w poszczególnych stawkach, określa załącznik do ustawy. Art. 91 § 6 p.u.s.p. stanowi natomiast, że w związku z pełnioną funkcją sędziemu przysługuje dodatek funkcyjny. Wedle § 7 owego artykułu wynagrodzenie sędziów różnicuje ponadto dodatek za długoletnią pracę, wynoszący, począwszy od szóstego roku pracy, 5% wynagrodzenia zasadniczego i wzrastający po każdym roku o 1%, aż do osiągnięcia 20% wynagrodzenia zasadniczego.

Zgodnie zaś z art. 151b § 1 p.u.s.p., wynagrodzenie zasadnicze referendarza sądowego wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej sędziego sądu rejonowego, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego, a po dalszych siedmiu latach pracy - do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Natomiast zgodnie z § 2 ww. przepisu, wynagrodzenie zasadnicze starszego referendarza sądowego wynosi 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku starszego referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Jednocześnie, należy podkreślić, że poza wynagrodzeniem zasadniczym referendarzowi przysługuje dodatek za długoletnią pracę, o którym mowa w art. 91 § 7, oraz gratyfikacja jubileuszowa, na zasadach określonych w art. 92 § 3-6, a także jednorazowa odprawa w razie ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, na zasadach określonych w przepisach o pracownikach sądów i prokuratury (§ 2b art. 151b p.u.s.p.).

Wskazać należy, że funkcjonujące aktualnie zasady kształtowania wynagrodzeń sędziów są następstwem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 459). Ich istotę sprowadzić można do iloczynu przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale roku poprzedzającego i stosownego mnożnika. Wcześniej był to podlegający waloryzacji iloczyn kwoty bazowej i owego mnożnika. W nowej koncepcji ustawodawcy przyjął więc nie waloryzację, lecz koncepcję progresywnego wynagrodzenia. Co ważne, celem tych przepisów było uniezależnienie wysokości świadczeń od wahań koniunktury gospodarczej, w tym przejściowych trudności finansowych kraju, a także odniesienie wynagrodzeń sędziów do obiektywnego wskaźnika i uniezależnienie procesu ich ustalania od ingerencji władzy wykonawczej i ustawodawczej.

Bezsporne pozostaje, że od początku 2021 r. ustawodawca postępował w sprzeczności z zasadami kształtowania wysokości wynagrodzeń sędziów określonymi w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Pierwsze odstępstwo stanowiło unormowanie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 (Dz. U. z 2020 r. poz. 2400) (zwana dalej także: ustawą okołobudżetową na rok 2021), w którym podano, że w roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wynosiło 4839,24 zł (zob. komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r.), podczas gdy w drugim kwartale 2020 r. było to 5024,48 zł (zob. komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r.).

W kolejnych latach ustawodawca również odchodził od zasady wskazanej w art. 91 § 1c p.u.s.p. I tak, w świetle treści art. 8 ust. 1 ustawy dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2445) (zwanej dalej także: ustawą okołobudżetową na rok 2022), w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Zgodnie zaś z ust. 2 omawianego przepisu podstawę, o której mowa w ust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł. Należy przy tym zauważyć, że stało się tak, gdy przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5504,52 zł (zob. komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 10 sierpnia 2021 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2021 r.).

Kolejno, w ustawie z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2666) (zwanej dalej także ustawą okołobudżetową na rok 2023), ustawodawca wskazał w art. 8 ust. 1, że w 2023 r. podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, stanowi kwota w wysokości 5444,42 zł. Stało się tak w sytuacji, kiedy wartość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w drugim kwartale 2022 r. wynosiła 6156,25 zł (zob. komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2022 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2022 r.).

Analizując powyższe należy wyprowadzić wniosek, że istnieje sprzeczność ustawowej regulacji z art. 91 § 1c p.u.s.p. z trzema następującymi po sobie ustawami okołobudżetowymi, dotyczącymi realizacji ustawy budżetowej na rok 2021, 2022 oraz 2023. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że ustawodawca wprowadzając odstępstwa od zasady kształtowania wynagrodzeń sędziowskich w oparciu o przeciętne wynagrodzenie z drugiego kwartału roku poprzedzającego, nie zawiesił mocy obowiązującej przepisu 91 § 1c p.u.s.p., nie uchylił go, ani nie dokonał jego zmiany. W systemie prawa obowiązywały zatem we wskazanych latach dwie normy prawne, które odmiennie kształtowały wysokość przeciętnego wynagrodzenia, stanowiącego podstawę ustalenia wynagrodzenie sędziego.

Bez wątpienia w sytuacji obiekcji dotyczących mocy obowiązującej przepisów o sprzecznej treści, a zawartych w aktach prawnych wydanych w różnym czasie i w sytuacji, kiedy to przepisy późniejsze nie uchylają wcześniejszych, należy przyznać prymat przepisowi późniejszemu (lex posteriori derogat legi priori) (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1993 r., I PZP 12/03 nie publ.; wyrok z dnia 12 kwietnia 1994 r., I PRN 12/94, LEX nr 1294311; wyrok z dnia 21 czerwca 1994 r., I PRN 38/94, OSNP 1994, nr 10, poz. 163.). Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że sąd pozbawiony jest prawa do oceny, czy ,,nowe’’ regulacje pozostają w zgodności z normami rangi konstytucyjnej.

Co prawda zagadnienie możliwości kwestionowania przez sądy powszechne regulacji sprzecznych z Konstytucją było przedmiotem wieloletnich sporów, jednak powyższe nie prowadzi do wniosku, że brak jest uprawnienia sądu do oceny, w kontekście zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, norm ustanowionych w ustawach okołobudżetowych, które są odstępstwem od zasady z art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Aktualnie w doktrynie i orzecznictwie nie ma bowiem zasadniczo wątpliwości co do tego, że sąd powszechny może odmówić zastosowania określonego przepisu, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją. Zwraca się przy tym uwagę, że orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie przez sąd orzekający. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 34 z glosą częściowo krytyczną B. Nity, Przegląd Sądowy Nr 5, poz. 153). W uchwale o sygn. III ZP 12/01 Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotem orzekania sądu jest indywidualny stosunek społeczny, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), zaś Trybunał orzekając o zgodności ustaw z Konstytucją, wykonuje bardziej władzę ustawodawczą (ustawodawcy negatywnego) niż sądowniczą (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej). (uchwała SN z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21, OSNP 2023, nr 3, poz. 25.).

Uznanie więc, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji (por. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 34). Praktyka odmawiania stosowania przez sądy ustaw, które są zdaniem sądów niekonstytucyjne, wynika bowiem z przywoływanej zasady nadrzędności Konstytucji wyrażonej w art. 8 ust. 1 i nakazu bezpośredniego jej stosowania, wyrażonego w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. (uchwała SN z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21, OSNP 2023, nr 3, poz. 25.). Podkreślić przy tym należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym.

Powyższa sytuacja, a odnosząca się do niekonstytucyjności przepisów, w przedmiotowej sprawie wystąpiła.

Odnosząc się więc do zarzutów podnoszonych przez powódkę, a dotyczących niekonstytucyjności przytoczonego wyżej przepisu, tj. art. 8 ust. 1 ustawy dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 wskazać należy, że Sąd w niniejszym składzie uznał, że ww. przepis art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2022 jest niezgodny z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy przy tym wskazać, że art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2023 został uznany za niezgodny z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt K 1/23 (Dz.U.2023.2479). Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 15 listopada 2023 r.

Zdaniem niniejszego składu Sądu istotne pozostaje odniesienie się w zakresie niekonstytucyjności art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2022 do analiz Trybunału Konstytucyjnego dotyczących wynagrodzeń sędziów, w tym do ww. wyroku z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt K 1/23.

W pierwszym rzędzie należy przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu ww. wyroku podał, że norma art. 178 ust. 2 Konstytucji „wyznacza, chociaż w sposób mało precyzyjny, pewien konieczny standard, który musi być respektowany przez ustawodawcę przy ustalaniu ustawowych zasad wynagradzania sędziów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 października 2000 r., sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189). Norma ta stanowi szczególną gwarancję ochrony wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, co ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania. Art. 178 ust. 2 Konstytucji jest przy tym nie tyle gwarancją wynagrodzenia sędziego, jako sui generis pracownika, ile elementem ustroju sądownictwa - istotną materialną gwarancją niezawisłości sędziego. Nie jest bowiem przypadkiem, że unormowanie to znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie postanowienia ustanawiającego zasadę niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji).” Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu owego wyroku wskazał również, że „najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako „automatycznie”, bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego. Zdaniem Trybunału, wynagrodzenie to powinno być znacząco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia w kraju. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12 podał także, że „problematyka wynagradzania sędziów ma istotne znaczenie dla ich statusu. Powszechnie uznaje się, że odpowiednio wysokie wynagrodzenie jest jedną z gwarancji sędziowskiej niezawisłości, ponieważ pozwala ono sędziemu swobodnie pełnić urząd bez troski o byt materialny własny i rodziny.’’

Wskazać trzeba, że w uzasadnieniu ww. wyroku określono również nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że: wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej tej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy; wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej; wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej; w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej, niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej, chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami; niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia).

Jednocześnie należy zauważyć, że do rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 1/23) zostały skierowane przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Krajową Radę Sądownictwa wnioski o zbadanie zgodności art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2666) z określonymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trzeba przy tym podkreślić, że ww. wnioski nie dotyczyły roku 2021 i 2022. Pozostaje bowiem poza sporem, że ustawy okołobudżetowe na ww. lata już nie obowiązują oraz że nie zostały w terminie zaskarżone przez uprawnione podmioty. Z uwagi na powyższe, wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie ich zgodności z Konstytucją nie jest już możliwe. W tej sytuacji, jak już wyżej podano, jedyną drogą zapewnienia ochrony konstytucyjnych wolności i praw strony postępowania jest zbadania ww. ustaw przez sąd powszechny.

Przechodząc więc do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt K 1/23 wskazać należy, że Trybunał orzekł m.in., że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666, z późn. zm.) są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także iż art. 7 ww. ustawy jest niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji. Odnosząc się do skutków niniejszego wyroku, Trybunał stwierdził, że w sferze stosowania prawa niniejszy wyrok ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych zarówno przed, jak i po jego wejściu w życie (zob. wyroki TK z: 13 marca 2007 r., sygn. K 8/07, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 26; 5 września 2007 r., sygn. P 21/06, OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 96).

W treści uzasadnienia ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny przeanalizował zasady wynagradzania sędziów. Istotą problemu konstytucyjnego w sprawie było przede wszystkim stwierdzenie, czy zasady ustalania wynagrodzeń sędziów przyjęte w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. zapewniają sędziom wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu. (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2023 r., K 1/23, OTK-A 2023, nr 80.).

Trybunał Konstytucyjny odwołał się do własnego (przytoczonego już wyżej) wyroku z 12 grudnia 2012 r. o sygn. K 1/12 podając, że kluczowa dla istoty sprawy jest analiza każdego z wymienionych warunków („warunki brzegowe’’) w odniesieniu do przedmiotu kontroli. Wskazał, że zasady wynagradzania sędziów sformułowane w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. muszą spełniać wszystkie warunki brzegowe, by stwierdzić o ich konstytucyjności.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że ,,niewątpliwie nie może być mowy o naruszeniu w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. warunku wskazanego w pkt 5. Zmiana zasad wynagradzania sędziów nie przewiduje obniżenia ich nominalnej wysokości. Nie zachodzi ponadto sytuacja, o której mowa w art. 216 ust. 5 Konstytucji; relacja państwowego długu publicznego do PKB nie przekracza poziomu 60%. Równie oczywiste jest spełnienie w przepisach kształtujących zasady wynagradzania sędziów warunku wskazanego w pkt 2. Wynagrodzenia sędziów znacząco przewyższają wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej, choćby z uwagi na opisany już w uzasadnieniu sposób wyliczania tych wynagrodzeń. Kwoty wskazane zarówno w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów TK, jak i w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. pełnią rolę jedynie kwoty bazowej. Właściwe wynagrodzenie sędziów wylicza się jako iloczyn owej kwoty bazowej i mnożników określonych w przytoczonych ustawach. Wynagrodzenie sędziów jest więc kilkukrotnie wyższe od przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej i takie pozostaje bez względu na tempo jego wzrostu. Spełniony jest również warunek wskazany w pkt 3. Pomimo sytuacji incydentalnych, jak w 2021 r., kiedy przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej wzrosło o 6,74% a podstawa zasadniczego wynagrodzenia sędziowskiego została pozostawiona na tym samym poziomie, trudno stwierdzić, że w tym zakresie istnieje wyraźna tendencja. W roku 2022 wzrost wynagrodzeń sędziowskich był skorelowany ze wzrostem przeciętnego wynagrodzenia pomiędzy drugim kwartałem 2019 r. a drugim kwartałem 2020 r. (z 4839,24 zł na 5024,48 zł). Tymczasem w ustawie budżetowej na 2022 r. nie przewidywano wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej. Z kolei kwota będąca podstawą wynagrodzeń sędziowskich w ustawie okołobudżetowej na 2023 r. gwarantuje wzrost wynagrodzeń w 2023 r. o ok. 7,8% w stosunku do 2022 r. Jest to wskaźnik tożsamy z zaplanowanym w ustawie budżetowej na 2023 r. poziomem wzrostu wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej. Konkludując, w ostatnich latach nie można zaobserwować tendencji do wzrostu podstawy wynagrodzeń sędziowskich w tempie niższym niż wzrost wynagrodzenia w sferze budżetowej.’’

Trybunał podkreślił, że już sama analiza przepisów kształtujących sposób wynagradzania sędziów w latach 2021-2023 pozwala stwierdzić, że w każdym z ostatnich trzech lat budżetowych ustawodawca przyjął inną koncepcję co do konstrukcji tego mechanizmu. Wskazał nadto, że każda z modyfikacji zasad wynagradzania sędziów na mocy ustawy okołobudżetowej miała w istocie rzeczy charakter tymczasowy, ponieważ co do zasady podstawa zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich ustalana jest na podstawie przepisów p.u.s.p, u.SN oraz u.s.TK. Tymczasem, od przeszło trzech lat, reguła ta była „tymczasowo’’ modyfikowana, za każdym razem w inny sposób. Taki stan rzeczy sprawia, że poddać można w wątpliwość sens istnienia norm regulujących podstawę zasadniczego wynagrodzenia sędziów w wyżej wspomnianych ustawach. Stosowanie jednorocznych rozwiązań tymczasowych w perspektywie wieloletniej, dodatkowo o zmiennym charakterze, sprawia, że nie został spełniony warunek brzegowy wymieniony w pkt 1. Wynagrodzenia sędziów w ostatnich latach kształtowane są przez ustawodawcę w sposób całkowicie uznaniowy - zarówno co do konstrukcji mechanizmu wynagradzania jak i tempa wzrostu płac. Dodał, że taka praktyka nie zapewnia konstytucyjnej ochrony wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego oraz zakresowi jego obowiązków. Sędziowie nie mogą w żaden sposób przewidzieć, jak będzie kształtować się ich wynagrodzenie.

Przywołane wyżej rozważania prowadzą do wniosków, że trzykrotne odstąpienie przez ustawodawcę w latach 2021-2023 od ustrojowego modelu wynagradzania sędziów, jest nie do pogodzenia z wartościami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 178 ust. 2 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślenia wymaga, że Konstytucja w art. 178 ust. 2 gwarantuje sędziom prawo do wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Zaznaczyć trzeba, że wprowadzone regulacje naruszają również wynikającą z istoty demokratycznego państwa prawnego zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego prawa oraz zasadę ochrony praw słusznie nabytych, a więc naruszają art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Już usytuowanie tej klauzuli w normach konstytucyjnych nakazuje jej przyznać wysoki prymat i miejsce. Zagwarantowanie sędziom wynagrodzenia o odpowiedniej wysokości musi być ponadto rozpatrywane w kontekście art. 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ stanowi gwarancję interesu publicznego, wyrażającego się w zapewnieniu każdemu prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Zdaniem niniejszego składu Sądu, wskazane przez Trybunał Konstytucyjny kryteria nie straciły swojej aktualności i winny być wzięte pod uwagę przy ocenie przyczyn przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań stanowiących odstępstwo od zasady ustalania wynagrodzeń sędziowskich wyrażonej w art. 91 § 1c p.u.s.p.

Należy podkreślić, że ustawodawca w uzasadnieniu ustaw okołobudżetowych planujących budżet na lata 2021, 2022 i 2023 nie powołał zasadnych argumentów przemawiających za koniecznością odstępstwa od ustrojowej zasady regulacji wynagrodzeń sędziów zawartej w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. W każdej z trzech wyżej wymienionych ustaw okołobudżetowych ustanawiających odstępstwa od mechanizmu wskazany w ww. artykule art. 91 § 1c ustawodawca ograniczył się do kilku lakonicznych zdań, odnoszących się w sposób ogólny do stanu budżetu państwa oraz ogólnej sytuacji geopolitycznej i ekonomicznej w Polsce oraz na świecie (np. pandemia, wojna, inflacja, płace pozostałych pracowników sfery budżetowej). W żadnym z uzasadnień do projektów omawianych ustaw nie zawarto konkretnych wyliczeń i danych wskazujących na to, że sytuacja budżetowa jest tak zła, że ustawodawca nie miał innego wyjścia niż zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich. W ustawach okołobudżetowych nie ma zatem ani jednego argumentu za tym, że zaistniały obiektywne, sprawdzalne okoliczności na tyle ważkie dla stanu budżetu, że konieczne stało się podjęcie kroków stanowiących naruszenie gwarancji niezawisłości sędziowskiej.

Istotne pozostaje również, że mimo powoływania się na trudności budżetowe związane z epidemią COVID-19 rząd w 2021 r. wypłacił emerytom i rencistom trzynastą i czternastą emeryturę, przy czym w 2021 r. z tego tytułu poniesiono wydatki w wysokości 25 miliardów złotych (niezależnie od ustawowej waloryzacji tych świadczeń). W 2021 r. weszły również w życie liczne ustawy (przykładowo: ustawa z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), która zmieniła ustawę z 21 listopada 2021 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1282, ost.zm. Dz. U. z 2021 r. poz. 1834); ustawa nowelizująca i nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. poz. 1960), które weszły w życie 1 listopada 2021 r.), które doprowadziły do wzrostu wynagrodzeń osób pełniących kierownicze stanowiska państwowe, w tym m.in. posłów, senatorów i Prezydenta RP; w związku z późniejszymi zmianami tych ustaw doszło także m.in do podwyższenia wynagrodzeń radnych.

Jednocześnie, w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej wskazano, że budżet państwa na rok 2022 uwzględnia m.in. zwiększenie funduszu wynagrodzeń osobowych dla pracowników państwowej sfery budżetowej.

Zaznaczyć trzeba, w kontekście powyższego, że niedopuszczalne jest wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy jednocześnie inne grupy zawodowe nie zostały owym „zamrożeniem” dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń.

Kwestię wynagrodzeń sędziowskich należy analizować również przy uwzględnieniu ogólnego kontekstu, a mianowicie, iż po pierwszym ich „zamrożeniu” w roku 2021, nastąpiły w kolejne ,,zamrożenia” pensji sędziów w latach 2022-2023.

W takiej perspektywie „zamrożenie’” w roku 2021 nie miało charakteru incydentalnego, lecz było początkiem sprzecznego z Konstytucją mechanizmu odchodzenia od regulacji ustrojowej zawartej w art. 91 § 1c ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Istotne jest, że gdyby zamrożenie miało charakter jednorazowy i dotyczyło tylko roku 2021, to wówczas można byłoby jeszcze rozważać jego zasadność (abstrahując od niespełnienia warunków brzegowych wskazanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2012 r.). Jeżeli jednak jest ono elementem długotrwałego procesu i stanowi arbitralną i całkowicie dowolną decyzję władzy ustawodawczej, to należy przyjąć, że żadne argumenty nie przemawiają na jego korzyść. Co ważne, w podobnym tonie wypowiedział się na ten temat Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 listopada 2023 r., o czym była mowa wyżej.

Podsumowując, w ocenie Sądu, trzykrotne odstąpienie przez ustawodawcę w latach 2021 - 2023 od ustrojowego modelu wynagradzania sędziów, jest nie do pogodzenia z wartościami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 178 ust. 2 i art. 2 Konstytucji. Podkreślenia przy tym wymaga, że Konstytucja w art. 178 ust. 2 gwarantuje sędziom prawo do wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Wzorzec ten ustanawia szczególną ochronę wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, a w konsekwencji ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania (zob. wyrok TK z 4 października 2000 r., sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189). Zapewnienie warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadających godności urzędu i zakresowi obowiązków sędziów stanowi materialną gwarancję zasady niezawisłości (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Jednocześnie, w ocenie Sądu nie zachodzą żadne okoliczności zezwalające ustawodawcy na modyfikację zasady określania wynagrodzeń sędziów za pomocą regulacji ustaw okołobudżetowych. Ustawodawca nie wyjaśnił zasadniczo powodów ingerencji w zasadę określoną w 91 § 1c p.u.s.p., a nadto nie zostały spełnione przesłanki brzegowe uprawniające do zamrożenia wynagrodzeń sędziowskich, które to przesłanki wskazano w przywoływanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r.

Dodatkowo wskazać należy, że wątpliwości budzi ponadto zgodność art. 8 ustawy dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 z przepisami art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej z 7 lutego 1992 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.; dalej jako: TUE) i z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 z późn. zm.; dalej jako: KPP).

Przepis art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE kreuje obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie „środków” niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej. W celu jej realizacji istotne jest zapewnienie obywatelowi dostępu do „niezawisłego” sądu w rozumieniu art. 47 akapit drugi KPP. Jak wskazuje Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pojęcie „niezawisłości” oznacza między innymi, że sąd wypełnia swe zadania w pełni autonomicznie, nie podlegając żadnej hierarchii służbowej, ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, oraz że jest on w ten sposób chroniony przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia (por. wyrok z dnia 19 września 2006 r., Wilson, C 506/04, EU:C:2006:587, pkt 51, a także z dnia 16 lutego 2017 r., Margarit Panicello, C 503/15, EU:C:2017:126, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). TSUE wskazuje przy tym, że nieodłączną gwarancję niezawisłości sędziowskiej stanowi (obok nieusuwalności sędziów) poziom wynagrodzenia odpowiadający wadze wykonywanych przez nich zadań (por. wyrok z dnia 19 września 2006 r., C-506/04, pkt 51, z 27 lutego 2018 r., C-64/16, pkt 45; z 24 czerwca 2019 r., C-619/18, ECLI:EU:C:2019:531, pkt 75).

W kontekście przedmiotowej sprawy należy przytoczyć wyrok z dnia 27 lutego 2018 r. wydany w sprawie C-64/16, w którym TSUE stwierdził, że zamrożenie wynagrodzeń sędziów nie godzi w zasadę niezawisłości sędziowskiej (w rozumieniu art. 47 KPP i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE) w sytuacji, gdy owo zamrożenie dotyczy nie tylko sędziów (a więc wybranej grupy zawodowej), „ale - szerzej (obejmuje) - różne osoby zajmujące funkcje publiczne i osoby wykonujące zadania w sektorze publicznym, w tym przedstawicieli władz ustawodawczej, wykonawczej” i jednocześnie jest ono podyktowane koniecznością „likwidacji nadmiernego deficytu budżetowego państwa”.

Przenosząc powyższe rozważania na realia rozpatrywanej sprawy zmiana wynagrodzeń sędziowskich, a w konsekwencji zmiana wynagrodzeń referendarzy sądowych, w spornym okresie miała odmienny charakter, pominięto bowiem przedstawicieli władz ustawodawczej i wykonawczej, którym nie tylko nie obniżono uposażeń, ale przeciwnie - polepszono ich dotychczasowe warunki płacowe, o czym była mowa wyżej. Mając zaś na względzie, że zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich (i zależnych od nich wynagrodzeń referendarzy sądowych) mocą art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2022 nie spełnia standardów wynikających z ww. wyroku TSUE, to należy przyjąć, iż powyższe uchybia zasadzie niezawisłości sędziowskiej, o której mowa w art. 47 KPP i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.

Żądanie powódki podlegało zatem uwzględnieniu co do zasady, Sąd odmówił bowiem zastosowania art. 8 ustawy okołobudżetowej na rok 2022 z uwagi na jego niezgodność z Konstytucją i normami unijnymi i ustalił wynagrodzenie powódki w oparciu o art. 91 § 1c p.u.s.p. w zw. z art. 151b p.u.s.p.

W konsekwencji, w punkcie I. sentencji wyroku Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 2.128,56 zł (dwa tysiące sto dwadzieścia osiem złotych pięćdziesiąt sześć groszy) brutto wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem wyrównania wynagrodzenia za miesiące sierpień i wrzesień 2022 r. Natomiast w punkcie II. sentencji wyroku Sąd zasądził od strony pozwanej (...) I. we W. na rzecz powódki O. N. kwotę 724,35 zł (siedemset dwadzieścia cztery złote trzydzieści pięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie.

Należy przy tym podkreślić, że wysokość zasądzonych kwot zarówno z tytułu wyrównania wynagrodzenia, jak i skapitalizowanych odsetek, pozostawała w niniejszej sprawie bezsporna, a zatem zostały one zasądzone na rzecz powódki w żądanej przez nią wysokości, jeśli chodzi o miesiąc wrzesień 2022 r. oraz w wysokości wynikającej z hipotetycznych i niekwestionowanych przez powódkę wyliczeń strony pozwanej, jeśli chodzi o miesiąc sierpień 2022 r.

Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty należności głównej orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. zgodnie z żądaniem pozwu. Odsetki od skapitalizowanych odsetek należały się powódce natomiast od dnia wniesienia pozwu, tj. od dnia 25 sierpnia 2025 r. – zgodnie z treścią art. 482 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., powódka żądała ich jednak od dnia 26 sierpnia 2025 r. Mając zaś na względzie, że Sąd nie mógł w tym zakresie wyrokować ponad żądanie, zasądził je od dnia 26 sierpnia 2025 r.

Odnosząc się do zarzutu strony pozwanej, iż odsetki winny być liczone od dnia wniesienia odpowiedzi na pozew, Sąd zwraca uwagę, iż zgodnie z art. 481 § 1 k.p.c. odsetki liczy się od dnia następnego po dniu wymagalności i nie jest to uzależnione ani od powstania szkody po stronie wierzyciela, ani od winy dłużnika. Zrozumiałe jest dla Sądu, iż strona pozwana nie miała wpływu na wprowadzenie przepisów ustaw okołobudżetowych, jednakże w świetle powołanego wyżej przepisu nie ma to żadnego znaczenia. Istotne jest to, iż pracodawca miał obowiązek wypłacić powódce wynagrodzenie w prawidłowej wysokości w terminie określonym w Regulaminie pracy.

Jednocześnie, w punkcie III. sentencji wyroku Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie, tj. w zakresie, w którym powódka domagała się tytułem wyrównania wynagrodzenia za miesiąc sierpień 2022 r. i tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty żądanej przez nią z tego tytułu kwot przekraczających te, podane przez stronę pozwaną w jej hipotetycznych wyliczeniach, które nie były kwestionowane przez powódkę.

Sąd w punkcie IV. sentencji wyroku nadał wyrokowi w punkcie I. rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty zasądzonej tytułem wyrównania wynagrodzenia za miesiące sierpień i wrzesień 2022 r., tj. kwoty 2.128,56 zł brutto. Zgodnie bowiem z art. 477 ² § 1 k.p.c. zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Sąd nadając rygor wykonalności co do ww. kwocie działał w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną i niekwestionowane przez powódkę zaświadczenie, w którym strona pozwana wskazała, że średnie wynagrodzenie brutto powódki z ostatnich 3 miesięcy wynosiło 17.371,27 zł.

O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono w punkcie V. sentencji wyroku, na podstawie art. 97 i 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2023.1144). Strony procesu były z mocy prawa zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych (art. 94 i art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy), a więc w tej sytuacji brak jest podstaw do obciążania którejkolwiek ze stron tymi kosztami, które musiał w związku z tym ponieść Skarb Państwa.

Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku.