Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 maja 2022 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu XII Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Krzysztof Rudnicki

Protokolant: Marta Budzyńska

po rozpoznaniu w dniu 25.05.2022 r.

we Wrocławiu

na rozprawie

sprawy z powództwa S. G.

przeciwko (...) S.A. w W.

o ustalenie i zapłatę

I. ustala, że pomiędzy stronami nie istnieje stosunek prawny kredytu wynikający z umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawartej w dniu 15.06.2010 r. pomiędzy (...) S.A. w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego) oraz S. G.;

II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 44.534,94 CHF (czterdzieści cztery tysiące pięćset trzydzieści cztery franki szwajcarskie, dziewięćdziesiąt cztery centymy) oraz 15.286,36 zł (piętnaście tysięcy dwieście osiemdziesiąt sześć złotych, trzydzieści sześć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od obu wskazanych kwot od dnia 14.11.2020 r. do dnia zapłaty;

III. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 11.817 zł kosztów procesu.

XII C 921 / 20

UZASADNIENIE

W dniu 24.08.2020 r. powód S. G. wystąpił przeciwko pozwanemu (...) S.A. w W. o:

I. zasądzenie od pozwanego 44.534,94 CHF oraz 15.286,36 PLN wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty;

II. ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) z dnia 15.06.2010 r. (stwierdzenie, że umowa jest nieważna w całości);

ewentualnie

III. ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powoda z pozwanym na podstawie ww. umowy powoda nie wiążą postanowienia umowne dotyczące waloryzowania kwoty kredytu, zawarte w szczególności w § 1 ust. 1 CSU, § 1 ust. 2, § 8 ust. 6, § 13 ust. 1 i 2 COU oraz § 6 ust. 6 Ogólnych Warunków Udzielania przez (...) S.A. kredytu mieszkaniowego (...);

ponadto:

IV. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 15.06.2010 r. zawarł z (...) S.A. w G. – poprzednikiem prawnym pozwanego umowę o kredyt mieszkaniowy (...). Wysokość kredytu została oznaczona na kwotę 201.329,17 CHF przy wskazaniu, że kredyt jest to kredyt denominowany udzielony w złotych w równowartości wskazanej kwoty. Kwota kredytu wypłacona została w złotych. Projekt umowy został w całości przygotowany przez Bank i przedłożony powodowi bez możliwości negocjowania poszczególnych zapisów umowy. Powód nie miał wpływu na postanowienia umowy dotyczące sposobu przeliczenia kredytu. Nie został poinformowany o ryzyku związanym z kredytem powiązanym z kursem waluty obcej. Od 03.08.2010 r. do 03.02.2020 r. powód wpłacił raty w łącznej kwocie 76.154,57 CHF.

Powód podniósł, że umowa jest nieważna i powinna być traktowana jako nigdy niezawarta. Wszelkie przesunięcia majątkowe dokonywane po zawarciu umowy powinny podlegać rozliczeniu w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Powód wskazał, że dochodzi kwoty 44.534,94 CHF oraz 15.286,36 PLN stanowiącej część należnego roszczenia z tytułu nieważności umowy. Kwota 44.534,94 CHF wyliczona została od 03.08.2010 r. do 03.12.2015 r. Kwota 15.286,36 PLN stanowi zaś uiszczoną przez powoda prowizję za udzielenie kredytu.

Powód podniósł, że z uwagi na treść umowy kredytobiorca nie wie, jakie konkretnie świadczenie obciąża bank, tym samym nieokreślone jest świadczenie należne kredytobiorcy.

Powód zakwestionował zapisy § 1 ust. 1, § 2 ust. 1 Części Szczególnej Umowy, § 1 ust. 1 i 2, § 8 ust. 5 i 6, § 13 ust. 1 i 2, § 15 ust. 7 pkt 2 lit a Części Ogólnej Umowy oraz § 6 ust. 6 Ogólnych Warunków udzielania kredytu (...) jako sprzeczne z prawem bankowym, zasadami współżycia społecznego, a także abuzywne.

W momencie zawarcia umowy jej treść nie określała kwoty kredytu, która miała zostać przekazana kredytobiorcy, a suma CHF wskazana w umowie pełniła jedynie funkcję miernika wartości, mającego wyznaczać wysokość wypłaconych środków w PLN. Skoro umowa z góry narzuca, że kredyt zostanie wypłacony w złotówkach, to nie ma mowy o tym, aby traktować sumę w CHF jako kwotę środków pieniężnych oddanych do dyspozycji kredytobiorcy.

Sposób sformułowania przez bank zapisów przeliczeniowych, sposób ustalania własnego świadczenia przez bank uznać należy za niejednoznaczny, niezrozumiały, wykorzystujący słabszą pozycję kontraktową konsumenta. Postępowanie takie należy uznać za nierzetelne, nieuczciwe, sprzeczne z akceptowanymi standardami. Bezsprzecznie doszło do nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków wynikających z umowy na niekorzyść konsumenta. Na mocy umowy kursy sprzedaży i kupna CHF ustalał jednostronnie bank. Pozwany mógł w sposób dowolny kreować wysokość kursu przeliczeniowego, a co za tym idzie, jednostronnie kształtować wysokość swojego zobowiązania i wierzytelności powoda. Mógł jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźniki z tabel wewnętrznych. Określenie wysokości wypłacanej kwoty kredytu w oparciu o kurs ustalany przez bank powoduje, że kryterium to jest całkowicie nieweryfikowalne.

Powód podniósł, że pominięcie nieważnych (ewentualnie abuzywnych) postanowień umowy kredytu denominowanego uniemożliwia wykonywanie tej umowy. Nie istnieje możliwość dokonania korekty abuzywnego postanowienia umownego, tzn. zmiany jego treści w taki sposób, aby postanowienie to nie stanowiło już postanowienia niedozwolonego. Jeżeli konsument wyraża zgodę na upadek umowy, umowa musi zostać uznana za nieważną albo wprost jako niezawartą. W związku z nieważnością umowy powodowie przysługuje zwrot kwot uiszczonych na rzecz Banku w ramach wykonywania tej umowy. Wszelkie pobrane przez Bank kwoty należy uznać za bezpodstawnie uzyskane korzyści majątkowe, które podlegają zwrotowi jako świadczenie nienależne.

Powód podniósł, że ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego kredytu wobec nieważności umowy. Ustalenie takie może trwale i ostatecznie usunąć w takim przypadku stan niepewności prawnej, może ochronić powoda przed nieuzasadnionymi roszczeniami pozwanego wywodzonymi z zapisów umowy kredytowej.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Pozwany zakwestionował roszczenia powoda w całości, zarzucając ich nieudowodnienie.

Podniósł, że Bank oddał do dyspozycji powoda umówioną kwotę 201.329,17 CHF, przy czym kwota 189.557,13 CHF została oddana do dyspozycji powoda celem uiszczenia ceny nabycia nieruchomości, zaś kwota 11.772,04 CHF pomniejszyła saldo zadłużenia powoda. Powód oczekiwał wypłaty w PLN, mając na względzie cel kredytu, jakim było nabycie nieruchomości, której cena została określona w PLN. Cel kredytu został zrealizowanym gdyż powód środkami pochodzącymi z kredytu nabył nieruchomość.

Pozwany zakwestionował interes prawny w dochodzeniu przez powoda ustalenia nieważności umowy lub bezskuteczności kwestionowanych przez niego zapisów umowy.

Następnie pozwany podniósł, że strony uzgodniły kwotę kredytu jako 201.329,17 CHF, a zatem sporny kredyt nie jest ani kredytem złotowym ani kredytem indeksowanym do CHF, lecz kredytem denominowanym w CHF. Kredyt ten nie zawiera klauzuli waloryzacyjnej, zawiera usługę wymiany walut.

Według pozwanego bezzasadne są zarzuty nieważności umowy, naruszenia zasad współżycia społecznego, abuzywności postanowień spornej umowy.

Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczenia powoda.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

Zarządzeniem nr (...) z dnia 20.10.2008 r. Prezes Zarządu (...) S.A. wprowadził Instrukcję ustalania przez D. (...) (...) S.A.

Instrukcja przewidywała, że:

- § 1 ust. 2 pkt 9 – Tabela kursów/ Tabela oznacza zestawienie kursów średnich, kursów kupna i sprzedaży dla walut obcych oraz kursów średnich NBP, przygotowywane w każdy dzień roboczy; Tabela kursów zawiera również informacje i minimalnej kwocie transakcji negocjowanej oraz godzinę od której obowiązuje;

- § 1 ust. 2 pkt 11 – Średni kurs rynkowy oznacza średnią arytmetyczną kursów kupna i sprzedaży dla danej pary walut z systemu Reuters z momentu tworzenia danej Tabeli;

- § 2 ust. 1 – Tabela kursów tworzona jest i autoryzowana przez pracowników (...), upoważnionych w pełnomocnictwie udzielonym przez Zarząd (...) S.A.;

- § 2 ust. 3 – Tabela kursów ustalana jest każdego dnia roboczego do godz. 9.00 (tabela podstawowa) oraz najpóźniej do godz. 16.00 (tabela rozszerzona); w tym celu pracownicy (...) zobowiązani są do sprawdzenia dostępności systemu informacyjnego Reuters, a następnie systemu Globus;

- § 2 ust. 5 – dopuszczalne odchylenia od średnich kursów różnią się w zależności od rodzaju Tabeli (podstawowa lub rozszerzona); wysokość dopuszczalnych odchyleń zaakceptowanych przez Zarząd (...) S.A. określa Załącznik do Instrukcji;

- § 2 ust. 6 – Tabela podstawowa obowiązuje od godz. 9.00 danego dnia roboczego do momentu wprowadzenia następnej Tabeli podstawowej lub Tabeli rozszerzonej;

- § 2 ust. 7 – Tabela rozszerzona obowiązuje najpóźniej od godz. 16.00 danego dnia roboczego do wprowadzenia pierwszej Tabeli następnego dnia roboczego.

Zgodnie z załącznikiem do Instrukcji maksymalne, dopuszczalne odchylenia od średnich kursów rynkowych wynosiły dla CHF (II grupa walut):

- dla Tabeli kursów bezgotówkowych:

- podstawowej - +/- 3,30 %,

- rozszerzonej - +/-3,80 %,

- dla Tabeli kursów gotówkowych:

- podstawowej - +/- 3,50 %,

- rozszerzonej - +/- 4,00 %.

Bank stosował kurs walutowy kupna i sprzedaży oddzielnie dla transakcji gotówkowych (kursy dla pieniędzy) oraz transakcji bezgotówkowych (kursy dla dewiz).

Zarządzeniem nr (...) z dnia 17.09.2014 r. Prezes Zarządu (...) S.A. wprowadził – z dniem fuzji prawnej z (...) S.A. – Instrukcję publikacji przez B. (...) w systemie (...).

/ dowód: Zarządzenie nr (...) – k. 166; Instrukcja ustalania przez D. (...)

(...) (...) S.A. – k. 167-168;

Zarządzenie nr (...) – k. 169; Instrukcja publikacji przezB. (...)

(...) – k. 169v-171v /

W 2010 r. S. G. zamierzał zakupić nieruchomość we W., gdzie jego córka miała rozpocząć edukację szkolną. Znalazł ofertę na B.. Początkowo szacował, że konieczne będzie zaciągnięcie kredytu bankowego w kwocie 650.000 zł.

/ dowód: zeznania powoda S. G. – e-protokół z dnia 25.05.2022 r. 00:01:39-00:40:08

k. 273-275 i 277 /

W dniu 14.05.2010 r. M. H. (1) i A. P. (1), działający w imieniu i na rzecz A. P. (2), oraz S. G. zawarli przed notariuszem Katarzyną Derkowską we W. w formie aktu notarialnego, rep. (...), przedwstępną umowę sprzedaży.

M. H. (1) i A. P. (1) zobowiązali się sprzedać S. G. przysługujące

im udziały wynoszące odpowiednio 1/4 i 3/4 w nieruchomości położonej we W., składającej się z działek nr (...), obręb B., o łącznej powierzchni 0,0377 ha, KW nr (...), w terminie 2 miesięcy i 2 tygodni.

Cena sprzedaży została ustalona na 825.000 zł, z czego 60.000 zł miało zostać zapłacone tytułem zadatku w terminie 5 dni, zaś pozostała kwota 765.000 zł miała zostać zapłacona ze środków pochodzących z kredytu bankowego w terminie 2 tygodni od dnia zawarcia umowy przyrzeczonej.

/ dowód: przedwstępna umowa sprzedaży z dnia 14.05.2010 r., rep. (...) – k. 113-118 /

Powód zgłosił się do (...) S.A. Został poinformowany, że najpopularniejszym kredytem jest kredyt denominowany do CHF. Jednocześnie uzyskał informację, że może otrzymać kredyt do kwoty 550.000 zł na okres 30 lat.

Podczas przedstawiania warunków kredytowania nie były omawiane zasady ustalania kursów CHF przez Bank, nie były przedstawiane historyczne kursy CHF ani sporządzane symulacje na przyszłość. Pracownicy Banku wskazywali, że CHF jest walutą stabilną, zmiany kursu powinny być niewielkie.

Powód negocjował prowizję Banku, która mogła zostać obniżona w sytuacji nabycia dodatkowego produktu w postaci ubezpieczenia lub założenia rachunku bankowego.

/ dowód: zeznania powoda S. G. – e-protokół z dnia 25.05.2022 r. 00:01:39-00:40:08

k. 273-275 i 277 /

W dniu 21.05.2010 r. S. G. złożył na formularzu (...) S.A. w G. skierowany do tego Banku wniosek o udzielenie mu kredytu hipotecznego o następujących parametrach:

- wnioskowana kwota kredytu w PLN – 550.000 zł,

- waluta kredytu – CHF,

- okres kredytowania – 360 m-cy,

- spłata w ratach równych 3 dnia miesiąca,

- cel kredytowania – zakup domu – 550.000 zł,

- cena zakupu – 825.000 zł, w tym dotychczas wniesione środki: 60.000 zł i środki przewidziane do wniesienia przed uruchomieniem kredytu: 215.000 zł.

W formularzu wniosku o udzielenie kredytu zawarte było oświadczenia kredytobiorcy o tym, że:

- został poinformowany o ryzyku wynikającym ze stosowania przy spłacie kredytu zmiennej stopy procentowej i to ryzyko akceptuje,

- został poinformowany o ponoszeniu przez niego ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz zmiany wysokości spreadu walutowego w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjmuje do wiadomości i akceptuje to ryzyko,

- przyjmuje do wiadomości, że zmiany kursów walut oraz zmiany wysokości spreadu walutowego w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu, tj. kwotę kredytu do spłaty oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej,

- odrzuca ofertę (...) S.A. udzielenia kredytu w złotych.

Wniosek kredytowy powoda przyjął doradca kredytowy M. M..

/ dowód: wniosek o kredyt mieszkaniowy (...)z dnia 21.05.2020 r. z załącznikami – k.

104-109 /

Decyzją z dnia 01.06.2010 r. (...) S.A. zaakceptował wniosek powoda i przyznał powodowi kredyt w kwocie 550.000 zł w walucie CHF.

/ dowód: notatka kredytowa – k. 110-111 /

W dniu 15.06.2010 r. (...) S.A. w G. oraz S. G. zawarli umowę o kredyt mieszkaniowy (...) nr (...).

Umowa składała się z Części Szczególnej Umowy (CSU) oraz Części Ogólnej Umowy (COU).

(...) S.A. w G. udzielił powodowi kredytu hipotecznego określonego jako kredyt denominowany udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 201.329,17 CHF, jednak nie więcej niż 550.000 zł (§ 1 ust. 1 CSU).

Kredyt przeznaczony był na cel mieszkaniowy, tj. na sfinansowanie kosztów nabycia nieruchomości położonej we W. przy ul. (...), działki nr (...), KW nr (...), w kwocie 550.000 zł (§ 1 ust. 2 CSU).

Okres kredytowania wynosił 30 lat – od 15.06.2010 r. do 03.06.2040 r. (§ 1 ust. 3 CSU).

Oprocentowanie kredytu wynosiło 2,89 % - w przypadku uruchomienia środków w dniu podpisania umowy (§ 1 ust. 4 CSU).

Marża Banku w dniu udzielenia kredytu wynosiła 2,8 % i miała zostać obniżona o 1 p.p. po ustanowieniu docelowego zabezpieczenia spłaty (§ 1 ust. 5 i 6 CSU).

Prowizja za udzielenie kredytu wynosiła 4.886,63 CHF, tj. 14.824,57 zł po przeliczeniu według kursu sprzedaży z dnia podpisania umowy, czyli 2,7 % kwoty udzielonego kredytu (§ 1 ust. 1.1 i ust. 2 CSU).

Zabezpieczenia spłaty kredytu stanowiły (§ 3 CSU):

1. hipoteka kaucyjna do kwoty 916.158,45 zł, ustanowiona na prawie własności do kredytowanej nieruchomości;

2. cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych (§ 3 ust. 2 CSU);

3. ubezpieczenie kredytu na okres przejściowy w (...) S.A.

Kredyt miał być uruchomiony jednorazowo w ciągu 5 dni od spełnienia przez kredytobiorcę warunków uruchomienia, nie później niż 90 dni od dnia zawarcia umowy (§ 4 ust. 1-4 CSU).

Spłata kredytu miała następować zgodnie z harmonogramem spłat doręczanym kredytobiorcy w równych ratach kapitałowo-odsetkowych, potrącanych z rachunku w CHF nr (...) (§ 5 ust. 1-7 CSU).

Kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem umowy otrzymał i zapoznał się z treścią:

- wzoru umowy,

- Ogólnych warunków udzielania przez (...) S.A. kredytu mieszkaniowego (...), stanowiących integralną część umowy,

- wyciągu z Tabeli opłat i prowizji (...) S.A. dla klientów indywidualnych.

Część Ogólna Umowy stanowiąca część nr 2a Regulaminu udzielania przez (...) S.A. kredytu mieszkaniowego (...) przewidywała, że:

- § 1 ust. 1 – kredyt mieszkaniowy (...) jest udzielany w złotych;

- § 1 ust. 2 – w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu wypłacana w złotych zostanie określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków;

- § 1 ust. 3 – w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej:

1/ zmiana kursu waluty oraz zmiana wysokości spreadu walutowego wpływa na wypłacane w złotych przez Bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych,

2/ ryzyko związane ze zmianą kursu waluty oraz zmianą wysokości spreadu ponosi kredytobiorca, z uwzględnieniem § 13 ust. 3 oraz § 20 ust. 6,

3/ Tabele kursów oraz informacje o wysokości spreadów walutowych udostępniane są klientom Banku w następujący sposób:

a) aktualne:

- zamieszczane są na stronie internetowej Banku oraz

- wywieszane są na tablicy ogłoszeń w Banku oraz

- na życzenie klienta podawane są telefonicznie lub mailem,

b) archiwalne:

- zamieszczane są na stronie internetowej Banku oraz

- na życzenie klienta podawane są telefonicznie lub mailem;

- § 2 ust. 2 pkt 3 – stopa bazowa w przypadku kredytów denominowanych w CHF odpowiada obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia kredytu stawce LIBOR 3M;

- § 2 ust. 3 – stopa bazowa ustalona w umowie o kredyt obowiązuje do przedostatniego dnia włącznie, 3-miesięcznego okresu obrachunkowego; pierwszy okres obrachunkowy liczony jest od dnia uruchomienia kredytu;

- § 4 ust. 1 – zmiana stopy bazowej na stopę obowiązującą w ostatnim dniu roboczym przed dniem zmiany następuje ostatniego dnia każdego 3-miesięcznego okresu obrachunkowego (lub najbliższego dnia roboczego następującego po tym dniu), aż do dnia całkowitej spłaty kredytu, przy czym pierwsza zmiana następuje po 3 miesiącach, licząc od dnia uruchomienia kredytu;

- § 4 ust. 3 – w przypadku kredytów denominowanych do przeliczeń aktualnego salda kredytu na PLN stosuje się średni kurs NBP dla danej waluty, aktualny na ostatni dzień roboczy danego miesiąca;

- § 8 ust. 5 – w przypadku kredytu denominowanego do waluty obcej prowizje pobierane są w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej;

- § 8 ust. 6 – do przeliczenia kwot prowizji z waluty obcej na złote stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów, obowiązującej w Banku w dniu zapłaty prowizji, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych;

- § 13 ust. 1 – w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej wypłata środków następuje w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej;

- § 13 ust. 2 – do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu stosuje się kurs kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych;

- § 13 ust. 3 – w przypadku kredytów denominowanych, gdy przyznana kwota kredytu na skutek różnic kursowych okaże się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kredytu kwotą:

1/ przewyższającą kwotę wymaganą do realizacji celu określonego w CSU, Bank uruchomi środki w wysokości stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do realizacji tego celu oraz dokona pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej,

2/ niewystarczającą do realizacji celu mieszkaniowego określonego w CSU, kredytobiorca zobowiązany jest do zbilansowania inwestycji ze środków własnych lub ze środków przeznaczonych na dowolny cel;

- § 15 ust. 1 – spłata kredytu powinna nastąpić w terminach i kwotach określonych w doręczonym kredytobiorcy harmonogramie spłat;

- § 15 ust. 7 – w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej:

1/ harmonogram spłat kredytu wyrażony jest w walucie, w której kredyt jest denominowany,

2/ spłata następuje:

a) w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych, albo

b) w walucie obcej, z zastrzeżeniem lit c):

- z walutowego rachunku prowadzonego przez Bank, na podstawie pełnomocnictwa do rachunku – poprzez pobranie przez Bank należnych kwot,

- przelewem z walutowego rachunku prowadzonego przez inny Bank,

- bezpośrednią wpłatę gotówkową dokonaną przez kredytobiorcę na rachunek obsługi kredytu,

c) w celu zapewnienia spłaty raty kapitałowo-odsetkowej w dniu wymagalności kredytobiorca zobowiązany jest posiadać na rachunku walutowym kwotę wystarczającą do spłaty pełnej raty.

- § 22 ust. 1 – niespłacenie przez kredytobiorcę raty kredytu wraz z odsetkami w terminie lub spłacenie jej w niepełnej wysokości powoduje, że należność z tego tytułu staje się zadłużeniem przeterminowanym;

- § 22 ust. 2, 3 i 6 – za każdy dzień utrzymywania się tego zadłużenia Bankowi należne są odsetki naliczane według obowiązującej w dany dniu stopy procentowej wynoszącej czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP od kwoty zaległego kapitału;

- § 23 ust. 1 – umowa może zostać wypowiedziana przez każdą ze stron, z zastrzeżeniem, że okres wypowiedzenia wynosi:

1/ 30 dni – gdy umowę wypowiada Bank,

2/ 3 miesiące – gdy umowę wypowiada kredytobiorca;

- § 23 ust. 2 – Bank może wypowiedzieć umowę kredytu m.in. w przypadku:

1/ niedotrzymania warunków określonych w umowie,

2/ utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej,

3/ zwłoki w spłacie w terminie dwóch pełnych rat kredytu mieszkaniowego, w przypadku kredytu udzielonego w kwocie nieprzekraczającej 80.000 zł;

4/ obniżenia realnej wartości prawnych zabezpieczeń przyjętych od kredytobiorcy o więcej niż 10 % w stosunku do wartości zabezpieczenia przyjmowanego przez Bank w momencie udzielenia kredytu i nieuzupełnienia tego zabezpieczenia w ciągu 30 dni od daty otrzymania pisemnego wezwania bądź niespłacenia przez kredytobiorcę niezabezpieczonej części kredytu w tym terminie,

5/ postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciwko kredytobiorcy,

6/ przedłożenia przez kredytobiorcę fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów bądź nierzetelnych oświadczeń.

Uruchomienie kredytu miało nastąpić jednorazowo lub w transzach (§ 2 ust. 1 Ogólnych Warunków udzielania kredytu mieszkaniowego (...)):

1/ zawarciu umowy o kredyt mieszkaniowy,

2/ spełnieniu przez kredytobiorcę warunków do uruchomienia kredytu, zawartych w umowie.

Wypłata środków miała nastąpić nie później niż w ciągu 90 dni od daty zawarcia umowy o kredyt oraz w okresie nie dłuższym niż 5 dni roboczych od daty złożenia przez kredytobiorcę pisemnego wniosku (na wzorze bankowym) o wypłatę środków (§ 2 ust. 2 Ogólnych Warunków).

Wypłata kolejnej transzy kredytu miała nastąpić w okresie nie dłuższy niż 5 dni roboczych od daty złożenia przez kredytobiorcę pisemnego wniosku (na wzorze bankowym) o wypłatę środków (§ 2 ust. 3 Ogólnych Warunków).

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej wypłata środków następowała w złotych, na warunkach określonych w umowie o kredyt (§ 2 ust. 8 Ogólnych Warunków).

/ dowód: umowa o kredyt mieszkaniowy nr (...) z dnia 15.06.2010 r.

– k. 32-40; Ogólne Warunki udzielania przez (...) S.A. kredytu

mieszkaniowego (...) – k. 41-46 /

Przed podpisaniem umowy powód otrzymał drogą e-mailową projekt Części Szczególnej Umowy, natomiast z postanowieniami Części Ogólnej Umowy zapoznał się dopiero w Banku.

Powód pytał doradcę A. S., po jakim kursie następują przeliczenia walut i czy otrzyma wypłatę 550.000 zł, uzyskał odpowiedź, że kursy ustalane są przez centralę Banku, zaś prawdopodobnie oczekiwana kwota zostanie wypłacona.

Pracownicy Banku nie byli w stanie określić kursu, po jakim kredyt miał być przeliczany.

/ dowód: zeznania powoda S. G. – e-protokół z dnia 25.05.2022 r. 00:01:39-00:40:08

k. 273-275 i 277 /

W dniu 21.06.2010 r. M. H. (1) i A. P. (1), działający w imieniu i na rzecz A. P. (2), oraz S. G. zawarli przed notariuszem Katarzyną Derkowską we W. w formie aktu notarialnego, rep. (...), umowę sprzedaży.

M. H. (1) i A. P. (1) w wykonaniu zobowiązań z umowy przedwstępnej z dnia 14.05.2010 r., rep. (...), sprzedali S. G. przysługujące im udziały wynoszące odpowiednio 1/4 i 3/4 w nieruchomości położonej we W., składającej się z działek nr (...), obręb B., o łącznej powierzchni 0,0377 ha, KW nr (...).

Cena sprzedaży została ustalona na 825.000 zł, z czego 60.000 zł zostało zapłacone tytułem

zadatku, zaś pozostałe 765.000 zł miało zostać zapłacone ze środków pochodzących z kredytu bankowego w terminie do 05.07.2010 r.

/ dowód: umowa sprzedaży z dnia 21.06.2010 r., rep. (...) – k. 119-124 /

W dniu 22.06.2010 r. powód złożył w Banku dyspozycję wypłaty udzielonego kredytu na rachunki zbywców nieruchomości:

- A. P. (2) – nr (...) – 358.750 zł,

- M. H. (2) – nr (...) – 191.250 zł.

Jako datę wypłaty wskazał 24.06.2010 r.

W dniu 24.06.2010 r. rachunek obsługi kredytu prowadzony w CHF nr (...) został zasilony przez (...) S.A. kwotą 201.329,17 CHF.

Część tej kwoty w wysokości 189.557,13 CHF została przelana na rachunek obsługi kredytu prowadzony w PLN nr (...) i po jej przeliczeniu na PLN zaewidencjonowana na tym rachunku jako kwota 550.000 PLN (równowartość kwoty 189.557,13 CHF po przeliczeniu po kursie 2,9015).

Następnie powyższa kwota została rozksięgowana na rachunki wskazane we wniosku powoda, tj. 358.750,00 PLN i 191.250,00 PLN.

Pozostała część z kwoty 201.329,17 CHF, tj. kwota 11.772,04 CHF, została zarachowana na wcześniejszą spłatę kredytu.

Bank pobrał prowizję w kwocie 15.286,36 zł.

/ dowód: zaświadczenie z dnia 06.02.2020 r. – k. 49-52; wydruk wiadomości e-mail z dnia

03.08.2010 r. – k. 53; dyspozycja wypłaty – k. 125; pismo z dnia 19.11.2020 r. – k. 135;

zestawienia – k. 136-147 /

W dniu 15.02.2012 r. strony umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 15.06.2010 r. zawarły porozumienie do tej umowy, na mocy którego ustaliły, że w odniesieniu do umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż waluta polska kredytobiorca może (§ 1 ust. 1):

a) dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie,

b) dokonywać w walucie spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie.

W celu dokonywania spłat bezpośrednio w walucie Bank zobowiązał się otworzyć i prowadzić Rachunek (...) (§ 2 ust. 1).

/ dowód: porozumienie z dnia 15.02.2012 r. – k. 47 /

Powód zdecydował się na dokonywanie spłat kredytu bezpośrednio w walucie CHF i takich spłat dokonywał.

W okresie od dnia 15.06.2010 r. do dnia 03.02.2020 r. spłacił 76.154,57 CHF.

W okresie od dnia 03.08.2010 r. do dnia 03.12.2015 r. spłacił 44.551,44 CHF.

/ dowód: zaświadczenie z dnia 06.02.2020 r. – k. 49-52; zestawienia – k. 136-147; zeznania powoda

S. G. – e-protokół z dnia 25.05.2022 r. 00:01:39-00:40:08 k. 273-275 i 277 /

Łączna kwota opłat i prowizji pobranych przez (...) S.A. wynosiła 15.681,36 zł, w tym:

- 15.286,36 zł tytułem prowizji z tytułu udzielenia kredytu,

- 300 zł tytułem prowizji za aneks nr (...) z dnia 18.04.2016 r.,

- 45 zł tytułem opłaty za monit o dostarczenie dokumentów,

- 50 zł tytułem opłaty za wydanie zaświadczenia.

/ dowód: zaświadczenie z dnia 49-52 /

Na podstawie uchwał walnych zgromadzeń akcjonariuszy podjętych dnia 24.06.2014 r. oraz dnia 26.06.2014 r. (...) S.A. przejął (...) S.A. w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh.

/ dowód: fakty znane Sądowi z urzędu ponadto dostępne powszechnie poprzez Krajowy Rejestr

Sądowy nr (...)

Pismem z dnia 07.01.2019 r. powód wystąpił do pozwanego o udzielenie informacji i wydanie dokumentów kredytowych, w tym zestawień obrazujących płatności.

/ dowód: pismo z dnia 07.10.2019 r. – k. 48 /

Pismem z dnia 30.04.2020 r. powód skierował do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu wniosek o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej w sprawie zapłaty na rzecz wnioskodawcy 77.417,42 CHF oraz 15.286,36 zł.

/ dowód: wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – k. 69-73 /

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługuje na uwzględnienie praktycznie w całości.

Powód dochodzi ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy (...) zawartej dnia 15.06.2010 r. z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) S.A. w G. wobec nieważności tej umowy oraz zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz tego Banku i następnie pozwanego w wykonaniu tejże umowy.

Sąd dokonał ustaleń stanu faktycznego sprawy na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów oraz przesłuchania powoda S. G.. Zeznania świadka A. S. okazały się nieprzydatne, jako że świadek nie kojarzyła osoby powoda ani czynności wykonywanych w związku z zawartą przez niego umową kredytu. Z kolei zeznania świadka M. M. podlegały pominięciu, albowiem dwukrotnie nie stawił się na rozprawę. Podjęcie kolejnej próby prowadzenia dowodu zmierzałoby do przedłużenia postępowania, pozwany obowiązany był dołożyć starań, aby zapewnić stawiennictwo świadka (art. 242 ¹ kpc), czego nie uczynił.

Zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy był dowód z opinii biegłego. Powód zgłosił ten dowód na okoliczność rozliczenia kredytu jako kredytu złotowego z utrzymaniem w mocy pozostałych postanowień umowy (czyli tzw. odfrankowienia). Ponieważ jednak powód dochodzi w pierwszej kolejności ustalenia nieważności umowy i zwrotu świadczenia nienależnego, zaś w ramach roszczenia ewentualnego zażądał wyłącznie ustalenia bezskuteczności klauzul przeliczeniowych, niecelowe było dokonywanie takiego rozliczenia. Z kolei pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia były okoliczności zgłaszane przez pozwanego w odpowiedzi na pozew. Tzw. „rynkowy” charakter kursów Banku nie ma żadnego znaczenia, jeżeli nie został opisany w umowie kredytu, nie ma też znaczenia sytuacja w bankowości. W procesie cywilnym ocenia się konkretny stosunek prawny pomiędzy konkretnymi stronami, a nie jakieś abstrakcyjne ogólne uwarunkowania. Porównanie kursów kupna CHF stosowanych przez (...) S.A. oraz inne banki komercyjne i Narodowy Bank Polski w ogóle nie stanowi wiedzy specjalnej, wystarczyłoby przedłożenie przez pozwanego stosownej tabeli. Całkowicie pozbawione podstaw byłoby rozliczenie kredytu uwzględniające kurs sprzedaży NBP oraz oprocentowanie WIBOR 3M, czyli wskaźniki nieprzewidziane w umowie z dnia 15.06.2010 r. Określenie wysokości roszczenia pozwanego wobec powoda nie jest przedmiotem postępowania, jako że to powód dochodzi roszczenia przeciwko pozwanemu, a nie odwrotnie. Nie ma też znaczenia, jakie koszty musiałby ponieść powód na pozyskanie innego kredytu, w tym kredytu w PLN.

Podstawę prawną zgłoszonych przez powoda roszczeń stanowią przepisy art. 189 kpc w zw. z art. 58 § 1 kc, art. 385 ¹ § 1 i 2 kc i art. 69 ust. 1 prawa bankowego oraz art. 410 § 1 i 2 kc w zw. z art. 405 kc.

Ocena ważności umowy z dnia 15.06.2010 r. wymaga odniesienia się do ogólnych reguł stosunku kredytu bankowego.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Natomiast według art. 69 ust. 2 pr. bank. umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy;

2) kwotę i walutę kredytu;

3) cel, na który kredyt został udzielony;

4) zasady i termin spłaty kredytu;

4a) w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu;

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany;

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu;

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu;

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych;

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje;

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Ponadto stosownie do art. 69 ust. 3 pr. bank. w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie; w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Prawo bankowe nie definiuje pojęć kredytu indeksowanego i kredytu denominowanego. Charakter tych umów wykształcił się w praktyce obrotu. Kredyt denominowany oznacza kredyt wyrażony w walucie obcej (w tym wypadku CHF), którego wartość podlega przeliczeniu na złote polskie według kursu z dnia wydania decyzji kredytowej, z dnia zawarcia umowy, z dnia wypłaty (uruchomienia) kredytu albo z innej jeszcze daty; wartość wyrażona w walucie obcej stanowi podstawę do ustalenia wysokości rat spłaty kredytu wskazywanych w harmonogramach płatności, które to raty z kolei każdorazowo podlegają przeliczeniu na złote polskie według kursu z dnia płatności raty, z dnia poprzedzającego dzień płatności raty albo z innej jeszcze daty.

Regulacje dotyczące kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej zostały wprowadzone do art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank. z dniem 26.08.2011 r. na mocy ustawy z dnia 26.07.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 165, poz. 984 – tzw. ustawy antyspreadowej). Nie oznacz a to jednak, iż przed tą datą zawarcie umowy kredytu tego rodzaju było niedopuszczalne. Przeciwnie, możliwość zawarcia umowy kredytu zawierającej tego rodzaju postanowienia mieściła się w ramach ogólnej swobody kontaktowania przewidzianej w art. 353 ¹ kc (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29.04.2015 r., V CSK 445/14; z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14).

Łącząca strony umowa kredytu z dnia 15.06.2010 r. nie jest nieważna tylko dlatego, że jej przedmiotem jest kredyt denominowany do CHF. Natomiast można dopatrzyć się wadliwości tej umowy z uwagi na wadliwość jej konkretnych postanowień.

Jak wynika z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, essentialia negotii umowy kredytu stanowią: oddanie przez bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz do zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu stanowi odrębny typ umowy nazwanej. Jest to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, odpłatna. Istotą kredytu jest oddanie środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy (co odróżnia kredyt od pożyczki pieniężnej polegającej na przeniesieniu środków pieniężnych na własność) oraz konieczność określenia celu umowy (w przypadku pożyczki wobec przeniesienia własności cel nie ma znaczenia). Uwzględniając powyższe, należy rozważyć istotę łączącego strony zobowiązaniowego stosunku prawnego znajdującego swe źródło w umowie kredytu z dnia 15.06.2010 r.

Według § 1 ust. 1 tej umowy (...) S.A. udzielił powodowi kredytu denominowanego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 201.329,17 CHF, nie więcej jednak niż 550.000 zł. Wypłata kredytu miała przy tym nastąpić w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej (§ 13 ust. 1 COU). Z kolei spłata kredytu miała nastąpić: w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej bądź bezpośrednio w walucie obcej (§ 15 ust. 7 pkt 2 a i b COU).

Powołane postanowienia wskazują zatem, że strony zawarły umowę, mocą której Bank zobowiązał się przekazać do dyspozycji powoda nieokreśloną kwotę złotych polskich stanowiącą równowartość określonych w umowie franków szwajcarskich. Wartość ta miała zostać ustalona przy zastosowaniu kursu kupna (aktualna tabela kursów) obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków (§ 12 ust. 3 COU). Kwota 550.000 zł nie stanowiła przedmiotu kredytu, jako że wyznaczała jedynie górną granicę kwoty przeznaczonej do wypłaty.

Tak skonstruowana umowa nie nosi cech umowy kredytu oznaczonych w art. 69 ust. 1 prawa bankowego, a w konsekwencji jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc.

Przede wszystkim brak jest w istocie jednoznacznego i stanowczego określenia w umowie sumy pieniężnej oddanej do dyspozycji kredytobiorcy. Z jednej strony bowiem umowa stanowi o udzieleniu kredytu w złotych polskich, ale suma kredytu w walucie polskiej nie została jednoznacznie oznaczona. Z drugiej strony umowa określa sumę kredytu jako równowartość sumy wyrażonej we frankach szwajcarskich, ale sama w sobie nie określa daty wyznaczenia tej równowartości, a jedynie w ogólnych warunkach odsyła do określenia tej równowartości w dniu wypłaty środków z kredytu, czyli do daty w istocie w umowie kredytu nieskonkretyzowanej.

Zachodzi zatem istotna i zasadnicza sprzeczność pomiędzy określeniem kredytu jako udzielonego w złotych polskich a oznaczeniem przedmiotu umowy kredytu, jakim jest oddanie do dyspozycji kredytobiorcy oznaczonej sumy pieniężnej. Sumą tą nie była suma 201.329,17 CHF. (...) S.A. takiej kwoty nie wypłacił ani bezpośrednio powodowi ani podmiotom wskazanym w zleceniu wypłaty.

Kredyt w walucie polskiej denominowany lub indeksowany w innej walucie niż polska, jest kredytem w złotych; kredyt denominowany to kredyt udzielony w walucie polskiej, zaś rozliczany w walucie obcej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.11.2019 r., II CSK 483/18, dotyczący tego samego typu kredytu (...); wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26.02.2020 r., I ACa 422/19). Decydujące znaczenie winno mieć zatem ustalenie sumy kredytu w PLN, a nie w CHF. Można zresztą zwrócić uwagę, że hipoteka kaucyjna zabezpieczająca spłatę kredytu zostało wyrażona w walucie polskiej, a nie w CHF.

Powód wskazał we wniosku kredytowym, że ubiega się o udzielenie mu kredytu w kwocie 550.000 zł i taka kwota została faktycznie wypłacona. Ani z wniosku kredytowego ani z umowy kredytu ani z żadnego innego dokumentu nie wynika jednakże, według jakiego kursu (z jakiej daty) zostało dokonane przeliczenie wnioskowanej przez powoda sumy w PLN na sumę w CHF (201.329,17 CHF). Kurs ten wynosił 2,7318.

Zakładając przeliczenie według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego, saldo kredytu wyrażone w walucie denominacji – po przeliczeniu wnioskowanej kwoty kredytu 500.000 PLN – wyniosłoby odpowiednio:

- według kursu z dnia złożenia wniosku kredytowego – 21.05.2010 r. – 2,8767 – 191.191,30 CHF;

- według kursu z dnia zawarcia umowy kredytu – 15.06.2010 r. – 2,9171 – 188.543,42 CHF;

- według kursu z dnia uruchomienia kredytu – 24.06.2010 r. – 3,0112 – 182.651,43 CHF.

Stosując swój kurs kupna, niższy od kursu średniego NBP, a do tego nieuzgodniony z kredytobiorcą, Bank spowodował zawyżenie zobowiązania kredytobiorcy wyrażonego w walucie denominacji o 10.000-19.000 CHF, co jest rażącym naruszeniem interesu konsumenta. Nawet wynikłe z różnic kursowych obniżenie salda o 11.772,04 CHF nie zmienia istotnie tej sytuacji, jako że saldo to wyniosło 189.557,13 CHF, czyli o 1.000 CHF więcej niż saldo prawidłowo wyznaczone na dzień zawarcia umowy oraz o 6.000 CHF więcej niż saldo prawidłowo wyznaczone na dzień uruchomienia kredytu. Ponadto nieznana jest podstawa faktyczna i prawna operacji polegającej na zaliczeniu niewypłaconego kapitału na poczet spłaty zobowiązania.

W ocenie Sądu Okręgowego nie zachodziły żadne okoliczności uniemożliwiające dokonanie w umowie kredytu przeliczenia walutowego według stanu z dnia zawarcia umowy i jednoznaczne oznaczenie sumy kredytu w obu walutach: CHF i PLN. Niezrozumiałe jest przy tym, dlaczego prowizja za udzielenie kredytu mogła zostać od razu przeliczona (niezależnie nawet od samego kursu przeliczenia), zaś suma kredytu już nie.

O ile suma w PLN może zostać uznana objętą porozumieniem stron, to wskazanie sumy kredytu wyłącznie w CHF, bez sprecyzowania, jaka jest suma w PLN na etapie zawarcia umowy kredytu, należy uznać za nieobjęte tymże porozumieniem i pochodzące wyłącznie od Banku. Określenie sumy kredytu w CHF stanowiło natomiast podstawę ustalenia wysokości rat wyrażonych nominalnie, w kolejnych harmonogramach jedynie w walucie CHF. Oznacza to, że określenie zasadniczego zobowiązania kredytobiorcy pochodziło wyłącznie od drugiej strony umowy, co jest niedopuszczalne. Tym samym umowa wadliwie określała zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu otrzymanej sumy, a przez to nie zawierała prawidłowo oznaczonych wszystkich niezbędnych elementów umowy kredytu przewidzianych w art. 69 ust. 1 prawa bankowego. To zaś może uzasadniać stwierdzenie nieważności tej umowy.

Nietrafne jest powoływanie się na „wybór oferty” kredytu denominowanego i odrzucenie oferty kredytu złotowego. Sporządzenie przez pracownika banku lub pośrednika kredytowego symulacji kredytu czy też wstępne sprawdzenie zdolności kredytowej nie jest złożeniem oferty. Świadome dokonanie wyboru byłoby możliwe dopiero wówczas, gdyby po zweryfikowaniu wniosku i zdolności kredytowej oraz wydaniu decyzji kredytowej wnioskującemu przedstawiono dwie konkretne propozycje z konkretnymi warunkami (kwota kredytu, oprocentowanie, wysokość raty, itp.) i wówczas dokonałby on wyboru. Powód złożył jeden wniosek dotyczący kredytu denominowanego i otrzymał jedną decyzję nt. warunków kredytowania. Oświadczenie o „odrzuceniu oferty kredytu w złotych” stanowi element formularza wniosku kredytowego.

Następnie należy podzielić argumentację powoda w zakresie abuzywnego charakteru postanowień umowy kredytu, w szczególności postanowień: § 1 ust. 1 Części Szczególnej Umowy, § 1 ust. 2, § 8 ust. 6, § 13 ust. 1-3, § 15 ust. 7 Części Ogólnej Umowy oraz § 6 ust. 6 Ogólnych Warunków udzielania kredytu (...).

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy; nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie , jeżeli zostały sformułowany w sposób jednoznaczny. Przepis art. 385 ¹ § 2 kc wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Wreszcie stosownie do art. 385 ² kc oceny zgodności postanowienia z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Niekwestionowane jest, że powód, zawierając umowę o kredyt hipoteczny z (...) S.A., występował w charakterze konsumenta w rozumieniu art. 22 ^{( 1)} kc, albowiem zaciągnął kredyt na nabycie nieruchomości przeznaczonej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych.

Powód wykazał także – poprzez swoje zeznania – że postanowienia umowy o kredyt (...) z dnia 15.06.2010 r., ukształtowanej z użyciem wzorca pochodzącego od tego Banku (Części Ogólnej Umowy), nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, w szczególności w zakresie dotyczącym klauzul przeliczeniowych. Pozwany nie przedstawił skutecznego dowodu, aby postanowienia dotyczące ustalonych zasad denominacji kredytu miały charakter uzgodnionych indywidualnie.

Za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta oraz sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać posługiwanie się przez (...) S.A. po pierwsze kursami kupna/sprzedaży CHF ustalanymi jednostronnie przez Bank, pochodzącymi z jego Tabeli kursów, po drugie zaś różnymi kursami dla różnych przeliczeń, o czym stanowią przywołane zapisy COU. Kursy kupna i sprzedaży ustalane byłe przez Bank, który nie wskazał ani w samej umowie kredytu ani w jej ogólnych warunkach metody wyliczania tych kursów, poddającej się weryfikacji. Miernik waloryzacji stosowany do przeliczenia świadczenia pieniężnego winien mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22.01.2016 r., I CSK 149/14, OSNC 2016/11/134; z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17), inaczej mówiąc jest nieuczciwy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18). Nawet, jeżeli tabele kursowe były sporządzane na podstawie wyjściowych danych transakcyjnych z rynku międzybankowego, niezależnych od banku (np. poprzez system Reuters), to i tak metoda ustalania kursów nie była uzgadniana w ramach indywidualnych, jednostkowych umów. Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r. V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18; z dnia 02.06.2021 r., I CSKP 55/21).

W dacie uruchomienia kredytu Bank stosował kurs kupna waluty według Tabeli kursów z dnia wypłaty środków, zaś w dacie spłaty rat kapitałowo-odsetkowych stosował kurs sprzedaży

waluty według Tabeli kursów z dnia spłaty. Zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez Bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami. Na tym polega istota tzw. spreadu walutowego. Na potrzeby przeliczenia kredytu do waluty obcej należało przyjąć kurs ustalany według tej samej jednolitej metody – albo każdorazowo kurs kupna, albo każdorazowo kurs sprzedaży albo jakąś postać kursu uśrednionego lub kursu niezależnego od stron umowy, np. kursu ogłaszanego przez NBP z dnia zawarcia umowy oraz z dnia płatności kolejnej raty kredytu. Rozbieżność stosowanych kursów stanowi korzyść wyłącznie dla banku udzielającego kredytu, a nie dla kredytobiorcy będącego konsumentem. Sytuacje tego rodzaju legły zresztą u podstaw dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą tzw. antyspreadową z dnia 26.07.2011 r.

W przypadku umowy zawartej przez powoda od początku istniała możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w walucie denominacji, z czego powód skorzystał. Znosi to wadliwość umowy jedynie częściowo, jako że eliminuje abuzywność klauzuli przeliczeniowej dotyczącej spłacanych rat, ale nie wpływa na pierwotną wadliwość oznaczenia kwoty kredytu denominowanego.

Dokonując przeliczenia kredytu według kursu kupna, Bank stosował natomiast kurs sprzedaży do przeliczenia kwoty pobranej prowizji - § 8 ust. 6 COU. Naliczając prowizję w walucie denominacji, ale pobierając ją w walucie polskiej według kursu sprzedaży Bank odniósł niezasadną korzyść kosztem kredytobiorcy. Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 CSU prowizja miała wynosić 2,7 % kwoty kredytu, czyli 4.886,63 CHF, co miało stanowić 14.824,57 zł. Ostatecznie Bank pobrał 15.286,36 zł, czyli 462 zł więcej. Tym samym prowizja wyniosła 2,78 % kwoty kredytu. Skoro zaś przedmiotem uzgodnienia stron była suma 550.000 zł, to prowizja powinna wynieść maksymalnie 14.850 zł.

Widać zatem, że postanowienia umowy kredytu z dnia 15.06.2010 r. są niespójne, niedostatecznie precyzyjne, umożliwiały Bankowi jednostronne ukształtowanie wysokości zobowiązania, w tym wysokości salda kredytu wyrażonego w walucie denominacji. Stan taki, niezależnie od sprzeczności z przepisami prawa bankowego, rażąco zaburzył równowagę kontraktową.

Powód nie otrzymał informacji zawierających bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie. Tym samym Bank nie określił w sposób precyzyjny, kompleksowy i jednoznaczny, na czym polega kwestionowany mechanizm przeliczeniowy oraz związane z nim ryzyko. Bank nie przeprowadził w tym zakresie rzetelnej symulacji. Nie wykonał więc obowiązku informacyjnego w sposób ponadstandardowy (zgodnie z oczekiwaną od niego jako podmiotu profesjonalnego podwyższoną starannością z art. 355 § 2 kc), dający kredytobiorcy pełne rozeznanie co do istoty transakcji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2019 r., II CSK 483/18). Wymóg informacyjny musi zostać wykonany w sposób umożliwiający przeciętnemu konsumentowi uzyskanie wiadomości o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, oraz pozwalający na oszacowanie istotnych konsekwencji warunku umownego dotyczącego denominacji dla przyszłych zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14.03.2019 r., C-118/17). Nie ma przy tym znaczenia odebranie od kredytobiorcy oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz jest tego ryzyka świadomy. Co więcej oświadczenie takie mogłoby zostać odebrane dopiero po zapoznaniu się z treścią samej umowy, a nie na etapie złożenia wniosku kredytowego.

Umowa kredytu z dnia 15.06.2010 r. nie zawiera przy tym żadnego mechanizmu chroniącego kredytobiorcę przed niekontrolowanymi zmianami kursów, wykraczającymi poza standardowe, rynkowe fluktuacje, prowadzącymi do zawyżenia spłaty kredytu, czyli istotnego pogorszenia sytuacji kredytobiorcy w okresie kredytowania. Oznacza to, że ryzyko kursowe po stronie kredytobiorcy ma nieograniczony charakter. Stan taki jest w sposób wręcz oczywiście sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów. Co więcej, z samej umowy wynika, że to kredytobiorca ponosił ryzyko zmian kursu walut oraz zmian wysokości spreadu walutowego (§ 1 ust. 3 pkt 2 COU).

Wadliwe klauzule przeliczeniowe podlegają pominięciu – art. 385 ¹ § 1 i 2 kc. Jeżeli jednak dotyczą głównych świadczeń stron, umowa bez uwzględnienia tychże klauzul nie może być w ogóle wykonywana, co z kolei oznacza, iż jest ona nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc. W aktualnym orzecznictwie sądowym przyjmowane jest stanowisko, iż klauzule przeliczeniowe dotyczą głównego świadczenia stron umowy kredytu w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18).

Kontrola klauzuli dotyczącej głównego świadczenia stron z punktu widzenia art. 385 ¹ kc możliwa jest, gdy kwestionowana klauzula nie została sformułowana w sposób jednoznaczny. Sytuacja taka zachodzi w rozpoznawanej sprawie, jako że na podstawie postanowień umowy kredytu kredytobiorca nie był w stanie oszacować kwoty, jaką miał obowiązek w przyszłości świadczyć tytułem spłaty kredytu, a zasady przewalutowania określał jednostronnie Bank.

Przedmiotem zobowiązania kredytobiorcy nie był zwrot sumy 201.329,17 CHF, której przecież nie otrzymał, tylko jej równowartości w PLN. Z kolei wskazana we wniosku kredytowym kwota 550.000 PLN wraz z prowizjami i opłatami nie została jednoznacznie wskazana w samej umowie kredytu, zatem również nie wyznacza umówionego zobowiązania kredytobiorców. Suma 201.329,17 CHF nie była ani świadczeniem Banku ani świadczeniem kredytobiorcy. Wobec istnienia takich rozbieżności i braku jednoznaczności postanowień umowy dotyczących głównych świadczeń stron stosownie do art. 385 ¹ § 1 i 2 kc postanowienia te podlegają pominięciu, co musi prowadzić jednak do upadku całej umowy. To zaś uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.

W aktualnym orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że art. 385 ^{( 1)} § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2019 r., II CSK 483/18). W takiej sytuacji co do zasady wykluczona jest możliwość zmiany przez sąd treści nieuczciwych warunków zawartych w umowie. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów zawierających umowy z konsumentami do zamieszczania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. W konsekwencji zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP, należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem założonym w art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (por wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.07.2021 r., V CSKP 49/21). Ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03.02.2022 r., II CSKP 975/22). Jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r., C-260/18). Wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r. C-260/18).

W aktualnym orzecznictwie sądowym dominujące jest stanowisko wskazujące na nieważność umów kredytu denominowanego do CHF zawierających klauzule przeliczeniowe tożsame z kwestionowanymi przez powoda postanowieniami umowy kredytu. Stanowisko takie dotyczy w szczególności oceny umów kredytów typu (...) zawieranych z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...)S.A. w G. (por. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19.06.2019 r., I ACa 250/19; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: z dnia 08.09.2021 r., I ACa 392/21, z dnia 13.10.2021 r., I ACa 225/21; Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 07.11.2019 r., I ACa 1296/18; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 03.11.2021 r., I ACa 541/21; Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28.02.2022 r., I ACa 588/21).

Reasumując powyższe, usprawiedliwione jest stanowisko powoda co do nieważności umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 15.06.2010 r.

Zgodnie z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.

Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może zostać uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2001 r., II CKN 898/00).

Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc oznacza potrzebę prawną, wynikającą z sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się powód. Może wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. Interes prawny występuje także wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, mająca charakter obiektywny. Powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Takie cechy roszczenia o ustalenie z art. 189 kpc są utrwalone w orzecznictwie sądowym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30.10.1990 r., I CR 649/90; z dnia 08.05.2000 r., V CKN 29/00; z dnia 04.10.2001 r., I CKN 425/00; z dnia 01.04.2004 r., II CK 125/03; z dnia 18.06.2009 r., II CSK 33/09; z dnia 18.03.2011 r., III CSK 127/10; z dnia 09.02.2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012/7-8/101; z dnia 14.03.2012 r., II CSK 252/11; z dnia 29.03.2012 r., I CSK 325/11; z dnia 19.09.2013 r., I CSK 727/12). Inaczej mówiąc, przez interes prawny w procesie cywilnym należy rozumieć obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawnych, to jest wywołaną rzeczywistym narażeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebę uzyskania określonej treści wyroku (T. Rowiński, Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971, s. 26).

Osoba zainteresowana może dochodzić roszczenia o ustalenie, jeśli nie może uzyskać jakiejkolwiek innej ochrony, w jakikolwiek inny sposób, niż poprzez uzyskanie i przedłożenie wyroku ustalającego istnienie lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. O istnieniu interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc decyduje faktyczna, konkretna potrzeba ustalenia. Potrzeba ta zaś niewątpliwie występuje wówczas, kiedy ustalenie prowadzi do definitywnego rozwiązania problemów powoda i chroni jego również na przyszłość przed posunięciami strony przeciwnej.

Biorąc pod uwagę fakt, iż umowa kredytu nr (...) została zawarta na okres od dnia 15.06.2010 r. do dnia 03.06.2040 r., należy uznać, że niepewność sytuacji prawnej powoda została dostatecznie uzasadniona i wymaga wiążącego rozstrzygnięcia. Ustalenie nieistnienia stosunku kredytu wobec nieważności umowy kredytu zwalnia powoda z obowiązku dalszego uiszczania kolejnych rat kredytu i otwiera drogę do rozliczenia kredytu.

Usprawiedliwione jest skonstruowanie roszczenia jako ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.11.2015 r., II CSK 56/15), albowiem kredyt długoterminowy jest stosunkiem prawnym o charakterze trwałym (ciągłym), niekonsumującym się jednorazowo przez samo zawarcie umowy.

W tej sprawie spełnione zostały przesłanki ustalenia nieistnienia stosunku kredytu na podstawie art. 189 kpc, tj. posiadanie przez powoda interesu prawnego w żądaniu takiego ustalenia oraz zaistnienie nieważności umowy stanowiącej źródło tegoż stosunku prawnego w postaci jej sprzeczności z prawem (art. 58 § 1 kc).

Zgodnie z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc kto spełnił świadczenie nienależne, obowiązany

jest do jego zwrotu. Zgodnie zaś z art. 410 § 2 kc świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

W konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy kredytu powód może domagać się zwrotu świadczenia nienależnie spełnionego w wykonaniu tejże umowy, tj. zwrotu kwot przekazanych pozwanemu Bankowi i jego poprzednikowi prawnemu tytułem spłaty kredytu. Powód ograniczył to żądanie do okresu od dnia 03.08.2010 r. do dnia 03.12.2015 r. Jak wynika z zaświadczenia pozwanego Banku, we wskazanym okresie powód spłacił 44.551,44 CHF, może zatem domagać się zwrotu nieznacznie niższej kwoty 44.534,94 CHF. Wobec nieważności umowy kredytu nienależnym świadczeniem pozostaje również prowizja w kwocie 15.286,36 zł.

Za nietrafny należy uznać zarzut przedawnienia roszczenia. Ponieważ zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność zależy od wezwania do zapłaty, zastosowanie znajduje art. 120 kc, zgodnie z którym, jeżeli wymagalność zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Należy zatem rozważyć, kiedy powód mógł najwcześniej skierować do pozwanego wezwanie do zapłaty. W ocenie Sądu Okręgowego stan taki zaistniał wówczas, gdy pojawiły się w opinii publicznej, w prasie, itp. szerzej prezentowane poglądy co do możliwych wadliwości umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF, czy też po wejściu w życie ustawy antyspreadowej, a zatem około 2011 r. W takim wypadku do dnia wniesienia pozwu nie minął okres 10 lat. Termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta wobec przedsiębiorcy opartych na postanowieniach nieuczciwych rozpoczyna swój bieg od chwili, gdy powziął on wiedzę co do nieuczciwego charakteru warunków umownych (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z dnia 09.07.2020 r., C-698/18 i C-699/18; z dnia 22.04.2021 r., C-485/19), albo w chwili, kiedy umowa stała się trwale bezskuteczna, czyli kiedy konsument stanowczo wyraził wolę jej unieważnienia (zob. uchwałę składu Sądu Najwyższego z dnia 07.05.2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56). Można jeszcze dodać, iż według niektórych prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie poglądów nawet sama spłata pożyczki lub kredytu nie jest świadczeniem okresowym, gdyż spłacający spełnia jedno z góry oznaczone świadczenie tworzące jedną całość, ale tylko rozłożone w czasie, nie zaś szereg świadczeń równorzędnych (zob. B. Kordasiewicz w: System Prawa Cywilnego. Tom 2. Prawo cywilne – część ogólna, W-wa 2002, s. 548-549; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10.09.1970 r., I CR 329/70, PUG 70/12, oraz z dnia 02.10.1998 r., III CKN 578/98; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17.01.2018 r., I ACa 705/17). Skoro spłata kredytu nie jest świadczeniem okresowym, to rozliczenie tej spłaty w wyniku stwierdzenia nieważności umowy tym bardziej nie może mieć takiego charakteru. Z tych przyczyn roszczenie kredytobiorcy przedawnia się w ogólnym sześcio- lub wcześniej dziesięcioletnim terminie przewidzianym w art. 118 kc – z uwzględnieniem dyspozycji art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.04.2018 r. o zmianie kodeksu cywilnego. Całkowicie chybione było odwołanie się pozwanego do art. 731 kc regulującego przedawnienie roszczeń z umowy rachunku bankowego, a nie z innego stosunku prawnego, jakim jest stosunek kredytu. Nie może być zatem mowy o przedawnieniu roszczenia o świadczenie. Z kolei roszczenie o ustalenie w ogóle nie podlega przedawnieniu. Żądanie ustalenia nieważności umowy jest roszczeniem w znaczeniu prawnoprocesowym, a nie materialnym. Przedawnienie w rozumieniu art. 117 § 1 i 2 kc dotyczy natomiast roszczeń materialnoprawnych, czyli takich praw podmiotowych, które polegają na możliwości żądania od innej osoby określonego zachowania (najczęściej spełnienia określonego świadczenia). Strona umowy dochodząca ustalenia jej nieważności niczego nie żąda od strony przeciwnej. Przedawnienie oznacza, iż dłużnik może – po upływie jego terminu – uchylić się od zaspokojenia roszczenia. Pozwany w sprawie o ustalenie nieważności umowy nie ma się od czego uchylić, bo nie jest obowiązany niczego spełniać ani zaspokajać. Strona umowy może wystąpić o ustalenie jej nieważności, o ile posiada interes prawny, w każdym czasie w trakcie trwania umowy.

Sąd zasądził zatem od pozwanego na rzecz powoda 44.534,94 CHF oraz 15.286,36 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od obu wskazanych kwot od dnia 14.11.2020 r. do dnia zapłaty.

Zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego należy do tzw. zobowiązań bezterminowych, w których termin spełnienia świadczenia nie jest z góry oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, wobec czego spełnienie winno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do wykonania zgodnie z art. 455 kc. Niezwłoczne spełnienie świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 455 kc oznacza z reguły spełnienie go w terminie 14 dni (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1991 r., II CR 623/90; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20.03.2012 r., I ACa 191/11).

Powód nie wykazał, aby przed wytoczeniem powództwa skierował do pozwanego skuteczne wezwanie do zapłaty dochodzonych kwot. Wezwaniem takim mogłoby być doręczenie pozwanemu pisma zawierającego zawezwanie do próby ugodowej, ale powód nie wykazał, kiedy zostało ono doręczone przeciwnikowi. W takiej sytuacji za skutecznie wezwanie do zapłaty należy uznać dopiero doręczenie pozwanemu odpisu pozwu, co nastąpiło dnia 30.10.2020 r. (k. 80). Zatem odsetki za opóźnienie w zapłacie należne na podstawie art. 481 § 1 kc przypadają powodowi od dnia 14.11.2020 r.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako nieusprawiedliwione.

Powództwo zostało uwzględnione praktycznie w całości, co oznacza przyznanie powodowi zwrotu kosztów procesu w pełnym zakresie na podstawie art. 100 zd. drugie kpc. Koszty te obejmują: opłatę od pozwu – 1.000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 10.800 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł, tj. łącznie 11.817 zł.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.