Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy w Bystrzycy Kłodzkiej, wniósł o stwierdzenie, że nieważna jest czynność prawna, tj. umowa pożyczki (...), zawarta w dniu 15 maja 2018 roku pomiędzy pozwanymi N. Ł. - jako pożyczkobiorcą i (...) Sp. z o.o. z/s we C. - jako pożyczkodawcą. W uzasadnieniu podał, że w dniu 15 maja 2018 r. w R. doszło do zawarcia umowy pożyczki nr (...) pomiędzy N. Ł. - jako pożyczkobiorcą i (...) sp. z o.o. z/s we C., jednakże wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II K 796/23, Sąd Rejonowy w Kłodzku uznał W. C. (1) za winną popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. na szkodę N. Ł., a powyższy wyrok jest prawomocny. Powód szczegółowo przedstawił podstawy swego żądania, wskazując, w szczególności - że powyższa czynność prawna jest nieważna, ponieważ została zawarta w wyniku popełnienia przestępstwa.

Pozwana (...) sp. z o.o. z/s we C. - (...) Sp. z o.o. z siedzibą we C. (zarządca masy sanacyjnej (...) sp. z o.o.) odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarządca masy sanacyjnej pozwanej spółki wskazał, że zgodnie z umową przelewu wierzytelności z 25 listopada 2021 roku (...) sp. z o.o. zbyła wierzytelność z tytułu przedmiotowej umowy pożyczki na rzecz następcy prawnego (...) Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego z siedzibą w V..

Pozwany N. Ł. nie wniósł odpowiedzi na pozew oraz nie stawił się na termin rozprawy wyznaczony na dzień 10 czerwca 2025 roku oraz na dzień 27 listopada 2025 roku, pomimo wezwania, co uniemożliwiło przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania.

Prokurator Rejonowy w Bystrzycy Kłodzkiej w piśmie z 17 kwietnia 2025 roku podał, że pozwana spółka posiada legitymację procesową bierną, którą należy rozumieć jako materialnoprawne uprawnienie do występowania w charakterze pozwanego, jako że spółka jest stroną umowy pierwotnej zawartej z pozwanym N. Ł., a która to umowa została zawarta w wyniku przestępstwa. Wskazał, że dokonanie cesji wierzytelności umowy przez ww. spółkę nie pozbawia jej legitymacji procesowej - biernej, dlatego że cesja nie powoduje, iż umowa pierwotna przestaje funkcjonować w obrocie prawnym i przestaje istnieć. Jednocześnie

wniósł o przypozwanie na podstawie art. 195 § 1 k.p.c. Kancelarii (...) Sp. z o.o. - zarządcy masy sanacyjnej (...) sp. z o.o.

Sad ustalił następujący stan faktyczny.

(...) sp. z o.o. z/s we C. i pozwany N. Ł. 15 maja 2018 roku zawarli umowę pożyczki numer (...). Pożyczkodawca udzielił pozwanemu pożyczki gotówkowej w łącznej wysokości 5000 zł. Pożyczkodawca wypłacił pożyczkobiorcy kapitał pożyczki, potrącając koszty pożyczki, w tym opłaty. Pożyczkobiorca zawarł umowę pożyczki w zamiarze przekazania otrzymanej kwoty na rzecz W. C. (1), która poprosiła pozwanego o pomoc, powołując się na swoje tragiczne położenie i wywołując u niego uczucie litości. W. C. (1) przekonywała pozwanego, że będzie spłacała zaciągniętą przez niego pożyczkę. Pozwany przyznał w toku postępowania karnego, że na umowie pożyczki widnieje jego własnoręczny podpis podał też, że po zawarciu umowy przekazał W. C. (2) dynie w całości udostępniony kapitał kredytu. N. Ł. zaciągnął wiele pożyczek u różnych kredytodawców, przekazując uzyskane kwoty lub ich części na rzecz W. C. (1). W. C. (1) przekazywała kilkukrotnie na rzecz N. Ł. różne drobne kwoty na spłatę zadłużeń. Zgniewa Ł. zanosił W. C. (2) dynie pisma otrzymywane od kredytodawców, w tym wezwania do zapłaty, pisma windykacyjne oraz pisma od komorników, żądając od niej spłaty zadłużeń.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II K 796/23, W. C. (1) została uznana za winną między innymi popełnienia zarzucanego jej czynu, a to przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu 15 maja 2018 roku w R., działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 5000 zł N. Ł. oraz (...) sp. z o.o. z/s we C., w ten sposób, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą (...) z siedzibą w R., a tym samym będąc upoważnioną do zawarcia umowy w imieniu (...) sp. z o.o. z/s we C., wprowadziła w błąd pokrzywdzonych co swojej zdolności kredytowej i zamiaru spłaty pożyczki o numerze (...), zawartej z wymienioną Spółką, a następnie przejęła pieniądze pochodzące z tej pożyczki, czym działała na szkodę N. Ł. (...) sp. z o.o. z/s we C..

Wyrok ten obejmował 11 zarzutów dotyczących działania W. C. (1) na szkodę N. Ł. i innych podmiotów udzielających pożyczek.

-

dokumenty zgromadzone w aktach Sądu Rejonowego w Kłodzku, w sprawie sygn. II K 796/23, w tym:

-

wyrok z dnia 14 maja 2024 r.,

-

umowa pożyczki z 15 maja 2018 roku,

-

protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka N. Ł.;

-

protokół przesłuchania w charakterze świadka N. Ł.;

-

protokół konfrontacji świadka N. Ł. i skazanej W. C. (1);

Ustalając stan faktyczny w sprawie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów zaoferowanych przez powoda oraz stronę pozwaną. Nie budziły one w ocenie Sądu żadnych wątpliwości w zakresie ich autentyczności, prawdziwości informacji w nich zawartych i mogły być podstawą czynienia ustaleń faktycznych w sprawie. Na tej podstawie Sąd ustalił fakt związania się pozwanego umową pożyczki z pożyczkodawcą oraz okoliczności jej zawarcia. Sąd pominął dowód z przesłuchania pozwanego z uwagi na jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawie mimo wezwania.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo podlegało oddaleniu.

Powód wniósł o stwierdzenie, że nieważna jest czynność prawna, tj. umowa pożyczki nr (...), zawarta w dniu 15 maja 2018 roku pomiędzy pozwanymi N. Ł. - jako pożyczkobiorcą i (...) sp. z o.o. z/s we C. - jako pożyczkodawcą. Zawarcie umowy oraz warunki umowy były bezsporne. Sporna pozostała kwestia legitymacji procesowej biernej strony pozwanej - (...) sp. z o.o. z/s we C., co do której prowadzone jest obecnie postępowanie restrukturyzacyjne.

Podstawę prawną powództwa stanowił przepis art. 58 § 1 k.c., zgodnie z którym czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

Najdalej idący zarzut strony pozwanej (...) sp. z o.o. z/s we C., dotyczył braku legitymacji procesowej biernej strony pozwanej, z uwagi na zawartą przez nią umowę przelewu wierzytelności, na mocy której zbyła wierzytelność z tytułu przedmiotowej umowy pożyczki na rzecz następcy prawnego (...) Funduszu Inwestycyjnego

Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu R. z siedzibą w V.. W ocenie Sądu powód właściwie określił stronę pozwaną - pożyczkodawcę, posiada ona legitymację procesową bierną, którą należy rozumieć jako materialnoprawne uprawnienie do występowania w charakterze pozwanego, jako że spółka jest stroną umowy pierwotnej zawartej z pozwanym N. Ł.. Dokonanie cesji wierzytelności umowy przez ww. spółkę nie pozbawia jej legitymacji procesowej - biernej, dlatego że cesja nie powoduje, że umowa pierwotna przestaje istnieć i funkcjonować w obrocie prawnym. W przypadku powództwa osoby trzeciej o stwierdzenie nieważności czynności prawnej dokonanej między innymi podmiotami zachodzi po stronie pozwanych - wszystkich stron czynności prawnej - współuczestnictwo konieczne. Dopiero w sytuacji, gdy nie istnieje żaden podmiot będący stroną kwestionowanej umowy ani jego następca prawny, nie jest możliwe dochodzenie roszczenia o ustalenie nieważności tej umowy na podstawie art. 189 k.p.c. (Wyrok SN z 12.01.2022 r., IICSKP 212/22, OSNC-ZD 2023, nr 1, poz. 14).

Zgodnie z art. 339 § 1 i 2 k.p.c. sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew, co miało miejsce w stanie faktycznym tej sprawy oraz uzasadniało wydanie wyroku zaocznego wobec pozwanego N. Ł.. W przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Przewidziane w art. 339 § 2 k.p.c. domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego. Domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe i to tylko wówczas, gdy twierdzenia powoda nie budzą uzasadnionych wątpliwości (por. uzasadnienie SN z dnia 18 lutego 1972 r., III CRN 539/71, OSNCP 1972, z. 7-8, poz. 150). Wobec, więc tego, że działanie art. 339 § 2 k.p.c. nie rozciąga się na dziedzinę prawa materialnego, obowiązkiem sądu rozpoznającego sprawę w warunkach zaoczności jest rozważenie, czy w świetle przepisów prawa materialnego twierdzenie strony powodowej uzasadniają uwzględnienie żądania (zob. Wyrok SN z 31.03.1999 r., ICKU 176/97, LEX nr 37430). Zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 339 § 2 k.p.c. pozostawione jest swobodnej ocenie sądu, dokonywanej w okolicznościach konkretnego przypadku. Sąd nie jest jednak zwolniony z obowiązku dokonania prawidłowej oceny materialnoprawnej zasadności żądania pozwu opartego na tych twierdzeniach (zob. O. M. Piaskowska [w:] M. Anaszkiewicz, M. G., D. Horodyski, E. Jaceczko, M. Kuchnio, A. (...), K. Panfil, J. Parafianowicz, A. (...), T. Partyk, A. (...), D. Rutkowski, K. Sacharuk, A. Turczyn,

O.M. Piaskowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-505(39). Tom I, Warszawa 2024, art. 339).

W ocenie Sądu pozwany N. Ł. świadomie zawarł umowę pożyczki z (...) sp. z o.o. z/s we C., potwierdzając to własnoręcznym podpisem pod treścią umowy. Fakt, że pozwany w chwili zawierania umowy pożyczki działał pod wpływem W. C. (1), która zadziała na jego sferę motywacyjną oraz, że po zawarciu umowy, przekazał jej w całości udostępniony kapitał kredytu, nie czynią przedmiotowej czynności prawnej (zawarcia umowy pożyczki), sprzecznej z ustawą albo mającą na celu obejście ustawy. W ocenie Sądu umowa pożyczki zawarta pomiędzy stronami nie jest nieważna z tego względu, że osoba trzecia za pomocą przestępstwa wywarła wpływ na sferę motywacyjną jednej ze stron w taki sposób, że zawarła ona z drugą stroną umowę pożyczki.

Nie była przedmiotem sporu okoliczność, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II K 796/23, W. C. (1) została uznana za winną popełnienia zarzucanego jej czynu, a to przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu 15 maja 2018 roku w R., działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 5000 zł N. Ł. oraz (...) sp. z o.o. z/s we C., w ten sposób, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą (...) z siedzibą w R., a tym samym będąc upoważnioną do zawarcia umowy w imieniu (...) sp. z o.o. z/s we C., wprowadziła w błąd pokrzywdzonych co swojej zdolności kredytowej i zamiaru spłaty pożyczki o numerze (...), zawartej z wymienioną Spółką, a następnie przejęła pieniądze pochodzące z tej pożyczki, czym działała na szkodę N. Ł. (...) sp. z o.o. z/s we C..

Zgodnie z art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Komentowany przepis w zdaniu pierwszym ustanawia odstępstwo od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu cywilnego, wprowadzając wiążący prejudykat w postaci skazującego wyroku sądu karnego. Z uwagi na fakt, że komentowany przepis stanowi odstępstwo od zasady, zakres związania podlega wykładni ścisłej. W konsekwencji rezultat wykładni art. 11 k.p.c. nie może prowadzić do poszerzenia zakresu związania przez wyłączenie spod ustaleń i oceny sądu cywilnego innych okoliczności niż tylko te, które wynikają z ustaleń prawomocnego wyroku skazującego i przesądzają o popełnieniu przestępstwa (O. M. (...) [w:] Z. W., M. G., D. (...), G. Ł., Z. B., W. Z., K.

Panfil, J. Parafianowicz, W. A., T. (...), A. (...), D. Rutkowski, K. Sacharuk, A. Turczyn, O. M. Piaskowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-505(39). Tom I, Warszawa 2024, art. 11). Sąd cywilny pozostał więc związany ustaleniem, że działanie skazanej W. C. (1) polegające na wpłynięciu na sferę motywacyjną pozwanego N. Ł., co do zawarcia umowy pożyczki oraz przekazania jej kapitału kredytu nosi znamiona przestępstwa oszustwa, jednakże umowa pożyczki zawarta pomiędzy stronami nie jest nieważna z tego względu, że osoba trzecia za pomocą przestępstwa wywarła wpływ na sferę motywacyjną pozwanego w taki sposób, że zawarł on z pożyczkodawcą umowę pożyczki.

Działanie jednej strony umowy polegające na naruszeniu zakazu ustawowego lub naruszeniu zasad współżycia społecznego (jednostronna sprzeczność umowy z prawem lub zasadami współżycia społecznego), co odnosi się również do zakazów wynikających z norm prawa karnego regulujących znamiona przestępstw, nie uzasadnia per se nieważności zawartej w tych warunkach umowy, za czym przemawia ochrona zaufania drugiej strony, której działaniu nie można przypisać naganności, do skutków zawartej umowy. Proste odwołanie do sankcji nieważności mogłoby w tej sytuacji prowadzić w istocie do wtórnego pokrzywdzenia strony, przeciwko której wymierzone było przestępcze działanie kontrahenta. Nie oznacza to jednak, że prawo cywilne pozostawia tego rodzaju sytuacje bez adekwatnej sankcji. Naganne działanie jednej ze stron umowy, w tym ukierunkowane przeciwko drugiej stronie i wypełniające znamiona czynu zabronionego ustawą karną, może w zróżnicowany sposób oddziaływać na skuteczność zawartej umowy w płaszczyźnie prawa cywilnego. Oddziaływanie to nie musi sprowadzać się do uznania umowy za nieważną, czego konsekwencją jest każdorazowo - z racji właściwości tej sankcji - możliwość powołania się na nią nie tylko strony pokrzywdzonej, lecz także działającego nielegalnie lub niemoralnie kontrahenta, gdyby, czego nie można wykluczyć, zniweczenie skutków umowy okazało się dla niego korzystne, a krzywdzące dla poszkodowanego (por. Wyrok SN z 16.06.2023 r., II CSKP 461/22, OSNC 2023, nr 12, poz. 121). W stanie faktycznym tej sprawy żadna ze stron umowy pożyczki zawartej w dniu 15 maja 2018 roku nie miała na celu popełnienia przestępstwa, co oznacza, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawnomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa nie mają bezpośredniego przełożenia i nie są wiążące dla stron niniejszego postępowania, ponieważ żadna z nich nie występowała w postępowaniu karnym jako osoba oskarżona, a jedynie pozwany N. Ł. działał motywowany przestępczym zachowaniem skazanej W. C. (1). W żaden sposób nie upoważnia to przyjęcia wniosku, że cel tej czynności prawnej pozostawał w sprzeczności z ustawą albo miał na celu obejście ustawy. Należy więc odróżnić przestępcze działanie skazanej W. C. (1) od czynności

podjętych przez pozwanego N. Ł., zmierzających do zawarcia umowy pożyczki. Należy wskazać, że złożone przez pozwanego oświadczenie woli zawarcia umowy nie było również dotknięte jakąkolwiek wadą oświadczenia woli, która mogłaby skutkować unieważnieniem umowy. Pozwany był w stanie przewidzieć bezpośrednie i odległe następstwa zawieranych umów, bowiem nie występowały u niego zaburzenia w sferze świadomości i swobody w odniesieniu do dokonywanych czynności prawnych. Pozwany zawarł umowę pożyczki i zobowiązał się do jej spłaty na warunkach w skazanych w umowie, a pozwany pożyczkodawca wykonał umowę wypłacając kwotę pożyczki na wskazane przez N. Ł. konto bankowe. To, że pożyczkobiorca zamierzał pożyczoną kwotę przekazać osobie trzeciej, która zobowiązała się wobec niego, że zwróci mu w całości kapitał pożyczki wraz kosztami jej udzielenia, nie może stanowić podstawy do uznania tej umowy za nieważną.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Zdaniem Sądu, zastosowanie cytowanego wyżej przepisu, uzasadnia przedmiot żądania pozwu, okoliczność, że powództwo zostało wytoczone przez organ czuwający nad przestrzeganiem praworządności, jak również to, że pozwani nie sprzeciwiali się żądaniu pozwu. Strona pozwana (...) sp. z o.o. z/s we C. podnosiła jedynie zarzut braku legitymacji biernej po jej stronie, nie odnosząc się w ogóle do zasadności materialnoprawnej podstawy żądania pozwu, a z kolei pozwany N. Ł. w ogóle nie zajął stanowiska w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego Sąd orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku.