Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 3 kwietnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Radosław Florek

Protokolant: Justyna Biernat

po rozpoznaniu 3 kwietnia 2024 roku w Dzierżoniowie

na rozprawie

sprawy z wniosku M. S.

przy udziale W. M. (1) i W. M. (2)

o ogłoszenie i otwarcie testamentów M. M. (1) oraz o stwierdzenie nabycia spadku po M. M. (1)

stwierdza, że spadek po M. M. (1) (synu I. i E., PESEL: (...)),

zmarłym 3 września 2023 roku w R.,

ostatnio zwykle przebywającym w D.,

na podstawie testamentu notarialnego z 18 czerwca 2018 roku (protokół otwarcia i ogłoszenia z 3 kwietnia 2024 roku)

n a b y ł :W. M. (2) (syn M. i M., urodzony (...) w B.) – w całości, przy czym spadek przyjął z dobrodziejstwem inwentarza.

Sygn. akt I Ns 577/23

UZASADNIENIE

CZĘŚĆ WSTĘPNA

I. Żądanie wnioskodawczyni

1.Wnioskodawczyni M. S. wystąpiła o otwarcie i ogłoszenie testamentów M. M. (1) oraz o stwierdzenie, że spadek po M. M. (1), zmarłym 3 września 2023 roku, na podstawie testamentu nabył w całości jego syn W. M. (2).

2. Żądanie wniosku oparła na następujących twierdzeniach:

a)spadkodawca M. M. (1) zmarł 3 września 2023 roku w R.;

b)w chwili śmierci był wdowcem oraz posiadał dwoje dzieci, a mianowicie uczestników postępowania W. M. (2) i W. M. (1);

c)ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwał w D.;

d)spadkodawca sporządziła dwa testamenty notarialne, przy czym w pierwszym z 18 czerwca 2018 roku powołał do całości spadku uczestnika postępowania W. M. (2) i wydziedziczył uczestniczkę postępowania W. M. (1), a w drugim z 23 lipca 2023 roku wydziedziczył dodatkowo wnuków M. B. i R. B.;

e)w skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne i przedsiębiorstwo;

f)nie toczyło się wcześniej postepowanie o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy (k. 2 akt).

3. Na rozprawie 3 kwietnia 2024 roku, wnioskodawczyni oświadczyła, żąda ustalenia kręgu spadkobierców, albowiem jako opiekunka spadkodawcy również powinna dziedziczyć (k. 81 akt).

II. Stanowiska uczestników postępowania

1.Na rozprawie 3 kwietnia 2024 roku, uczestnik postępowania W. M. (2) zgodził się z wnioskiem (k. 81 akt).

2.Na rozprawie 3 kwietnia 2024 roku, uczestniczka postępowania W. M. (1) nie potrafiła ocenić, czy w chwili sporządzania testamentów spadkodawca miał zdolność do testowania i podniosła następujące zarzuty:

a)spadkodawca pod wpływem wnioskodawczyni sporządził testamenty, przy czym wskazała, że nie ma na to dowodów;

b)nie są zgodne z prawdą zarzuty co do jej zachowania podniesione w testamencie;

c)przed śmiercią spadkodawca pojednał się z nią i prosił ją o wybaczenie (k. 81 akt).

STAN FAKTYCZNY

I. Zgon spadkodawcy

1. Spadkodawca M. M. (1) zmarł 3 września 2023 roku.

Dowód: odpis skrócony sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w P. aktu zgonu o oznaczeniu (...) - k. 47.

II. Ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy

1. Przed śmiercią spadkodawca zwykle stale przebywał w D..

Dowód: zapewnienie spadkowe uczestniczki postępowania W. M. (1) - k. 81.

III. Małżonek i krewni spadkodawcy

1.Spadkodawca zawarł jeden związek małżeński, a jego żoną była M. M. (3). W chwili śmierci był wdowcem.

Dowody: odpis skrócony sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w P. aktu zgonu o oznaczeniu (...) - k. 47,

zapewnienie spadkowe uczestniczki postępowania W. M. (1) - k. 81.

2.Spadkodawca miał dwoje dzieci, a mianowicie uczestników postępowania W. M. (2) i W. M. (1).

Dowody: odpis skrócony sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. aktu urodzenia o oznaczeniu (...) - k. 65,

zapewnienie spadkowe uczestniczki postępowania W. M. (1) - k. 81.

IV. Testamenty spadkodawcy

1. 18 czerwca 2018 roku, spadkodawca sporządził w formie aktu notarialnego testament, w którym powołał do całości spadku uczestnika postępowania W. M. (2) oraz wydziedziczył uczestniczkę postępowania W. M. (1).

Dowód: testament notarialny spadkodawcy M. M. (1) z 18 czerwca 2018 roku.

2. 23 lipca 2020 roku, spadkodawca sporządził w formie aktu notarialnego testament, w którym w całości utrzymał w mocy testament z 18 czerwca 2018 roku oraz wydziedziczył wnuków M. B. i R. B..

Dowód: testament notarialny spadkodawcy M. M. (1) z 23 lipca 2020 roku.

V. Uzyskanie wiedzy o tytule powołania

1.Uczestnik postępowania W. M. (2) o sporządzeniu testamentu na jego rzecz dowiedział się za życia spadkodawcy, a o jego śmierci w dniu jego zgonu.

Fakt bezsporny.

ROZWAŻANIA PRAWNE

I. Legitymacja procesowa czynna

1. Zgodnie z art. 1025 § 1 zd. 1 k.c., sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę.

2. Wnosić o stwierdzenie nabycia spadku może każda osoba, która jest zainteresowana w wywołaniu skutków prawnych związanych z prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku, w szczególności skutków określonych w art. 1025 § 2 k.c. i art. 1027 k.c. Interes pełni w tym wypadku funkcję legitymacji, a ściśle rzecz biorąc uprawnienia do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Chodzi przy tym o obiektywny interes, czyli obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2010 roku, III CSK 49/10, LEX nr 1391253; postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 roku, IV CSK 361/08, LEX nr 527248). To okoliczności faktyczne każdej konkretnej sprawy decydują o przyjęciu, czy wnioskodawca ma interes w rozumieniu art. 1025 § 1 zd. 1 k.c., czy też nie, oraz że prawo, o którym mowa w tym przepisie, musi być skonkretyzowane i realne, a wpływ na nie wyniku postępowania spadkowego rzeczywisty (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2010 roku, III CSK 49/10, LEX nr 1391253).

3. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że żąda ustalenia kręgu spadkobierców, albowiem jako opiekunka spadkodawcy również powinna dziedziczyć (k. 81 akt). Z tego wynika, że miała wątpliwości co do tego, czy dziedziczy spadek po spadkodawcy i w niniejszej sprawie chciała je rozstrzygnąć.

4. Wnioskodawczyni ma interes w wydaniu postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawczyni, a tym samym jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o wydanie takiego postanowienia.

II. Źródła powołania do spadku

1. Wedle przepisu art. 926 § 1 k.c., powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Przepis art. 926 § 2 k.c. stanowi, że dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

2. Wskazane unormowania wyrażają generalną zasadę, że powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z 24 października 2012 roku, XVI Ca 1071/12, LEX nr 1714969).

III. Ustalenie spadkobiercy

1. Zgodnie z art. 670 § 1 k.p.c., sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą testamentowym oraz spadkobiercą ustawowym, o którym mowa w art. 669 zdanie drugie, a w szczególności bada, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje, natomiast, gdy testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.

2. Obowiązek zbadania z urzędu przez sąd, kto jest spadkobiercą, dotyczy spadkobierców powołanych do dziedziczenia zarówno z mocy ustawy, jak i na podstawie testamentu. Należy podkreślić, że w pierwszym przypadku wystarczające jest ustalenie pokrewieństwa w zakresie wskazanym w prawie spadkowym oraz okoliczności wyłączających poszczególne osoby z dziedziczenia, w drugim natomiast stwierdzenie, czy spadkodawca pozostawił testament, następnie jego otwarcie i ogłoszenie, ewentualne zbadanie zarzutów kwestionujących ważność i skuteczność testamentu.

3. Treść art. 670 k.p.c. należy rozumieć w ten sposób, że sąd nie jest związany treścią wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, lecz zobowiązany jest z urzędu ustalić, kto jest spadkobiercą. W szczególności sąd spadku obowiązany jest ustalić, czy spadkodawca pozostawił testament. Jednakże jeżeli ustali, że spadkodawca pozostawił testament, ale nie poweźmie wątpliwości, że jest on nieważny lub nieskuteczny, to nie jest obowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia jego ważności i skuteczności. Jeżeli zaś taki zarzut podniesie uczestnik postępowania, to jego obarcza ciężar udowodnienia prawdziwości tego zarzutu, stosownie do reguły z przepisu art. 6 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 marca 2004 roku, II CK 65/03, LEX nr 602408).

IV. Ważność testamentów spadkodawcy

1. Wedle przepisu art. 950 k.c., testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego.

2. Spadkodawca pozostawił dwa testamenty sporządzone w formie aktu notarialnego 18 czerwca 2018 roku i 23 lipca 2020 roku.

3. Każdy z tych testamentów spełnia wszystkie wymogi, jakie tego typu dokumentowi stawiały przepisy ustawa z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie w wersjach obowiązujących w dniach sporządzenia każdego z nich.

4. W ocenie Sądu, nie ujawniły się żadne inne okoliczności, które skutkowałyby nieważnością któregokolwiek z tych testamentów.

5. Uczestniczka postępowania W. M. (1) nie sformułowała zarzutu nieważności któregokolwiek z tych testamentów, gdyż nie potrafiła ocenić, czy w chwili sporządzania testamentów spadkodawca miał zdolność do testowania. Jedynie podniosła, że spadkodawca pod wpływem wnioskodawczyni sporządził testamenty, przy czym wskazała, że nie ma na to dowodów, choć na niej w tym zakresie spoczywał ciężar dowodu. Nie wykazała więc podstaw podważania któregokolwiek z tych testamentów.

7. Testamenty notarialne spadkodawcy z 18 czerwca 2018 roku i 23 lipca 2020 roku są ważne.

V. Skuteczność testamentów spadkodawczyni

1.Wedle art. 943 k.c., spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Z kolei art. 946 k.c. stanowi, że odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.

2. Odwołanie testamentu powoduje pozbawienie testamentu odwołanego skutków prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 roku, IV CSK 355/08, OSP 2011/6, poz. 61).

3. Żaden z testamentów spadkodawcy nie został odwołany.

4. Należy jednocześnie podkreślić, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd ma ściśle zakreślone granice kognicji, gdyż z urzędu jedynie bada, kto jest spadkobiercą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 grudnia 2020 roku, I CSK 47/19, LEX nr 3103833). Nie ocenia więc skuteczności wydziedziczenia jako instytucji dotyczącej pozbawienia prawa do zachowku, a nie powołania do spadku. Tym samym zarzuty wnioskodawczyni w tym zakresie nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

5. Testamenty z 18 czerwca 2018 roku i 23 lipca 2020 roku są skuteczne.

VI. Dziedziczenie testamentowe

1. Testament z 23 lipca 2020 roku nie ma znaczenia dla ustalenia kręgu spadkobierców, gdyż obejmuje on oświadczenia o utrzymaniu w całości w mocy testament z 18 czerwca 2018 roku oraz wydziedziczeniu wnuków M. B. i R. B..

2.Podstawę dziedziczenia po spadkodawcy stanowi testament notarialny z 18 czerwca 2018 roku.

3.W testamencie tym spadkodawca powołał do całości spadku po sobie uczestnika postępowania W. M. (2).

4. Spadkobiercą testamentowym po spadkodawcy M. M. (1) jest uczestnik postępowania W. M. (2), który odziedziczyła ten spadek w całości.

VII. Przyjęcie spadku

1. Wedle art. 1012 k.c., spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

2. Przepis art. 1015 § 1 k.c. stanowi, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

3. Przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. termin jest terminem zawitym prawa materialnego. Jego początek liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercy od dnia, w którym dowiedział się on z właściwego, pewnego źródła o tytule powołania. Oznacza to, że oddzielnie liczony jest jego bieg zarówno co do każdego spadkobiercy, jak i co do każdego z tytułów powołania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2015 roku, IV CSK 304/14, LEX nr 1663137; postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2012 roku, V CSK 18/12, LEX nr 1293843).

4. W niniejszej sprawie uczestnik postępowania W. M. (2) o sporządzeniu przez spadkodawcę testamentu na jego rzecz dowiedział się jeszcze za jego życia (k. 81 akt). Tym samym bieg terminu do złożenia przez niego oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu przypadającego mu na podstawie tego testamentu spadku po spadkodawcy rozpoczął się z chwilą powzięcia przez niego wiadomości o śmierci spadkodawcy.

5. Uczestnik postępowania W. M. (2) o zgonie spadkodawcy dowiedział się w dniu jego śmierci (k. 81 akt), czyli 3 września 2023 roku.

6. Termin do złożenia przez uczestnika postępowania W. M. (2) jednego z tych oświadczeń upłynął 3 marca 2024 roku.

7. Brak dowodów, że w ustawowym terminie uczestnik postępowania W. M. (2) złożył oświadczenia o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku po spadkodawcy.

8. Wedle art. 1015 § 2 k.c., brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w art. 1015 § 1 k.c. jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

9. Uczestnik postępowania W. M. (2) przyjął spadek po spadkodawcy M. M. (1) z dobrodziejstwem inwentarza.