Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń

Protokolant: Marta Gaszewska

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa Ł. O. (1), M. O.

przeciwko (...) z siedzibą w R.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy

z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt I C 1178/23

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów po 4050 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się tego punktu orzeczenia do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Legnicy ustalił, że nie istnieje stosunek prawny pomiędzy powodami Ł. O. (1) i M. O., a stroną pozwaną (...)w R. prowadzącym w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w R. wynikający z umowy o kredyt hipoteczny nr (...) zawartej w dniu 2 października 2008 r. pomiędzy Ł. O. (1) i Ł. O. (2), a (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w R. (poprzednikiem prawnym strony pozwanej) na skutek nieważności tej umowy w całości (pkt I); zasądził od strony pozwanej (...) w R. prowadzącym w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału(...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w R. na rzecz powoda Ł. O. (1) kwotę 43 869,60 zł oraz kwotę 36 865,58 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 września 2023 r. do dnia zapłaty (pkt II); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 11 834 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 10 800 złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt III).

Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok w całości. Strona pozwana sformułowała zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 233 § 1 k.p.c., art. 228 § 2 k.p.c., art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., a także naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 6 i ust. 1 i Dyrektywy 93/13/EWG, art. 385 ² k.c., art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., szczegółowo opisane na kartach 167v.-169.

W oparciu o powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych.

Ewentualnie, na wypadek uwzględnienia zarzutu zatrzymania, wniosła o zmianę wyroku w punkcie II poprzez oddalenie roszczenia o zasądzenie ustawowych odsetek za opóźnienie w całości i dodanie zastrzeżenia o wskazanej w apelacji treści.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie na ich rzecz od strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, opierając na nich swe rozstrzygnięcie (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.). Wbrew zarzutom apelacji ustalenia te były prawidłowe i znajdowały podstawę w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, ocenionym zgodnie z dyrektywami swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.).

Powodowie domagali się ustalenia nieistnienia stosunku prawego wynikającego z umowy kredytu (...) z dnia 2 października 2008 r. pomiędzy Ł. O. (1) i Ł. O. (2), a (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w R. (poprzednikiem prawnym strony pozwanej) na skutek nieważności tej umowy w całości oraz zasądzenia od pozwanego Banku na ich rzecz kwoty 43 869,60 zł oraz 36 865,58 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 1 września 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia nienależnego. Pozwany Bank kwestionował argumentację powodów co do zasady, kwestionując ich interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawego. Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie powodów w całości, stwierdzając nieistnienia stosunku prawego, z uwagi na abuzywny charakter postanowień odnoszących się do indeksacji i zasądzając żądane kwoty.

Zarzuty apelacji pozwanego Banku skupiały się na naruszeniu przepisów prawa procesowego, koncentrujących się na błędach w ustaleniach stanu faktycznego, naruszeniu art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., a także zarzutach naruszenia prawa materialnego (w szczególności 385 ¹ § 1 k.c.), kwestionujących abuzywność spornego mechanizmu denominacyjnego. Dalsze zarzuty dotyczyły możliwości utrzymania umowy w mocy po ewentualnej eliminacji z niej abuzywnych postanowień.

Z uwagi na wielość zarzutów, ich obszerność i multiplikowanie, należy na wstępie podkreślić, że sąd odwoławczy obowiązany jest zamieścić w uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania, są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez Sąd II instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 676/22, LEX nr 3361598 i przytoczone w nim orzecznictwo).

Sąd Okręgowy przeprowadził w sprawie wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz ocenił dowody zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 233 § 1 k.p.c., nie przekraczając jej granic. Wbrew twierdzeniom apelującej ocena ta nie prowadzi do wniosków niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Podniesione zarzuty miały charakter polemiczny i sprowadzały się do negacji odmiennego stanowiska Sądu I instancji co do abuzywności postanowień umowy, co było niewystarczające do wykazania błędów w ustaleniach faktycznych, w jakimkolwiek aspekcie niniejszej sprawy.

Do skutecznego podważenia ustaleń Sądu Okręgowego nie mogła prowadzić treść podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz naruszenia prawa procesowego w postaci art. 233 § 1 k.p.c. Zarzuty te dotyczyły przede wszystkim wadliwej oceny dowodów w aspekcie braku spełnienia przez bank obowiązków informacyjnych oraz dowolności w ustalaniu kursów walut. Do wykazania zasadności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza jednak samo twierdzenie strony apelującej o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych i przedstawienie przez skarżącą własnej, odmiennej od sądowej, oceny materiału procesowego i poszczególnych dowodów. Konieczne jest odwołanie się do poszczególnych dowodów i sprecyzowanie na czym polegała wadliwość ich oceny. Wymogów tych powyższe zarzuty apelacji nie spełniają, a tym samym apelacja stanowi jedynie polemikę z ustaleniami faktycznymi dotyczącymi powyższej materii. W rezultacie ocena dowodów Sądu Okręgowego musi się ostać jako dokonana w granicach wyznaczonych w art. 233 § 1 k.p.c. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziło do wniosków niewynikających z materiału dowodowego. Sąd I instancji prawidłowo ocenił zeznania powoda Ł. O. (1) uznając je za wiarygodne. Zeznania te korespondowały bowiem z dokumentami zgromadzonymi w rozpoznawanej sprawie.

Za nieuzasadnione należało uznać zarzuty odnoszące się do pominięcia przez Sąd I instancji dowodu z zeznań świadków G. O. i M. V., na tezowane w odpowiedzi na pozew okoliczności. Zawnioskowani świadkowie nie brali udziału w zawieraniu spornej umowy. Mając to na względzie Sąd Apelacyjny uznał, że podnoszone w powyższym zakresie zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c.) nie zasługują na uwzględnienie. Irrelewantna w tym kontekście jest bowiem ewentualna praktyka banku, gdyż nie wynikała ona z treści umowy i – jako zależna od swobodnej decyzji kredytodawcy – mogła być w każdej chwili dowolnie zmieniona. W konsekwencji kontrola postanowienia Sądu Okręgowego w tym przedmiocie, dokonana w trybie art. 380 k.p.c., wskazuje na prawidłowość tego rozstrzygnięcia.

Przechodząc natomiast do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego, wskazać należy, że na gruncie przyjętego stanu faktycznego Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną co do abuzywności klauzul umownych, prowadzących do uznania umowy za nieważną (art. 385 ¹ § 1 k.c.). Powtarzanie argumentacji Sądu Okręgowego wyrażonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny uznaje za zbędne, wobec czego odstąpiono od powielania wykładni dokonanej przez Sąd I instancji.

Treść spornej umowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego). Umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy przewidzianą w art. 69 Prawa bankowego. Należy jednak podkreślić, że zawarta przez strony umowa nie stanowiła umowy kredytu walutowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie już wyjaśniano, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje waluta obca. Są to kredyty indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podawana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. Natomiast w kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. Kredyt indeksowany i denominowany różnią się zatem wyłącznie sposobem wyrażania waloryzacyjnej funkcji pełnionej przez walutę obcą (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 roku II CSKP 293/22 i powołane tam orzecznictwo). Umowa zawarta przez strony nie przewidywała wypłacenia kredytu we frankach szwajcarskich. Owa waluta pojawiła się we wniosku kredytowym i samej umowie tylko jako miernik wartości świadczenia kredytobiorcy. Wypłata i spłata miały następować w złotówkach, tyle że przy zastosowaniu mechanizmu przeliczania z wykorzystaniem waluty obcej, z uwagi na zapis znajdujący się w Regulaminie kredytu hipotecznego udzielanego przez (...) (dalej: Regulamin), stanowiącym integralną część umowy kredytu. Kredyt zawarty pomiędzy stronami nie był więc kredytem walutowym, lecz specyficzną odmianą kredytu udzielonego w złotych polskich.

Sąd I instancji prawidłowo uznał, że sposób określenia w Regulaminie klauzuli waloryzacyjnej kształtowało obowiązki kredytobiorcy sprzecznie z dobrymi obyczajami, co naruszało w sposób rażący interes powodów, bowiem zasady jej działania nie zostały w umowie precyzyjnie i jasno określone w oparciu o jednoznacznie i obiektywne kryteria (art. 385 ¹ § 1 k.c. oraz art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13). Sąd Apelacyjny w pełni podziela także stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym po eliminacji postanowień abuzywnych umowa nie może obowiązywać, co uzasadniało stwierdzenie nieważności spornej umowy w całości.

Sąd Apelacyjny aprobuje pogląd, uznawany aktualnie za dominujący, że art. 385 ¹ § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., sygn. II CSK 483/18).

Innymi słowy, bez klauzuli waloryzacyjnej umowa nie może obowiązywać. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE obowiązek pominięcia, również z urzędu, nieuczciwych postanowień umownych (art. 6 ust. 1 dyrektywy), nie ma zastosowania jeśli konsument wyrazi dobrowolną i świadomą zgodę na dalsze stosowanie takich warunków (dyrektywa nie tworzy obowiązkowego systemu ochrony). Konsument może zrezygnować z ochrony godząc się na zastąpienie nieuczciwego warunku innym postanowieniem umownym, w celu uniknięcia szkodliwych skutków spowodowanych unieważnieniem umowy jako całości (punkty 53-55 wyroku TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18). W tym zakresie TSUE podkreśla wymóg uzyskania od konsumenta oświadczenia, czy domaga się ustalenia nieważności umowy ze zwrotem świadczeń czy też umowę świadomie chce kontynuować, w zależności które rozwiązanie wybiera jako dla niego korzystniejsze (udzielenie tzw. „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody”; wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; z 3 października 2019 r., C-260/18).

Całokształt okoliczności sprawy wskazuje na świadomość powodów w zakresie skutków uznania umowy za nieważną i stanowcze podtrzymywanie przez nich swego stanowiska w tym przedmiocie. W toku niniejszej sprawy powodowie formułowali powyższe oświadczenia także za pośrednictwem reprezentującego ich profesjonalnego pełnomocnika – osoby zaufania publicznego. Sąd Apelacyjny nie znalazł więc podstaw, by poddawać w wątpliwość powyższe oświadczenia i przyjmować, że stwierdzenie nieważności umowy będzie dla powodów niekorzystne.

Konsekwencją prawidłowego stwierdzenia nieważności umowy była aktualizacja po stronie powoda Ł. O. (1) roszczeń restytucyjnych, przy czym kwota uiszczona przez powoda nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, a ponadto wynikała z zaświadczenia Banku (k. 29-35, 84-88). Kwota w wysokości 43869,60 zł oraz 36 856,58 CHF uiszczona przez powoda Ł. O. (1) na poczet nieważnej umowy stanowiła nienależne świadczenie.

W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., z uwagi na nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania dochodzonych kwot, do czasu zaoferowania zwrotu udzielonego powodom kapitału. Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

O możliwości skutecznego zgłoszenia zarzutu zatrzymania wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22, w punkcie 87 wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego, zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem, nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy (wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Legalis nr 3026354).

W ocenie Sądu Apelacyjnego skutki wynikające z prawa zatrzymania powodują, że w sprawach dotyczących roszczeń konsumenta instytucja ta nie może być stosowana, gdyż pozostaje w sprzeczności z zasadą skuteczności ochrony przyznanej konsumentowi przepisami dyrektywy 93/13 i obowiązkiem zapewnienia stosownych i skutecznych środków, mających na celu zapobieganiu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z konsumentami (art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13).

W świetle powyższego, Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę wyraża stanowisko, iż w sprawach o zwrot świadczenia nienależnego z tytułu nieważnej umowy kredytu nie znajduje zastosowania prawo zatrzymania przewidziane w przepisach prawa materialnego.

W ocenie Sądu Odwoławczego bezzasadny pozostawał zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w trybie art. 455 k.c., który stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego spełnienia. Sąd Okręgowy prawidłowo zatem uznał, że strona pozwana pozostawała w opóźnieniu od dnia 1 września 2023 r., tj. dnia następującego po terminie wyznaczonym do zapłaty, w wezwaniu do zapłaty wystosowanym przez powodów do strony pozwanej. Skoro termin spełnienia świadczenia nie był oznaczony, ani nie wynikał z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do zapłaty.

W konsekwencji apelacja podlegała oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 385 k.p.c., jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 98 i 99 k.p.c., uznając, że powodowie są stroną wygrywającą postępowanie apelacyjne w całości. Z tego względu zasadne było zasądzenie od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów poniesionych kosztów postępowania apelacyjnego w kwocie po 4 050 zł, a to na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Iwona Biedroń