Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2021 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Monika Rosłan- Karasińska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. w Warszawie

sprawy J. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania J. N.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 5 listopada 2019 r. znak: (...)

zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 5 listopada 2019 r. znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się J. N. prawo do rekompensaty.

SSO Monika Rosłan- Karasińska

UZASADNIENIE

W dniu 6 grudnia 2019 r. J. N. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 5 listopada 2019 r.
znak: (...) na postawie której odmówiono mu prawa do rekompensaty. Wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie mu prawa do rekompensaty odwołujący wskazał,
że nie zgadza się ze stanowiskiem organu rentowego, który w jego ocenie wychodzi z założenia, iż wykonywane przez niego prace nie miały charakteru pracy fizycznej, lecz pracy biurowej, związanej z organizowaniem i kierowaniem pracy określonego zespołu pracowników.
W ocenie odwołującego organ rentowy pominął analizę dokumentacji, którą załączył do wniosku oraz do której organ rentowy dodatkowo zażądał od jego zakładu pracy. Wyjaśnił przy tym, że od 1 września 1969 r. wykonywał prace szlifierza i inne prace fizyczne stale i w pełnym wymiarze czasu nie tylko w warunkach szczególnych, lecz i szkodliwych dla zdrowia w 75%, był też narażony na pyły i szkodliwe substancje (odwołanie k. 3-5 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie z dnia 18 grudnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ rentowy powołał się na treść art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach, wskazując, iż w przypadku odwołującego nie uznano za wystarczająco udowodniony okres jego zatrudnienia w (...) Akademii (...) w okresie
od 1 września 1969 r. do 31 grudnia 2008 r. W ocenie organu rentowego nie można przyjąć,
że wykonując prace na stanowiskach robotnik wykwalifikowany, szlifierz, technolog, mistrz, starszy technik, starszy mistrz odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na obsłudze urządzeń i narzędzi wibracyjnych lub udarowych właściwych dla stanowiska szlifierza szlifierkami pneumatycznymi, w szczególności pracując na stanowisku mistrza i technologa (odpowiedź na odwołanie k. 13-14 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony J. N. urodził się w dniu (...) (bezsporne).
W okresie od 1 września 1969 r. do 29 sierpnia 2019 r. był zatrudniony w (...) Akademii (...) w W.. W trakcie zatrudnienia odwołujący zajmował następujące stanowiska:

‒

od 1 września 1969 r. do 31 grudnia 1972 r. – robotnik wykwalifikowany,

‒

od 1 września 1973 r. do 31 grudnia 1973 r. – szlifierz,

‒

od 1 stycznia 1974 r. do 31 grudnia 1974 r. – robotnik,

‒

od 1 stycznia 1975 r. do 31 października 1976 r. – technolog,

‒

od 1 listopada 1976 r. do 31 sierpnia 2001 r. – mistrz,

‒

od 1 września 2001 r. do 31 marca 2007 r. – starszy technik,

‒

od 1 kwietnia 2007 r. do 29 sierpnia 2019 r. – starszy mistrz.

Odwołujący podjął zatrudnienie w (...) po ukończeniu (...) Szkoły (...). Przez cały okres zatrudnienia J. N. pracował w (...)
i zajmował się obróbką elementów optycznych klasycznych i laserowych (szkło, monokryształ, tworzywa sztuczne, metale). Praca odwołującego polegała na fizycznej obróbce materiałów optycznych – szlifowaniu, polerowaniu i cięci przy użyciu narzędzi, proszków polerskich
i szlifierskich oraz odczynników chemicznych (w tym etanol, aceton). Prace te zajmowały odwołującemu 75% czasu pracy, pozostały czas odwołujący spędzał na przygotowywaniu narzędzi, urządzeń i materiałów (zaświadczenie z 29.10.2019 r., świadectwo pracy
z 29.08.2019 r. – akta rentowe, karta nienumerowana; wniosek o przegrupowanie k. 8 a.o.; informacja o przebiegu prac k. 12 a.o.; opinie okresowe k. 15 a.o., k. 21 a.o., k. 33 a.o.; zakres obowiązków k. 14 a.o.; pisemne zeznania świadka K. K. k. 90-93 a.s.,
k. 95-102 a.s.).

W trakcie zatrudnienia odwołujący rozwijał swoje kompetencje, uzyskując status wysokiej klasy specjalisty-technologa obróbki szkła materiałów krystalicznych i innych elementów laserowych. W trakcie zatrudnienia ukończył Technikum (...) dla pracownika technik mechanik, a ponadto bieżąco uczestniczył w opracowaniu nowych technologii obróbki materiałów. W późniejszym okresie odwołujący zajmował się również obróbką soli na okienka do laserów, wykonywaniem modulatorów foliowych, montażem oraz kontrolą jakości i pomiaru parametrów optycznych wytwarzanych elementów.
Po przeszeregowaniu na stanowisko mistrza, odwołujący pełnił dodatkowo nieetatowe obowiązki kierownika pracowni (informacja o przebiegu prac k. 12 a.o.; opinie służbowe
k. 26 a.o., k. 237 a.o., k. 41 a.o.; zakresy obowiązków k. 36 a.o., k. 43 a.o.. k. 55 a.o.).

W dniu 22 sierpnia 2019 r. J. N. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o emeryturę z rekompensatą, powołując się zatrudnienie w (...) do dnia 29 sierpnia 2019 r. Następnie w dniu 30 sierpnia 2019 r. odwołujący dostarczył świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych (wniosek o emeryturę z 22.08.2019 r. z załącznikami, świadectwo pracy
z 29.08.2019 r. – akta emerytalne, karty nienumerowane).

Po rozpoznaniu wniosku ZUS (...) Oddział w W. decyzją z dnia 12 września
2019 r. znak: (...) przyznał J. N. emeryturę od 1 sierpnia 2019 r. Jednocześnie odrębną decyzją organ rentowy odmówił przyznania mu prawa
do rekompensaty, wskazując, iż nie uznał okresu od 1 września 1969 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ stanowiska pracy w szczególnych warunkach wymienione w świadectwie nie są zgodne ściśle z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 48/MON z 12 września 1983 r. (decyzje ZUS z 12.09.2019 r.
– akta rentowe, karty nienumerowane).

W dniu 11 października 2019 r. (...) Akademia (...) przedłożyła w ZUS dokumenty w celu uzupełnienia świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach odwołującego, a także – na zobowiązanie organu rentowego – wykaz okresów i stanowisk
na których odwołujący pracował. Po przeanalizowaniu ww. dokumentów ZUS (...) Oddział
w W. wydał w dniu 5 listopada 2019 r. skarżoną decyzję znak: (...), ponownie odmawiając przyznania odwołującemu prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wyjaśnienia zakładu pracy zawarte w uzupełnienie do świadectwa pracy w szczególnych warunkach z 10 października 2019 r. nie są przekonywujące i nie można przyjąć, że odwołujący zatrudniony na stanowiskach określonych w dokumentach wykonywał prace polegające na obsłudze urządzeń i narzędzi wibracyjnych lub udarowych właściwych dla stanowiska szlifierza szlifierkami pneumatycznymi (decyzja ZUS z 05.11.2019 r. – akta rentowe, karta nienumerowana).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu zebrane w sprawie dowody
z dokumentów załączonych do akt osobowych odwołującego (a.o.) i akt rentowych, a także na podstawie pisemnych zeznań świadka K. K.. W ocenie Sądu wymienione wyżej dowody były wiarygodne, spójne i wartościowe, co pozwoliło na ustalenie faktów
w sposób nie budzący wątpliwości. Poszczególne dowody nie były kwestionowane przez strony postępowania, nie budziły zastrzeżeń co do ich wiarygodności. Dowody zawierały spójne informacje na temat okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Tak zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zaś strony postępowania nie wnosiły o jego uzupełnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie było zasadne

Spór w niniejszej sprawie skupił się na kwestii prawa odwołującego do rekompensaty
z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Warunki przyznania tej rekompensaty zostały określone w oraz ustawie
z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924
ze zm. – dalej jako u.e.p.) oraz ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 – dalej jako ustawa emerytalna). I tak, zgodnie z art. 2 ust. 5 u.e.p. rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki nabycia prawa do rekompensaty określa art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p., w myśl którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy
o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach
i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są więc:

1)  utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku
do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem
1 stycznia 1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2)  niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3)  legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 letnim okresem pracy
w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4)  nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS;

Odesłanie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga przedstawienia przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych regulujących kwestię okresu pracy w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia
w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić: pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu,
w oparach chemicznych, w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach atmosferycznych.

Ponieważ art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p. odnosi się do pracy w warunkach szczególnych
w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, konieczne jest wskazanie,
że na gruncie tej ustawy tego rodzaju praca jest definiowana inaczej, niż na tle ustawy
o emeryturach pomostowych. W szczególności wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku
do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm. – dalej jako „rozporządzenie RM z 7 lutego 1983 r.”). Wyjątkowy charakter prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, możliwość zakwalifikowania pracy na danym stanowisku jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach u pracodawcy, którego podstawowa działalność nie należy do branży, do której przyporządkowane jest dane stanowisko pracy, jest dopuszczalna tylko wtedy,
gdy wykonywanie tej pracy oznacza narażenie na tożsame szkodliwe czynniki właściwe branży przypisanej do stanowiska wymienionego w wykazie A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2017 r.,
II UK 672/15). Co więcej okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczenia są tylko te lata, gdy ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1 ww. rozporządzenia) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 184/13).

Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego
1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę
w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy, przy czym nieprzedstawienie tego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodnie z którym ze względu na powyższe okoliczność wykonywania pracy
w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty (zob. uchwały Sądu Najwyższego
z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84;
a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 r., III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

W niniejszej sprawie odwołująca się J. N. domagał się przyznania mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych w związku z okresem zatrudnienia w (...) Akademii (...) na przełomie lat 1969-2008. Wydając skarżoną decyzję odmowną organ rentowy zakwestionował przedłożone przez odwołującego dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, Stanowisko organu rentowego mające uzasadniać odmowę przyznania odwołującemu prawa do rekompensaty sprowadza się w zasadzie do zakwestionowania zarówno załączonych do wniosku dokumentów, jak też dalszych wyjaśnień udzielonych przez zakład pracy w odpowiedzi na związane z tym zobowiązanie. Sąd Okręgowy nie podzielił jednak tego stanowiska, mając przy tym na względzie, iż nie zostało ono przez organ należycie uzasadnione. W szczególności stwierdzenie przez organ, iż wyjaśnienia zakładu pracy są „nieprzekonywujące” ma charakter arbitralny
i nie zostało w żaden sposób wyjaśnione. W szczególności organ rentowy w żaden sposób nie uzasadnił z jakich powodów nie można przyjąć, by osoba zatrudniona na zajmowanych przez odwołującego stanowiskach wykonywała prace polegające na obsłudze urządzeń i narzędzi wibracyjnych lub udarowych, właściwych dla stanowiska szlifierza szlifierkami pneumatycznymi. Wprawdzie ZUS omówił charakter pracy na stanowiskach,
które odwołujący zajmował w poszczególnych okresach zatrudnienia, jednakże nie wskazał na jakiej podstawie przypisał pracom na części ze stanowisk wyłącznie charakter biurowy (związany z organizowaniem i kierowaniem zespołu pracowników). O ile nazwa stanowiska może sugerować ogólny zakres kompetencji danego pracownika, o tyle nie ma ona charakteru decydującego. Organ rentowy powziąwszy wątpliwości w tym zakresie winie był poddać tą kwestię bardziej szczegółowej analizie, co było możliwe m. in. w drodze uzyskania dalszych wyjaśnień ze strony byłego pracodawcy odwołującego czy też zwrócenia się o dostarczenie jego akt osobowych.

Na tle powyższego Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe, poddając analizie dokumenty złożone w organie rentowym przez odwołującego oraz przez (...) Akademię (...) pod kątem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego obejmującego w szczególności dokumentację z okresu zatrudnienia w ww. zakładzie pracy.
W oparciu o powyższe Sąd Okręgowy ustalił, że pracując w (...) odwołujący na przełomie lat zajmował różne stanowiska – począwszy od robotnika wykwalifikowanego, poprzez technika aż po starszego mistrza – niemniej jednak istota jego pracy sprowadzała się do wykonywania czynności związanych z obróbką materiałów optycznych, w tym szlifowaniu i polerowaniu przy użyciu narzędzi i środków chemicznych. Okoliczność ta wynika w szczególności
z załączonych do akt osobowych opinii pracowniczych odwołującego, w którym wskazano,
że praca odwołującego przez cały okres zatrudnienia w (...) skupiała się na obróbce materiałów optycznych używanych w technologii laserowej, co po wieloletniej pracy skutkowało przyznaniem odwołującemu przez pracodawcę statusu wysokiej klasy specjalisty w tym zakresie. Wprawdzie wraz z powierzaniem kolejnych stanowisk zakres obowiązków ulegał zwiększeniu, w tym o konieczność wykonywania dodatkowych czynności montażu, wykonywaniu pomiarów, kontroli jakości czy też nieetatowym kierowaniu pracownią optyczną, jednakże materiał dowodowy daje jednoznaczne podstawy do uznania, że istota pracy odwołującego na przełomie lat ulegała nie tyle zmianie, lecz ewolucji ścisłe związanej
z wdrażaniem nowych rozwiązań technologicznych. Świadczy o tym choćby fakt, że w opiniach pracowniczych z biegiem lat wskazywano większy zakres materiałów których odwołujący obróbką miał się zajmować czy też podkreślano jego udział w opracowaniu nowych technologii. Ostatecznie Sąd Okręgowy miał również na względzie treść pisemnych zeznań świadka K. K., dyrektora Instytutu (...) i przełożonego odwołującego, który potwierdził, że odwołujący znaczną część czasu pracy przeznaczał
na realizację czynności związanych z obsługą urządzeń szlifierskich i polerskich, co miało zajmować mu ok. 75% czasu pracy. Przy tym również pozostały czas pracy był przez odwołującego przeznaczany na czynności związane z przygotowaniem urządzeń i materiałów, a więc związane z procesem technologicznym, co z kolei pozwala na stwierdzenie,
iż odwołujący wykonywał prace stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Na tym tle zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdzał charakter pracy odwołującego, jaki został określony w dokumentacji załączonej do wniosku o przyznanie rekompensaty, tj. pracy przy obsłudze urządzeń i narzędzi wibracyjnych lub udarowych – pracy szlifierzy szlifierkami pneumatycznymi, stosownie do pkt 7 poz. 18 wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 48/MON z dnia 12 września 1983 r. oraz poz. 18 wykazu A stanowiącego załącznik do wspomnianego wyżej rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy zważył, że na poczet stażu pracy w warunkach szczególnych podlegał uwzględnieniu okres zatrudnienia odwołującego w (...) Akademii (...) w okresie od 1 września 1969 r.
do 31 grudnia 2008 r., co z kolei pozwala na stwierdzenie, iż legitymuje się on stażem pracy
w warunkach szczególnych uprawniającym go do uzyskania prawa do rekompensaty zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy zważył, że skarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podlegała zmianie, wobec czego na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł zgodnie z sentencją wyroku.