Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2016r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Agnieszka Stachurska

Protokolant: Urszula Kalinowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2016r. w Warszawie

sprawy (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W.

z udziałem K. P.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W.

z dnia 24 października 2014r., nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że K. P. jako pracownik u płatnika składek (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od dnia 13 stycznia 2014 roku.

UZASADNIENIE

(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w dniu 27 listopada 2014r. (data nadania) złożyła za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. odwołanie od decyzji z dnia 24 października 2014r., nr (...), stwierdzającej, że K. P. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu od 13 stycznia 2014r.

Zaskarżonej decyzji strona odwołująca zarzuciła przede wszystkim niewłaściwe zastosowanie art. 83 § 1 kodeksu cywilnego i wnioskowała o:

1)  zmianę decyzji poprzez uznanie, że K. P. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu ewentualnie

2)  uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na brak przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego przez organ rentowy.

W uzasadnieniu odwołania odwołująca wskazała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji pominął okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie. Przede wszystkim nie uwzględnił faktu, że K. P. była pracownikiem zatrudnionym w (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. od dnia 1 września 1995r. na stanowisku Kierownika Biura Zarządu/Asystentki/ Tłumacza oraz że nastąpiło przejęcie obowiązków pracowniczych K. P. przez jej syna M. P.. Odwołująca podkreśliła również, iż decyzja organu rentowego w głównej mierze oparta jest na domniemaniach, nie uwzględniając tym samym dowodów z zeznań świadków oraz wyjaśnień postulowanych przez (...) Sp. z o.o. w W.. Dodatkowo podniesiono, że organ rentowy posiadał szczegółowe informacje na temat stanu zdrowia K. P., którego nie poddawał w wątpliwość na żadnym etapie postępowania dowodowego, a zatem w kontekście spornego, krótkookresowego zatrudnienia od 13 stycznia 2014r. do 21 marca 2014r. powinien podejmować czynności zmierzające do precyzyjnego ustalenia, czy umowa w w/w okresie była umową pozorną. Tego jednak organ rentowy nie uczynił. Odwołująca zaakcentowała, że K. P. wykonywała pracę, którą pracodawca (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyjmował (odwołanie z dnia 27 listopada 2014r., k. 2-6 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń SpołecznychII Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podniósł, że zainteresowana została zgłoszona przez (...) Sp. z o.o. w W. do ubezpieczeń społecznych od 13 stycznia 2014r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku kierownika biura zarządu/tłumacza, za wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 8.900,00 zł brutto. Następnie od 21 marca 2014r. K. P. stała się niezdolna do pracy. W toku postępowania wyjaśniającego, została przedstawiona dokumentacja kadrowo – płacowa, natomiast nie przedstawiono dowodów na faktyczne wykonywanie pracy przez K. P. w postaci dokumentów przez nią sporządzonych lub dokumentów kontrahentów (...) Sp. z o.o. w W. mogących bezsprzecznie potwierdzić fakt świadczenia pracy. Organ rentowy wskazał również, że po zakończeniu świadczenia pracy przez zainteresowaną, na jej stanowisku nie został zatrudniony nowy pracownik, który przejąłby obowiązki. Nadto, podniesiono, że stanowisko kierownika biura zarządu/tłumacza zostało utworzone w momencie podjęcia pracy przez zainteresowaną w dniu 13 stycznia 2014r., a także, że wcześniejsze jej zatrudnienie w spółce przebiegało na wyraźnie mniej korzystnych warunkach finansowych, tj. za wynagrodzeniem w kwocie 3.000,00 zł brutto. Dodatkową okolicznością, na którą powołał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie była słaba sytuacja finansowa spółki, która posiadała zaległości z tytułu nieopłaconych składek, co miało przełożenie na ograniczone możliwości zatrudnienia pracownika z wynagrodzeniem wynoszącym 8.900,00 zł brutto miesięcznie. Obie te okoliczności oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy skłonił organ rentowy do uznania, iż umowa o pracę zawarta między odwołującą a zainteresowaną nie miała na celu faktycznego świadczenia pracy, a jedynie uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (odpowiedź ZUS na odwołanie z dnia 22 grudnia 2014r., k. 21-23 a.s.).

Zainteresowana K. P. przyłączył się do stanowiska odwołującej spółki (protokół rozprawy z dnia 25 maja 2015r., k. 159 – 160 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. P. w okresie od 1 września 1995r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej z (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., potem z (...) Sp. z o.o. w W. w wymiarze pełnego etatu, najpierw na stanowisku handlowca, a potem Kierownika Biura Zarządu/Tłumacza. Jej wynagrodzenie wynosiło początkowo 500,00 zł brutto, a potem wzrastało i w różnych okresach różnie się kształtowało ( umowa o pracę z dnia 1 września 1995r., k. 1 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s., umowa o pracę z dnia 1 grudnia 1995r., k. 3 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.). Strony w dniu 20 stycznia 1999r. podpisały aneks nr (...) do umowy o pracę z dnia 2 stycznia 1999r. Na jego podstawie K. P. otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 4.920,00 zł (aneks nr (...) z dnia 20 stycznia 1999r., akta osobowe zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.). W dniu 23 października 2003r. między zainteresowaną a (...) Sp. z o.o. w W. doszło do podpisania aneksu nr (...), zgodnie z którym z dniem 24 października 2003r. ustalona została wysokość wynagrodzenia na poziomie 4.610,00 zł brutto + 30 % premii (aneks nr (...) z dnia 23 października 2003r., k.15 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r. k. 185 a.s.). Następnie w dniu 2 stycznia 2007r. odwołująca z zainteresowaną podpisały kolejny aneks do umowy o pracę, który określał z dniem 1 stycznia 2007r. nowe warunki zatrudnienia. Strony umowy uzgodniły wynagrodzenie zasadnicze K. P. na kwotę 6.700,00 zł brutto (aneks do umowy o pracę z dnia 2 stycznia 2007r., k. 24 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.).
W dniu 2 stycznia 2008r. w kolejnym aneksie do umowy o pracę strony określiły miesięczne wynagrodzenie zainteresowanej na kwotę 9.200,00 zł brutto (aneks do umowy z dnia 2 stycznia 2008r., k. 26 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.). Z kolei zgodnie z aneksem podpisanym w dniu 1 stycznia 2009r. K. P. uzyskała miesięczne wynagrodzenie w kwocie 10.700,00 zł brutto (aneks do umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2009r., k. 28 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.), zaś zgodnie z aneksem z dnia 1 maja 2011r. wynagrodzenie miesięczne w wysokości 14.160,00 zł brutto (aneks do umowy o pracę z dnia 1 maja 2011r., k. 31 akt osobowych zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r. k. 185 a.s.).

W roku 2013 z uwagi na trudną sytuację finansową w spółce, aby nie ograniczać jej działalności i nie zwalniać pracowników, członkowie rodziny K. P. pracujący dla spółki, w tym K. P., zrezygnowali z tego zatrudnienia. W związku z tym w dniu 30 września 2013r. pomiędzy (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. a zainteresowaną zostało podpisane, na wniosek zainteresowanej, porozumienie rozwiązujące umowę o pracę z dniem 30 września 2013r. W dokumencie tym strony wskazały, że przyczynami rozwiązania umowy o pracę w trybie porozumienia stron nie są względy organizacyjne lub ekonomiczne zakładu pracy w rozumieniu ustawy z dnia 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (porozumienie rozwiązujące umowę o pracę z dnia 30 września 2013r., akta osobowe zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s., świadectwo pracy z dnia 30 września 2013r., akta osobowe zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.).

Pod koniec roku 2013 w spółce (...) pracowało około 20 osób (zestawienie stanu zatrudnienia, k. 218 – 231 a.s.).

W okresie, gdy zainteresowana formalnie nie była pracownikiem spółki, wraz z mężem starała się ratować spółkę przed zakończeniem działalności. Z uwagi na znajomość języka angielskiego oraz kontrahentów spółki, a także ze względu na wieloletnią pracę dla spółki i znajomość sposobu jej funkcjonowania, K. P. i B. P. (1) prowadzili rozmowy z różnymi osobami, m.in. J. P. (2) czy W. W. (1), na temat wkładu finansowego dla spółki. Także brat B. P. (1), J. P. (1) pełniący w (...) Sp. z o.o. funkcję wiceprezesa zarządu, deklarował wsparcie finansowe dla spółki. W związku z tym, mając na uwadze nadzieję na dalsze pomyślne funkcjonowanie spółki przy wsparciu finansowym w/w osób, a także biorąc pod uwagę doświadczenie zawodowe K. P. i jej znajomość spraw spółki, J. P. (1) zaproponował zawarcie umowy o pracę z K. P. i taką umowę przygotował (zeznania świadka M. P., k. 163 – 166 a.s., zeznania świadków: J. P. (1) i W. W. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 21 września 2015r., k. 255- 258 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 21 września 2015r., płyta CD, k. 260 a.s., zeznania K. P. i B. P. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 29 lipca 2016r., k. 400 – 401 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 29 lipca 2019r., płyta CD, k. 402 a.s.).

W dniu 10 stycznia 2013r. odwołująca (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. i K. P. zawarły ponownie umowę o pracę na czas nieokreślony, która weszła w życie z dniem rozpoczęcia pracy, tj. 13 stycznia 2014r. Umowa ta przewidywała stanowisko Kierownik Biura Zarządu/Tłumacz i miesięczne wynagrodzenie zasadnicze brutto w wysokości 8.900,00 zł (umowa o pracę, akta osobowe zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.).

K. P. była zdolna do podjęcia pracy na powierzonym jej stanowisku od dnia 13 stycznia 2014 roku (opinia biegłej sądowej z zakresu medycyny pracy, k. 353 – 354 a.s.). W tym czasie (...) Sp. z o.o. prowadziła deficytową działalność i musiała wybierać zobowiązania, które będzie realizować. Musiała podejmować decyzje, czy regulowane będą np. wynagrodzenia pracowników, czy też inne należności (opinia biegłego sądowego P. B. (1), k. 283 – 296 a.s.).

Zobowiązania pracowników w okresie ponownego zatrudnienia zainteresowanej były regulowane, czasem zdarzały się drobne opóźnienia (zeznania świadków: J. W. i P. B. (2), k. 163 – 166 a.s., zeznania K. P. i B. P. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 29 lipca 2016r., k. 400 – 401 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 29 lipca 2019r., płyta CD, k. 402 a.s., listy płac pracowników, k. 136 – 144 a.s.).

W okresie obowiązywania umowy o pracę z dnia 10 stycznia 2014r. do obowiązków K. P. należało kierowanie pracami biura Zarządu, organizacja i udział w posiedzeniach Zarządu, organizowanie i przygotowywanie spotkań dla kluczowych kontrahentów Spółki, udział w spotkaniach i negocjacjach z kontrahentami zagranicznymi Spółki, tłumaczenia ustne podczas negocjacji i spotkań z kontrahentami zagranicznymi Spółki, realizacja celów i zadań określonych przez Zarząd. W/w obowiązki zainteresowana realizowała w siedzibie (...) Sp. z o.o. w W., jak również poza nią – w zależności od potrzeb. Zainteresowana prowadziła również wciąż negocjacje z potencjalnym inwestorem, który był zainteresowany nabyciem udziałów (...) Sp. z o.o. w W.. Działania podejmowane przez K. P. jako pracownika (...) Sp. z o.o. w W. miały na celu poprawienie sytuacji finansowej spółki. Zainteresowana, aby ten cel osiągnąć, brała udział w każdym etapie negocjacji, które odbywały się zarówno w W., jak i po za granicami Polski. W związku z tym w okresie od stycznia 2014r. do marca 2014r. wielokrotnie wyjeżdżała na spotkania krajowe i zagraniczne. Dodatkowo porozumiewała się z dostawcami produktów do odwołującej spółki, wykonywała prace związane z tłumaczeniami kart katalogowych, opisów, przygotowywaniem katalogów do druku, jak również była wsparciem dla działu marketingu. Dodatkowo była zaangażowana w tworzenie strony internetowej. Nadzorem dla realizowanymi przez nią czynnościami zajmowali się członkowie zarządu B. P. (1) i J. P. (1) (zeznania świadków: M. P., P. B. (2) i J. W., k. 163 – 166 a.s., zeznania świadków: J. P. (1) i W. W. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 21 września 2015r., k. 255- 258 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 21 września 2015r., płyta CD, k. 260 a.s., zeznania K. P. i B. P. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 29 lipca 2016r., k. 400 – 401 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 29 lipca 2019r., płyta CD, k. 402 a.s.).

W styczniu 2014r. w spółce (...) pracowało 14 osób, w lutym 2014r. – 15 osób, w marcu 2014r. – 6 osób z czego dwie przebywały na urlopach wychowawczych (zestawienie stanu zatrudnienia, k. 232 – 235 a.s.).

W związku z wycofaniem się osób, które zamierzały wesprzeć finansowo (...) Sp. z o.o. w W. oraz ze względu na stres powstały w związku z niepewną sytuacją spółki, stan zdrowia zainteresowanej zaczął się pogarszać. W dniu 11 lutego 2014r. K. P. została skierowana na wizytę do lekarza kardiologa celem wykonania diagnostyki endoskopowej jelita grubego z powodu nawracających dolegliwości bólowych jamy brzusznej. Stwierdzono również u zainteresowanej wysokie wartości ciśnienia tętniczego (BP 190/100 mmHg). Wykonano tego dnia ubezpieczonej badanie endokopowe usuwając 3 polipy w jelicie grubym oraz skierowano ją do dalszej diagnostyki i leczenia, włączając do leczenia dodatkowe leki. W czasie wizyt w dniach 16 kwietnia 2014r., 26 maja 2014r., 2 czerwca 2014r., 7 lipca 2014r., 24 października 2014r. oraz 20 lutego 2015r. u zainteresowanej utrzymywało się podwyższone ciśnienie tętnicze. Zainteresowana ponadto w 2007r. odbyła leczenie raka piersi (rozpoznanie (...) – rak sutka). Podczas wizyty onkologicznej w dniu 4 kwietnia 2014r. u K. P. pogorszyło się samopoczucie psychiczne, mimo przyjmowania od 5 dni leków antydepresyjnych. Podczas badania 14 kwietnia 2014r. stan ubezpieczonej się nie poprawił, stosowane przez ubezpieczoną leki nie przynosiły pożądanych efektów, odwołująca wciąż czuła niepokój i była roztrzęsiona. Na skutek namowy lekarza zainteresowana rozpoczęła konsultacje psychiatryczne ( zeznania K. P. i B. P. (1) – protokół skrócony rozprawy z dnia 29 lipca 2016r., k. 400 – 401 a.s., nagranie przebiegu rozprawy z dnia 29 lipca 2019r., płyta CD, k. 402 a.s.; dokumentacja medyczna, k. 146 – 157 a.s., k. 201 – 208 a.s., k. 247 – 252 a.s., k. 268 – 279 a.s. ).

Od dnia 21 marca 2014r. K. P. stała się niezdolna do pracy (zaświadczenie płatnika składek, akta osobowe zainteresowanej - załącznik do pisma odwołującej z dnia 25 czerwca 2015r., k. 185 a.s.).

W marcu 2014r. część pracowników (...) Sp. z o.o., którzy jeszcze pozostali, zakończyła pracę, a część przeszła do (...) Sp. z o.o., prowadzonej przez syna zainteresowanej M. P. (zeznania świadków M. P., P. B. (2) i J. W., k. 163 – 166 a.s.).

W związku z wnioskiem zainteresowanej o zasiłek chorobowy zostało wszczęte przez organ rentowy postępowanie wyjaśniające. Po jego zakończeniu w dniu 24 października 2014 roku, na podstawie art. 83 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 38 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 z późn. zm.) w związku z art. 58 § 2 i art. 83 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2014r. nr 121) oraz art. 22 § 1 i art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. wydał decyzję, w której stwierdził, że K. P. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w W. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 13 stycznia 2014r. (decyzja nr (...) z dnia 24 października 2014r., a.r.) (...) Sp. z o.o. w W. jako płatnik składek odwołała się od powyższej decyzji.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych K. P.. Zdaniem Sądu dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Dodatkowo nie były one kwestionowane przez strony sporu w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem wynikające z nich okoliczności należało przyjąć za podstawę ustaleń faktycznych.

Sąd ocenił jako wiarygodne również zeznania świadków: P. B. (2) ( k. 160 – 161 a.s.), J. W. ( k. 161 – 163 a.s.), M. P. ( k. 163 – 166 a.s.) J. P. (1) (k. 255 - 256 a.s.), W. W. (1) (k.256 - 258 a.s.), B. P. (2) (płyta CD, k. 401 a.s.), ponieważ świadkowie w znaczącej części potwierdzili to, co wynika z dokumentów. Zdaniem Sądu ich zeznania były swobodne i konkretne oraz niesprzeczne między sobą, a dodatkowo pozostawały w zgodzie z zeznaniami zainteresowanej i B. P. (1). Oceniając zeznania K. P. i członka zarządu (...) Sp. z o.o. Sąd dał im wiarę z uwagi na to, że korespondowały z tym, co zeznali przesłuchani świadkowie oraz co wynika z dokumentów.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił również przy uwzględnieniu opinii biegłej sądowej z zakresu medycyny pracy J. P. (2) oraz biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów P. B. (3). Opinie obu biegłych w sposób pełny realizowały postawioną tezę dowodową, były rzetelne, stanowcze, a sposób motywowania wniosków był odpowiednio przekonujący i nie był przedmiotem zastrzeżeń stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

(...) Sp. z o.o. w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. z dnia 24 października 2014r., nr (...) zasługiwało na uwzględnienie.

Zaistniały w niniejszej sprawie spór pomiędzy koncentrował się wokół stanowiska organu rentowego, zgodnie z którym (...) Sp. z o.o. i K. P. zawarli umowę o pracę o charakterze pozornym, jedynie w celu uzyskania przez ubezpieczoną świadczeń pieniężnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy w/w umowa zawarta w dniu 10 stycznia 2014r. stanowiła ważną i skuteczną podstawę zgłoszenia pracownicy do ubezpieczeń społecznych, czy też, zgodnie z twierdzeniem organu rentowego, umowę tę zawarto jedynie dla pozoru, w związku z czym nie wywołała ona i nie wywołuje skutków w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia.

W kontekście powyższego Sąd zwraca uwagę na powszechnie aprobowane i jednolite stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone m.in. w wyroku z dnia 8 lipca 2009r. (I UK 43/09), z którego wynika, że pozorność umowy o pracę ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. W każdym przypadku decydujące znaczenie ma treść umowy i okoliczności faktyczne jej wykonywania. A contrario do powyższej tezy umowa o pracę nie ma charakteru pozorności w sytuacji, gdy praca jest świadczona, a więc gdy działania pracownika na rzecz pracodawcy spełniają przesłanki określone w art. 22 k.p.

Wobec powyższego konieczne było rozważenie, czy stosunek prawny łączący (...) Sp. z o.o. i K. P. faktycznie spełniał ustawowe wymogi pozwalające na uznanie go za stosunek pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p., a więc, czy posiadał konstytutywne cechy stosunku pracy, w szczególności, czy K. P. faktycznie świadczyła pracę podporządkowaną, w sposób ciągły, odpłatny oraz na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższych ustaleń było konieczne z perspektywy możliwości objęcia ubezpieczonej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Przystępując do wskazywanej oceny należy podkreślić, że jednym z przejawów realizowania się stosunku pracy na tle interesu publicznego jest obowiązkowe uczestnictwo pracownika w systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.), obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalno-rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a (art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Stosunek pracy definiuje art. 22 kodeksu pracy wskazując, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k.p.). W ujęciu powołanego przepisu stosunek pracy to relacja prawna łącząca pracodawcę i pracownika, na której treść składają się wzajemne prawa i obowiązki. Zasadniczym elementem konstrukcyjnym stosunku pracy jest zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym
za wynagrodzeniem.

W rozpoznawanej sprawie organ rentowy wskazywał, że na brak dowodów potwierdzających faktyczne świadczenie pracy przez K. P. na rzecz (...) Sp. z o.o. W związku z tym powoływał się na nieważność zawartej umowy o pracę odwołując się do art. 83 k.c. i art. 58 k.c.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej należy odróżnić od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy czy sprzecznej z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 i 2 k.c.), o której również wspomina organ rentowy. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez ustawę zakazane. Pojęcia obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. Ustalenie, czy umowa zmierza do obejścia prawa, czy jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995r., I PZP 7/95, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1997r., I PKN 276/97). Czynność prawna może być również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, przez które rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie ocenne, a nie prawne. Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe (por. np. Z. Radwański (w:) System prawa prywatnego, t. 2, 2002, s. 240 i n.; M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2008, s. 327).

W rozpatrywanej sprawie, wbrew ocenie organu rentowego, umowa o pracę z dnia 10 stycznia 2014r. nie była umową pozorną i nie miała na celu wyłudzenia przez zainteresowaną świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Nawet, gdyby jednak ubezpieczonej przyświecał cel związany z uzyskaniem świadczeń z FUS, to nie można byłoby ocenić tego negatywnie, ponieważ sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez strony zawierające umowę o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010r., I UK 43/10).

Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania świadków P. B. (2), J. W., W. W. (1), J. P. (1) czy M. P. potwierdzają, że K. P. w spornym okresie pracowała w odwołującej spółce. Była to kontynuacja – choć z przerwą – zatrudnienia, które rozpoczęło się w roku 1995. Zainteresowana od tej daty, czyli niemalże od samego początku funkcjonowania spółki, pracowała na jej rzecz. Znała spółkę i jej kontrahentów, bo pracowała jako handlowiec, tłumacz i osoba prowadząca biuro zarządu. Wynika to z dokumentów, ale także z zeznań świadków – osób spokrewnionych z zainteresowaną, ale i osób obcych – pracowników (...) Sp. z o.o. Wszystkie wskazane dowody potwierdziły takie zatrudnienie zarówno w latach 1995 – 2013, jak i od 13 stycznia 2014 roku. Podczas ponownego zatrudnienia zainteresowana wciąż realizowała czynności, jakie wykonywała wcześniej, choć w głównej mierze – ze względu na trudną sytuację spółki – zajmowała się poszukiwaniem osób, które zainwestują i finansowo wspomogą spółkę, co potwierdził świadek W. W. (2) i świadek J. P. (1).

Wobec powyższego, Sąd nie miał wątpliwości, że umowa o pracę była realizowana, a skoro tak, to nie mogła być oceniona jako pozorna. Podkreślić przy tym należy, że za pozorną umowę o pracę nie można uznać takiej umowy, która w rzeczywistości była wykonywana – tj. taką, w ramach której pracownik faktycznie świadczy na rzecz pracodawcy pracę dobrowolnie podporządkowaną. Takie stanowisko Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2001r. wydanym w sprawie II UK 244/00, w którym podkreślił, że o fikcyjności umowy o pracę świadczy zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania tej umowy (także wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2006r., I UK 84/06). Podobnie w wyroku z dnia 13 czerwca 2006r. (II UK 202/05) Sąd Najwyższy wskazał, że nie jest istotne, czy strony zawierające umowę o pracę miały realny zamiar wzajemnego zobowiązania się przez pracownika do świadczenia pracy, a przez pracodawcę do zapewnienia pracy i wynagradzania za nią – lecz to, czy taki zamiar stron został w rzeczywistości zrealizowany.

W ocenie Sądu Okręgowego strona odwołująca wykazała również racjonalność i faktyczną potrzebę zatrudnienia zainteresowanej na wskazanym w umowie o pracę stanowisku oraz ze wskazanym w umowie o pracę wynagrodzeniem. Przy tym podkreślić należy, że zainteresowana ma duże doświadczenie zawodowe w wykonywaniu pracy, którą jej powierzono, a przede wszystkim zna specyfikę działania spółki. Nadto, Sąd zważył, że jej praca była podporządkowana pracodawcy, którego reprezentowali członkowie zarządu. Oni wyznaczali zainteresowanej miejsce i czas wykonywania obowiązków pracowniczych. Nadto, kontrolowali realizowaną pracę, wydawali również polecenia związane ze świadczeniem pracy. W związku z tym nie mogło być wątpliwości nie tylko co do tego, że praca faktycznie była realizowana, ale i co do zaistnienia w łączącym strony stosunku prawnym tych cech, które są istotne dla uznania go za stosunek pracy.

Ponadto podnieść należy, iż wynagrodzenie ubezpieczonej uzyskiwane przez nią w trakcie zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. w W. faktycznie było wyższe niż innych pracowników, niemniej jednak związane to było z funkcją jaką pełniła w odwołującej spółce. Jej rola dla spółki była kluczowa biorąc pod uwagę, że chodzi o zapewnienie w istocie dalszego bytu spółce. Wartość takiej pracy dla spółki musiała być zatem wyżej wyceniona niż np. handlowca. Dodatkowo należy podkreślić, że wynagrodzenie ustalone w spornej umowie o pracę było znacząco niższe niż wynagrodzenia uzyskiwane przez K. P. w ramach wcześniejszego zatrudnienia (wcześniejsze wynagrodzenie zainteresowanej oscylowało nawet na poziomie 14.160,00 zł brutto). Zainteresowana nie otrzymała zatem wysokiego wynagrodzenia tylko po to, by uzyskać wysokie świadczenia z FUS – jak twierdzi organ rentowy – ale jako adekwatną, godziwą i sprawiedliwą zapłatę za wkład pracy i za kwalifikacje w dużej mierze wynikające ze znajomości spółki i jej specyfiki, ze znajomości kontrahentów i doświadczenia w pracy w tej spółce.

Sąd opierając się na opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów ustalił ponadto, że choć istniała trudna sytuacja finansowa odwołującej (...) Sp. z o.o. w W. w chwili zawierania umowy o pracę z zainteresowaną, to odwołująca posiadała środki finansowe na wypłatę wynagrodzenia dla zainteresowanej w takiej wysokości jak ustalono. Pomimo ciężkiej sytuacji materialnej odwołującej spółki, dążyła ona do poprawy wyników finansowych i do utrzymania dalszego funkcjonowania spółki. Owszem, zdarzało się, że w tym czasie zobowiązania były realizowane z opóźnieniem bądź wcale, ale spółka wypłacała wynagrodzenia pracownikom traktując je priorytetowo. Dodatkowo, w ocenie Sądu podkreślenia wymaga również fakt, że ciężka sytuacja finansowa miała miejsce w 2013r., kiedy spółka zatrudniała kilkudziesięciu pracowników i zatrudnienie to, także w odniesieniu do zainteresowanej, nie było w żaden sposób kwestionowane przez organ rentowy. Jeśli chodzi zaś o opinię biegłej z zakresu medycyny pracy J. P. (2), to Sąd na jej podstawie uwzględnił fakt, że brak jest przesłanek do twierdzenia, że w momencie podjęcia pracy w dniu 13 styczni 2014r. zainteresowana była niezdolna do pracy. Schorzenia kardiologiczne oraz problemy związane z depresją pojawiły się po rozpoczęciu przez K. P. pracy w (...) Sp. z o.o. w W., ze względu na trudną sytuację w spółce i związany z pracą stres, a także wycofanie się osób, które deklarowały wsparcie finansowe dla spółki. W tej sytuacji, z całą pewnością można mówić o zdolności zainteresowanej do pracy. Wprawdzie, podejmując pracę w spółce, zainteresowana nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego, wskazać jednak należy, że dopuszczenie do pracy bez aktualnego badania lekarskiego nie jest elementem czynności prawnej (oświadczenia woli) zawarcia umowy o pracę, a więc nie może powodować jej nieważności z powodu celu skierowanego na obejście prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 211 pkt 5 i art. 229 k.p.) ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005r., II UK 275/04). Takie stanowisko wynika z tego, że wykonywanie praw i obowiązków płynących z nawet nieważnie zawartej umowy o pracę rodzi tytuł ubezpieczenia pracowniczego, więc nie jest nawet konieczne - skądinąd oczywiste - stwierdzenie, że fakt dopuszczenia do pracy pracownika bez aktualnego badania lekarskiego, niebędący elementem czynności prawnej (oświadczeniem woli) zawarcia umowy o pracę, nie może powodować jej nieważności w związku z celem skierowanym na obejście prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 229 k.p.). Takie dopuszczenie do pracy to oczywiste naruszenie wzajemnych obowiązków wynikających ze stosunku pracy (wobec pracownika z art. 211 pkt 5 w związku z art. 229 k.p., a wobec pracodawcy z art. 229 § 4 k.p.), lecz pozostające bez wpływu zarówno na ważność umowy o pracę, jak i tytuł ubezpieczenia. Na podstawie zarzutu nieprzeprowadzenia wymaganych badań lekarskich nie można także kwestionować gotowości do pracy, jeżeli praca była świadczona. Badanie lekarskie ma tylko na celu zabezpieczenie pracownika przed wykonywaniem takiej pracy, która może okazać się dla niego szkodliwa. Możliwość nałożenia za niedopełnienie obowiązku poddania się tym badaniom kary porządkowej i zakaz dopuszczenia przez pracodawcę pracownika do pracy, który badaniom się nie poddał, dowodzi, że nieprzeprowadzenie badań lekarskich nie przekreśla istnienia stosunku pracy.

Reasumując, w toku postępowania Sąd zgromadził materiał dowodowy, który potwierdził, że K. P. i (...) Sp. z o.o. w W. od 13 stycznia 2014 roku łączył stosunek pracy na podstawie umowy o pracę. Zaznaczenia wymaga, że z tytułu tego zatrudnienia odwołująca spółka opłacała za zainteresowaną składki na ubezpieczenie społeczne, a organ rentowy nie kwestionował tego pomimo wszczęcia postępowania kontrolnego. Dlatego to na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli (przy przyjęciu pozorności umowy o pracę) – (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2010r., II UK 149/09). W rozpatrywanej sprawie wskazanemu obowiązkowi organ rentowy nie sprostał. Jeśli chodzi o dowodzenie, to w zasadzie ograniczył się do zgłoszenia wniosku dot. dokumentów finansowych spółki oraz wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Ten ostatni dowód, o którym była już mowa, nie potwierdził, zdaniem Sądu, tezy Zakładu o tym, że spółki nie było stać na zatrudnienie pracownika z takim wynagrodzeniem jak zainteresowana, a tym bardziej tego, że umowa była pozorna, czego Zakład winien dowieść. Biegły wskazał na trudną sytuację spółki i prowadzenie działalności deficytowej, ale nie było to niczym nowym, bo spółka już od pewnego czasu, a nie tylko od stycznia 2014 roku, borykała się z poważnymi problemami. To jednak nie oznacza, że powinna wszystkich pracowników zwolnić bądź nikogo nie zatrudniać, byłoby to bowiem równoznaczne z zakończeniem działalności. W rozpatrywanej sprawie istotne jest to, że spółka, w której zatrudniono zainteresowaną, jest spółką „rodzinną”, którą zainteresowana, jej mąż i inni członkowie rodziny tworzyli od podstaw i prowadzili czerpiąc z jej działalności dochody i wynagrodzenia zapewniające utrzymanie. W związku z tym, tym bardziej nie może dziwić, że były podejmowane wszelkie możliwe, nawet rozpaczliwe, kroki, by spółkę ratować. Zainteresowana z tego też powodu tak silnie przeżyła wycofanie się osób deklarujących wsparcie dla spółki oraz tak bardzo odreagowała stres, który towarzyszył próbom naprawy sytuacji spółki. Ostatecznie efekt był taki, że jej stopniowo pogarszający się stan zdrowia, nie pozwolił na kontynuację zatrudnienia. W wyniku tego, a nie na skutek zaplanowania, ubezpieczona stała się niezdolna do pracy. Niezdolność ta nie istniała w okresie, gdy K. P. podejmowała pracę w spółce od 13 stycznia 2014r., a zatem nie można przyjmować, że zawierając umowę o pracę, chciała uzyskać świadczenia z ubezpieczenia chorobowego.

Z przyczyn wskazanych, w ocenie Sądu, zawartej przez strony umowie o pracę nie można zarzucić wad skutkujących jej nieważnością – ani pozorności, ani pozostałych o jakich mowa w art. 58 k.c. Sąd zatem, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł o zmianie zaskarżonej decyzji zgodnie z sentencją wyroku.