Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 września 2022 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Dorota Michalska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w dniu 14 września 2022 r. w Warszawie

sprawy J. K. (1) i P. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

o ustalenie odpowiedzialności spadkobierców za zaległe składki

na skutek odwołania J. K. (1) i P. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

z dnia 8 czerwca 2020 r.

oddala odwołanie.

Sygn. akt VII U 1377/20

UZASADNIENIE

(wyroku z dnia 14 września 2022 r.)

J. K. (1) i P. K. dnia 17 lipca 2020 r. złożyli odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z 8 czerwca 2020 r., znak (...) (...) (...), zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę. Zaskarżonej decyzji zarzucili niezgodne z prawem i przedwczesne wydanie decyzji dotyczącej przeniesienia odpowiedzialności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia zdrowotne. W uzasadnieniu wskazali, że J. K. (2) nie odprowadzał składek zdrowotnych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ zgodnie z art. 82 ust. 8 świadczenia opieki zdrowotnej wysokość jego dodatkowych przychodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie przekraczała miesięcznie 50 % kwoty najniższej emerytury oraz jego świadczenie emerytalne nie przekraczało miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, tym samym zwolniony był z ich opłaty. Zdaniem odwołujących analiza zaświadczenia z Urzędu Skarbowego wskazuje, że działalność gospodarcza nie była prowadzona przez J. K. (2) w roku 2018 i 2019 – podatnik nie składał wówczas w ogóle zeznań podatkowych, co wskazuje na brak przychodów, a więc brak prowadzenia firmy w tym okresie. Odwołujący wskazali, że dysponują szczątkowymi rozliczeniami J. K. (2) z Urzędu Skarbowego, z których wynika, że działalność była sezonowa i przychód w niektórych miesiącach był niższy niż 50 % kwoty najniższej emerytury, a w części miesięcy tego przychodu w ogóle nie było. Na dowód załączyli rozliczenia podatkowe za rok 2015, 2016 i 2017. W ocenie odwołujących z dokumentów wynika, że miesiącach I, II, III, IV, V, VI zmarły nie wskazał kwoty odprowadzonego podatku, co oznacza, że nie uzyskał żadnego dochodu. Dowód ten wskazuje na sezonową formę prowadzenia działalności gospodarczej i stanowi przesłankę do spełnienia warunków ustawowych. Nadto odwołujący podnieśli, że ZUS nie poinformował J. K. (2) o jakichkolwiek zaległościach z tytułu nieopłaconych składek zdrowotnych od momentu przejścia na emeryturę, tj. przez okres 15 lat. Odwołujący zauważyli, że wysokość majątku spadkobiercy wykazany w decyzji stanowią nieruchomości, które na chwilę obecną nie mają uregulowanej sytuacji prawnej, ich wartość została przez nas oszacowana bez wykonywania jakichkolwiek operatów szacunkowych i nie mogą stanowić podstawy roszczonej kwoty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (odwołanie z 17 lipca 2020 r.– k. 1-2 a.s.).

Odwołanie od opisanej na wstępie decyzji w dniu 12 sierpnia 2020 r. złożyli P. K. i J. K. (1), wskazując na tożsame argumenty mające uzasadniając wniosek o zmianę zaskarżonej decyzji. Odwołanie zarejestrowano pod sygn. akt VII U 1402/20, zaś zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2020 r. sprawę tę połączono do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą niniejszą (akta VII U 1402/20 i pkt 2 zarządzenia z dnia 3 grudnia 2020 r. – k. 39 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu ZUS powołał się na treść przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Ordynacja podatkowa, wskazując, że J. K. (2) prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu zgodnie z brzmieniem art. 46 ust. 1 u.s.u.s., jako płatnik składek, obowiązany był od obliczania, rozliczania oraz opłacania w terminach określonych ustawą, należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. W dniu 23 marca 2019 r. J. K. (2) zmarł i pod dokonaniu analizy konta zmarłego płatnika stwierdzono zaległość z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 17.633,92 zł. W dniu 9 maja 2019 r. sporządzony został Akt Notarialny Repertorium A nr (...) r., na podstawie którego P. K. i J. K. (1) przyjęli przypadający im z mocy ustawy spadek po ojcu J. K. (2) oraz Akt Poświadczenia Dziedziczenia Repertorium A nr (...) zgodnie z którym spadek po zmarłych J. K. (2) na podstawie ustawy nabyli P. K. i J. K. (1) po ½ części każde z nich. Spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Po zmarłym nie został sporządzony spis inwentarza. Na podstawie informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego w M. wartość majątku wykazana przez spadkobierców w zgłoszeniu o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych określona została na łączną kwotę 2 130 000,00 zł. Organ rentowy wskazał, że przewyższa ona należności zmarłego z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, które łącznie wynoszą 17 633,92 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za całość ustalonych na dzień otwarcia spadku zobowiązań zmarłego J. K. (2), ponieważ z ww. Aktu Poświadczenia Dziedziczenia wynika, że spadek został nabyty z dobrodziejstwem inwentarza, z ustaleń dokonanych przez Zakład wynika, że stan czynny spadku zmarłego płatnika przewyższa wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz nie został dokonany dział spadku. Nadto organ rentowy zauważył, że w treści odwołania spadkobiercy nie przedstawili żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę decyzji (odpowiedź na odwołanie z 19 sierpnia 2020 r. – k. 27-29 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. K. (2) w okresie od dnia 2 maja 2005 r. prowadził działalność gospodarczą i zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., jako płatnik składek, obowiązany był do obliczania, rozliczania oraz opłacania w terminach określonych ustawą, należytych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. W rocznych zeznaniach podatkowych PIT-36 wykazał następujący przychód: w 2015 r. – 12 650,00 zł, w 2016 r. – 10 500,00 zł, w 2017 r. – 8600,00 zł, w 2018 i 2019 r. – brak zeznania podatkowego (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 14 grudnia 2021 r. – k. 90 a.s.).

J. K. (2) zmarł dnia 23 marca 2019 r. Po dokonaniu analizy konta zmarłego płatnika stwierdzono zaległość z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 17 633,92 zł.

Dnia 9 maja 2019 r. sporządzony został Akt Notarialny A nr (...) r., na podstawie którego P. K. i J. K. (1) przyjęli przypadający im z mocy ustawy spadek po ojcu J. K. (2) oraz Akt Poświadczenia Dziedziczenia Repertorium A nr (...) zgodnie z którym spadek po zmarłych J. K. (2) na podstawie ustawy nabyli P. K. i J. K. (1) po ½ części każde z nich. Spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 9 maja 2019 r. i akt notarialny z dnia 9 maja 2019 r. – nienumerowane karty a.r.).

Pismem procesowym z dnia 7 lutego 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. wskazał, że na podstawie odnotowanego Aktu Poświadczenia Dziedziczenia Repertorium A nr (...) z dnia 9 maja 2019 r. spadkobiercy złożyli zgłoszenie SD-Z2, w którym zgłosili nabycie praw do spadku wskazując następujący majątek:

- udziały w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 49 m2 położonej w M. przy ulicy (...) o numerze księgi wieczystej (...);

- udziały w nieruchomości powierzchni gruntu 599 m2 o numerze księgi wieczystej (...) zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 220 m2 położonej w M. przy ulicy (...);

- udziały do samochodu osobowego matki O. (...), nr rej. (...), rok produkcji 1998;

- udziały w nieruchomości o powierzchni gruntu 17 700 m2 o numerze księgi wieczystej (...) zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 100 m2 i budynkiem magazynowo – produkcyjnym o powierzchni użytkowej 600 m2 położonej w miejscowości P. (...), gmina C.;

- udziały w prawach i roszczeniach z tytułu zasiedzenia działek nr (...) o powierzchni 32 000 m2;

- udziały w środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych w Banku (...) w M.;

- udziały w środkach pieniężnych (w domu).

Wartość majątku spadkobiercy określili na kwotę 2 130 000,00 zł (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z 7 lutego 2020 r. informujące o zgłoszeniu nabycia praw do spadku po zmarłym J. K. (2) – nienumerowane karty a.r.).

Dnia 8 czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektora w M. wydał decyzję nr (...) (...) (...) o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek, na podstawie której:

I.  określił wysokość zobowiązań zmarłego 23 marca 2019 r. J. K. (2) na dzień otwarcia spadku na łączną kwotę 17 633,92 zł, w tym na:

- ubezpieczenia zdrowotne w kwocie ogółem 17 633,92 zł w tym:

⚫

15 253,92 zł – z tytułu nieopłaconych składek za okres od 01/2015 r. do 03/2019;

⚫

2 380,00 zł – z tytułu odsetek za zwłokę.

II.  orzekł, że J. K. (1) i P. K. jako spadkobiercy J. K. (2), ponoszą odpowiedzialność za całość wymienionych w pkt I zobowiązań (decyzja (...) nr (...) z dnia 8 czerwca 2020 r. – nienumerowane karty a.r.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy i aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokumenty. Treść poszczególnych dokumentów nie była kwestionowana przez strony postępowania i była przekonująca dla sądu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie było niezasadne.

Spór w niniejszej sprawie koncentrował się na kwestii przeniesienia odpowiedzialności za zadłużenie spadkowe zmarłego J. K. (2) na odwołujących się J. K. (1) oraz P. K..

Na podstawie skarżonej decyzji organ rentowy ustalił wysokość zadłużenia zmarłego J. K. (2) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia oraz orzekł, że odpowiedzialność za całość zobowiązań ponoszą solidarnie J. K. (1) oraz P. K. jako jego spadkobiercy.

Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 31 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 – dalej jako u.s.u.s. lub ustawa systemowa)
do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 – dalej jako o.p.). Przepis art. 32 ustawy systemowej nakazuje zaś stosować odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń

Stosownie do art. 97 § 1 i art. 98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2019.900 t.j.) spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a do ich odpowiedzialności
za zobowiązania podatkowe spadkodawcy oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.

W myśl art. 100 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej w decyzji organ podatkowy określa wysokość znanych w dniu otwarcia spadku zobowiązań spadkodawcy, a termin płatności przez spadkobiercę tych zobowiązań wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Z kolei stosownie
do art. 101 § 1 odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy naliczane są do dnia otwarcia spadku.

Z mocy z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300 t.j.) do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz
na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się odpowiednio wymienione powyżej przepisy Ordynacji podatkowej.

Na podstawie art. 1012 k.c. spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Zgodnie z art. 1030 k.c. do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca, w myśl postanowień art. 1031 § 1 k.c., ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Zgodnie zaś z art. 1034 k.c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.

W niniejszej sprawie, nie ulega wątpliwości, że spadek po zmarłym J. K. (2) przyjęli z dobrodziejstwem inwentarza J. K. (1) oraz P. K.. Na tle powyższych przepisów oznacza więc, że odwołujący ponoszą odpowiedzialność, jako spadkobiercy J. K. (2) za powstałe za jego życia zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia zdrowotne do wysokości stanu czynnego spadku.

Możliwość przeniesienia odpowiedzialności na spadkobierców znajduje również jednoznaczne potwierdzenie w orzecznictwie. W uchwale z dnia 7 maja 2008 r. II UZP 1/08 Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że niezapłacone w terminie składki na Fundusz Pracy
i ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z nimi związane) mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy osoby zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 32 tej ustawy) (zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2009 r., II UK 118/2009).

Mając powyższe na względzie należało uznać, iż sam fakt, potwierdzonego notarialnie spadkobrania, przez odwołujących, po zmarłym płatniku z dobrodziejstwem inwentarza, uzasadniał po stronie ZUS wydanie stosownej decyzji, stwierdzającej, że spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność, z dobrodziejstwem inwentarza, za nieopłacone składki.

Odwołujący P. i J. K. (1) kwestionowali ustalenie organu rentowego co do faktu prowadzenia przez ich ojca działalności gospodarczej w miesiącach I-VI roku 2015, 2016, 2017 oraz braku przychodów w roku 2018 i 2019.

Wskazać należy, iż osoby prowadzące działalność lub osoby z nią współpracujące uzyskujące przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składkę na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzają z każdego z tych tytułów odrębnie. Zaznaczyć należy, iż składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą lub z nią współpracującej, które jednocześnie pobierają świadczenie emerytalne lub rentowe w miesięcznej wysokości nie przekraczającej kwoty minimalnego wynagrodzenie w przypadku gdy uzyskiwane przychody z tytułu działalności gospodarczej nie przekraczają miesięcznie wysokość 50 % kwoty najniższej emerytury lub opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Słusznie organ rentowy podniósł, iż aby stwierdzić, czy zaistniała możliwość zwolnienia z opłacenia składki zdrowotnej w okresie od 2015 do 2018, należało przedstawić ewidencję przychodów uzyskiwanych w każdym miesiącu odrębnie przez J. K. (2) za wskazany okres. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika jaki miesięczny przychód został osiągnięty przez J. K. (2) w latach 2015-2018, albowiem Urząd Skarbowy nie ma możliwości wskazania wysokości uzyskanych przychodów za poszczególne miesiące, z uwagi na brak obowiązku składania miesięcznych deklaracji. W ocenie Sądu, odwołujący nie wykazali, że J. K. (2) nie wykonywał swojej działalności gospodarczej w spornych okresach. Okoliczność, że J. K. (2) nie składał w roku 2018 i 2019 zeznań podatków, wbrew twierdzeniom odwołujących, nie wskazuje na brak prowadzenia firmy w tym okresie.

W tym stanie rzeczy odwołanie J. K. (1) i P. K. było niezasadne i podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku.