Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

7 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu 7 listopada 2025 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy K. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania K. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z 21 października 2022 r. nr (...)

1)  zmienia zaskarżoną decyzję stwierdzając, że K. R. podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 maja 2019 r. do 29 lutego 2020 r. oraz od 1 czerwca 2020 r. do 28 lutego 2021 r.,

2)  oddala odwołanie w pozostałym zakresie,

3)  znosi koszty zastępstwa procesowego między stronami.

VII U 1349/22

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 października 2022 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. stwierdził, że K. R.:

-

podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą: od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2019 r., od 1 marca do 31 maja 2020 r. oraz od 1 do 30 kwietnia 2021 r.,

-

nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą: od 1 maja 2019 r. do 29 lutego 2020 r., od 1 czerwca 2020 r. do 31 marca 2021 r. oraz od 1 maja 2021 r. (akta rentowe).

Pismem z 28 listopada 2022 r. K. R. odwołała się od powyższej decyzji, zaskarżając ją w części, tj. co do jej tiretu drugiego, wnosząc o zmianę decyzji w tym zakresie i stwierdzenie, że K. R. w okresach od 1 maja 2019 r. do 29 lutego 2020 r., od 1 czerwca 2020 r. do 31 marca 2021 r. oraz od 1 maja 2021 r. do orzekania podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Zaskarżonej decyzji odwołująca się zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez uznanie, że za miesiące od maja 2019 r. do lutego 2020 r., od czerwca 2020 r. do marca 2021 r. oraz od maja 2021 r. dokonała wpłat należnych składek po obowiązujący terminie, albowiem zgodnie z dołączoną dokumentacją składki były opłacane przez nią terminowo w prawidłowej wysokości z uwzględnieniem nadpłat (k. 3).

W odpowiedzi na odwołanie z 23 grudnia 2022 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu przywołał treść art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującym do 31 grudnia 2021 r. i wskazał, że wpłaty składek zaewidencjonowanie na koncie zostały rozliczone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu postępowania w sprawach rozliczeniach składek do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tj. na poczet zaległych należności z tytułu składek, pozostała kwota została rozliczona na bieżące składki (k. 41).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. R. od 9 kwietnia 1996 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nawą (...) (k. 238).

Odwołująca się od 1 stycznia 1999 r. zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (bezsporne).

Za miesiące marzec 1999 r., styczeń i luty 2009 r., marzec 2010 r. została wyrażona zgoda na przyjęcie opłaconej po terminie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe (bezsporne).

29 kwietnia 2019 r. odwołująca wpłaciła na rachunek ZUS 1 316,97 zł tytułem składek za kwiecień 2019 r. (k. 39) Termin płatności tych należności przypadał na 10 maja 2019 r.

Pismem 7 maja 2019 r. organ rentowy zawiadomił odwołującą o rozliczeniu wpłat, które wpłynęły na jej konto od 1 stycznia 2018 r. w tym o ustaleniu nadpłaty w łącznej wysokości 1384,30 zł (k. 32).

K. R. skontaktowała się z ZUS i została poinformowana, że nadpłata wynika z przeliczenia konta (zeznania odwołującej).

Przekonana o tym, że wszystkie należne składki są opłacone, a na jej koncie widnieje nadpłata - odwołująca nie zapłaciła składki za maj 2019 r. (należnej 10 czerwca), a składkę za czerwiec zapłaciła 1 lipca 2019 r. w niższej wysokości: 1 249,64 zł zamiast 1 316,97 zł (k. 37v).

30 lipca, 2 września, 1 i 30 października, 2 i 23 grudnia 2019 r. odwołująca opłacała z tytułu składek po 1 316,97 zł (k. 37)

3 lutego i 2 marca 2020 r. zapłaciła po 1 431,48 zł (bezsporne).

Za okres od marca do maja 2020 r. odwołująca została zwolniona z opłacania należności z tytułu składek (k. 256).

1 i 29 lipca, 1 września, 1 października, 2 listopada, 1 i 21 grudnia 2020 r. zapłaciła po 1 431,48 zł (bezsporne).

Kolejnym pismem organ rentowy zawiadomił odwołującą, że na 31 grudnia 2020 r. ustalił na jej koncie nadpłatę 83,51 zł (k. 28).

2 lutego i 1 marca 2021 r. odwołująca zapłaciła po 1 457,49 zł (bezsporne).

10 maja 2021 r. odwołująca opłaciła składkę 1 457,49 zł i wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacania składki w kwietniu, na co organ rentowy wyraził zgodę 20 maja 2021 r. (akta rentowe tom III).

1 czerwca, 1 lipca, 2 sierpnia, 6 września, 1 października, 2 listopada, 1 i 31 grudnia 2021 odwołująca opłaciła składki w wysokości po 1 457,49 zł, a 1 lutego, 1 marca, 1 kwietnia, 2 maja, 1 czerwca, 3 lipca, 3 sierpnia, 1 września, 3 i 31 października 2022 r. po 1 482,18 zł.

22 września 2022 r. odwołująca wniosła do organu rentowego o wydanie decyzji w przedmiocie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (akta rentowe tom II k. 1).

Pismem z 3 października 2022 r. organ rentowy zawiadomił ją o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia okresu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia przez K. R. pozarolniczej działalności gospodarczej (akta rentowe tom II)

Pismem z 13 października 2022 r. odwołująca zwróciła się z prośbą o wyjaśnienie jej sprawy, wskazując że w maju 2019 r. została pouczona przez pracownicę ZUS, że wobec istnienia nadpłaty na koncie nie powinna płacić składki za maj i zmniejszyć opłatę za czerwiec. Przyznała także, że za marzec 2021 r. zapłaciła składkę z opóźnieniem (akta rentowe tom II).

Po wydaniu zaskarżonej decyzji , pismami z 14 listopada 2022 r. organ rentowy zawiadomił odwołującą o rozliczeniu wpłat, które wpłynęły na jej konto od 1 stycznia 2019 r. oraz ustaleniu nadpłaty 112,21 zł (k. 53).

W opinii z 14 listopada 2024 r. biegła sądowa D. J. po analizie całości materiału zgromadzonego w aktach sprawy stwierdziła, że K. R. terminowo wywiązywała się z obowiązków płatnika składek ZUS i jedynie na skutek błędnej informacji udzielonej przez Inspektorat ZUS w piśmie z 7 maja 2019 r., do której zastosowała się została wykluczona z ubezpieczenia chorobowego (k. 202).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w aktach sprawy, w tym w aktach organu rentowego oraz na podstawie wiarygodnych zeznań odwołującej K. R.. Sąd uznał dokumenty za w pełni wiarygodne, bowiem wynikająca z nich treść nie była kwestionowana przez strony procesu. Zeznania ubezpieczonej Sąd ocenił jako wiarygodne, bowiem były spójne i logiczne.

Sąd dopuścił w sprawie opinie biegłego sądowego z zakresu rachunkowości D. J.. Opinia zostały oceniona przez Sąd częściowo jako rzetelna, gdyż treść opinii jest jasna i logiczna, a także została wyczerpująco i przekonująco uzasadniona, lecz biegła nie zwróciła uwagi na fakt, że za marzec 2021 r. ubezpieczona dokonała wpłaty dopiero w maju 2021 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie K. R. zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 tj. - dalej jako ustawa systemowa) osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Na mocy przepisu art. 11 ust. 2 tej ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie na swój wniosek.

W myśl zaś art. 14 ust. 2 pkt 2 tego aktu, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r., w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a.

Zgodnie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie.

Ma mocy brzmienia art. 1 pkt 3 lit. c ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621) przepis art. 14 ust. 2 pkt 2 uległ uchyleniu z dniem 1 stycznia 2022 r. Art. 14 ustawy zmieniającej stanowi, że wnioski
o wyrażenie zgody na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe albo chorobowe po terminie (o których mowa w uchylonym art. 14 ust. 2 pkt 2) dotyczące okresu sprzed 1 stycznia 2022 r. mogły być składane nie później niż do 30 czerwca 2022 r.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy systemowej, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, nie później niż: do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; do 15 dnia następnego miesiąca - dla płatników składek posiadających osobowość prawną; do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek.

W analizowanej sprawie Sąd podzielił opinie biegłego w zakresie, w którym wskazała, że ubezpieczona K. R. została wprowadzona w błąd przez ZUS, który poinformował ją o zaistniałej nadpłacie. Informacja została przesłana do ubezpieczonej z datą wystawienia 7 maja 2019 r.. W piśmie, znak (...) wskazano nadpłatę w kwocie: ubezpieczenia społeczne - 971,93 zł, ubezpieczenie zdrowotne – 342,32 zł, FPiGŚP – 70,05 zł, co stanowi ogółem 1384,30 zł. Uwzględniając fakt, że na dzień wskazany w piśmie, na koncie ubezpieczonej nie była zaksięgowana składka należna i wymagalna na 10 maja 2019 r. (deklaracja ZUS - DRA), kwota ta nie miała charakteru nadpłaty w ścisłym tego słowa znaczeniu, a była swego rodzaju przedpłatą na poczet wymagalnych składek, ponieważ ubezpieczona dokonała realizacji zobowiązania 29 kwietnia 2019 r., czyli przed terminem wymagalności oraz zaksięgowaniem przez ZUS deklaracji za miesiąc kwiecień 2019 r. ZUS tym samym, nie analizując stanu rozliczeń, przyjął błędnie, że na koncie postała nadpłata i ubezpieczona może nie dokonywać wpłaty za miesiąc maj 2019 r. – data wymagalności 10 czerwca 2019 r. Zatem, Sąd podzielił opinie biegłej sądowej, że K. R. co do zasady terminowo wywiązywała się z obowiązków płatnika składek ZUS i jedynie na skutek błędnej informacji udzielonej przez Inspektora ZUS w piśmie z 7 maja 2019 r, do której zastosowała się została wykluczona z ubezpieczenia chorobowego.

Wobec powyższego Sąd w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, stwierdzając, że K. R. podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 maja 2019 r. do 29 lutego 2020 r. oraz od 1 czerwca 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Natomiast co do składki za marzec 2021 r., należnej do 12 kwietnia 2021 r., a opłaconej 10 maja 2021 r. Sąd przyjął, że ubezpieczona nie zapłaciła jej w terminie. Za ten miesiąc ubezpieczona nie złożyła także wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek. W związku z tym Sąd uznał, że w marcu 2021 r. i od maja 2021 r. ze względu na nieopłacenie składki w terminie ubezpieczona nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Ponowne objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi, w tym chorobowym, wymaga złożenia nowego wniosku przez zainteresowanego. Wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym musi być wyraźny, jednoznaczny. Natomiast samo opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne, po ustaniu z mocy prawa dobrowolnego tytułu ubezpieczenia, nie powoduje trwania ochrony ubezpieczeniowej z wygasłego stosunku ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 9 lutego 2023 r., III AUa 245/22, Legalis nr 3006909).

Po 10 maja 2021 r. odwołująca nie złożyła kolejnego wniosku o podleganie dobroeolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i dlatego Sąd w punkcie drugim wyroku, oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC.

Wobec faktu, że odwołująca częściowo wygrała, a częściowo przegrała sprawę, Sąd w punkcie trzecim wyroku - na podstawie art. 100 KPC zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania.

SSR (del.) Magdalena Pytel