Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 sierpnia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Bańcerowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. w W.

sprawy K. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o emeryturę

na skutek odwołania K. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 10 kwietnia 2024 r. znak (...)

oddala odwołanie.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE

K. K. w dniu 20 maja 2024r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 10 kwietnia 2024r., znak: (...), odmawiającej przyznania emerytury i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do tego świadczenia, bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Odwołująca się zarzuciła organowi rentowemu niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego oraz pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, stanowiącej załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 2023r.

Uzasadniając swoje stanowisko, odwołująca się wskazała, że spełnia wszelkie przesłanki do uzyskania korzystnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia emerytalnego, bowiem osiągnęła wiek 55 lat, a także przepracowała łącznie 23 lata, 7 miesięcy i 18 dni, z czego w organach administracji celnej, jako funkcjonariusz celny, łącznie 22 lata, 7 miesięcy i 18 dni, w tym pełniła służbę w szczególnym charakterze przez okres 18 lat, 9 miesięcy i 15 dni (odwołanie z dnia 12 maja 2024r., k. 3-4 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., powołując się na treść art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dalej wskazał, że odmówiono odwołującej się prawa do wcześniejszej emerytury, gdyż na dzień 1 stycznia 1999r. nie udowodniła stażu pracy w wymiarze 20 lat oraz wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat. Ogólny staż pracy odwołującej się na dzień 1 stycznia 1999r. wynosi 9 lat, 10 miesięcy i 28 dni, a jako okres pracy w szczególnym charakterze uwzględniono 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni, tj. służbę od 1 lutego 1990r. do 31 grudnia 1998r. Ponadto organ rentowy wskazał, że K. K. nie spełnia warunków do emerytury z art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż jest urodzona po 1 stycznia 1969r.

Podsumowując, organ rentowy podkreślił, że ustawą, na której opiera się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując uprawnienia emerytalno-rentowe wnioskodawców, jest ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie przepisy ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin ( odpowiedź na odwołanie z dnia 10 czerwca 2024r., k. 11 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. K., ur. (...), od dnia 4 stycznia 1989r. do dnia 6 stycznia 1990r. była zatrudniona w Biurze (...) w W. w pełnym wymiarze czasu pracy, ostatnio na stanowisku referenta administracyjnego – sekretarki. Następnie od dnia 1 lutego 1990r. do dnia 14 marca 1990r. pracowała w Izbie Celnej w W. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku młodszego kontrolera celnego. Od 15 marca 1990r. do 31 października 2003r. była zatrudniona w Izbie Celnej (...) w W., a od 1 listopada 2003r. do 17 września 2012r. w Izbie Celnej w W., w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu zwolnienia ze służby zajmowała stanowisko specjalisty Służby Celnej. W okresie od 15 marca 1990r. do 31 grudnia 2008r. pełniła służbę w szczególnym charakterze ( świadectwo pracy z dnia 5 stycznia 1990r., k. 7-7v. a.s.; świadectwo pracy z dnia 14 marca 1990r., k. 8-8v. a.s.; świadectwo pracy z dnia 25 września 2012r., k. 9 a.s.).

W dniu 11 marca 2024r. K. K. złożyła wniosek o przyznanie emerytury wraz z informacją o okresach składkowych i nieskładkowych. W dniu 10 kwietnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał decyzję znak: (...), w której odmówił przyznania emerytury z uwagi na nieudowodnienie na dzień 1 stycznia 1999r. stażu pracy wynoszącego 20 lat oraz wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat. Organ rentowy wskazał, że na dzień 1 stycznia 1999r. uwzględnił okres składkowy wynoszący 8 lat, 9 miesięcy i 1 dzień oraz okres nieskładkowy w wymiarze 1 roku, 1 miesiąca i 27 dni, w tym staż w szczególnych warunkach/charakterze – 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni ( wniosek z 11 marca 2024r., decyzja z 10 kwietnia 2024r, znak: (...) - nienumerowane karty akt ZUS).

Wskazany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wymienione dokumenty, które zostały ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich autentyczność i zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy nie budziła zastrzeżeń.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 – dalej jako ustawa emerytalna)
przewiduje zasady przechodzenia na wcześniejszą emeryturę dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949r. (art. 32), ograniczając jednocześnie możliwości przechodzenia na emeryturę na uprzywilejowanych zasadach dla będących pracownikami ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r. a przed dniem 1 stycznia 1969r. (art. 46 ust. 1). Obie regulacje mają przejściowy charakter, gdyż pierwsza dotyczy tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia ustawy emerytalnej w życie (1 stycznia 1999r.) osiągnęli wiek co najmniej 50 lat, druga natomiast odnosi się do tych ubezpieczonych, którzy przesłanki nabycia prawa do wcześniejszej emerytury spełnią do końca 2007r. Ponadto ustawa o emeryturach i rentach w obejmującym przepisy przejściowe rozdziale 2 działu X zawiera szczególną regulację intertemporalną dotyczącą niektórych ubezpieczonych zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przed dniem 1 stycznia 1999r. Mianowicie w zawartym z tym rozdziale art. 184 zostało przewidziane prawo do wcześniejszej emerytury dla zamkniętego katalogu ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy w dniu wejścia ustawy w życie, a więc 1 stycznia 1999r. osiągnęli:

1)  okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2)  okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn).

Art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie odsyła w zakresie warunków nabycia prawa do wcześniejszej emerytury do art. 32 ustawy, jak czyni to art. 46, lecz ustanawia własne przesłanki nabycia tego prawa. Odnosi się on do tych ubezpieczonych urodzonych poczynając od dnia 1 stycznia 1949r., którzy w dniu wejścia ustawy w życie nie osiągnęli jeszcze wymaganego wieku, lecz w całości spełnili do tej daty ustawowo określone wymagania stażowe, a co za tym idzie - ich uprawnienie emerytalne na podstawie dotychczasowych zasad znajdowało pokrycie w odprowadzonych do dnia 31 grudnia 1998r. składkach na ubezpieczenie społeczne.

Reasumując, prawo do emerytury z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nabywa ubezpieczony urodzony po dniu 31 grudnia 1948r., który w dniu wejścia w życie ustawy spełnił określone w niej warunki stażowe, a po tej dacie osiągnął wymagany wiek, niezależnie od tego, czy w chwili osiągnięcia tego wieku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub był pracownikiem wykonującym inną pracę, czy też pozostawał w zatrudnieniu na innej podstawie niż stosunek pracy bądź nie pozostawał w jakimkolwiek zatrudnieniu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007r., II UZP 14/06, OSNP 2007, Nr 13-14, poz. 199 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 lipca 2007r., I UK 62/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 269, z dnia 6 grudnia 2007r., I UK 132/07, LEX nr 621798, z dnia 21 maja 2009r., II UK 370/08, OSNP 2011 nr 1 - 2, poz. 20 i z dnia 14 czerwca 2012r., I UK 1/12, LEX nr 1229806).

Niespełnienie przez ubezpieczonego ustawowych warunków koniecznych do przyznania świadczenia powoduje wydanie decyzji odmownej, również wtedy, gdy niespełniona została tylko jedna z przesłanek nabycia prawa do świadczenia.

W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania K. K. emerytury. Oczywistym jest, że emerytura w wieku powszechnym nie mogła zostać przyznana, gdyż nie został spełniony wymóg wieku, ubezpieczona jest bowiem osobą urodzoną w (...)r. i w dacie wydawania zaskarżonej decyzji miała ukończone 55 lat. W jej przypadku rozważeniu mogło podlegać więc przyznanie jedynie prawa do wcześniejszego świadczenia emerytalnego. W tym zakresie organ rentowy rozważył sytuację odwołującej się w kontekście tych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które takie możliwości przewidują. Przywołany już wcześniej art. 184 ustawy emerytalnej, do którego odwołał się organ rentowy, daje takie prawo osobom, które urodziły się po 31 grudnia 1948 roku, odwołująca się więc, jeśli chodzi o datę urodzenia, w tej kategorii się mieści. Przepis wymaga jednak, aby warunek stażu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charterze oraz warunek ogólnego stażu pracy został spełniony na moment wejścia w życie ustawy. To oznacza, że odwołująca się musiałaby legitymować się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze na dzień 1 stycznia 1999r., podobnie jak i stażem ogólnym. Na tę datę jej staż pracy wynosi 9 lat, 10 miesięcy i 28 dni, a okres zatrudnienia w szczególnym charakterze to 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni.

Organ rentowy, wydając decyzję odmowną w opisanej sytuacji faktycznej i prawnej, nie naruszył obowiązujących przepisów, a zarzut odwołującej się o wadliwym wyliczeniu jej stażu jest chybiony. Odwołująca się przyjęła pełny staż, jaki posiada, którego Zakład nie kwestionował, nie uwzględniła natomiast, że spełnienie warunków stażowych, koniecznych do przyznania wcześniejszej emerytury w oparciu o art. 184 ustawy emerytalnej, musi nastąpić na dzień 1 stycznia 1999r. Na tę datę tak staż ogólny, jak i w szczególnych warunkach był niższy niż wymagany, stąd decyzja odmawiająca przyznania emerytury jest zasadna.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrywał możliwość przyznania K. K. prawa do wcześniejszego świadczenia także w oparciu o inne przepisy ustawy emerytalnej, tj. art. 46. Zgodnie z nim prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39 przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. a przed dniem 1 stycznia 1969r., jeżeli spełniają łącznie określone w ustawie warunki. Ubezpieczona nie mieści się jednak w kręgu osób objętych wskazanym przepisem, gdyż urodziła się po 1 stycznia 1969r. Tak samo nie jest osobą, której dotyczy art. 32 ustawy emerytalnej. W przepisie tym przewidziano prawo do wcześniejszej emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949r.

Odnosząc się natomiast do żądania odwołującej się zastosowania wobec niej przepisów ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1121), wskazać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych ich nie zastosował, gdyż nie jest do tego właściwy. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2018r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018r., poz. 2373), określa tryb postępowania w sprawach, które toczą się w oparciu o przepisy ustawy, na którą powołała się ubezpieczona. W § 2 przewiduje ono, że Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, zwany dalej "organem emerytalnym", ustala prawo do zaopatrzenia emerytalnego, wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia, zwanych dalej "świadczeniami", oraz dokonuje ich wypłaty.

Mając na uwadze powyższe, jeśli chodzi o tzw. służby mundurowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznym nie jest organem właściwym, by na podstawie zacytowanych przez ubezpieczoną przepisów, przyznać świadczenie. Organem do tego właściwym jest Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA. Z tego powodu, ani organ rentowy, ani sąd w postępowaniu sądowym, nie mógł rozpatrywać prawa odwołującej się do świadczenia, które chciała uzyskać w oparciu o wskazaną ustawę. Organ rentowy skoncentrował się tylko na przepisach ustawy, na podstawie której jest właściwy do wydawania decyzji, czyli ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy te nie dają podstaw do pozytywnego dla odwołującej się rozstrzygnięcia z przyczyn, które zostały wskazane.

Dodatkowo, odnosząc się jeszcze do żądania odwołującej się dotyczącego zastosowania w jej przypadku ustawy z 7 grudnia 2018r., wskazać należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie ( art. 477 ^{( 9)} i art. 477 ^{( 14)} k.p.c.; por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 1999r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601; z dnia 20 stycznia 2010 r, II UZ 49/09, LEX nr 583831; z dnia 22 lutego 2012r., II UK 275/11, LEX nr 1215286), w granicach jej treści i zakresu odwołania ( zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 września 2010r., III UK 15/10, LEX nr 667499; z dnia 9 września 2010r., II UK 84/10, LEX nr 661518 oraz postanowienia: z dnia 13 maja 1999r.; z dnia 13 października 2009r., II UK 234/08, LEX nr 553692; z dnia 2 marca 2011r., II UZ 1/11, LEX nr 844747; z dnia 18 lutego 2010r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215; z dnia 3 lutego 2010r., II UK 314/09, LEX nr 604214). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się więc, z jednej strony, do okoliczności uwzględnionych w decyzji, z drugiej zaś, spornych między stronami, co oznacza, że poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć ( por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1999r., II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591 czy z dnia 9 września 2010r., II UK 84/10, LEX nr 661518). Sąd bada decyzję w granicach tego, o czym ona rozstrzyga. To z kolei oznacza, że w rozpatrywanej sprawie badaniu nie mogła podlegać kwestii zasadności przyznania odwołującej się emerytury na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. Wynika to z tego, że w oparciu o te przepisy ZUS nie ustalał prawa odwołującej się do świadczenia, o które wystąpiła, gdyż nie jest w tym zakresie organem właściwym. Właściwy do rozpoznania takiego wniosku jest Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA.

Uwzględniając wskazane argumenty, Sąd ocenił odwołanie jako bezzasadne i na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł o jego oddaleniu.

sędzia Agnieszka Stachurska