Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 października 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2025 r. w Warszawie

sprawy D. S. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o rentę socjalną, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

na skutek odwołania D. S. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

z dnia 22 listopada 2022 roku, znak: (...)

z dnia 29 listopada 2022 roku, znak: (...)

z dnia 21 lutego 2023 roku, znak: (...)

oddala odwołania.

UZASADNIENIE

D. S. (1) w dniu 3 stycznia 2023 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 22 listopada 2022 r., znak (...), odmawiającej przyznania prawa do renty socjalnej. Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie odwołującemu się prawa do renty socjalnej oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 i 5 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni, polegającej na uznaniu, że odwołujący się rzekomo nie jest całkowicie niezdolny do pracy i pominięciu faktu, że odwołujący się posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

2.  naruszenie przepisów prawa proceduralnego, tj. art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wszechstronny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, przejawiającego się w przyjęciu, że odwołujący się nie jest całkowicie niezdolny do pracy.

W uzasadnieniu swojego stanowiska odwołujący się wskazał, że był konsultowany przez Zespół (...), (...) i Dorosłych Osób ze Spektrum Autyzmu AUTYZM-S.! w lipcu 2022 r. Z opinii Zespołu wynika rozpoznanie u odwołującego się autyzmu dziecięcego (F 84.0) oraz zespołu nadpobudliwości psychoruchowej podtyp z zaburzeniami koncentracji uwagi (F 90.0). Wyniki przeprowadzonego postępowania diagnostycznego wskazują jednoznacznie, że charakterystyczne dla autyzmu jakościowe nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych, komunikowania się i przetwarzania informacji występują u odwołującego się od dzieciństwa i znacząco wpływają na relacje z innymi ludźmi oraz znalezienie i utrzymanie pracy. Odwołujący się został zdiagnozowany psychiatrycznie dopiero jako osoba dorosła, ponieważ we wcześniejszych latach pozostawał na utrzymaniu i pod opieką rodziców (w szczególności matki), którzy zapewniali mu stałą pomoc w codziennych sprawach, utrzymywali go i wyręczali w obowiązkach. Z tego względu nie miał potrzeby korzystania ze wsparcia państwa. Odwołujący się miał również dwa wypadki związane z urazami głowy oraz urazy ortopedyczne (choroby współistniejące). Z wywiadu rozwojowego ubezpieczonego się wynika, że wystąpiły u niego m.in. opóźniony rozwój mowy, trudności w funkcjonowaniu społecznym i całkowita niezdolność do prowadzenia swoich spraw. Odwołujący się jest niezaradny życiowo, nie jest w stanie prowadzić samodzielnie gospodarstwa domowego i dbać o sprawy prozaiczne, takie na przykład jak płacenie rachunków, zakupy, odbieranie korespondencji na poczcie, porządki domowe. Od najmłodszych lat wymaga wsparcia w codziennych czynnościach, ponieważ choroba uniemożliwia mu właściwe funkcjonowanie w społeczeństwie. Początkowo wsparcia i opieki udzielała mu przede wszystkim matka, a po jej śmierci - macocha K. B. (1), druga żona ojca odwołującego się. Pomimo, że ubezpieczony jest obecnie dorosłym mężczyzną, nie potrafi radzić sobie samodzielnie w życiu. Przerastają go zwykłe czynności typu zakupy czy porządki. Ma problemy w nawiązywaniu poprawnych relacji z ludźmi, jest całkowicie niezaradny i podatny na wpływy. Nie potrafi właściwie oceniać intencji innych osób, planować ani kontrolować wydatków, źle znosi zmiany. Nie jest w stanie przewidzieć konsekwencji własnych działań (np. jazda bez biletu). Z uwagi na chorobę, odwołujący, pomimo wielu prób, nigdy nie podjął stałej pracy zawodowej (z wyjątkiem okresowej pracy w firmie matki oraz umów na krótkie okresy próbne, które później nie były kontynuowane). Bardzo łatwo rozprasza się, zniechęca, a niska samodyscyplina i słaba motywacja utrudniają mu wypełnianie jakichkolwiek obowiązków zawodowych. Jak wynika z dokumentacji medycznej odwołującego się, trudności w zakresie interakcji społecznych, komunikowania się i przetwarzania informacji występują od wczesnego dzieciństwa. Trudności te są dodatkowo potęgowane przez symptomy (...), zwłaszcza dotyczące koncentracji uwagi. Z tego względu odwołujący się wymaga stałego wsparcia innych osób, monitoringu oraz zapewnienia mu środków finansowych do życia. Stwierdzone u odwołującego się dysfunkcje i zaburzenia mają charakter trwały i nie rokują żadnej poprawy na przyszłość. Ponadto ubezpieczony posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane przez (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (odwołanie z dnia 3 stycznia 2023 r. – k. 3-35 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy przywołał treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, wskazując, że w toku postępowania odwołujący został skierowany na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z dnia 19 września 2022 r. ustalił, że D. S. (1) nie jest całkowicie niezdolny do pracy. W związku z sprzeciwem wniesionym od wskazanego orzeczenia sprawę przekazano do komisji lekarskiej ZUS, która w orzeczeniu z dnia 27 października 2022 r. ustalił, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Opierając się na wskazanym orzeczeniu organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 22 listopada 2022 r. odmówił ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej. Nadto, organ rentowy wskazał, że w dniu 27 września 2022 r. D. S. (1) złożył wniosek o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W toku postępowania sprawę przekazano do lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z dnia 20 października 2022 r. ustalił, że D. S. (1) nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Opierając się na wskazanym orzeczeniu organ rentowy decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. odmówił odwołującemu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (odpowiedź na odwołanie z dnia 30 stycznia 2023 r. – k. 36-37 a.s.).

W dniu 3 stycznia 2023 r. ubezpieczony złożył również odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 29 listopada 2022 r., znak: (...), odmawiającej przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni, polegającej na uznaniu, że odwołujący się rzekomo nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji oraz pominięciu faktu, że odwołujący się posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

2.  naruszenie przepisów prawa proceduralnego, tj. art. 7 k.p.c. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, przejawiające się w przyjęciu, że odwołujący się nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

D. S. (1) wniósł o uchylenie decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy i umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowego od pełnomocnictwa, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie odwołującemu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (odwołanie z dnia 3 stycznia 2023 r. – k. 2-37 akta VII U 365/23).

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII U 365/23, a zarządzeniem z dnia 13 lutego 2023 r. Sąd na podstawie art. 219 k.p.c. sprawę tę połączyć ze sprawą VII U 364/23 celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzenia dalej pod sygnaturą VII U 364/23 (zarządzenie z dnia 13 lutego 2023 r. – k. 41, akta VII U 365/23).

W dniu 24 marca 2023 r. D. S. (1) złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 21 lutego 2023 r., znak (...) (decyzji zamiennej do decyzji z dnia 20 listopada 2022 r.), odmawiającej przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego.

Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni, polegającej na uznaniu, że odwołujący się rzekomo nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji oraz pominięciu faktu, że odwołujący się posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

2.  naruszenie przepisów prawa proceduralnego, tj. art. 7 k.p.c. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, przejawiające się w przyjęciu, że odwołujący się nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

D. S. (1) wniósł o uchylenie decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy i umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowego od pełnomocnictwa, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie odwołującemu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (odwołanie z dnia 24 marca 2023 r. – k. 2-36 akta VII U 659/23).

Ww. sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII U 659/23, a Sąd zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2023 r. sprawę tę na podstawie art. 219 k.p.c. połączył ze sprawą VII U 364/23 celem łącznego rozpoznana i rozstrzygnięcia i prowadzenia dalej pod sygnaturą VII U 364/23 (zarządzenie z dnia 22 czerwca 2023 r. – k. 41 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie wniósł o umorzenie postępowania w sprawie odwołania od decyzji z dnia 29 listopada 2022 r. w zakresie w jakim decyzja ta została zmieniona przez decyzję z dnia 21 lutego 2023 r. i oddalenie odwołania w pozostałym zakresie (odpowiedź na odwołanie z dnia 27 lutego 2023 r. – k. 49-50 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. S. (1), ur. (...), posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od 18 sierpnia 2022 r. do 30 września 2026 r., o symbolu 12-C (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 września 2022 r. – k. 10 a.s.).

W dniu 18 sierpnia 2022 r. ubezpieczony złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie renty socjalnej. W toku postępowania przed organem rentowym Lekarz Orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 19 września 2022 r. stwierdził, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 27 października 2022 r. również stwierdziła, że nie jest on całkowicie niezdolny do pracy. Decyzją z dnia 22 listopada 2022 r., znak: (...), organ rentowy odmówił prawa do renty socjalnej (wniosek z dnia 18 sierpnia 2022 r. – k. 1-3 a.r.; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 września 2022 r. – k. 17 a.r.; orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 27 października 2022 r. – k. 19 a.r.; decyzja ZUS z dnia 22 listopada 2022 r. – k. 21 a.r.).

W dniu 26 września 2022 r. D. S. (1) złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 20 października 2022 r. stwierdził brak niezdolności do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 29 listopada 2022 r., znak: (...), organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji. W wyniku sprzeciwu wniesionego od wskazanego orzeczenia sprawę przekazano do Komisji Lekarskiej ZUS, która w orzeczeniu z dnia 7 lutego 2023 r. również ustaliła, że ubezpieczony nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe orzeczenie, wydane przez Komisję Lekarską ZUS, organ rentowy wydał decyzję z dnia 21 lutego 2023 r., znak: (...) w której odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji (wniosek o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji - k. 1-5 a.r.; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 października 2022 r. - k. 4 a.r.; orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 7 lutego 2023 r. – k. 15 a.r.; decyzja ZUS z dnia 29 listopada 2022 – k. 12 a.r.; decyzja ZUS z dnia 21 lutego 2023 r. – k. 16 a.s.).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, a w toku postępowania Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychologa klinicznego, neurologa, psychiatry oraz medycyny pracy celem ustalenia, czy odwołujący się jest całkowicie niezdolny do pracy oraz czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeżeli okresowa, to na jaki okres oraz czy naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia, w trakcie studiów doktoranckich lub aspiratury naukowej, oraz czy odwołujący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji (postanowienie z dnia 13 lutego 2023 r., k. 39 a.s.).

W opinii z dnia 17 kwietnia 2023 r. biegły sądowy neurolog W. G. wskazał, że z dostępnej w dołączonych do akt sprawy aktach ZUS zawierających dokumentację medyczną powoda wynika, że od dzieciństwa miał problemy emocjonalne, sprawiał kłopoty wychowawcze, pozostawał niestale pod opieką psychiatryczną, korzystał ze wsparcia psychologicznego, rozpoznano u niego zaburzenia ze spektrum autyzmu, zespół (...). Dwukrotnie w następstwie wypadków komunikacyjnych w lipcu 2005 r. i lutym 2021 r. doznał urazów głowy ze złamaniami kości czaszki i twarzoczaszki, złamaniem żeber i urazem płuca lewego, wieloodłamowym złamaniem lewego podudzia (leczone operacyjnie, materiał zespalający nie jest usunięty). Bez uszkodzenia mózgowia. Urazy te nie pozostawiły trwałego uszczerbku na zdrowiu w zakresie obwodowego czy też centralnego układu nerwowego. W ostatnim czasie miał dwie wizyty w Poradni Neurologicznej, wykonane w dniu 14 marca 2023 r. badanie tomograficzne mózgu nie ujawniło patologii mózgowia (biegły zapoznał się z przedstawioną przez powoda płytą CD z zapisem badania). Obecnie u powoda głównym problemem jest utrzymywanie się zaburzeń głównie w sferze wyższych czynności nerwowych tj. pamięć, labilność emocjonalna, trudności z funkcjonowaniem społecznym i utrzymaniem pracy, zaplanowaniem codziennych czynności życiowych typu dokonanie opłat za mieszkanie, media, utrzymanie porządku w mieszkaniu, racjonalne zaplanowanie własnego życia itp. Korzysta ze wsparcia i pomocy macochy i kuzynki. Jest bardzo podatny na wpływy innych ludzi, nie potrafi ocenić ich intencji, łatwo i bezrefleksyjnie podejmuje w efekcie niekorzystne dla siebie decyzje. Nie potrafi skorygować swojego postępowania, mając jednak świadomość, że jest ono dla niego niedobre. Pozostaje pod opieką Poradni Neurologicznej, (...) Psychicznego, Psychologa. Ma orzeczony stopień niepełnosprawności umiarkowany. Z punktu widzenia neurologicznego u odwołującego w neurologicznym badaniu przedmiotowym biegły nie stwierdził niedowładów ruchowych, zaburzeń czucia powierzchownego, niezborności, a dysfunkcje dotyczą głównie sfery tzw. wyższych czynności nerwowych. Niewątpliwie ubezpieczony jest osobą niepełnosprawną w zakresie funkcjonowania społecznego, mało zaradną życiowo. Wymaga wsparcia farmakologicznego i psychologicznego, ale z punktu widzenia neurologicznego obecny stan układu nerwowego w zakresie funkcji ruchowych i czuciowych jest prawidłowy i nie powoduje upośledzenia jego sprawności w stopniu uniemożliwiającym mu podjęcie pracy zarobkowej. Z punktu widzenia neurologa powoda nie można uznać za całkowicie niezdolnego do pracy. Nie stwierdzono także niezdolności powoda do samodzielnej egzystencji. Opinia ta jest zgodna z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS (...) Oddział w W. z dnia 27 października 2022 r. (opinia biegłego sądowego neurologa z dnia 17 kwietnia 2023 r. – k. 54-58 a.s.).

W opinii z dnia 31 marca 2023 r. biegła sądowa psycholog kliniczna N. W. wskazała, że na podstawie analizy akt sprawy oraz badania psychologicznego stwierdza się, aktualne funkcjonowanie intelektualne w granicach normy, brak istotnych wykładników organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego oraz znaczne zaburzenia funkcjonowania emocjonalnego i społecznego w przebiegu zdiagnozowanego autyzmu. Biegła wskazała, że decyzję dotycząca niezdolności do pracy pozostawia biegłemu lekarzowi psychiatrze (opinia biegłego z dnia 31 marca 2023 r. – k. 61-64 a.s.).

W opinii z dnia 31 marca 2023 r. biegły sądowy psychiatra J. U. po zapoznaniu się z aktami sprawy, zawartą w nich dokumentacją medyczną oraz badaniem biegłej psycholog stwierdził, że D. S. (1) nie jest upośledzony umysłowo i nie ujawnia też symptomów organicznego uszkodzenia (...). D. S. (1) zdradza natomiast symptomy całościowych zaburzeń rozwojowych o typie Zespołu (...), a także objawy zespołu nadpobudliwości ruchowej ( (...)). Opiniowany ponadto nadużywał alkoholu i środków psychoaktywnych w sposób co najmniej szkodliwy dla zdrowia – ale nie można rozpoznać u niego uzależnienia, bo nigdy nie leczył się odwykowo ambulatoryjnie ani szpitalnie. Ubezpieczony w lipcu 2022 roku był konsultowany przez zespół diagnostyczny młodzieży i dorosłych osób z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami Autyzm-S. i po przeprowadzonym badaniu rozpoznano u niego autyzm dziecięcy i (...) (zespół nadpobudliwości ruchowej). Następnie zgłaszał się na wizyty do Indywidualnej (...) spec. psychiatry i seksuologii M. P. w B., lecz nie miał tam zalecanego żadnego leczenia farmakologicznego. W czasie badania biegłego psychiatry opiniowany był spokojny i dostosowany w zachowaniu. Kontakt słowny nawiązał bez problemu i na zadawane pytania odpowiadał logicznie, z właściwą orientacją auto-allopsychiczną. Choć w wypowiedziach był wielomówny i dygresyjny, to nie zdradzał obecności objawów psychotycznych wytwórczych, ani nie ujawniał istotnych diagnostycznie dysfunkcji pamięci. Potwierdził, natomiast, że jest sprawny fizycznie, zdolny do dbania o siebie i swoje otoczenie. Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że w październiku 2022 r. w badaniu formularzem oceny funkcjonowania osób z zaburzeniami psychicznymi uzyskał wysoki wynik 80 punktów. Opisany powyżej stan zdrowia psychicznego, mimo braku potrzeby stałej farmakologii (psychiatrycznej) narusza sprawność organizmu, ale nie w stopniu sprowadzającym całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Opinia biegłego psychiatry jest zatem zgodna z orzeczeniami Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 2 października 2022 roku i z 7 lutego 2023 roku (opinia biegłego z dnia 31 marca 2023 r. – k. 69 a.s.).

Zastrzeżenia do ww. opinii złożył ubezpieczony, a Sąd postanowieniem z dnia 31 lipca 2023 r. dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłych sądowych psychologa klinicznego N. W., neurologa W. G. oraz psychiatry J. U. celem ustosunkowania się do zarzutów zgłoszonych w opinii biegłych przez pełnomocnika odwołującego się w piśmie procesowym z dnia 21 czerwca 2023 r. (k. 87-97 a.s.) i wydania ostatecznych opinii w sprawie (postanowienie z dnia 31 lipca 2023 r. – k. 114 a.s.).

W opinii z dnia 5 grudnia 2023 r. biegła z zakresu medycyny pracy D. S. (2) wskazała, że rozpoznała u ubezpieczonego całościowe zaburzenia rozwojowe o typie Zespołu (...), zespół nadpobudliwości ruchowej ( (...)) w wywiadzie, aktualne funkcjonowanie intelektualne jest w graniach normy, brak istotnych wykładników organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego, przebyty uraz głowy ze złamaniem kości czaszki, stan po złamaniu podudzia lewego leczone operacyjnie – zespolenie gwoździem śródszpilkowym w 2021 r., szkodliwe używanie substancji psychoaktywnych w wywiadzie. Biegła z zakresu medycyny pracy zgodziła się z opinią biegłego neurologa z dnia 17 kwietnia 2023 r., opinią neurologa, psychologa i psychiatry z dnia 31 marca 2023 r., że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy, ani niezdolny do samodzielnej egzystencji. Odwołujący ma ograniczenie do pracy jak dla osób niepełnosprawnych – od dnia 18 sierpnia 2022 r. do 30 września 2026 r. – wskazane zatrudnienie na stanowisku przystosowanym, według orzeczenia z dnia 28 września 2022 r. Biegła nie stwierdziła niezdolności do samodzielnej egzystencji (opinia biegłej sądowej z dnia 5 grudnia 2023 r. – k. 151-158 a.s.).

Zastrzeżenia do ww. opinii złożył ubezpieczony, a Sąd postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy D. S. (2) celem ustosunkowania się do zastrzeżeń i zarzutów do opinii z dnia 27 lutego 2024 r. (k. 151-158 a.s.) zgłoszonych przez pełnomocnika odwołującego się w piśmie procesowym z dnia 9 kwietnia 2024 r. (k. 172-176 a.s.) (postanowienie z dnia 19 kwietnia 2025 r. – k. 179 a.s.).

W opinii uzupełniającej z dnia 1 października 2024 r. biegły sądowy neurolog W. G. podtrzymał wnioski zawarte w pierwotnej opinii neurologicznej z dnia 13 kwietnia 2023 r. nie stwierdzające u powoda całkowitej niezdolności do pracy ani niezdolności do samodzielnej egzystencji z powodów neurologicznych. Nie ma informacji, że stan somatyczny powoda uległ zmianie od czasu osobistego badania przez niego w dniu 31 marca 2023 r. więc nie ma powodu aby wzywać go na taką ocenę obecnie. Dołączona do akt sprawy nowa (po dacie wydania opinii) dokumentacja z leczenia, opinia biegłego specjalisty w zakresie medycyny pracy oraz zdjęcia fragmentów pomieszczeń w których być może powód mieszka (k.102-104) nie wnoszą nowych informacji o jego stanic zdrowia. Brak dokumentacji medycznej potwierdzającej leczenie w Poradni Neurologicznej i pozostawanie obecnie pod opieką neurologa. W marcu 2023 r. miał wykonywane badanie tomografii komputerowej głowy, które nie ujawniło nieprawidłowości strukturalnych mózgowia ani kości czaszki (biegły zapoznał się z płytą CD zawierającą zapis badania, którą powód okazał podczas osobistego badania w dniu 31 marca 2023 r.). Przebyły przed laty uraz głowy ze złamaniem kości czaszki i twarzoczaszki nie pozostawił następstw w postaci zaburzeń funkcjonowania centralnego układu nerwowego, także uraz klatki piersiowej ze złamaniem żeber oraz wieloodłamowe złamanie lewego podudzia leczone operacyjnie nie spowodowały uszkodzeń w zakresie nerwów obwodowych. Jak wynika z dokumentacji (psychiatrycznej) jego stan zdrowia pozostaje stacjonarny i obecnie nie wy maga on leczenia farmakologicznego. Biegły wskazał, że trudno jest ustosunkowywać się do zarzutów wadliwości opinii formułowanych przez pełnomocnika powoda w piśmie z dnia 21 czerwca 2023r. jeżeli nie zawierają one uwag czy pytań odnoszących się do konkretnych, wynikających z wątpliwości natury medycznej (w tym przypadku neurologicznej), aspektów sprawy. Biegły odniósł się do zarzutów ubezpieczonego i wskazał, że na podstawie analizy racjonalnych elementów wymienionych powyżej biegły dokonał wnioskowania i końcowej oceny będącej przede wszystkim pochodną posiadanej wiedzy w zakresie neurologii w oparciu o dostępną fachową literaturę i doświadczenie zawodowe, także w zakresie orzecznictwa. Wynikiem tego był wniosek końcowy zawarty w pierwotnej opinii, który podtrzymał. Z punktu widzenia neurologicznego u powoda w neurologicznym badaniu przedmiotowym nie stwierdził niedowładów ruchowych, zaburzeń czucia powierzchownego, niezborności, a dysfunkcje dotyczą głównie sfery tzw. wyższych czynności nerwowych. Niewątpliwie powód jest osobą niepełnosprawną w zakresie funkcjonowania społecznego, mało zaradną życiowo. Wymaga wsparcia farmakologicznego i psychologicznego, ale z punktu widzenia neurologicznego obecny stan układu nerwowego w zakresie funkcji ruchowych i czuciowych jest prawidłowy i nie powoduje upośledzenia jego sprawności w stopniu uniemożliwiającym mu podjęcie pracy zarobkowej. Z punktu widzenia neurologa, powoda nie można uznać za całkowicie niezdolnego do pracy. Nie stwierdzono także niezdolności powoda do samodzielnej egzystencji (opinia uzupełniająca biegłego z dnia 1 października 2024 r. – k. 224-227 a.s.).

W opinii uzupełniającej z dnia 30 października 2024 r. biegły sądowy psychiatra J. U. wskazał, że opinię dot. D. S. (1) sporządził na podstawie jego (bardzo ubogiej) psychiatrycznej dokumentacji medycznej, po osobistym zbadaniu i zapoznaniu się z wynikami badań pozostałych biegłych. D. S. (1) mimo postawionej diagnozy „Autyzmu dziecięcego i Zespołu nadpobudliwości ruchowej ( (...))" - nigdy nie leczył się psychiatrycznie ambulatoryjnie, ani szpitalnie, nie przyjmował żadnych leków i nie korzystał też z pomocy psychologicznej. W swoim życiu nadużywał natomiast środków psychoaktywnych i alkoholu. Ponadto realizował swoje zainteresowania oraz pracował (czasowo) w firmie prowadzonej przez swoją matkę (jako tłumacz). Innego zatrudnienia (poza ww.) nie podejmował. Z przeprowadzonego aktualnie badania biegłych wynika, że A. S. nie jest chory psychicznie (w sensie psychozy endogennej), ani upośledzony umysłowo. Biegły rozpoznał się u niego: „Aktualne funkcjonowanie intelektualne w granicach normy Brak istotnych wykładników organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Całościowe zaburzenia rozwojowe o typie Zespołu (...). Zespół nadpobudliwości ruchowej ( (...)) - w wywiadzie. Szkodliwe używanie alkoholu i substancji psychoaktywnych u wywiadzie”. Opiniowany bez problemu nawiązuje logiczny kontakt słowny. Jest sprawny fizycznie. Zdolny do zadbania o siebie i swoje otoczenie (w przeszłości opiekował się swoją chorą matką) - potwierdzeniem sprawności organizmu są wysokie wyniki, które uzyskał w badaniu „formularzem oceny funkcjonowania osób z zaburzeniami psychiczny mi" (80 punktów). Z powodu stwierdzonych ww. zaburzeń sfery psychicznej może wymagać jedynie krótkotrwałej pomocy innych osób - np. w trakcie załatwiania spraw urzędowych, czy przy odbywaniu wizyt lekarskich. Stopień naruszenia sprawności jego organizmu nie sprowadza jednak niezdolności do jakiejkolwiek pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ze względu na stan psychiczny. Biegły wskazał, że jeśli pełnomocnik posiada dodatkowe dokumenty medyczne, mające wartość dowodową, a które z jakiś powodów nie zostały dołączone do akt sprawy, to piszący chciałby się z nimi zapoznać w celu ewentualnej korekty swojego orzeczenia (opinia uzupełniająca z dnia 30 października 2024 r. – k. 229 a.s.).

W opinii uzupełniającej z dnia 3 października 2024 r. biegła sądowa psycholog N. W. wskazała, że na podstawie analizy akt sprawy oraz badania psychologicznego wnioskodawcy stwierdziła, że jego aktualne funkcjonowanie intelektualne kształtuje się w granicach normy, a także, że jego funkcjonowanie emocjonalne i społeczne w przebiegu zdiagnozowanego autyzmu jest znacznie zaburzone. Zarzuty do opinii, zgłoszone przez pełnomocnika badanego w piśmie procesowym wynikają z kwestionowania treści, które są niekorzystne dla opiniowanego z orzeczniczego punktu widzenia, a nie z powodów merytorycznych i świadczą o braku podstawowych wiadomości specjalnych z dziedziny psychologii, niezrozumieniu treści opinii. Biegła poinformowała, że metodą zastosowaną przez nią jest ocena kliniczna zawierająca ocenę całokształtu funkcjonowania psychologicznego badanego. Zadaniem biegłej nie jest przeprowadzanie pełnego badania psychologicznego, a ustosunkowanie się do dostępnych w dokumentacji informacji dotyczących badanego (w tym ustosunkowanie się do istniejących badań). Biegła podkreśliła, że wnioski z przeprowadzonego przez nią badania nie są sprzeczne z informacjami o pacjencie dostępnymi w dokumentacji, a także z diagnozami postawionymi przez opiniującego w niniejszej sprawie biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy (opinia z 5-12-2023 r.). Dołączone do akt sprawy zdjęcia mieszkania opiniowanego nie wnoszą nowych treści i nie mają wpływu na treść opinii (opinia biegłej sądowej z dnia 3 października 2024 r. – k. 231-232 a.s.).

W opinii uzupełniającej z dnia 4 marca 2025 r. biegła sądowa z zakresu medycyny pracy D. S. (2) wskazała, że schorzenia ubezpieczonego sfery psychicznej nie spowodowały w ocenie biegłej z zakresu medycyny pracy istotnych dysfunkcji i nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy z ograniczeniem jak dla osób niepełnosprawnych od dnia 18 sierpnia 2022 r. do 30 września 2026 r. wskazane zatrudnienie na stanowisku przystosowanym, według orzeczenia z dnia 28 września 2022 r. Nadto, odwołujący wymaga stałego leczenia w dotychczasowych Poradniach specjalistycznych i kontynuacji psychoterapii. Biegła z zakresu medycyny pracy zgodziła się z opinią biegłego neurologa z dnia 17 kwietnia 2023 r., z dnia 1 października 2024 r., opinią biegłych neurologa, psychologa i psychiatry z dnia 31 marca 2023 r., z dni 30 października 2024 r., z dnia 3 października 2024 r., że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy, ani niezdolny do samodzielnej egzystencji. Odwołujący ma ograniczenie do pracy jak dla osób niepełnosprawnych – od dnia 18 sierpnia 2022 r. do 30 września 2026 r. – wskazane zatrudnienie na stanowisku przystosowanym, według orzeczenia z dnia 28 września 2022 r. Nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji (opinia uzupełniająca z dnia 4 marca 2025 r. – k. 261-268 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy obejmujący dowody z dokumentów oraz opinii biegłych sądowych. Treść dowodów nie budziła zastrzeżeń co do ich wiarygodności, wobec czego Sąd dał im wiarę w całości. W szczególności Sąd oparł się na opinii biegłych sądowych z zakresu neurologii, psychiatrii oraz medycyny pracy – W. G., J. U. oraz D. S. (2), którzy dokonali analizy dokumentacji medycznej odwołującego załączonej do akt sprawy oraz akt rentowych, przeprowadzili bezpośrednie badanie ubezpieczonego i na tej podstawie udzielili Sądowi informacji dotyczących aktualnego stanu zdrowia odwołującego w kontekście możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia.

W toku postępowania odwołujący wnosił zastrzeżenia do wydanych opinii biegłych, które nie były zgodne z jego oczekiwaniami. Biegli z zakresu neurologii, psychologii, psychiatrii i medycyny pracy sporządzili opinie uzupełniające, w których odnieśli się do zastrzeżeń ubezpieczonego. W ocenie Sądu, kolejne podniesione zarzuty do opinii uzupełniającej biegłego z zakresu medycyny pracy D. S. (2) nie były uzasadnione i nie dawały podstaw do powołania kolejnych opinii. Opinia biegłego z zakresu medycyny pracy jasno i precyzyjnie opisuje stan zdrowia odwołującego oraz powody nieuznania go za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Wydając przedmiotowe opinie biegła przeprowadziła badanie odwołującego, dokonała analizy akt sprawy i dokumentacji medycznej, odniosła się również do kwestii skorzystania przez ubezpieczonego z usług asystencji osobistej. W tym kontekście istotne są również poglądy orzecznictwa, które zwraca uwagę, że sąd nie jest zobowiązany dopuścić dowód z kolejnych biegłych w każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15.02.1974 r., sygn. akt II CR 817/73, wyrok Sądu Najwyższego z 18.02.1974 r., sygn. akt II CR 5/74, wyrok Sądu Najwyższego z 15.11.2001 r., sygn. akt II UKN 604/00). Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczasowej złożonej opinii (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5.11.1974 r., sygn. akt I CR 562/74, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 4.08.1999 r., sygn. akt I PKN 20/99, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 10.01.2001 r., sygn. akt II CKN 639/99). Przy czym potrzebą taką nie może być przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla strony tezy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2001 r., sygn. akt II UKN 446/00).

Mając powyższe na względzie Sąd postanowieniem z dnia 19 maja 2025 r. pominął wniosek dowodowy ubezpieczonego w zakresie dotyczącym dopuszczenia dowodu z kolejnej opinii uzupełniającej biegłego z zakresu medycyny pracy D. S. (2) oraz opinii innego biegłego z zakresu medycyny pracy jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania. Zdaniem Sądu, zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i wobec spójnych wniosków wszystkich opinii biegłych sądowych i co do tego, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy i nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, fakt ten został należycie udowodniony i uzasadniony, a przeprowadzenie dowodu z kolejnych opinii biegłych sądowych okazało się zbędne.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowód z przesłuchania w charakterze świadków K. B. (2), K. G. oraz J. R. mając na uwadze, że dowód ten nie może stanowić podstawy do stwierdzenia niezdolności do pracy, albowiem wyjaśnienie tej kwestii wymaga wiadomości specjalnych, a więc przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych sądowych. Biegli sądowi, przed wydaniem opinii, zapoznają się z dokumentacją medyczną, która szczegółowo obrazuje stan zdrowia osoby opiniowanego, a także przeprowadzają badania oraz wywiad. Tak było również w przedmiotowej sprawie, dlatego przesłuchanie świadków na okoliczności dotyczące stanu zdrowia ubezpieczonego, nie było konieczne (postanowienie z dnia 31 lipca 2023 r. – k. 114 a.s.; postanowienie z dnia 19 maja 2025 r. – k. 286 a.s.).

Wniosków płynących z opinii, którą wydała biegła sądowa z zakresu psychologa N. W., Sąd Okręgowy nie uwzględnił, orzekając w sprawie, aczkolwiek jej nie kwestionował. Biegła mając na uwadze schorzenia ubezpieczonego wskazała, że decyzję dotyczącą niezdolności do pracy pozostawia biegłemu lekarzowi psychiatrze.

W tych okolicznościach Sąd uznał zebrany materiał dowodowy za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przyznania prawa do renty socjalnej, które zostały określone w ustawie z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2194). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1. przed ukończeniem 18 roku życia,

2. w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia,

3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Zgodnie z ust. 2 ww. przepisu, osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1 przysługuje renta socjalna stała, jeżeli całkowita niezdolność do pracy ma charakter trwały lub renta socjalna okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma charakter okresowy.

Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej zawiera odesłanie do niektórych przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023, poz. 1251) – dalej jako ustawa emerytalna, z zaznaczeniem, że przepisy te stosuje się odpowiednio. Odesłanie to obejmuje między innymi art. 12 ustawy emerytalnej, który zawiera definicję niezdolności do pracy. Zgodnie z treścią tego przepisu niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania, co do jej odzyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej) (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2004r., II UK 222/03). Wskazać również należy, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00 i z dnia 7 września 1979 r., II URN 111/79).

Wspomniany art. 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej odsyła również do art. 107 ustawy emerytalnej, który wskazuje, że prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Cytowany przepis określa, że prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy może ulec zmianom w przypadku zmiany kwalifikacji niezdolności do pracy, jej ustania lub ponownego powstania. W aspekcie formalnoprawnym w przypadku renty socjalnej może więc nastąpić utrata prawa do tego świadczenia bądź ponowne nabycie uprawnień. O zmianach w prawie i wysokości świadczeń rentowych przesądza każdorazowo wynik badania lekarskiego przeprowadzanego przez Lekarza Orzecznika ZUS/Komisję Lekarską ZUS, dokonujących oceny niezdolności do pracy, jej stopnia i trwałości. Treść orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS/Komisji Lekarskiej ZUS w przedmiocie zmiany stopnia niezdolności do pracy, jej braku lub ponownego powstania, powinna w równym stopniu wynikać z profesjonalnej oceny stanu zdrowia badanego, jak i biologicznego aspektu niezdolności do pracy z elementami ekonomicznymi.

Z kolei kwestia świadczenia uzupełniającego przysługującego ubezpieczonemu została uregulowana w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r., poz. 156), zwanej dalej ustawą o świadczeniu uzupełniającym. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 tej ustawy, celem świadczenia uzupełniającego jest dodatkowe wsparcie dochodowe osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Na podstawie art. 2 ust. 1, takie świadczenie przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie, dotyczących postępowania w sprawie świadczenia uzupełniającego, wypłaty tego świadczenia oraz wydawania orzeczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1, stosuje się odpowiednio m.in. przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem art. 136 tej ustawy.

Jedną z przesłanek przyznania świadczenia uzupełniającego jest stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023, poz. 1251), zwanej dalej ustawą emerytalną, wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji to spowodowana naruszeniem sprawności organizmu konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem pojęcie to ma szeroki zakres przedmiotowy, obejmuje bowiem opiekę oznaczającą pielęgnację, a więc zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej, a także pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat czy składanie wizyt u lekarza. Niezdolność do samodzielnej egzystencji ma więc wymiar podwójny, dotyczący zarówno podstawowych czynności własnej osoby, jak i czynności życia codziennego. Orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji wymaga niemożności samodzielnego wykonywania tych czynności łącznie na obu wskazanych płaszczyznach. W ramach zakresu pojęcia „niezdolności do samodzielnej egzystencji” należy odróżnić opiekę oznaczającą pielęgnację od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat czy składanie wizyt u lekarza (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 marca 2013 r., III AUa 1235/12). Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji obejmuje z jednej strony opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych, czy utrzymania higieny osobistej, a z drugiej strony dotyczy też pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak: robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza, czy załatwianie spraw urzędowych. Dopiero te dwa aspekty ujmowane łącznie wyczerpują zakres znaczeniowy ustawowego pojęcia „niezdolności do samodzielnej egzystencji”. Pojęcie to w zaprezentowanym rozumieniu jest w orzecznictwie utrwalone (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2000 r., III AUa 190/00 – Prawo Pracy 2001/3/45; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 lutego 2002 r., III AUa 1331/01, OSA 2003/7/28; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 marca 2003 r., I AUa 651/02, Prawo Pracy 2004/7-8/65; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 1995 r., AUr 531/95, OSA 1995/7-8/56). Istotne jest przy tym, że sam fakt, że osoba doznaje pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego nie może przesądzać o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., III AUa 910/14).

W oparciu o powyższe Sąd Okręgowy w toku postępowania przeprowadził dowody z dokumentów oraz opinii biegłych sądowych z zakresu neurologii, psychologii, psychiatrii oraz medycyny pracy, którzy w oparciu o dokumentację medyczną odwołującego oraz badania przedmiotowe i wywiad przeanalizowali jego stan zdrowia z uwzględnieniem powyższych okoliczności. Skutkiem tak przeprowadzonego postępowania było ustalenie, że D. S. (1) nie jest całkowicie niezdolny do pracy, a tym samym nie spełnia kluczowego warunku koniecznego do przyznania mu prawa do renty socjalnej. Biegli nie stwierdzili również niezdolności ubezpieczonego do samodzielnej egzystencji.

Co prawda, biegli rozpoznali u ubezpieczonego całościowe zaburzenia rozwojowe o typie Zespołu (...), zespół nadpobudliwości ruchowej ( (...)) w wywiadzie, aktualne funkcjonowanie intelektualne jest w graniach normy, brak istotnych wykładników organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego, przebyty uraz głowy ze złamaniem kości czaszki, stan po złamaniu podudzia lewego leczone operacyjnie – zespolenie gwoździem śródszpilkowym w 2021 r., szkodliwe używanie substancji psychoaktywnych w wywiadzie. Odwołujący ma ograniczenie do pracy jak dla osób niepełnosprawnych – od dnia 18 sierpnia 2022 r. do 30 września 2026 r. – wskazane zatrudnienie na stanowisku przystosowanym, według orzeczenia z dnia 28 września 2022 r. Biegły neurolog wskazał, że niewątpliwie ubezpieczonego jest osobą niepełnosprawną w zakresie funkcjonowania społecznego, mało zaradną życiowo. Wymaga wsparcia farmakologicznego i psychologicznego, ale z punktu widzenia neurologicznego obecny stan układu nerwowego w zakresie funkcji ruchowych i czuciowych jest prawidłowy i nie powoduje upośledzenia jego sprawności w stopniu uniemożliwiającym mu podjęcie pracy zarobkowej. Również biegły sądowy psychiatra J. U. wskazał, że stan zdrowia psychicznego ubezpieczonego, mimo braku potrzeby stałej farmakologii narusza sprawność organizmu, ale nie w stopniu sprowadzającym całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Ubezpieczony w odwołaniu powoływał się na okoliczność, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności, jednak niepełnosprawność nie jest odpowiednikiem niezdolności do pracy rozumianej jako utrata zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i brak rokowań co do odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (art. 12 ust. 1 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS), gdyż zdefiniowana została jako spowodowana naruszeniem sprawności organizmu niezdolność do wypełniania ról społecznych. Skutkiem niezdolności do wypełniania ról społecznych może być, ale nie musi, niezdolność do pracy. Niepełnosprawność, jako niemożność wypełniania ról społecznych, może bowiem również powodować obniżenie zdolności do wykonywania pracy, ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne (art. 4 ust. 3), zdolność do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub konieczność korzystania z czasowej lub częściowej pomocy innych osób, w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2), bądź zdolność do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i konieczność, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 4 ust. 1). Z tych wszystkich względów pojęcie niepełnosprawności jest szersze od pojęcia niezdolności do pracy, co oznacza, że każda osoba niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach jest osobą niepełnosprawną, ale nie każda osoba niepełnosprawna (w tym w stopniu umiarkowanym) jest osobą niezdolną do pracy. Takie też stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie podkreślał, że mimo podobieństwa definicji, stwierdzenie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie jest tożsame ze stwierdzeniem niezdolności do pracy ( wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 lutego 2009r., I UK 203/09; z dnia 11 marca 2008r., I UK 286/07 oraz z dnia 4 marca 2008r., sygn. akt II UK 130/07; z dnia 20 sierpnia 2003r., II UK 386/03, OSNP 2004 nr 12, poz. 213; z dnia 28 stycznia 2004r., II UK 222/03, OSNP 2004 nr 19, poz. 340 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005r., II UK 77/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 372).

W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że nie zachodziły podstawy do uznania odwołującego za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z dokonanych przez Sąd ustaleń wynika, że stan zdrowia odwołującego nie uzasadnia takich wniosków. Sąd nie miał możliwości dokonania ustaleń odmiennych, wskazanych choćby w treści odwołania przez ubezpieczonego, gdyż nie znajdywały one potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a w szczególności wspomnianych opiniach (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 18 września 2014 r., I UK 22/14; 24 czerwca 2015 r., I UK 345/14, także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 września 2017 r. III AUa 258/17).

Sąd uznał stanowisko organu rentowego wyrażone w zaskarżonych decyzjach w zakresie braku występowania po stronie odwołującego całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji za prawidłowe. Z tych też względów Sąd Okręgowy oddalił odwołania D. S. (1) jako niezasadne na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym orzekł w sentencji wyroku.