Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Bańcerowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. w Warszawie

sprawy A. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o wysokość kapitału początkowego

na skutek odwołania A. M.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 27 lipca 2023 r. znak (...) (...)

z dnia 29 grudnia 2023 r. znak (...) (...)

1.  umarza postępowanie w części w jakiej zaskarżone decyzje zostały zmienione decyzją z 6 maja 2024 r. znak (...) (...),

2.  zmienia zaskarżone decyzje w ten sposób, że do obliczenia kapitału początkowego

A. M. uwzględnia okresy od 1 lipca 1989 roku do 31 lipca 1990 roku,

od 1 stycznia 1991 roku do 31 stycznia 1994 roku oraz od 1 lutego 1994 roku do

31 sierpnia 1996 roku,

3.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

A. M. w dniu 29 grudnia 2023r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z wnioskiem o przekazanie do Sądu Okręgowego odwołania od decyzji o ustaleniu kapitału początkowego i wysokości emerytury wraz z załącznikami. Wskazał, że wniosek uzasadnia tym, że nie otrzymał odpowiedzi ZUS odnośnie złożonego w dniu 6 września 2023r. odwołania od decyzji z dnia 27 lipca 2023r. (pismo z dnia 28 grudnia 2023r., k. 3 a.s.). W odwołaniu tym wniósł o ponowną weryfikację stażu pracy przyjętego do obliczenia kapitału początkowego. Wskazał, że w zaskarżonej decyzji Zakład nie uwzględnił okresów zatrudnienia: od 22 września 1983r. do 28 grudnia 1984r. w Zrzeszeniu (...); od 1 lipca 1989r. do 31 stycznia 1994r. w Przedsiębiorstwie (...), które zostało przekształcone w Przedsiębiorstwo (...) oraz od 1 lutego 1994r. do 31 sierpnia 1996r. w spółce cywilnej (...). Na potwierdzenie wskazanych okresów pracy przedstawił zaświadczenie (...) Zrzeszenia (...), wyrok Sądu Rejonowego o sygn. IV Kws 47/85, oświadczenie J. B. - pracownika spółki (...) sp. z o.o., zatrudnionego w tej firmie w roku 1991 oraz oświadczenie L. M. - pracownika (...) s.c., zatrudnionego w latach 1983 – 1994 (wniosek z dnia 28 grudnia 2023r. k.3 a.s., odwołanie z dnia 5 września 2023r. k.16 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie z 23 stycznia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o odrzucenie odwołania od decyzji z 27 lipca 2023r. na podstawie art. 477 ^{( 9)} § 3 k.p.c. w zw. z art. 477 ^{( 9 )}§ 1 k.p.c., a w przypadku rozszerzenia odwołania na decyzje z 29 grudnia 2023r., znak: (...) (...) i z dnia 2 stycznia 2024r., znak: (...), o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c.

Uzasadniając wniosek odrzucenie odwołania, organ rentowy wskazał, że ubezpieczony w piśmie zatytułowanym „wniosek" z dnia 28 grudnia 2023r. wniósł o przekazanie do Sądu Okręgowego odwołania od decyzji o ustaleniu kapitału początkowego i wysokości emerytury. Jak jednak wynika z notatki służbowej znajdującej się w aktach rentowych, w dniu 7 września 2023r. pracownik organu rentowego skontaktował się telefonicznie z ubezpieczonym odnośnie złożonego w dniu 6 września 2023r. pisma i ustalił, że odwołanie zostało złożone w celu ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego z uwzględnieniem nowych dokumentów i że nie jest to odwołanie do sądu. Ponadto organ rentowy wskazał, że decyzję o ustaleniu kapitału początkowego z dnia 27 lipca 2023r. A. M. otrzymał 3 sierpnia 2023r., a odwołanie od niej złożył 29 grudnia 2023r., a więc po terminie.

W dalszej części odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wyjaśnił, że decyzją z dnia 29 grudnia 2023r. ponownie ustalił dla A. M. kapitał początkowy i uwzględnił – już po potwierdzeniu okresu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 stycznia 1984r. do 31 grudnia 1984r. pod numerem (...) – łącznie 3 lata, 4 miesiące i 18 dni okresów składkowych. Nie uwzględnił natomiast okresu zatrudnienia w (...) (...) od 1 lipca 1989r. do 31 grudnia 1990r., ponieważ została przedłożona jedynie umowa o pracę z dnia 1 lipca 1989r., która nie stanowi środka dowodowego, na podstawie którego można byłoby ustalić okres zatrudnienia „od - do". Ponadto zakład pracy rozliczał się na podstawie deklaracji bezimiennych. Nie został uwzględniony również okres zatrudnienia od 1 stycznia 1991r. do 31 stycznia 1994r. w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o., gdyż - jak wynika z poświadczenia organu rentowego - ubezpieczony nie figuruje jako pracownik we wskazanym okresie, a konto spółki było czynne tylko do lipca 1991r. Ponadto świadectwo pracy z dnia 31 stycznia 1994r. z ww. zakładu pracy nie spełnia wymogów formalnych, ponieważ nie zostało opatrzone pieczątką imienną osoby upoważnionej do wystawiania tego typu dokumentów. Natomiast oświadczenie J. B. - pracownika spółki (...), mające potwierdzić zatrudnienie ubezpieczonego w tej spółce w latach 1990-1991, nie stanowi dla organu rentowego wystarczającego środka dowodowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił ponadto okresu zatrudnienia w (...) s.c. od 1 lutego 1994r. do 31 sierpnia 1996r., ponieważ ubezpieczony we wskazanym okresie nie figuruje jako pracownik, a poza tym płatnik zatrudniał pracowników do dnia 31 października 1994r. Z kolei oświadczenie L. M. - pracownika (...) s. c w latach 1983-1994, dotyczące potwierdzenia okresu zatrudnienia ubezpieczonego, nie stanowi dla organu rentowego wystarczającego środka dowodowego.

Dodatkowo, powołując się na treść art. art 26. ust. 1-6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ rentowy wyjaśnił, w jaki sposób wyliczana jest emerytura i wskazał, że zgodnie z najkorzystniejszym dla ubezpieczonego wariantem, decyzją z dnia 2 stycznia 2024r. przyznano mu emeryturę, przyjmując średnie dalsze trwania życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę, wynoszące 210,00 m-cy, a wynikające z Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn z dnia 27 marca 2023r. (M.P. z 2023r., poz. 298) ( odpowiedź na odwołanie z dnia 23 stycznia 2024r., k. 4 – 5 a.s.).

W piśmie procesowym z 9 lutego 2024r. ubezpieczony wyjaśnił, że w jego ocenie nie zachodzą podstawy od odrzucenia odwołania, ponieważ jest ono skutkiem braku odpowiedzi ze strony organu rentowego na jego wcześniejsze odwołanie z 6 września 2023r., które zostało złożone w terminie miesiąca od otrzymania decyzji (pismo procesowe z dnia 9 lutego 2024r., k. 14 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. M. od 1 września 1979r. do 23 lutego 1982r. pobierał naukę w Policealnym Studium (...) . Od 16 lutego 1982r. do 10 maja 1982r. zatrudniony był w Elektrociepłowni (...) na stanowisku kierowcy/mechanika/stażysty . Od 6 września 1982r. do 15 września 1982r. był słuchaczem kursu „Minimum sanitarne”, zorganizowanego przez Zakład (...) w W.. Od 22 września 1983r. do 28 grudnia 1984r. prowadził działalność handlową w zakresie sprzedaży warzyw i owoców. Następnie był zatrudniony:

- od 7 stycznia 1985r. do 30 czerwca 1986r. w Przedsiębiorstwie Państwowym (...) na stanowisku referenta;

- od 1 czerwca 1988r. do 31 stycznia 1989r. w (...) (...);

- od 1 lipca 1989r. do 31 grudnia 1990r. w Przedsiębiorstwie (...) jako dyrektor ds. eksportu;

- od 1 stycznia 1991r. do 31 stycznia 1994r. w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o., w wymiarze pełnego etatu, na stanowisku dyrektora eksportu;

- od 1 lutego 1994r. do 31 sierpnia 1996r. w (...) s.c. na stanowisku specjalisty ds. handlu, w wymiarze pełnego etatu (zaświadczenie z 1 czerwca 2023r., k. 75 a.s.; świadectwo pracy z 29 października 1982r., k. 76 a.s.; zaświadczenie z 17 września 1982r., k. 77 a.s.; zezwolenie na wykonywanie handlu z 22 września 1983r., k. 78 a.s.; świadectwo pracy – nienumerowana karta akt emerytalnych (dalej a.e.); zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu – nienumerowana karta a.e.; umowa o pracę z dnia 1 lipca 1989r., k. 92 a.s.; świadectwo pracy z 31 stycznia 1994r., k. 82 a.s., umowa o pracę z dnia 31 grudnia 1990r., k. 93 a.s.; świadectwo pracy z 31 sierpnia 1996r., k. 87 a.s.; zeznania ubezpieczonego, k. 123 a.s.; zeznania świadków: J. B., k. 105 verte a.s., J. S., k. 105 verte a.s.; L. M., k. 105 verte - 106 a.s.).

W Przedsiębiorstwie (...) ubezpieczony został zatrudniony od 1 lipca 1989 roku , jako dyrektor ds. eksportu. Zawarł z ww. pracodawcą umowę o pracę na czas nieokreślony. W tym czasie organizowano produkcję w nowo wynajętej hali, co wiązało się z przystosowaniem pomieszczeń i większą ilością pracy. Ubezpieczony nie miał określonych godzin pracy. Wskazanie wymiaru czasu pracy wynoszącego ½ etatu miało jedynie ograniczyć koszty zatrudnienia pracowników. W rzeczywistości ubezpieczony pracował więcej niż wskazany w umowie wymiar czasu pracy. Podczas zatrudnienia odbywał wyjazdy zagraniczne celem sprowadzenia potrzebnego sprzętu do pracy. Pracę zakończył z końcem 1990r., kiedy (...) (...) przekształciło się w Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o., z którym w dniu 31 grudnia 1990r. podpisał umowę o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku zastępcy dyrektora ds. eksport-import, w pełnym wymiarze czasu pracy. Pracę rozpoczął od 1 stycznia 1991r. i pracował w tym samym miejscu i z tymi samymi pracownikami, co w Przedsiębiorstwie (...). Spółka (...) zgłaszała pracowników do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczony sam jeździł do ZUS i korespondował, reprezentując spółkę (...). Świadectwo pracy, potwierdzające jego zatrudnienie we wskazanej spółce, popisał M. I., który był właścicielem (...) (...) i (...) sp. z o.o. Spółka (...) w okresie swojego funkcjonowania zmieniała lokalizacje – przenosiła się kilka razy (miała siedzibę w R., następnie w W. i B.). O spółce cywilnej (...) ubezpieczony dowiedział się od znajomego, który polecił go do pracy. Podjął pracę w tej spółce od 1 lutego 1994r., zastąpił L. M., który przez około dwa miesiące wprowadzał go w zadania (zeznania świadków: J. B., k. 105 verte a.s., J. S., k. 105 verte a.s.; L. M., k. 105 verte - 106 a.s.; zeznania ubezpieczonego, k. 123-124 a.s.; pismo W. O. z 14 października 2024r., k. 114 a.s.; oświadczenie L. M., k. 19 a.s.; oświadczenie W. O. z 7 lutego 2024r., k. 20 a.s.; oświadczenie J. B., k. 21 a.s.).

W dniu 13 lipca 2023r. A. M. złożył wniosek o przyznanie emerytury. Do wniosku dołączył dokumenty mające potwierdzić wskazane przez niego okresy zatrudnienia ( wniosek z 10 lipca 2023r. wraz z załącznikami– nienumerowane karty a.e.).

Decyzją z dnia 27 lipca 2023r., znak: (...) (...), organ rentowy ustalił kapitał początkowy w kwocie zaliczkowej. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1982r. do 31 grudnia 1991r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 20,77%. Zakład przyjął ponadto okresy składkowe w wymiarze 2 lat, 4 miesięcy i 18 dni, tj. 28 miesięcy, oraz współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31 grudnia 1998r. wieku i okresu składkowego i nieskładkowego, wynoszący 21,12 %. Kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999r. wyniósł 14.538,04 zł (decyzja z dnia 27 lipca 2023r. – nienumerowane karty akt kapitałowych - tom II).

Decyzją z 1 sierpnia 2023r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przyznał A. M. emeryturę w kwocie zaliczkowej od 19 lipca 2023r., tj. od daty osiągnięcia wieku emerytalnego. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej i wyniosła 437,03 zł. Ostatecznie miała zostać ustalona po zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie potwierdzenia okresów ubezpieczenia ( decyzja z 1 sierpnia 2023r. – nienumerowane karty a.e.).

W dniu 6 września 2023r. A. M. złożył odwołanie od decyzji z 27 lipca 2023r. wraz z prośbą o ponowną weryfikację stażu pracy przyjętego do obliczenia kapitału początkowego. Przedstawił nowe dokumenty: zaświadczenie ze Zrzeszenia Handlu (...), potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej pod numerem (...), oświadczenie J. B. - pracownika spółki (...), zaświadczenie ze Zrzeszenia Handlu (...), potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej pod numerem (...), a także oświadczenie L. M. – pracownika (...) s.c. (nienumerowane karty a.e.).

Organ rentowy, po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu 29 grudnia 2023r. wydał decyzję o ponownym przeliczeniu kapitału początkowego, w której do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjął podstawę wymiaru w wysokości 336,23 zł. Ponadto uwzględnił okresy składkowe w wymiarze 3 lat, 4 miesięcy i 18 dni, tj. 40 miesięcy, oraz współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31 grudnia 1998r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego, który wyniósł 25,17 %. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999r. wyniósł 18.456,79 zł. Do obliczenia wartości kapitału początkowego nie uwzględniono:

- okresu prowadzenia działalności gospodarczej od 12 kwietnia 1989r. do 30 czerwca 1989r. z powodu braku wskazania (...) oraz oznaczenia, w którym Oddziale/Inspektoracie ZUS były odprowadzane składki;

- okresu zatrudnienia w (...) (...) od 1 lipca 1989r. do 31 grudnia 1990r., ponieważ została przedstawiona tylko umowa o pracę z 1 lipca 1989r., która nie stanowi środka dowodowego, na podstawie którego można stwierdzić, że była wykonana, natomiast zakład pracy rozliczał się na podstawie deklaracji bezimiennych;

- okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. od 1 stycznia 1991r. do 31 stycznia 1994r., gdyż według poświadczenia A. M. nie figuruje jako pracownik we wskazanym okresie, a poza tym konto spółki było czynne tylko do lipca 1991r., natomiast złożone świadectwo pracy z 31 stycznia 1994r. nie spełnia wymogów formalnych, ponieważ nie zostało opatrzone pieczątką imienną osoby upoważnionej do wystawiania tego typu dokumentów;

- okresu zatrudnienia w (...) s.c. od 1 lutego 1994r. do 31 sierpnia 1996r., ponieważ według poświadczenia A. M. we wskazanym okresie nie figuruje jako pracownik płatnika oraz płatnik zatrudniał pracowników do 31 października 1994r. (decyzja z dnia 29 grudnia 2023r. – nienumerowane karty akt kapitałowych - tom I).

Decyzją z dnia 2 stycznia 2024r. organ rentowy dokonał przeliczenia emerytury, ustalając ostateczną wysokość. Do jej obliczenia uwzględnił nową wartość kapitału początkowego i ustalił ją na kwotę 554,84 zł (decyzja z dnia 2 stycznia 2024r. – nienumerowane karty a.e.).

Decyzją z dnia 6 maja 2024r. organ rentowy ponownie przeliczył kapitał początkowy A. M., przyjmując do wyliczenia okres zatrudnienia od 1 sierpnia 1990r. do 31 grudnia 1990r., a w decyzji z 7 maja 2024r. przeliczył emeryturę z uwzględnieniem nowej wartości kapitału początkowego (decyzja z dnia 6 maja 2024r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, decyzja z dnia 7 maja 2024r. o przeliczeniu emerytury – nienumerowane karty akt kapitałowych).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, przedstawionych przez ubezpieczonego, jak również wewnętrznych dokumentów ZUS (poświadczenia ubezpieczenia) oraz decyzji, mających walor dokumentów urzędowych, których wiarygodność nie budziła wątpliwości. Jedynym dokumentem, który został zakwestionowany przez organ rentowy było świadectwo pracy z 31 stycznia 1994r., ponieważ nie zostało opatrzone pieczątką imienną osoby upoważnionej do wystawienia tego typu dokumentów. Sąd z takim stanowiskiem Zakładu nie zgodził się jednak z przyczyn, które zostaną przedstawione w dalszej części.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły ponadto zeznania świadków: J. B., J. S. i L. M. oraz zeznania ubezpieczonego, którym Sąd dał wiarę, ponieważ są spójne, a poza tym ich treść odpowiada temu na co wskazują dokumenty zgromadzone w toku postępowania.

Oceniając zeznania świadków, Sąd miał na względzie, że świadkowie mieli wiedzę na temat pracy ubezpieczonego. J. B. współpracował z ubezpieczonym w (...) sp. z o.o. i wskazał, że w chwili, kiedy odchodził z pracy, to ubezpieczony nadal był zatrudniony w spółce. J. S. jest przyjacielem A. M. i odwiedzał go podczas pracy w firmach prowadzonych przez M. I.. Co prawda nie współpracował wówczas z ubezpieczonym, jednak bywając w miejscu zatrudnienia A. M., potwierdził, że ubezpieczony był tam zatrudniony. Z kolei świadek L. M. współpracował z ubezpieczonym w (...) s.c. Potwierdził, że widywał ubezpieczonego w trakcie jego zatrudnienia w tej spółce oraz że A. M. odbywał służbowe wyjazdy zagraniczne. Jeśli chodzi natomiast o zeznania ubezpieczonego, to uwzględniając ich zgodność z tym, co wynika z dokumentów i z zeznań świadków, Sąd dał im wiarę. Ubezpieczony w obszerny sposób opisał okoliczności zatrudnienia i wykonywania pracy w spornych okresach, potwierdzając to na co wskazują dokumenty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Z uwagi na wniosek organu rentowego, zawarty w odpowiedzi na odwołanie, Sąd w pierwszej kolejności rozważał, czy zachodziły w sprawie podstawy do odrzucenia odwołania. W myśl art. 477 ⁹ § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Ponadto w myśl art. 477 ⁹ § 3 k.p.c. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

Ocena czy przekroczenie terminu było nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawiona uznaniu sądu (wyrok SN z dnia 21 marca 2006r., III UK 168/05, Lex nr 277825). Do tego terminu nie mają zastosowania przepisy o przywróceniu terminu na zasadach ogólnych (art. 168 i następne k.p.c.) (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 1994r., III AUr 344/94, OSA 1995, Nr 1, poz. 9). W szczególności nie wydaje się postanowienia o przywróceniu terminu, a także w razie odrzucenia odwołania na podstawie art. 477 ⁹ § 3 k.p.c. ubezpieczonemu nie przysługuje wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 k.p.c. (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 1994r., III AUz 61/94, Prawo Pracy 1995, nr 5, s. 46).

Użyte w art. 477 ^{( 9)} § 3 k.p.c. sformułowanie "przyczyny niezależne" jest szersze od "braku winy strony" (art. 168 § 1 k.p.c.) i pozwala na uwzględnienie także niektórych przyczyn zawinionych (postanowienie SN z dnia 14 lutego 1996r., II URN 63/95, OSNAPiUS 1996, Nr 17, poz. 256). Jeżeli strona była należycie pouczona o trybie i terminie zaskarżenia decyzji organu rentowego, to wniesienie odwołania z kilkumiesięcznym opóźnieniem jest nadmiernym przekroczeniem terminu z przyczyn zależnych od odwołującego się (postanowienie SN z dnia 22 kwietnia 1997r., II UKN 61/97, OSNAPiUS 1998, Nr 3, poz. 104). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Szczecinie w orzeczeniu z dnia 11 kwietnia 2014r. (III AUz 31/14), wymienione w art. 477 ^{( 9)} § 3 k.p.c. przesłanki przyjęcia i rozpoznania odwołania mimo jego złożenia po upływie terminu muszą wystąpić łącznie. Zatem opóźnienie nie może być nadmierne i nie może wystąpić z przyczyn zależnych od odwołującego się.

W analizowanym przypadku A. M. wniósł odwołanie od decyzji z 27 lipca 2023r. w dniu 6 września 2023r., a więc w terminie. Co prawda, jak wynika z akt organu rentowego, pracownik ZUS skontaktował się z ubezpieczonym i ustalił, że ubezpieczony nie wnosi o przekazanie odwołania do sądu, jednak mimo tego nie ma podstaw, aby podzielić stanowisko, że do wniesienia odwołania doszło po terminie. Ubezpieczony wniósł o przekazanie odwołania do sądu we wniosku złożonym w dniu 29 grudnia 2023r., ale samo odwołanie złożył w dniu 6 września 2023r. Jak wyjaśnił w piśmie z 9 lutego 2024r., oczekiwał na odpowiedź ZUS w związku z tym odwołaniem, biorąc pod uwagę okoliczność, że do odwołania dołączył dokumenty. Kiedy organ rentowy nie ustosunkował się do tego, co w odwołaniu zawarł i co do niego dołączył, zdecydował o podjęciu interwencji i wnioskowaniu, by odwołanie, które skierował tylko do ZUS, zostało skierowane do sądu. W opisanej sytuacji do przekroczenia terminu nie doszło, a nawet, gdyby uznać, że datą złożenia odwołania jest dopiero dzień złożenia wniosku z 28 grudnia 2023r., to przekroczenie terminu nie nastąpiło z przyczyn zależnych od ubezpieczonego i nie było nadmierne. W związku z powyższym brak było podstaw do odrzucenia odwołania.

Sąd rozpoznał zarówno odwołanie od decyzji z 27 lipca 2023r., jak i odwołanie od decyzji z 29 grudnia 2023r., biorąc pod uwagę, że niezadowolenie z obu wskazanych decyzji i wolę ich zaskarżenia A. M. wyraził w piśmie z 9 lutego 2024r., a w przypadku decyzji z 27 lipca 2023r. nawet wcześniej, co było już przedmiotem analizy.

Kapitał początkowy, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r. poz. 1251), zwanej dalej ustawą emerytalną, ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1)  okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 174 ust. 3). Jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu (art. 174 ust. 3b).

Dokonując analizy zaskarżonych decyzji, a także argumentów, na jakie powoływały się strony, Sąd – poza cytowanymi przepisami - miał na względzie również regulacje określające sposób postępowania przed organem rentowym oraz dowody wymagane w tym postępowaniu, na jakie wskazuje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011r., Nr 237, poz. 1412). Zgodnie z § 21 ww. rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Z kolei zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności:

1)  legitymacja ubezpieczeniowa;

2)  legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

Należy jednak pamiętać, że w postępowaniu cywilnym w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe sąd nie jest związany ograniczeniami obowiązującymi w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wynikającymi z ww. rozporządzenia . W sprawie toczącej się przed sądem odwoławczym każdy istotny fakt może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007r., I UK 111/07). Wynika to z tego, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego lub jego przeliczenie mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny zatem obciążać wyłącznie ubezpieczonych, jednakże nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, jednakże zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007r. I UK 36/07; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006r., III AUa 1096/05).

W zaskarżonych decyzjach organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu do wyliczenia kapitału początkowego okresów zatrudnienia: w Przedsiębiorstwie (...) od 1 lipca 1989r. do 31 grudnia 1990r., w (...) sp. z o.o. od 1 stycznia 1991r. do 31 stycznia 1994r. i w (...) s.c. od 1 lutego 1994r. do 31 sierpnia 1996r. W toku postępowania doszło jednak do częściowego uwzględnienia żądania ubezpieczonego, gdyż organ rentowy w dniu 6 maja 2024r. wydał decyzję, w której ponownie przeliczył kapitał początkowy A. M., uwzględniając okres pracy od 1 sierpnia 1990r. do 31 grudnia 1990r. W opisanej sytuacji Sąd zastosował art. 477 ¹³ § 1 zd. 1 k.p.c. Przewiduje on, że zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd – przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony – powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. W przedmiotowej sprawie, skoro organ rentowy, wydając decyzję z 6 maja 2024r., uwzględnił częściowo roszczenie ubezpieczonego, to w tym zakresie postępowanie podlegało umorzeniu.

Uzasadniając stanowisko o braku możliwości uwzględnienia ubezpieczonemu pozostałych okresów zatrudnienia, organ rentowy wskazywał, że ubezpieczony w odniesieniu do pracy w (...) (...) przedstawił jedynie umowę o pracę, a ta nie może stanowić dowodu na to, że praca była wykonywana. Równocześnie organ rentowy powołał się na okoliczność, że zakład pracy rozliczał się na podstawie deklaracji bezimiennych. Natomiast, jeśli chodzi o okresy pracy ubezpieczonego w spółce (...) i spółce cywilnej (...), to ZUS, pomimo że A. M. przedstawił świadectwa pracy, wskazał że dokumenty te nie mogą stanowić potwierdzenia zatrudnienia, ponieważ ubezpieczony, jak i płatnicy składek, nie byli zgłoszeni do ZUS. Z kolei oświadczenia osób potwierdzających pracę ubezpieczonego nie są wystarczającym dowodem na jej potwierdzenie.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organu rentowego w odniesieniu do wszystkich wskazanych okresów. Przede wszystkim podkreślić należy, iż fakt, że pracodawca nie dopełnił swoich obowiązków i nie zgłosił A. M. do ubezpieczeń społecznych nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami w sytuacji, gdy stosunek pracy został nawiązany i był realizowany. Nadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie jest konieczne wykazanie przez pracownika, że za okres ten faktycznie były opłacone składki na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2007r., II UK 185/06, OSNP 2008, nr 9-10, poz. 143.). Zaliczanie okresów zatrudnienia do uprawnień emerytalnych i rentowych nie jest uzależnione od zgłoszenia osoby zatrudnionej do ubezpieczenia społecznego. Okres zatrudnienia, za który pracodawca nie opłacał należnych składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo istnienia obowiązku ich opłacania, jest zatem okresem składkowym w rozumieniu ustawy emerytalnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 27 lutego 2014r., III AUa 995/13, LEX nr 1461090.).

W przypadku ubezpieczonego o tym, że pozostawał w stosunku pracy z wymienionymi pracodawcami świadczą dokumenty – umowa o pracę z 1 lipca 1989r., umowa o pracę z 31 grudnia 1990r., a także świadectwa pracy z 31 stycznia 1994r. oraz z 31 sierpnia 1996r. Zarówno umowy o pracę, jak i świadectwa pracy wymienia rozporządzenie z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe, jako środki dowodowe potwierdzające okresy zatrudnienia, nie ma więc podstaw, aby organ rentowy dokumenty te lekceważył i pomijał. Umowa o pracę z 1 lipca 1989r., tak jak i inne dowody, potwierdza fakt, że ubezpieczony od ww. daty został zatrudniony w (...) (...) na czas nieokreślony. Według informacji ubezpieczonego zakończenie tego stosunku pracy nastąpiło z końcem roku 1990, zaś od 1 stycznia 1991r. ubezpieczony nawiązał stosunek pracy z (...) sp. z o.o. i potwierdzają to dokumenty. Organ rentowy w toku postępowania wskazał, że potwierdził okres pracy A. M. od 1 sierpnia 1990r. do 31 grudnia 1990r., ale ubezpieczony – jak wskazuje ww. umowa o pracę oraz jego zeznania i zeznania świadków - pracował wcześniej w Przedsiębiorstwie (...), które później przekształciło się spółkę (...). Okoliczność, że pracodawca tak jeden, jak i drugi (za wyjątkiem krótkiego okresu) nie zgłosił go do ZUS, z powodów, o których była mowa, nie ma znaczenia w sprawie. Istotne jest natomiast, że A. M. poprzez dokumenty i zeznania świadków wykazał istnienie stosunku pracy. Dotyczy to obu wskazanych pracodawców, jak i (...) s.c. Wskazana spółka, podobnie jak (...) (...) wystawiła ubezpieczonemu świadectwo pracy. W takiej sytuacji nie ma zatem podstaw, aby zatrudnienie A. M. kwestionować. Nie zmienia tego nawet ten argument, że płatnicy składek sami nie byli zgłoszeni w ZUS. Podobnie, jak sytuacja zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych, tak też zgłoszenie płatnika w ZUS, jest obowiązkiem ciążącym na płatniku. Pracownik nie ma wpływu na to, czy jego pracodawca wywiązuje się z tych obowiązków. Wobec tego tak w sytuacji, gdy nie zgłosi do ubezpieczeń pracownika, jak i wtedy, gdy sam jako płatnik nie jest zgłoszony w ZUS i nie odprowadza składek, pracownik nie może ponosić ujemnych konsekwencji z tym związanych, jeśli pozostawał w stosunku pracy. A. M. był związany umową o pracę z (...) (...), z (...) sp. z o.o. i z (...) s.c. Fakt, iż świadectwo pracy wstawione przez spółkę (...) nie zawiera pieczątki imiennej osoby upoważnionej do podpisu tego dokumentu, nie jest wadą, która ten dokument dyskwalifikuje. Po pierwsze, należy pamiętać, że w czasie, kiedy zakład pracy wystawił zakwestionowane świadectwo pracy, obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z 20 listopada 1974r. w sprawie świadectw pracy i opinii (Dz. U. z 1974r., Nr 45, poz. 269), w którym nie wskazano na wymóg opatrzenia świadectwa pracy pieczęcią imienną. Po drugie, z uwagi na okoliczność, że sytuacja ubezpieczonego nie jest odosobniona, w orzecznictwie na tle podobnych przypadków akcentuje się, że brak pieczątki imiennej nie pozbawia per se dokumentu waloru wiarygodności. Dokument taki podlega ocenie sądu, jak każdy inny środek dowodowy, stosownie do dyspozycji art. 233 k.p.c. Brak pieczątki imiennej nie oznacza, iż osoba dokonująca wpisu nie była upoważniona do podejmowania czynności w imieniu zakładu pracy; nie jest to też brak formalny dyskwalifikujący ważność dokumentu, tym bardziej jeśli dokument taki opatrzony jest pieczątką nagłówkową zakładu pracy, pieczątką i podpisem pracodawcy oraz/lub czytelnym podpisem upoważnionego pracownika (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2014r., III AUa 726/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2013r., III AUa 1770/12).

Analizując treść zakwestionowanego przez ZUS świadectwa pracy, Sąd miał na względzie, że dokument ten zawiera pieczęć nagłówkową zakładu pracy, natomiast w miejscu, gdzie powinna podpisać się osoba upoważniona, znajduje się także pieczątka oraz podpis. Co prawda nie jest to pieczątka imienna, jak wskazywał organ rentowy, ale okoliczność ta – zgodnie z tym, co zostało wskazane – nie dyskwalifikuje świadectwa pracy, szczególnie że fakt zatrudnienia ubezpieczonego w (...) sp. z o.o. potwierdza zawarta w dniu 31 grudnia 1990r. umowa o pracę na czas nieokreślony oraz świadkowie J. S. i J. B.. Składając zeznania przed sądem potwierdzili, że ubezpieczony był pracownikiem ww. spółki oraz (...) (...). Jeśli chodzi z kolei o okres pracy w (...) s.c., to na okoliczność tę wskazuje nie tylko świadectwo pracy, które nie zostało przez ZUS zakwestionowane, ale również zeznania świadka L. M. oraz oświadczenia jednego ze wspólników tej spółki (...), który – choć nie dysponuje dokumentami i nie podał konkretnych dat – to pamiętał, że A. M. pracował w (...) s.c.

Podsumowując, Sąd Okręgowy – nie zgadzając się ze stanowiskiem ZUS – na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone decyzje i do wyliczenia kapitału początkowego uwzględnił ubezpieczonemu okres pracy w Przedsiębiorstwie (...) od 1 lipca 1989r. do 31 lipca 1990r., okres pracy w (...) spółce z o.o. od 1 stycznia 1991r. do 31 stycznia 1994r. i okres pracy w (...) s.c. od 1 lutego 1994 do 31 sierpnia 1996r.

W toku postępowania ubezpieczony wniósł, by uwzględniony został również okres nauki w Policealnym Studium (...). Na dowód pobierania nauki przedstawił m.in. dyplom. Niemniej jednak ten okres nie mógł zostać zaliczony ani do okresów składkowych, ani do okresów nieskładkowych A. M., gdyż jak słusznie wskazywał organ rentowy tylko okres nauki w szkole średniej, jeżeli wiąże się z praktyczną nauką zawodu może być uwzględniony do stażu pracy, czy okres studiów wyższych. Natomiast nauka w studium nie jest wymieniona w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS, jako okres składkowy bądź nieskładkowy, dlatego odwołanie w tym zakresie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.