Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 października 2018r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Agnieszka Stachurska

Protokolant: Anna Bańcerowska

po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018r. w Warszawie

sprawy W. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W.

o wysokość kapitału początkowego i wysokość emerytury

na skutek odwołania W. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 24 listopada 2017 roku, znak: (...) (...) oraz

z dnia 27 listopada 2017 roku, znak: (...)

I.  umarza postępowanie w części w jakiej zaskarżona decyzja z dnia 24 listopada 2017 roku, znak: (...) (...) została zmieniona przez decyzję z dnia 14 czerwca 2018r., znak: (...) (...);

II.  umarza postępowanie w części w jakiej zaskarżona decyzja z dnia 27 listopada 2017 roku, znak: (...) została zmieniona przez decyzję z dnia 15 czerwca 2018r., znak: (...);

III.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

W. K. w dniu 2 stycznia 2018r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 27 listopada 2017r., znak: (...), przyznającej emeryturę.

Ubezpieczony zakwestionował fakt nieuwzględnienia przy wyliczaniu wysokości emerytury rzeczywiście otrzymywanego wynagrodzenia podczas zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w latach 1974 - 1979r. Podkreślił, że z powodu awarii centralnego ogrzewania cała dokumentacja płacowa z tego okresu uległa zniszczeniu. Odnosząc się do wysokości wówczas otrzymywanego wynagrodzenia wskazał, że w wydziale, w którym pracował jako zestrajacz obowiązywały wyższe zarobki w porównaniu do wynagrodzeń pozostałych pracowników. Podkreślił również, że był objęty wynagrodzeniem wynikającym z pracy w akordzie indywidualnym. Poza tym obowiązywała stawka za wykonanie telewizora marki R. (odwołanie, k. 3 - 4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy zacytował przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczące nabywania prawa do emerytury oraz obliczenia kapitału początkowego. Ponadto wskazał, że w dniu 24 listopada 2017r. została wydana decyzja o ponownym ustaleniu kapitału początkowego dla W. K.. Kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999r. wyniósł 85.800,77 zł. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyliczony z lat 1972 - 1985 oraz 1993 – 1998 wyniósł 44,37%. Następnie w dniu 27 listopada 2017r. nastąpiło wydanie zaliczkowej decyzji o przyznaniu W. K. od 1 października 2014r. prawa do polskiej kapitałowej emerytury.

Organ rentowy podkreślił, że do wyliczenia kapitału początkowego uwzględnił wszystkie udokumentowane polskie okresy ubezpieczenia W. K.. Wobec braku udokumentowanych zarobków pobieranych w okresie zatrudnienia w (...) Zakładach (...), na postawie art. 15 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, została przyjęta kwota minimalnego wynagrodzenia (odpowiedź na odwołanie z 25 stycznia 2017r., k. 6 - 11 a.s.).

Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018r. pełnomocnik ubezpieczonego doprecyzował, że odwołanie złożone przez W. K. dotyczy również decyzji z dnia 27 listopada 2017r. ponownie ustalającej wysokość kapitału początkowego ( protokół rozprawy z 11 kwietnia 2018r., k. 119 – 120 a.s.). Z kolei w piśmie procesowym z dnia 23 kwietnia 2018r. wskazał, że ubezpieczony kwestionuje fakt nie uwzględnienia do ustalenia wartości kapitału początkowego okresu zatrudnienia od 1986r. do 1988r. oraz okoliczność przyjęcia do postawy wymiaru składek kwoty minimalnego wynagrodzenia w okresach od 1972r. do 1973r. oraz od 1979r. do 1985r. W związku z tym wniósł o:

- zmianę decyzji poprzez uwzględnienie: okresów zatrudnienia od 1986r. do 1988r. oraz za okresy od 1972r. do 1973r. i od 1979r. do 1985r. faktycznego wynagrodzenia W. K.;

- uwzględnienie przez Sąd za lata 1977 – 1978 wynagrodzenia odpowiedniego, stosowanie do art. 322 k.p.c. ( pismo procesowe z 23 kwietnia 2018r., k. 131 – 132 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2018r. wskazał, że w dniu 14 czerwca 2018r. została wydana nowa decyzja o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, który wyniósł 143.075,13 zł. Natomiast w dniu 15 czerwca 2018r. wydana została decyzja o ponownym ustaleniu polskiej emerytury od 1 października 2017r. z wyrównaniem za okres od 1 października 2017r. do 30 czerwca 2018r. W związku z powyższym organ rentowy wniósł o umorzenie postępowania w zakresie w jakim zaskarżone decyzje zostały zmienione przez decyzje z 14 czerwca 2018r. i 15 czerwca 2018r. ( pismo procesowe z 18 czerwca 2018r., k. 146 – 147 a.s.).

Odnosząc się do stanowiska organu rentowego pełnomocnik ubezpieczonego w piśmie procesowym z 12 lipca 2018r. podtrzymał wcześniej sformułowane stanowisko i wniósł ponownie o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez uwzględnienie faktycznego, a nie minimalnego wynagrodzenia za lata 1979 – 1985 oraz o uwzględnienie za lata 1977 – 1978 wynagrodzenia odpowiedniego na podstawie art. 322 k.p.c. ( pismo procesowe z 12 lipca 2018r., k. 155 a.s.). Z kolei na rozprawie w dniu 13 lipca 2018r. wskazał, że odnośnie lat 1979 – 1985 strona odwołująca nie wnosi zastrzeżeń do wyliczeń ZUS, które zostały dokonane w nowych decyzjach. Natomiast za lata 1975 – 1978 wnosi o uwzględnienie wynagrodzeń odpowiednich zgodnie z art. 322 k.p.c. ( protokół rozprawy z dnia 13 lipca 2018r., k. 160 – 161 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W. K. (urodzony w dniu (...)) z zawodu technik – mechanik zatrudniony był:

⚫

od 2 września 1968r. do 22 czerwca 1971r. w Hucie (...) ( świadectwo pracy, k. 11 tom II a.r.);

⚫

od 1 lipca 1971 roku do 28 listopada 1989 roku w (...) Zakładach (...), z tym że w okresach od 16 lipca 1981r. do 16 stycznia 1982r. oraz od 26 listopada 1988r. do 28 listopada 1989r. przebywał na urlopie bezpłatnym ( świadectwo pracy, k. 12 tom II a.r.);

⚫

od 13 kwietnia 1993r. do 30 września 1997r. w Zakładzie Usługowo - Handlowym (...) w W. ( świadectwo pracy, k. 13 tom II a.r., pismo zUS z dnia 11 grudnia 2014r., k. 14 – 15 tom II a.r.);

⚫

od 1 stycznia 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku w (...) (...) Oddział w W. w wymiarze ½ etatu ( świadectwo pracy, k. 16 tom II a.r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 2 kwietnia 2014r., k. 18 i 21 tom II a.r.);

⚫

od 21 marca do 31 grudnia 1999 roku na umowę zlecenia w (...) sp. z o.o. w W. ( zaświadczenie, k. 24 a.s., rachunki, k. 25 – 34 a.s., raport miesięczny ZUS RMUA, k. 35 – 42 a.s.);

⚫

od 1 czerwca 2000 roku do 7 października 2000 roku w (...) Handlowym (...) ( świadectwa pracy, k. 43 – 46 a.s.);

⚫

od 1 lipca 2003r. do 20 listopada 2008r. u S. J. prowadzącego (...). J. (świadectwo pracy, k. 28 tom II a.r., zaświadczenie z 16 grudnia 2014r., k. 29 tom II a.r.);

⚫

od 26 listopada 2008r. do 27 lutego 2009r. w Szkole Podstawowej Nr (...) (...) w W. (świadectwo pracy, k. 30 tom II a.r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, k. 31 tom II a.r.);

⚫

od 8 czerwca 2010r. do 28 lutego 2011r. na podstawie umowy zlecenia w (...) spółka jawna w W. (zaświadczenie o zatrudnieniu z 13 grudnia 2012r., k. 32 tom II a.r.);

⚫

od 1 marca 2011r. do 30 kwietnia 2013r. oraz od 1 maja 2013r. do 10 lipca 2013r. w (...) sp. z o.o. (świadectwo pracy, k. 33 – 34 tom II a.r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, k. 35 – 36 tom II a.r.);

⚫

od 1 lipca 2013r. do 12 września 2013r. na podstawie umowy zlecenia w (...) sp. z o.o. (zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 18 września 2013r., k. 37 tom II a.r.).

W. K. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy:

⚫

od 25 stycznia 2000r. do 31 maja 2000r., z tym że prawo do zasiłku pobierał od 2 lutego 2000r. do 31 maja 2000r. (zaświadczenie z 12 maja 2015r., k. 42 tom II a.r.);

⚫

od 25 stycznia 2000r. do 1 czerwca 2000r., od 19 marca 2009r. do 7 czerwca 2010r. i od 23 września 2013r. (zasiłek pobierał: od 18 czerwca 2009r. do 31 grudnia 2009r., od 1 stycznia 2010r. do 19 marca 2010r., od 23 grudnia 2013r. do 31 grudnia 2013r. i od 1 stycznia 2014r. do 23 września 2014r.) (zaświadczenie z dnia 11 maja 2015r., k. 43 tom II a.r.).

W okresie zatrudnienia w (...) Zakładach (...) ubezpieczony pracował najpierw jako frezer, a od 22 lutego 1972r. jako stolarz polerownik. Później został przeniesiony do wydziału produkującego telewizory kolorowe na stanowisko zestrajacza, a następnie zestrajacza - brygadzisty. Jego przełożonym przez pewien czas był B. Ż., pracujący jako mistrz zmianowy, a potem jako starszy mistrz. Praca w wydziale, w którym pracował ubezpieczony, odbywała się w systemie zmianowym. Pracownicy wynagradzali byli w systemie akordowym, jedynie osoby z nadzoru miały stałą stawkę. B. Ż. zarabiał ok. 4.000 zł plus dodatki. Stawka jego wynagrodzenia zmieniała się jednak na przestrzeni lat. W każdym razie w większości pracownicy na niższych stanowiskach, wynagradzani w akordzie, zarabiali więcej niż B. Ż. i inni pracownicy nadzoru. Bywali jednak i tacy, których płaca była niższa od wynagrodzeń osób nadzorujących ( zeznania świadka B. M., k. 120 – 121 a.s., zeznania świadka M. A., k. 121 – 122 a.s., zeznania świadka B. Ż. , k. 161 – 162 a.s, zeznania W. K., k. 162 – 164 a.s.)..

Wynagrodzenie ubezpieczonego oraz innych osób pracujących na stanowisku zestrajacza w początkowym okresie było wyliczane w akordzie indywidualnym, a od 1979r. obowiązywał akord zespołowy. Kiedy obowiązywał akord indywidualny to był dzienny plan wykonania odbiorników, określony przez technologów. Plan ten dzielony był przez liczbę osób pracujących na stanowisku zestrajaczy czy końcowego zestrojenia i uzyskiwano dzienny indywidualny plan do wykonania, który wynosił około 10 odbiorników, z tym że jeśli kogoś w pracy nie było, to zdarzały się odstępstwa. Liczba faktycznie wykonywanych odbiorników w ciągu dnia wynosiła nawet 17-18 sztuk. Zależało to od wielu czynników. Zdarzało się również, że nie można było planu wykonać, gdyż zabrakło np. podzespołów. Wówczas bywały przestoje w pracy, ale potem pracownicy musieli nadrabiać i zdarzało się, że w związku z tym pracowali w godzinach nadliczbowych. Liczba takich nadgodzin była różna ( zeznania świadka B. M., k. 120 – 121 a.s., zeznania świadka M. A., k. 121 – 122 a.s., zeznania świadka B. Ż. , k. 161 – 162 a.s, zeznania W. K., k. 162 – 164 a.s.).

Stawka wynagrodzenia za jeden odbiornik wykonany zgodnie z planem była odgórnie ustalona. W przypadku wykonania odbiornika ponad plan, płacono trzykrotną stawkę. Wynagrodzenie poszczególnych zestrajaczy różniło się. Różnice wynikały m.in. z różnej wysokości premii, która była uznaniowa i wypłacano ją kwartalnie. Była również premia regulaminowa płacona co miesiąc. W 1979r. nastąpiła zmiana zasad wynagradzania. Wprowadzono akord zespołowy i stawki zaszeregowania. Ponadto były wypłacane dodatki w różnej wysokości, np. dodatek funkcyjny, dodatek za pracę w warunkach szkodliwych oraz deputaty węglowe, a także trzynasta i czternasta pensję. Z kolei za pracę w godzinach nadliczbowych pracownicy otrzymywali dodatkowe wynagrodzenie przy uwzględnieniu stawek obowiązujących w kodeksie pracy ( zeznania świadka B. M., k. 120 – 121 a.s., zeznania świadka M. A., k. 121 – 122 a.s., zeznania świadka B. Ż. , k. 161 – 162 a.s, zeznania W. K., k. 162 – 164 a.s.).

W dniu 12 września 2017r. W. K. złożył w organie rentowym wniosek
o emeryturę. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w pierwszej kolejności wydał w dniu 24 listopada 2017r. decyzję znak: (...) (...), w której ponownie ustalił wysokość kapitału początkowego na kwotę 85.800,77 zł. W decyzji wskazał, że do wyliczenia przyjęto okresy składkowe w łącznym wymiarze 25 lat, 1 miesiąca i 16 dni oraz nieskładkowe w wymiarze 18 dni, nie zostały zaś uwzględnione okresy od 16 lipca 1981r. do 16 stycznia 1982r. oraz od 26 listopada 1988r. do 28 listopada 1989r., gdyż w tych okresach ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym. Ponadto dokonując ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto wynagrodzenie minimalne za okres zatrudnienia w (...) Zakładach (...), ponieważ ubezpieczony nie złożył dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia. Następnie organ rentowy wydał w dniu 27 listopada 2017r. decyzję znak: (...), przyznającą ubezpieczonemu zaliczkę na poczet przysługującej mu emerytury, poczynając od daty nabycia uprawnień do emerytury, tj. od dnia 1 października 2017r. (wniosek o emeryturę z 12 września 2017r., k. 1-5 tom III a.r., decyzja ZUS w sprawie ustalenia kapitału początkowego z 24 listopada 2017r., k. 23 akt kapitałowych, decyzja ZUS w sprawie przyznania prawa do emerytury z 27 listopada 2017r., k. 25 a.r. tom III, stanowisko komórki merytorycznej, k. 27 tom III a.r.).

W. K. odwołał się od ww. decyzji organu rentowego (odwołanie, k. 3 - 4 a.s.). W toku postępowania sądowego, w związku z uzyskaniem kart wynagrodzeń W. K. za lata 1971-1973 i 1979-1988 oraz karty zasiłkowej z Archiwum (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał w dniu 14 czerwca 2017r. decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1.382,05 zł. Do jej obliczenia oraz do obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych od 1 stycznia 1979r. do 31 grudnia 1988r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 113,20%. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustalono w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 113,20% przez kwotę 1.220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (113,20% x 1.220,89 zł = 1382,05 zł). Jednocześnie do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto okresy składkowe w wymiarze 25 lat, 1 miesiąca i 16 dni, tj. 301 miesięcy oraz nieskładkowe w wymiarze 18 dni. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniósł 143.075,13 zł. Za okres zatrudnienia w (...) Zakładach (...) od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r., od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r. przyjęto wynagrodzenie w wysokości minimalnej z uwagi na brak kart wynagrodzeń. Następnie organ rentowy wydał w dniu 15 czerwca 2018r. decyzję znak: (...), ponownie ustalającą wysokość zaliczki na poczet emerytury, poczynając od daty nabycia uprawnień do emerytury, tj. od dnia 1 października 2017r. ( decyzja ZUS w sprawie ustalenia kapitału początkowego z 14 czerwca 2018r., k. 28-29 akt kapitałowych, decyzja ZUS w sprawie przyznania prawa do emerytury z 15 czerwca 2018r., k. 32 a.r. tom III).

Powyższych ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o powołane dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego oraz znajdujące się w aktach sprawy, których strony postępowania nie kwestionowały. Dodatkowo podstawę dokonanych ustaleń stanowiły częściowo zeznania świadków B. M. ( k. 120 – 121 a.s.), M. A. ( k. 121 – 122 a.s.), B. Ż. ( k. 161 – 162 a.s.) i zeznania ubezpieczonego ( k. 162 – 164 a.s.).

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków B. M. ( k. 120 – 121 a.s.), M. A. ( k. 121 – 122 a.s.) oraz B. Ż. ( k. 161 – 162 a.s.) jedynie w takim zakresie, w jakim informacje płynące z zeznań tych osób były ze sobą spójne i wzajemnie się uzupełniały. Sąd miał na uwadze, że wszyscy przesłuchani świadkowie byli w przeszłości pracownikami (...) Zakładów (...) i przepracowali w tym zakładzie pracy co najmniej kilkanaście lat, w związku z tym zeznania w części, w jakiej przedstawiali ogólnie zasady pracy w zakładzie oraz zasady wynagradzania i premiowania pracowników, były wiarygodne.

Oceniając zeznania świadka B. Ż. Sąd miał na uwadze, że świadek pracował na innym stanowisku pracy niż ubezpieczony, co w konsekwencji łączyło się również z innym sposobem wynagradzania. B. Ż. był mistrzem zmianowym i starszym mistrzem i jak wskazał, otrzymywał stałe wynagrodzenie zasadnicze, do którego przysługiwał mu dodatek funkcyjny oraz inne dodatki. Jego wynagrodzenie nie było zatem uzależnione od ilości wykonanych telewizorów, jak to miało miejsce w przypadku ubezpieczonego. Poza tym, choć świadek dość szczegółowo opisał jak kształtowało się jego wynagrodzenie w okresie zatrudnienia w ww. zakładzie pracy, odwołując się do dokumentów, które posiada, to jednak nie był w stanie podać szczegółowych informacji na temat wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w okresach od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r. oraz od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r. Na podstawie zeznań tego świadka udało się uzyskać ogólne informacje na temat systemu wynagradzania zestrajaczy w (...) Zakładach (...) i w tym zakresie Sąd ocenił je jako wiarygodne i przydatne. Podobnej oceny Sąd dokonał w przypadku zeznań B. M.. Zeznania te były wiarygodne w zakresie, w jakim świadek opisała ogólne zasady wynagradzania w (...) Zakładach (...). Jednocześnie jednak przyznała, że pracowała na innym stanowisku niż ubezpieczony. Choć swoje obowiązki przez pewien czas wykonywała w tym samym miejscu, w którym pracował W. K., to jednak zajmowała stanowisko technologa. Wobec tego nie była wynagradzana wedle takich zasad jak ubezpieczony, a po wprowadzeniu grup zaszeregowania, miała też inną grupę zaszeregowania niż W. K.. Zeznania B. M., choć ogólnie opisujące zasady wynagradzania zestrajaczy i wiarygodne w tej części, nie były zatem przydatne i wiarygodne w części, w której świadek wskazywała na kwoty wynagrodzeń zestrajaczy.

Zeznania świadka M. A. były wiarygodne w zakresie, w jakim pozostawały zbieżne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a więc odnośnie ogólnych zasad wynagradzania zestrajaczy. Jeśli chodzi zaś o szczegóły, to świadek nie pamiętał wszystkich okoliczności i faktów, których dotyczyły pytania zadawane w trakcie przesłuchania. Świadek, który pracował z ubezpieczonym w tej samej brygadzie od ok. 1975r. nie potrafił przypomnieć sobie przede wszystkim, w jakim okresie wykonywali pracę w akordzie indywidualnym, a w jakim w akordzie zespołowym. Nie był też w stanie wyjaśnić jak była liczona pensja w akordzie zmianowym, a jak w akordzie indywidualnym. W tej sytuacji wszelkie wartości i liczby podane przez świadka, także z uwagi na znaczny upływ czasu, miały charakter szacunkowy i nie stanowiły elementu dokonanych ustaleń.

Zeznania ubezpieczonego, które potwierdziły w części dokumenty oraz świadkowie, w takim zakresie, jak w przypadku świadków, zostały ocenione jako zasługujące na wiarę i w tym zakresie były podstawą dokonanych ustaleń.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Postępowanie w sprawie odwołania W. K. w części podlegało umorzeniu, zaś w pozostałym zakresie Sąd odwołania oddalił.

Z uwagi na przedmiot sporu tytułem wstępu podkreślania wymaga, że W. K., jako osobie urodzonej pod dniu 31 grudnia 1948r., przysługuje prawo do emerytury w myśl art. 24 i następnych ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 t.j.), zwanej dalej ustawą emerytalną. Wymieniony przepis art. 24 wskazuje, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Zasady obliczania wysokości emerytury określonej w art. 24 zostały ustalone w art. 25-26 ustawy emerytalnej. W myśl art. 26 emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 ustawy. Z kolei z art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

W świetle zacytowanych przepisów jednym z podstawowych elementów obliczenia wysokości przyznanej ubezpieczonemu emerytury jest kapitał początkowy. Zgodnie z art. 173 ust. 1-3 ustawy emerytalnej ustala się go dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 dla osób w wieku 62 lat. Jego wartość ustala się na dzień wejścia w życie ustawy. Z kolei w myśl art. 174 ust. 1 i 2 w/w ustawy, wyliczenia kapitału dokonuje się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Ustala się podstawę wymiaru w oparciu o zasady określone w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, to jest z okresu kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 15 ust. 1) bądź z okresu 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6). Ponadto, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1)  okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3)  okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Sąd, rozpoznając odwołanie W. K., podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do konieczności zastosowania art. 477 ¹³ § 1 k.p.c. Wskazany przepis stanowi, że zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zaskarżonego orzeczenia przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części.

W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 14 czerwca 2018r. w sprawie ponownego ustalenia kapitału początkowego oraz decyzją z 15 czerwca 2018r. w sprawie przyznania prawa do emerytury, zmienił decyzje zaskarżone przez W. K. w ten sposób, że przyjął do wyliczenia wartości kapitału początkowego wysokość wynagrodzenia uzyskanego przez ubezpieczonego w latach 1971-1973 (z wyjątkiem okresu od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r.) oraz 1979-1988, ustaloną na podstawie kart wynagrodzeń. Powyższa okoliczność wynika wprost ze stanowiska organu rentowego przedstawionego w piśmie procesowym z 18 czerwca 2018r. ( k. 146 – 148 a.s.), w którym ZUS wskazywał na dokonanie powyższej zmiany, a także z analizy decyzji z 14 czerwca 2018r. oraz z 15 czerwca 2018r. W decyzjach oraz dokumentach stanowiących załączniki do decyzji organ rentowy, z uwagi na fakt, że karty płac nie obejmowały całego okresu zatrudnienia, bowiem część dokumentacji uległa zniszczeniu, za okresy od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r. i od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r., na podstawie art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej, przyjął wynagrodzenie minimalne, zaś za pozostałe sporne lata uwzględnił płace wskazane w kartach wynagrodzeń. W konsekwencji w odniesieniu do lat 1979 – 1988 żądanie W. K. zostało zaspokojone. W tym zatem zakresie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania na podstawie art. 477 ^{( 13)} § 1 k.p.c., o czym Sąd orzekł w pkt I i II wyroku.

Wobec powyższego sporny pozostawał nadal okres od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r. oraz od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r. Ubezpieczony ponadto, wskazywał w toku postępowania na brak uwzględnienia okresu zatrudnienia od 1986r. do 1988r. Sposób sformułowania zarzutu w tej części (k. 131 – 132 a.s.) może sugerować, że organ rentowy ww. okres w ogóle pominął, nie uwzględniając go do okresów składkowych. Tymczasem analiza zaskarżonej decyzji, w tym wykazu wprowadzonych okresów ubezpieczonego, wskazuje że ww. lata zostały uwzględnione, za wyjątkiem tego okresu, kiedy W. K. korzystał z urlopu bezpłatnego. Okres ten przypadał od 26 listopada 1988r. do 28 listopada 1989r. i nie mógł być zaliczony, ponieważ okres urlopu bezpłatnego, nie jest ani okresem składkowym, ani okresem nieskładkowym. Natomiast w pozostałej części okresu oznaczonego przez ubezpieczonego, a więc od stycznia 1986r. do 25 listopada 1988r. okres zatrudnienia w (...) Zakładach (...), został przyjęty do wyliczenia kapitału początkowego. Zarzut ubezpieczonego we wskazanym zakresie, którego precyzyjnie nie sformułował, był więc bezzasadny.

Podobnie Sąd ocenił stanowisko ubezpieczonego w zakresie, w jakim wskazywał na konieczność uwzględnienia zarobków z lat, za które nie zachowały się karty wynagrodzeń. Organ rentowy, dokonując zmiany decyzji w części, podnosił, że z uwagi na brak dokumentacji płacowej za okres od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r. oraz od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r. nie ma możliwości uwzględnienia innego wynagrodzenia niż minimalne. Ubezpieczony natomiast zeznał, że jego wynagrodzenie w tym okresie wahało się pomiędzy 7.000 a 13.000 zł. Poza zeznaniami ubezpieczonego Sąd przeprowadził również dowód z zeznań świadków oraz dokumentacji kadrowej nadesłanej z Archiwum (...). Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że ubezpieczony nie wykazał wysokości otrzymywanego wynagrodzenia w sposób na tyle precyzyjny, aby było możliwe dokonanie zmiany zaskarżonych decyzji. Przyczyną takiego stanu rzeczy był nie tylko brak świadomości samego ubezpieczonego co rzeczywistej wysokości zarobków osiąganych w spornym okresie zatrudnienia w (...) Zakładach (...) (określanych „około”), lecz również istotne braki w przedłożonej w toku postępowania dokumentacji kadrowo-płacowej ubezpieczonego, a także wątpliwości co do treści niektórych z dokumentów, które czyniły niejasnym sposób ustalenia wynagrodzenia ubezpieczonego przez jego byłego pracodawcę. W takiej sytuacji zasadne było zastosowanie art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej. Wskazany przepis stanowi, że jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej).

Szczegółowy tryb postępowania w sprawach ustalania prawa do świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie emerytalnej został określony w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011r. nr 237, poz. 1412). Stosownie do przepisu § 10 ust. 1 powyższego rozporządzenia, osoba ubiegająca się o emeryturę powinna przedstawić dokumenty stwierdzające okresy zatrudnienia uzasadniające prawo do świadczeń oraz ich wysokość. Z kolei zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia, środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Aby potwierdzić wysokość wynagrodzenia otrzymywanego w danym okresie zatrudnienia wymagane jest przedłożenie dokumentów wymienionych w § 21 cytowanego wyżej rozporządzenia. W odniesieniu do podstawy wymiaru składki ubezpieczeniowej
w postaci wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy, brak odpowiedniej dokumentacji płacowej i innych dokumentów, takich jak wpisy w książeczce ubezpieczeniowej, przeważnie uniemożliwia prawidłowe ustalenie wysokości takiego wynagrodzenia za pomocą innych środków dowodowych. Jest to bowiem trudne z uwagi na szczegółowość takich danych przy znacznej najczęściej odległości czasowej. Zaliczenie zaś nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyrok Sądu Najwyższych z 9 stycznia 1998r. II UKN 440/97). Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w postępowaniu odwoławczym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma ograniczeń co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków i w myśl art. 473 k.p.c. wysokość wynagrodzenia może być dowodzona wszelkimi dostępnymi dowodami przewidzianym w Kodeksie postępowania cywilnego. Rzeczą sądu jest natomiast ocena wiarygodności przedstawionych w toku postępowania dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 1997r. II UKN 186/97, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 marca 1997r. III AUa 105/97). Mimo braku ograniczeń dowodowych w postępowaniu przed sądami ubezpieczeń społecznych nie można jednak zapominać, że wysokość zarobków stanowiących podstawę wyliczenia składki na ubezpieczenia społeczne nie może być ustalana w sposób hipotetyczny, przybliżony, oparty jedynie na domniemaniu czy uprawdopodobnieniu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007r., III AUa 482/07, Apel. - W-wa 2008, nr 1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2007r., I UK 36/07, LEX nr 390123; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2013r., II UK 315/12, LEX nr 1375196; wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie: z dnia 14 sierpnia 2012r., III AUa 322/12, LEX nr 1213861; z dnia 4 października 2012r., III AUa 305/12, LEX nr 1223273; z dnia 19 grudnia 2012r., III AUa 1009/12, LEX nr 1237287; wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: z dnia 5 października 2012r., III AUa 565/12, LEX nr 1223165 i z dnia 22 stycznia 2013r., III AUa 1244/12, LEX nr 1280044; wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 sierpnia 2013r., III AUa 459/13, LEX nr 1363361). Zadaniem Sądu w sprawach o wysokość emerytury czy kapitału początkowego jest więc dokładne ustalenie wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez ubezpieczonego w danym okresie. Zarobki za poszczególne miesiące i wybrane lata kalendarzowe muszą być wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, w ściśle określonej kwotowo wysokości.

Powołane okoliczności, zdaniem Sądu, skutecznie ograniczały możliwość ustalenia rzeczywistej wysokości pobieranego przez W. K. wynagrodzenia w (...) Zakładach (...). Na podstawie zgromadzonych dowodów Sąd ustalił, że wysokość wynagrodzenia przysługującego ubezpieczonemu u ww. pracodawcy, nie była jednolita i niezmienna przez cały okres zatrudnienia, ulegała zamianom, inne były też stawki i systemy wynagradzania. Ponadto, co istotne, występowały różnice w wysokości wynagrodzeń pomiędzy poszczególnymi miesiącami. Nie była więc możliwa do ustalenia i przyjęcia kwota, którą można byłoby przyjąć jako stale wypłacaną w kolejnych miesiącach spornego okresu. Dodatkowo Sąd miał trudności z ustaleniem, od kiedy W. K. został zestrajaczem. Taka informacja nie została zawarta w świadectwie pracy, które tylko wymienia kolejno zajmowane stanowiska, a w dokumentach przekazanych przez Archiwum brak jest umów o pracę bądź dokumentów potwierdzających przeniesienie na inne stanowisko. Jedynie w kartach wynagrodzeń, które się zachowały, w górnej części w rubrykach opisujących charakter zatrudnienia, zostały wskazane stanowiska ubezpieczonego z oznaczeniem daty zatrudnienia „od dnia” i „do dnia”. Na tej podstawie, odwołując się do karty wynagrodzeń za 1979 rok, można byłoby ustalić jako najwcześniejszą wskazywaną w dokumentach, datę 16 sierpnia 1976r. jako tę, w której ubezpieczony objął stanowisko zestrajacza. W takiej sytuacji, przy założeniu, że od ww. daty W. K. zaczął swą pracę jako zestrajacz, zeznania jego i świadków opisujące sposób wynagradzania na ww. stanowisku, mogłyby się odnosić tylko do części spornego okresu, a mianowicie od 16 sierpnia 1976r. do 31 grudnia 1978r. W okresie wcześniejszym ubezpieczony był natomiast stolarzem – polerowaczem i też – jak wskazuje karta wynagrodzeń z 1972r. – był wynagradzany w akordzie. Trudno jednak w oparciu tylko o wspomnianą kartę wynagrodzeń ustalić, jak ten akord był wyliczany. W każdym razie zachowane dokumenty tego nie obrazują, również przesłuchani świadkowie na te okoliczności nie wskazywali. Poza tym płaca ubezpieczonego również na stanowisku stolarza polerowacza – jak wskazuje karta wynagrodzeń za 1972r. – była różna. Wahała się jednak nie w takich granicach, jakie w zeznaniach oznaczył ubezpieczony i świadkowie, ale znacznie niższych. Z karty wynagrodzeń za 1972r., a także za 1973r. wynika, że W. K. otrzymywał kwoty od ok. 1.000 zł do ponad 2.000 zł. Nigdy jednak jego wynagrodzenie nie sięgało kwoty 7.000 zł. Nie zdarzyło się również, by było wyższe niż 10.000 zł. Oczywiście można założyć, że w latach kolejnych, za które karty wynagrodzeń się nie zachowały, wzrastało, nie wiadomo jednak jak dokładnie.

W orzecznictwie wskazuje się na dopuszczalność uwzględnienia w postępowaniu o ustalenie wysokości świadczenia jako dowodu pośredniego dokumentacji płacowej współpracowników wnioskodawcy w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie przedłożyć stosownych zaświadczeń o wynagrodzeniu, pod warunkiem, że współpracownicy byli zatrudnieni na stanowisku tożsamym do stanowiska wnioskodawcy oraz w pokrywającym się okresie zatrudnienia w zakładzie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2006r., I UK 115/06). Taka okoliczność nie wystąpiła jednak w przypadku świadków przesłuchanych w przedmiotowej sprawie, na których powoływał się ubezpieczony. (...) tak B. Ż. był zatrudniony na innym stanowisku i obejmował go inny system wynagradzania, B. M. również pracowała na innym stanowisku i w innej brygadzie. Z kolei świadek M. A. choć pracował z ubezpieczonym w tej samej brygadzie oraz na tym samym stanowisku, to jednak jego zeznania nie były wystarczające dla ustalenia wynagrodzenia, jakie on sam otrzymywał oraz jakie wypłacano W. K.. Poza tym, niemniej istotna jest okoliczność, że zestrajacze dostawali wynagrodzenia, które wysokością różniły się. Nie można więc założyć, że jeśli pewną kwotę otrzymywał M. A. (nie została jednak przedstawiona jego dokumentacja z okresu, za który karty wynagrodzeń ubezpieczonego się nie zachowały), to taka sama była wypłacona ubezpieczonemu. Podkreślić należy, że stosunek pracy ma zawsze charakter indywidualny, określone warunki zatrudnienia mają charakter niepowtarzalny, ponieważ zostały ustalone między pracodawcą i konkretnym pracownikiem. Uśrednione obliczenie wysokości wynagrodzenia, oparte na wynagrodzeniu otrzymanym przez innych pracowników, nie może zatem oddać indywidualnych cech właściwych dla danego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2007r., I UK 36/07).

Zaakcentowania wymaga również, że choć przesłuchani świadkowie podawali w zaokrągleniu stawki obowiązujące za jeden telewizor kolorowy, to nie mogło to zostać uznane za wystarczające do ustalenia wysokości wynagrodzenia przysługującego ubezpieczonemu w spornym okresie zatrudnienia. Wynika to choćby z tego, że nie została ustalona liczba odbiorników wytworzonych w poszczególnych miesiącach i dniach spornego okresu. W związku z tym dokonanie wyliczenia, które mogłoby stanowić podstawę wyliczenia na nowo kapitału początkowego, nie było możliwe.

W ocenie Sądu ubezpieczony nie wykazał również, że w jakim wymiarze podczas zatrudnienia w (...) Zakładach (...) pracował w godzinach nadliczbowych. Z zeznań przesłuchanych świadków wynika, że fakt pracy nadliczbowej miał miejsce, nie można było jednak ustalić liczby godzin nadliczbowych w poszczególnych okresach ani wysokości dodatku należnego za godziny nadliczbowe. To z kolei uniemożliwiało dokonanie przeliczeń zgodnie z wnioskiem ubezpieczonego. W tym kontekście istotny jest wyrażany w orzecznictwie pogląd, że wymóg udokumentowania roszczeń w sposób szczególny odnosi się do kwestii pracy w godzinach nadliczbowych Nadgodziny muszą być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości. Rzeczą ubezpieczonego jest jedynie wskazanie ilości godzin i konkretnych dni, w jakich były wykonywane. Jeśli nie ma na listach płac odnotowanych nadgodzin, to nie można ich hipotetycznie przeliczać, czy też uśredniać (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 12 lutego 2013r., III AUa 790/12).

W sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 322 k.p.c., gdyż przepisy ubezpieczeń społecznych, w tym zasady ustalania wysokości emerytury, są regulowane normami bezwzględnie obowiązującymi, a prawo materialne nie przynależy do gałęzi prawa cywilnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 6 października 2015r., sygn. akt III AUa 712/15). Poza tym istotne jest również, że orzekanie bez ścisłego udowodnienia żądania na podstawie art. 322 k.p.c. w sprawach dotyczących roszczenia o zasądzenie dochodów, jest dozwolone jedynie w przypadku roszczeń wynikających z przepisów Kodeksu cywilnego. Tymczasem żądanie ubezpieczonego ma podstawę prawną w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stosownych rozporządzeń i nie mogło być uwzględnione przy zastosowaniu omawianego przepisu.

Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego nie zostało wykazane w toku niniejszego postępowania jakie faktycznie wynagrodzenie otrzymywał ubezpieczony w okresie od 1 lipca 1971r. do 17 października 1971r. i od 1 stycznia 1974r. do 31 grudnia 1978r., a w konsekwencji nie było podstaw do zmiany zaskarżonych decyzji w tym zakresie.

Odnosząc się do zarzutu W. K., że organ rentowy przyjął do ustalenia kapitału początkowego niekorzystny dla niego wariant, Sąd ocenił ten zarzut jako niezasadny. W ocenie ubezpieczonego do obliczenia wwpw powinny zostać uwzględnione lata 1975-1979 i to byłoby dla niego korzystniejsze. Biorąc jednak pod uwagę, że za te lata ubezpieczony nie udowodnił faktycznie otrzymywanego wynagrodzenia, przyjęcie tego okresu byłoby zdecydowanie mniej korzystne. Zgodnie z wyliczeniami organu rentowego przedstawionymi w piśmie procesowym z 7 sierpnia 2018r., których strona odwołująca nie kwestionowała, również wariant wyliczenia wwpw z 20 lat wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniom przed 1999r. – zastosowany przy wyliczaniu kapitału początkowego we wcześniejszych decyzjach – nie jest dla ubezpieczonego korzystniejszy ( k. 169 - 170 a.s.). Organ rentowy wybrał zatem ten, który daje W. K. możliwość uzyskania wwpw kapitału początkowego i wyliczenia kapitału początkowego o wartości najwyższej z możliwych.

W opisanych okolicznościach Sąd Okręgowy ocenił odwołanie W. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 27 listopada 2017r. oraz z 24 listopada 2017r. jako niezasadne w części, w jakiej postępowanie nie zostało umorzone. Z tych też względów Sąd Okręgowy w punkcie III sentencji wyroku orzeczono o oddaleniu odwołania w pozostałym zakresie, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

(...)