Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

25 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XXV Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Beata Taradajczyk
Protokolant:	Michał Deorocki

po rozpoznaniu 18 września 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa powoda Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej w W.

przeciwko pozwanemu (...) spółce akcyjnej w W.

o zapłatę

1. oddala powództwo,

2.uznaje, że pozwany wygrał proces w całości i, że powód winien ponieść koszty procesu w całości, a szczegółowe rozliczenie kosztów pozostawia referendarzowi sądowemu po prawomocności wyroku.

Sygn. akt XXV C 292/24

UZASADNIENIE

Powód Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna w W. pozwem złożonym przeciwko (...) spółce akcyjnej w W. wniósł o zasądzenie od pozwanej 2.563.965,68 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 27 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty i o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.

Powód wskazał, że strony łączy umowa subwencji finansowej z 4 maja 2020 r. We wniosku o zawarcie umowy oraz umowie pozwana spółka oświadczyła, że spełnia kryteria uzyskania subwencji, tj. posiada status małego lub średniego przedsiębiorcy. Na podstawie umowy pozwanej przyznano i wypłacono kwotę opiewającą na łączną kwotę 3.500.000 zł. W związku ze złożeniem przez pozwaną spółkę oświadczenia o rozliczeniu Subwencji Finansowej powód podjął decyzję w sprawie zwolnienia pozwanej z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej w wysokości 50%. Pozostałą do zapłaty wartość Subwencji, tj. 50% powód rozłożył pozwanej na raty. Tuż po podjęciu takiej decyzji powód zaczął weryfikację oświadczeń składanych przez beneficjentów przy składaniu wniosku o udzielenie subwencji finansowej, korzystając z uprawnienia przyznanego na podstawie § 3 ust 6 zd. 1 regulaminu. W toku ww. następczej weryfikacji powód ustalił, że pozwana spółka tworzy grupę kapitałową z (...) SA, (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., (...), (...)Gmbh (Niemcy), (...) sp. z o.o., Przedsiębiorstwo (...) (Ukraina), (...)(Czechy), (...) (Wielka Brytania), S. A. (Szewcja). Powód ustalił również, że pozwana i podmioty z nią powiązane w okresie co najmniej dwóch pełnych lat obrotowych przed złożeniem wniosku o subwencję zatrudniali więcej niż 250 pracowników. Na dzień złożenia wniosku o subwencję pozwana nie posiadała statusu mikro-, małego, średniego przedsiębiorcy (MŚP) w rozumieniu § 10 ust. 3 Regulaminu i Załącznika I do Tymczasowych Ram Pomocy. W związku z tym po stronie pozwanej powstał umowny obowiązek zwrotu udzielonej subwencji. Pozwana została wezwana do zwrotu subwencji. Jako podstawę prawną żądania powództwa powód wskazał przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 471 k.c.) (pozew, k. 3-20)

Pozwana (...) spółka akcyjna w W. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Pozwana spółka przyznała, że subwencja finansowa była adresowana do mikro-, małych i średnich przedsiębiorców (MŚP). Jednocześnie wskazała, że zaprzecza, aby zarówno umowa subwencji, jak i jakiekolwiek inne materiały dostępne w dacie złożenia przez pozwaną wniosku oraz zawarcia umowy przez strony, w sposób jednoznaczny określały kryteria definiowania przedsiębiorcy jako MŚP na potrzeby zakwalifikowania do programu Tarczy Finansowej oraz uzyskania subwencji. W chwili składania wniosku o udzielenie subwencji finansowej pozwana spółka nie posiadała wiedzy, że przy ocenie spełnienia kryteriów kwalifikacyjnych, oprócz danych dotyczących bezpośrednio samej spółki, należało również uwzględnić informacje dotyczące innych powiązanych podmiotów, w szczególności spółek zależnych. Pozwana podniosła, że gdyby posiadała świadomość takiego sposobu kwalifikacji przedsiębiorcy, nie złożyłaby wniosku w ramach programu przeznaczonego dla MŚP, lecz skorzystałaby z instrumentów przewidzianych w ramach Tarczy Finansowej dla dużych przedsiębiorstw, co pozwoliłoby jej uzyskać znacząco wyższe wsparcie finansowe.

Nadto, pozwana spółka wskazała, że brak jej wiedzy w zakresie zasad kwalifikacji przedsiębiorców do programu nie wynikał z zaniechania zapoznania się z warunkami udzielenia subwencji, lecz był następstwem wprowadzenia jej w błąd przez powoda w zakresie sposobu rozumienia pojęcia MŚP na potrzeby programu Tarczy Finansowej. Pozwana wskazała, że o możliwości niezakwalifikowania spółki (...) do programu skierowanego do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw dowiedziała się dopiero w grudniu 2023 r., po otrzymaniu wezwania do zapłaty. Na poparcie swojego stanowiska powołała się na fragment przewodnika dla mikro-, małych i średnich firm po Tarczy Finansowej PFR - opis programu i warunki finansowania oraz na treść pisma (...) z 6 grudnia 2023 r. stanowiącego odpowiedź na przedsądowe wezwanie do zapłaty PFR (z potwierdzeniem nadania). Pozwana spółka wskazała, że otrzymane środki finansowe zostały w całości przeznaczone na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej oraz na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników. Podkreśliła przy tym, że złożyła wniosek o udzielenie subwencji finansowej oraz stosowne oświadczenie dotyczące spełniania kryteriów uprawniających do uzyskania tego rodzaju wsparcia w dobrej wierze. Pozwana zaznaczyła, że jej działaniu nie towarzyszył zamiar wprowadzenia w błąd żadnego z podmiotów uczestniczących w toku tego postępowania. (odpowiedź na pozew, k.173-180).

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

(...) SA w W. tworzy grupę spółek. Pozwana spółka jest głównym dostawcą dla służb mundurowych w zakresie dostarczania odzieży ochronnej o dużym skomplikowaniu technologicznym do służb wojska, policji, SKW, CBA i ABW. W momencie składania wniosku przez pozwaną i zawierania umowy przez strony spółka (...) zatrudniała maksymalnie ok. 140 osób, w związku z czym pozwana oświadczyła, że na dzień zawierania umowy subwencji była „małym lub średnim przedsiębiorą”. Zmiany Regulaminu PFR nastąpiły dopiero po podpisaniu umowy przez strony. Pozwana przy określaniu liczby zatrudnionych pracowników nie brała pod uwagę liczby pracowników zatrudnionych przez spółki zależne, ponieważ Regulamin Programu 1.0 obowiązujący na dzień zawarcia umowy nie informował o takiej konieczności.

Dowód: przesłuchanie przedstawiciela pozwanej - k. 318, preambuła umowy nr (...) z 4 maja 2020 r. – k. 56.

Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna w W. jest należącą do Skarbu Państwa spółką, której przedmiotem przeważającej działalności jest działalność firm centralnych (head offices) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych. Spółka ta stosownie do przepisów ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju z Bankiem (...), Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości, (...) spółką akcyjną, Polską Agencją Inwestycji i Handlu spółką akcyjną oraz Agencją Rozwoju Przemysłu spółką akcyjną tworzy „System Instytucji Rozwoju” .

Dowód: wydruk z KRS - k.23-29.

Z początkiem roku 2020 w związku z pandemią COVID-19 doszło w kraju do znacznych zakłóceń gospodarczych spowodowanych między innymi wprowadzanymi restrykcjami sanitarnymi mającymi zapobiec rozwojowi epidemii. Zakłócenia gospodarcze spowodowały istotny spadek aktywności gospodarczej.

Z uwagi na potrzebę przeciwdziałania negatywnym skutkom gospodarczym panującej epidemii na podstawie uchwały Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r. w sprawie „Tarczy Finansowej Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” (dalej: „Program”) ustanowiono program rządowy mający na celu realizację podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki, w szczególności poprzez zapewnienie płynności i stabilności finansowej oraz ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli. Program kierowany był do beneficjentów, którzy łącznie wytwarzali istotną część polskiego PKB. Program miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości beneficjentów i zwolnień pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19.

Zasady Programu zostały zatwierdzone na mocy decyzji Komisji Europejskiej z 27 kwietnia 2020 r. C(2020) 2822, State Aid SA.56996 (2020/N) – Poland. Realizacja Programu została natomiast powierzona Polskiemu Funduszowi Rozwoju SA (dalej: PFR) na podstawie art. 21a ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju oraz umowy między Skarbem Państwa a PFR.

Zasady rozpatrywania wniosków zostały zawarte w dokumencie w postaci „Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” (dalej: Regulamin). Wersja pierwotna Regulaminu obowiązywała od 28 kwietnia 2020 r., zaś wersja zmieniona została przyjęta 13 maja 2020 r. z datą wejścia w życie 28 maja 2020 r.

okoliczność bezsporna,

Dowód: Regulamin ubiegania się udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm” – k. 34

Szczegółowe warunki wsparcia finansowego oraz zobowiązania beneficjenta programu określała umowa subwencji finansowej zawierana między PFR a przedsiębiorcą ubiegającym się o subwencję finansową. Integralną część umowy subwencji finansowej stanowił Regulamin (§ 11 ust. 5 umowy subwencji finansowej).

W przypadku pozwanej, tak jak w odniesieniu do pozostałych zainteresowanych podmiotów umowy subwencji były zawierane z beneficjentami programu za pośrednictwem systemu bankowego z wykorzystaniem środowiska informatycznego i sieciowego udostępnianego przez banki. Pozwana w powyższym zakresie korzystał z usług (...) Banku (...), w którym posiadała rachunek. Wniosek o udzielenie subwencji finansowej udostępniany był w bankowości elektronicznej banku wyłącznie jako interfejs i służył zebraniu wszelkich oświadczeń składanych przez przedsiębiorcę starającego się o subwencję finansową. Oświadczenia wpisane przez przedsiębiorcę we wniosku implementowane były do projektu umowy subwencji finansowej udostępnianej w bankowości elektronicznej. Każdy podmiot ubiegający się o subwencję musiał zaakceptować oświadczenia znajdujące się w formularzu aplikacyjnym dostępnym w bankowości elektronicznej. PFR został uprawniony do stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym ich realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów Programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów Programu. (rozdział III Regulaminu)

Z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, PFR został uprawniony do:

1)  stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym ich realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu,

2)  przyjęcia, że każdy beneficjent programu jest wypłacalny i zdolny do zwrotu i spłaty subwencji,

3)  do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego, za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu, jego przedstawiciela lub osoby, która podaje się wobec PFR za beneficjenta programu lub jego przedstawiciela.

Dowód: Regulamin, k. 34

4 maja 2020 r. między Polskim Funduszem Rozwoju SA w W. a spółką (...) SA została zawarta umowa subwencji finansowej nr (...).

W treści umowy wskazano, że osoba działająca w imieniu Przedsiębiorcy oświadczyła w umowie, że jest uprawniona do reprezentacji Przedsiębiorcy, w tym, do zawarcia umowy o subwencję finansową oraz dokonywania wszelkich innych czynności związanych z jej zawarciem i wykonaniem. Nadto potwierdza, że wszystkie przedstawione informacje oraz złożone oświadczenia są zgodne z prawdą i jest świadomy odpowiedzialności karnej za przedstawianie fałszach informacji oraz złożenia fałszywych oświadczeń (§1 ust. 1 umowy).

Przedsiębiorca oświadczył, że: na 31 grudnia 2019 r. jest małym lub średnim przedsiębiorcą, tj. zatrudniającym do 249 pracowników z wyłączeniem właściciela oraz jego roczny obrót nie przekracza 50 mln EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43 mln EUR (§ 1 ust. 2 umowy); liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi 192 (§ 1 ust. 4 umowy); wielkość obrotów gospodarczych w 2019 r. wyniosła 163 030 871 zł (§ 1 ust. 8 umowy); na dzień złożenia wniosku i na 31 grudnia 2019 r. prowadził działalność gospodarczą (§ 1 ust. 10 lit. a i e umowy).

Przedsiębiorca wnioskował o subwencję w wysokości 3 500 000 (§ 1 ust. 9 umowy).

Do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez Przedsiębiorcę PFR mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez Przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń PFR może podjąć decyzję o zwrocie przez Przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim wypadku subwencja finansowa stanie się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia Przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR (§ 3 ust. 6 umowy).

Decyzja PFR o wypłacie subwencji finansowej podjęta zarówno przy zawieraniu niniejszej umowy, jak i w następstwie odwołania złożonego przez Przedsiębiorcę konkretyzuje stosunek zobowiązaniowy między PFR a Przedsiębiorcą w zakresie wysokości wypłaconej subwencji finansowej (§ 9 ust. 4 zdanie 1 umowy).

Stosownie do § 11 ust. 5 umowy integralną część umowy stanowił Regulamin ubiegania się udział w programie rządowym - Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm.

Dowód: umowa subwencji nr (...) z 4.05.2020 r. – k.. 56-63

Zgodnie z definicją zawartą w Regulaminie MŚP:

- oznacza Beneficjenta, który na 31 grudnia 2019 r. łącznie spełnia następujące warunki: zatrudnia 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela) oraz jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50.000.000 EUR lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 43.000.000 EUR,

- na potrzeby ustalenia statusu MŚP, jako podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego.

Pozwany składając wniosek, w odniesieniu do wskazanej liczby zatrudnionych pracowników opierał się na powyższej definicji, która również została dokładnie wyjaśniona pozwanej przez kancelarię prawną. W dacie składania przez pozwaną wniosku o przyznanie subwencji finansowej liczba zatrudnionych pracowników przez spółkę (...) nie przekraczała liczby 249 osób, w związku z czym pozwana nie obawiała się żadnych trudności proceduralnych związanych z ubieganiem się o wsparcie w ramach programu Tarczy Finansowej. Jednocześnie pozwana podkreśliła, że gdyby od początku występowała jako podmiot zaliczany do kategorii dużych przedsiębiorstw, mogłaby uzyskać subwencję finansową w znacznie wyższej wysokości, co potwierdza, że pozwana nie składała wniosku o przyznanie subwencji w złej wierze.

Dowód : zeznania przedstawicieli pozwanej – k. 318-319

Zgodnie z § 3 ust. 6 Regulaminu ubiegania się udział w programie rządowym - Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, PFR może podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej.

Dowód: Regulamin ubiegania się udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm” – k. 34-54

5 maja 2020 r. Polski Fundusz Rozwoju wydał decyzję w sprawie subwencji finansowej na rzecz (...) S.A. Decyzja była pozytywna. Polski Fundusz Rozwoju przyznał pozwanemu subwencję w wysokości 3 500 000 zł.

5 maja 2020 r. PFR dokonał wypłaty środków na konto pozwanego.

Dowód: decyzja 05.05.2020 r. – k. 65, kopia przelewu – k. 67

Otrzymana przez pozwaną spółkę subwencja finansowa została przeznaczona na bieżące potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także na wypłatę wynagrodzeń pracowników. Dzięki uzyskanemu wsparciu spółka zachowała płynność finansową oraz uniknęła konieczności redukcji zatrudnienia.

Dowód: zeznania przedstawicieli pozwanej – k. 318-319

Pismem z 6 grudnia 2023 r. w związku z weryfikacją danych powód poinformował pozwaną spółkę o konieczności zwrotu całej przyznanej w ramach udziału w programie rządowym „Tarcza Finansowa PFR dla Małych i Średnich Firm” subwencji w kwocie 3 500 000 zł w terminie 7 dni od daty pisma. Powodem wezwania do zwrotu było nieprawidłowe określenie statusu przedsiębiorcy przez beneficjenta.

Dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z 06/12/2023r. – k.74-76

Sąd dokonał następującej oceny dowodów:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, które były wiarygodne. Brak było podstaw do podważania ich autentyczności.

W ocenie Sądu zeznania przedstawicieli pozwanej zasługiwały na wiarę w całości. Pozwana potwierdziła jakie okoliczności doprowadziły do wskazania statusu przedsiębiorcy posiadanego przez spółkę na 31 grudnia 2019 r. Sąd dał wiarę pozwanej, która określił, że zgodnie z Regulaminem obowiązującym na dzień zawarcia umowy przez Strony spełniała kryteria potwierdzające posiadanie przez pozwaną spółkę statusu MŚP. Z uwagi na przedłożenie do akt sprawy dokumentu obrazującego zestawienie średniego zatrudnienia wg jednostek kadrowych w 2020 r. zostały jednoznacznie potwierdzone zeznania pozwanego. Z niniejszego dokumentu stwierdzono stan zatrudnienia na marzec 2020 r.: łącznie 197 pracowników. Sąd dał wiarę zeznaniom pozwanego, w których wskazał, że środki uzyskane przez niego z subwencji zostały całkowicie przeznaczone na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także na wypłatę wynagrodzeń pracowników. Okoliczności tej powód nie kwestionował. Zeznania w tym zakresie pozostawały w zgodności z powszechnie posiadaną wiedzą, o obostrzeniach i problemach z jakimi mierzyli się przedsiębiorcy w trakcie pandemii.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Powód Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna w W. wystąpił przeciwko pozwanej (...) SA w W. o zasądzenie kwoty 2.563.965,68 zł tytułem zwrotu udzielonej subwencji w ramach Programu 1.0, ewentualnie tytułem szkody wynikłej z nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.).

Wskazać należy, że bezspornym był fakt, że (...) SA łączyła z Polskim Funduszem Rozwoju umowa subwencji finansowej z 4 maja 2020 r. a także, że pozwana otrzymała z tego tytułu na rachunek bankowy odpowiednią kwotę. W ramach subwencji z programu „Tarcza finansowa PFR dla Małych i Średnich Firm” pozwana otrzymała kwotę 3 500.000 zł.

Strona powodowa w pozwie oraz dalszych pismach procesowych wskazywała, że pozwana przedstawiła nieprawdziwe oświadczenie w zakresie statusu przedsiębiorcy, co dawało podstawę do domagania się zwrotu udzielonej subwencji na podstawie § 3 ust. 6 umowy oraz § 3 ust. 6 Regulaminu, ale też z uwagi na zwiększone ryzyko wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgodny z celem i Regulaminem Programu (§ 10 ust. 9 lit. b) Regulaminu; § 5 ¹ ust. 7 lit b) Regulaminu).

Stanowisko pozwanego zawarte w odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach sprowadzało się natomiast do jednej zasadniczej kwestii, mianowicie zaistnienia po stronie pozwanej pomyłki we wskazaniu statusu przedsiębiorcy w dacie zawierania umowy. Pozwany wskazywał, że do zaistnienia powyższego błędu doprowadził brak precyzyjności definicji zawartej w regulaminie w zakresie pozostawania MŚP, z którymi nierozerwalnie łączyła się ilość pracowników zatrudnianych przez poszczególnych pracodawców.

W pierwszej kolejności należało wskazać na przepisy i podstawę prawną udzielenia subwencji i okoliczności, w której subwencja został przyznana.

W związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 13 marca 2020 r. ogłoszono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego, zaś 20 marca 2020 r. ogłoszono stan epidemii. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego; Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii).

Ustawą z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o systemie instytucji rozwoju dodany został art. 21a, gdzie zgodnie z § 1 ww. przepisu Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, może powierzyć Polskiemu Funduszowi Rozwoju realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1 (tj. udzielanie finansowania przez: obejmowanie lub nabywanie udziałów, akcji, warrantów subskrypcyjnych, obligacji, wierzytelności oraz przystępowanie do spółek osobowych lub udzielanie promes, pożyczek, gwarancji oraz poręczeń), lub w formach bezzwrotnych (art. 1 pkt 9).

Uchwałą nr 50/2020 z 27 kwietnia 2020 r. Rada Ministrów na podstawie dodanego art. 21a ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju przyjęła program rządowy „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” powierzając jego realizację Polskiemu Funduszowi Rozwoju spółce akcyjnej .

Załącznik do Uchwały nr 50/2020 stanowił program „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm”, dalej zwany Programem.

Stosownie do treści Rozdziału 2 zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki oraz zapewnienie bezpieczeństwa i dobrobytu jej obywateli. Tarcza Finansowa kierowana jest do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, które wytwarzają istotną część polskiego PKB. Program ma na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości przedsiębiorstw oraz zwolnień Pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19. Cele szczegółowe Programu są następujące:

1.  udostępnienie małym i średnim przedsiębiorcom finansowania na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19;

2.  przekazanie rekompensat finansowych dla przedsiębiorców w związku ze szkodami w postaci utraconych dochodów lub dodatkowych kosztów poniesionych w wyniku pandemii COVID-19;

3.  przeciwdziałanie zakłóceniom w funkcjonowaniu gospodarki w okresie kryzysu gospodarczego, wywołanego pandemią COVID-19;

4.  stabilizacja finansowa małych i średnich przedsiębiorstw celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli;

5.  zapewnienie pomocy finansowej dla sektorów szczególnie silnie dotkniętych skutkami pandemii COVID-19.

Program stanowi realizację Tarczy Antykryzysowej, mającej na celu przeciwdziałanie gospodarczym skutkom epidemii COVID-19

Zgodnie z treścią Rozdziału 3 Programem objęte są następujące podmioty:

1.  Przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, ze zm.), tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria:

a)  mikroprzedsiębiorca („Mikrofirma”) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki: zatrudnia co najmniej 1 Pracownika oraz nie więcej niż 9 Pracowników, z wyłączeniem właściciela, oraz jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR;

b)  małe i średnie przedsiębiorstwo („MŚP” lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 Pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: nie jest Mikrofirmą, lub nie jest Beneficjentem Programu DP;

2.  Przedsiębiorcy, którzy odnotowują spadek obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19. Przez spadek obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) należy rozumieć spadek sprzedaży towarów lub usług w rozumieniu art. 15g ust. 9 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.);

3.  Przedsiębiorcy, którzy na dzień składania wniosku nie otworzyli likwidacji na podstawie Kodeksu Spółek Handlowych oraz wobec których, na dzień składania wniosku, nie zostało otwarte postępowanie upadłościowe na podstawie Prawa Upadłościowego ani postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie Prawa Restrukturyzacyjnego;

4.  Przedsiębiorca: który, posiada rezydencję podatkową na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego, który jest zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz którego główny beneficjent rzeczywisty, w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1) Ustawy AML nie posiada rezydencji podatkowej w tzw. „rajach podatkowych” w rozumieniu Konkluzji Rady UE w sprawie zrewidowanej listy państw nie współpracujących w celach podatkowych (2020/C 64/03). Odejście od tej zasady możliwe jest w sytuacji zobowiązania Beneficjenta Programu i/lub jego głównego beneficjenta rzeczywistego do przeniesienia rezydencji podatkowej na teren Europejskiego Obszaru Gospodarczego w terminie do 9 miesięcy od dnia udzielenia finansowania w ramach Programu;

5.  Przedsiębiorca prowadził działalność na 31 grudnia 2019 r.;

6.  Przedsiębiorca: nie zalegał z płatnościami podatków i składek na ubezpieczenia społeczne na 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień składania wniosku, nie zalega z płatnościami podatków i składek na ubezpieczenia społeczne na dzień składania wniosku, ale zalegał na 31 grudnia 2019 r. albo nie zalegał z płatnościami podatków i składek na ubezpieczenia społeczne na 31 grudnia 2019 r., ale zalega na dzień składania wniosku, przy czym: rozłożenie płatności na raty lub jej odroczenie, lub zaleganie z płatnościami podatków i składek na ubezpieczenia społeczne nieprzekraczające trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu Ustawy Prawo Pocztowe za traktowanie przesyłki listowej jako przesyłki poleconej, nie jest uznawane za zaległość;

7.  Przedsiębiorca nie prowadzi działalności w zakresie:

a)  produktów lub usług, które mogą skutkować ograniczaniem bądź naruszaniem wolności indywidualnych lub/oraz praw człowieka;

b)  działalności prowadzonej przez instytucje kredytowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje pożyczkowe, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne i inne przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania oraz podmioty zarządzające aktywami, dostawców usług płatniczych oraz inne instytucje finansowe, a także agencje ratingowe;

c)  obszarów wątpliwych z powodów etyczno-moralnych,

Polski Fundusz Rozwoju jest uprawniony do odmowy wypłaty Subwencji Finansowej na rzecz Beneficjenta Programu w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. Jakakolwiek zmiana statusu spełniania przez Beneficjenta Programu Warunków Programowych po dacie Umowy Subwencji Finansowej, nie stanowi przesłanki do zmiany statusu spełnienia bądź nie spełniania Warunków Programowych ani, w okresie obowiązywania zawartej uprzednio Umowy Subwencji Finansowej, zawarcia przez niego nowej Umowy Subwencji Finansowej bądź złożenia przez niego nowego wniosku.

Beneficjent Programu ma prawo do ubiegania się o udzielenie mu Subwencji Finansowej przez Polski Fundusz Rozwoju, w szczególności na warunkach określonych poniżej oraz w Umowie Subwencji Finansowej, pod warunkiem złożenia stosownego wniosku o udzielenie Subwencji Finansowej w ramach prowadzonego naboru, w szczególności za pośrednictwem banków.

W przypadku, złożenia przez przedsiębiorcę nieprawdziwych oświadczeń Polski Fundusz Rozwoju może podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta Programu do natychmiastowego zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej.

Szczegółowe warunki wsparcia finansowego oraz zobowiązania Beneficjenta Programu określać będzie Umowa Subwencji Finansowej (załącznik do Uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r. w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm”, LEX/el. 2020).

Odnosząc się do kwestii spełnienia warunków do rozliczenia i umorzenia subwencji wskazania wymaga, że rządowy program „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” był programem, dzięki któremu mali i średni przedsiębiorcy mogli skorzystać z finansowania na preferencyjnych warunkach. Rozwiązanie miało na celu zapewnienie płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19. Dofinansowanie było częściowo bezzwrotne. Środki uzyskane w ramach Tarczy Finansowej PFR dla MŚP można było przeznaczyć wyłącznie na pokrycie kosztów bieżącej działalności, w tym pokrycie kosztów wynagrodzeń pracowników. W myśl zapisów regulujących zasady funkcjonowania programu, aby zostać jego beneficjentem, należało mieć status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, przy czym jak już wcześniej wskazano program skierowany był wyłącznie do mikro, małych lub średnich przedsiębiorców. Definicje tych przedsiębiorców zawarto w Regulaminie oraz Programie „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” stanowiącego Załącznik do Uchwały nr 50/2020. Jako małego lub średniego przedsiębiorcę należało rozumieć przedsiębiorcę, który na 31 grudnia 2019 r. łącznie spełnia następujące warunki: zatrudnia 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela) oraz jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50.000.000 EUR lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 43.000.000 EUR.

Na gruncie niniejszej sprawy pozwana zawierając umowę subwencji finansowej nr (...)z 4 maja 2020 r. wskazała bowiem, że na 31 grudnia 2019 r. jest MŚP, tj. zatrudniającym do 249 pracowników (§ 1 ust. 3 pkt b) umowy z 4/02/2022 r.). Według powoda pozwana dopuściła się nieścisłości w zakresie posiadanego statusu przedsiębiorcy. Z uwagi na ten fakt Polski Fundusz Rozwoju pismem z 6 grudnia 2023 r. skierowanym do pozwanej wezwał ją do zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej w terminie 7 dni od daty pisma (k. 74-76). Powyższe odpowiadało treści uprawnienia zawartego w § 3 ust. 6 Umowy oraz § 3 ust. 6 Regulaminu, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń PFR może podjąć decyzję o zwrocie przez Przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim wypadku subwencja finansowa stanie się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia Przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR. Wskazać trzeba, że o obowiązku zwrotu subwencji decyduje treść łączącej strony umowy. Skoro Polski Fundusz Rozwoju stwierdził w toku przeprowadzonego przez siebie postępowania nieprawdziwość podanych przez pozwanego informacji i podjął decyzję o obowiązku zwrotu całości przyznanej subwencji, zaktualizowała się możliwość żądania przez Polski Fundusz Rozwoju od pozwanego zwrotu wypłaconej mu subwencji finansowej.

Przed przystąpieniem do oceny zasadności roszczenia strony powodowej należy wskazać, że program rządowy „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” był to program dzięki, któremu mali i średni przedsiębiorcy mogli skorzystać z finansowania na preferencyjnych warunkach. Rozwiązanie miało na celu zapewnienie płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19. Dofinansowanie było częściowo bezzwrotne. Środki uzyskane w ramach Tarczy Finansowej PFR dla MŚP można było przeznaczyć wyłącznie na pokrycie kosztów bieżącej działalności, w tym pokrycie kosztów wynagrodzeń pracowników. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że cel taki został zrealizowany.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, zaakceptować należy pogląd, że niniejsza subwencja finansowa była adresowana do mikro-, małych i średnich przedsiębiorców (MŚP), jednak w momencie składania wniosku o udzielenie subwencji pozwana spółka nie miała świadomości, że przy ocenie spełnienia kryteriów kwalifikacyjnych konieczne było uwzględnienie nie tylko danych odnoszących się bezpośrednio do niej samej, lecz także informacji dotyczących podmiotów powiązanych, w tym w szczególności spółek zależnych.

Brak świadomości pozwanej w zakresie zasad kwalifikowania przedsiębiorców do programu nie był wynikiem zaniedbania ani niedochowania należytej staranności przy zapoznawaniu się z warunkami udzielenia subwencji, lecz stanowił konsekwencję wprowadzenia jej w błąd przez Powoda co do sposobu interpretacji pojęcia MŚP na potrzeby programu Tarczy Finansowej. Pozwana wskazała, że o ewentualnym braku kwalifikacji spółki (...) do programu adresowanego do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw dowiedziała się dopiero w grudniu 2023 r., po otrzymaniu wezwania do zapłaty.

W ocenie Sądu nie można przyjąć, że nieprawdziwe i zmierzające do uzyskania wyższego świadczenia było, na etapie składania wniosku o wypłatę subwencji, nie zaliczenie do grona pracowników osób zatrudnionych przez spółki zależne. Jak zostało już zaakcentowane, kwestia ta nie została w sposób jednoznaczny rozstrzygnięta w stosownych dokumentach regulujących kwestie spełnienia warunków i ubiegania się o subwencję. To że na późniejszym etapie nastąpiła analiza powyższego zagadnienia nie może zdaniem Sądu prowadzić do uwzględnienia powództwa. Pozwany zasadnie w tym zakresie podniósł zarzut nadużycia prawa przez powoda. Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym. (postanowienia SN: z 21 grudnia 2021 r., IV CSK 578/21; z 28 stycznia 2022 r., I CSK 551/22; z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 2966/22). Wyrażona w art. 5 k.c. klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące, niedające się zaakceptować z punktu widzenia wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie, art. 5 k.c. zezwala na jego oddalenie.

W toku postępowania sąd ustalił, że sam pozwany nie miał w tym względzie żadnych wątpliwości albowiem posiłkował się definicją zawartą w Regulaminie Programu Tarczowego obowiązującego w dacie zawierania umowy przez Strony. Tym samym za nieprawidłowy uznać należy stawiany przez PFR zarzut pod adresem pozwanego jakoby oświadczenia złożone przez niego na etapie wypełniania wniosku o subwencję finansową i zawarte w umowie subwencji były nieprawdziwe. Były zgodne z ówczesną wiedzą pozwanego oparta na informacji zawartej w niniejszym regulaminie.

Nie sposób pominąć okoliczności, w jakich doszło do powierzenia realizacji Programu Funduszowi, ani w jakich doszło do zwiększonej potrzeby uzyskania państwowego wsparcia– a więc pandemii. Rok 2020 r. rozpoczął jeden z największych kryzysów w zakresie prowadzenia działalności. Lockdowny, chaos informacyjny i legislacyjny niewątpliwie miał negatywny wpływ na każdy sektor gospodarki. W okresie pandemii COVID-19 faktyczne skutki wprowadzenia ustawowych ograniczeń w prowadzeniu działalności dotknęły w znacznym stopni przedsiębiorców. Ograniczeni oni byli w prowadzeniu działalności związanej z funkcjonowaniem spółek, z uwagi na zakazy i ograniczenia związane z pandemią. Grupa zawodowa, do której zaliczała się pozwana znacząco te ograniczenia odczuła. Pozwany jako obywatel działał w zaufaniu do państwa, sugerując się oficjalną informacją instytucji państwowej.

Nie sposób pominąć celu programu rządowego. Z treści uchwały nr 50/2020, Programu i Regulaminu wynika, że podstawowym celem tych działań była pomoc podmiotom, które znalazły się w trudnej sytuacji ekonomicznej w związku z epidemią COVID-19. Wprost o tym stanowi § 2 ust. 2 Regulaminu, który wskazuje, że: „Zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. [...] Program ma na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości Beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19”. Na skutek pozytywnej decyzji wydanej po zawarciu umowy PFR wypłacił środki, które zostały spożytkowane przez pozwaną zgodnie z umową, tj. na pokrycie bieżących kosztów prowadzonej działalności – Fundusz nie negował tej okoliczności. Wypłacenie tych środków spowodowało, że pozwany nie musiał podejmować niekorzystnych decyzji dotyczących jego działalności, jak np. zwolnienia pracowników. W związku z tym następcze pozbawianie go prawa do skorzystania z pomocy przewidzianej programem nie znajduje uzasadnienia. W zakresie osiągnięcia celu Programu - nie sposób uznać, aby powód poniósł w związku z umową subwencji zawartą z pozwanym jakąkolwiek szkodę – środki subwencyjne zostały – czego sam PFR nie kwestionuje – zużyte na cele zgodnie z Programem, tj. utrzymanie miejsc pracy i wsparcie podmiotów polskiej gospodarki w związku z pandemią i spadkiem dochodów beneficjenta. Nie sposób w świetle powyższego uznać, że strona powodowa wykazała istnienie szkody co do zasady – wykazanie to nie ogranicza się do określenia kwoty żądania matematycznie wyliczonego w pozwie. Nie sposób tez przyjąć, że pozwana została bezpodstawnie wzbogacona i że winna środki zwrócić, zwłaszcza, ze przeznaczyła je na cel zgodny z programem.

W okolicznościach sprawy uwzględnienie powództwa naruszałoby zasadę zaufania obywatela do państwa, naruszałaby bezpieczeństwo prawne jednostki. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że uwzględnienie roszczenia powoda sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego, a jego dochodzenie należy traktować jako przejaw nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. (punkt 1 wyroku).

Orzekając o kosztach postępowania Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. włożył na powoda obowiązek zwrotu pozwanemu pełnych kosztów procesu z uwagi na fakt jego wygranej. Na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu szczegółowe wyliczenie tych kosztów.