Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2022 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XX Wydział Gospodarczy

w składzie:

Przewodniczący –	sędzia Agnieszka Grzybczak-Stachyra
Protokolant –	sekretarz sądowy Karolina Zagórska

po rozpoznaniu 1 marca 2022 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. S.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz powoda A. S. kwotę 105.262.91 zł (sto pięć tysięcy dwieście sześćdziesiąt dwa złote dziewięćdziesiąt jeden groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty;

2.  w pozostałym zakresie oddala powództwo;

3.  ustala, że każda ze stron tj. powód - A. S. i pozwany (...) Bank (...) S.A. w W. ponoszą po 50% kosztów postępowania, pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

sędzia Agnieszka Grzybczak-Stachyra

Sygn. akt XX GC 202/17

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 10 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) A. S. wniósł o zasądzenie od Banku (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej jako Bank) kwoty w wysokości 210 525,82 zł tytułem świadczenia wyrównawczego wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty oraz domagał się zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu powód wyjaśnił, że w 2005 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) Bank S.A. z siedzibą w L. umowę agencyjną z dnia 6 października 2005 r. zatytułowaną jako: „umowa o współpracy” (dalej: „Umowa”). Na podstawie zawartej Umowy powód był zobowiązany do stałego i odpłatnego pośredniczenia w zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych, tj. usług bankowych oraz innych usług finansowych, jak również do zawierania umów z osobami trzecimi dotyczącymi oferowania oraz sprzedaży przez powoda pozostałych produktów Banku. Strona powodowa zaznaczyła, że Umowa została zawarta na czas określony 10 lat i ostatecznie okres ten został wydłużony przez strony do dnia 29 lutego 2016 r. , gdyż aneksem z dnia 19 grudnia 2014 r. przedłużono czas trwania Umowy o współpracy do dnia 29 lutego 2016 r. Po wygaśnięciu Umowy, w mailu z dnia 28 grudnia 2015 r. pozwany zaproponował polubowne zakończenie współpracy poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości 48 632 zł.

Strona powodowa podniosła, że z dokumentów, którymi dysponuje wynika, że w kwietniu 2015 r. prowadzony przez powoda oddział posiadał ponad 1500 klientów. Oddział wyróżniał się pod względem sprzedaży kredytów gotówkowych wielokrotnie wypracowując wynik ponad zakładany plan. Powód zaznaczył, iż pozwany uzyskiwał i w dalszym ciągu uzyskuje znaczne korzyści z umów, które zostały zawarte za pośrednictwem powoda. Podniósł, że w związku z niekorzystnymi zapisami w Umowie, powód zobowiązany był uiszczać na rzecz Banku opłaty za korzystanie z tzw. know-how Banku w łącznej wysokości około 183 tys. zł brutto.

Strona powodowa nadmieniła, iż łączne wynagrodzenie prowizyjne powoda we wskazanym okresie wyniosło (...) zł, co po podzieleniu na pięć ostatnich lat trwania umowy daje średnie roczne wynagrodzenie w wysokości (...) zł

Powód wskazał, że w związku z nieodpłatnym zakazem konkurencji obowiązującym na terenie całego kraju oraz poza jego granicami, nie miał możliwości kontynuowania działalności jako agent innego podmiotu. Zaznaczył, że całkowity i nieograniczony terytorialnie zakaz konkurencji w okresie 6 miesięcy po zakończeniu Umowy doprowadził do tego, że zmuszony był zaniechać prowadzenia działalności agencyjnej, co spowodowało w jego majątku realny uszczerbek w wysokości (...) zł tj. w wysokości półrocznego wynagrodzenia obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia w okresie ostatnich pięciu lat pracy dla pozwanego. Powód podkreślił, że w okresie trwania umowy świadczył usługi agencyjne wyłącznie w imieniu i na rzecz pozwanego.

Wskazał, że umowny zakaz konkurencji, obwarowany sankcją w postaci kary umownej w wysokości (...) zł, uniemożliwił mu kontynuację prowadzonej działalności jako agent innego przedsiębiorcy na obszarze całego kraju i poza jego granicami bez jakiegokolwiek dodatkowego wynagrodzenia z tytułu powstrzymywania się od prowadzenia działalności konkurencyjnej. Podkreślił, że obszar do którego zastosowanie miała klauzula zakazu konkurencji był większy niż terytorium działania powoda. Zakaz konkurencji obejmował terytorium oraz obszar poza granicami kraju.

Strona powodowa nadmieniła, iż powód był zobowiązany do zapłaty na rzecz Banku za korzystanie z tzw. „Know-how” Banku. Zgodnie z Umową „Know-how” to: metody prowadzenia działalności, wiedza i doświadczenie, stanowiące tajemnicę handlową banku opisane w wewnętrznych aktach normatywnych obowiązujących w Banku. Obowiązek płacenia za Know-how ciążył na powodzie, pomimo, że Know-how Banku był wykorzystany przez powoda wyłącznie w działalności prowadzonej w imieniu i na rzecz Banku, tj. dla celów zawartej z Bankiem umowy agencyjnej.

Powód wskazał, że z tytułu korzystania z Know-how powód był zobowiązany do zapłaty kaucji w wysokości (...) zł brutto oraz pozostałej części kwoty w trzech oprocentowanych ratach.

Zdaniem strony powodowej, przymuszenie powoda do uiszczenia opłat za korzystanie z Know-how Banku jawi się jako nieuprawnione i narusza zasadę lojalności określoną w art. 760 k.c.

Strona powodowa nadmieniła, że w pierwotnej wersji Umowy powód był zobowiązany do płacenia czynszu najmu niezależnie od płatności za Know-how Banku. Następnie aneksem z dnia 1 listopada 2008 r. Bank wprowadził zasadę, że opłata za korzystanie z Know-how Banku obejmuje „wynagrodzenie Banku z tytułu Lokalu”. Aneksem z dnia 25 lutego 2010 r. Bank wskazał, że obowiązek płacenia czynszu najmu lokalu ponosi Bank.

Strona powodowa podniosła także, że w pierwszym okresie współpracy powód ponosił niemal wszystkie koszty związane z działalnością oddziału w tym: koszty usług ochrony i monitoringu, koszty usług telekomunikacyjnych, koszty związane z utrzymaniem wymaganego poziomu limitu gotówki (koszty zasileń i odprowadzania wartości pieniężnych w oddziale), usług pocztowych i kurierskich oraz innych usług zamówionych przez Bank. Strona powodowa podała, że to Bank zawierał z podmiotami trzecimi stosowne umowy na świadczenie wyżej wymienionych usług, za które ostatecznie płacić miał powód. Zdaniem strony powodowej, powód nie miał żadnego wpływu na ani na treść zawieranych przez Bank umów ani na wysokość stawek za świadczone usługi. Co więcej, Bank mógł zamawiać inne, nie wymienione w Umowie usługi i ich kosztami obciążać Powoda.

Strona powodowa podkreśliła, iż zasady obliczania wynagrodzenia mogły być przez Bank zmieniane jednostronnie bez obowiązku podpisywania stosownego aneksu. Zmiany zazwyczaj prowadziły do zaniżania należnej powodowi prowizji. Przykładem wykorzystania przywołanych przepisów przez Bank było jednostronne obniżenie o połowę wskaźników wynagrodzenia za kredyty gotówkowe, depozyty, kredyty gospodarcze i kredyty RB, w stosunku do wartości pierwotnej.

Strona powodowa nadmieniła również, że powód tworzył oddział Banku w L. od samego początku, wobec tego wszyscy klienci oddziału są klientami pozyskanymi przez powoda. W ocenie strony powodowej, uprawnia to powoda do żądania świadczenia wyrównawczego w górnej granicy określonej w art. 764 (3) par. 2 k.c., a więc w wysokości wynagrodzenia powoda za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich pięciu lat, które wynosi 210 525,82 zł (k. 3 i nast.).

W odpowiedzi na pozew z dnia 20 grudnia 2017 r. (...) S.A. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, że powód nie wykazał przesłanek powstania prawa do świadczenia wyrównawczego. Zdaniem strony pozwanej, brak jest podstaw do ustalenia czerpania przez pozwanego „znacznych korzyści” po zakończeniu współpracy. Ponadto, nie zachodzą „względy słuszności”, które powinny uzasadniać przyznanie świadczenia wyrównawczego. Strona pozwana zaznaczyła także, że placówka bankowa prowadzona przez powoda nie wyróżniała się pozytywnie na tle innych placówek. Przeciwnie, został wszczęty plan naprawczy.

Strona pozwana zaznaczyła, że art. 764 (3) par 1 k.c. łączy prawo do świadczenia wyrównawczego z utratą prowizji. Oznacza to, że punktem wyjścia oceny, czy powstało prawo do świadczenia wyrównawczego jest odniesienie do tego, kiedy agentowi należy się prowizja, czyli czynności, od których przysługuje prowizja (art. 761 k.c.). W związku z tym, świadczenie wyrównawcze jest związane z partycypacją agenta w korzyściach wynikających z umów z klientami zawartych w okresie obowiązywania umowy agencyjnej. Oznacza to, że „znaczne korzyści” odnoszą się do świadczeń z tych właśnie umów, czerpanych po rozwiązaniu umowy agencyjnej.

W ocenie strony pozwanej, powód słusznie wskazuje, że dla ustalenia „znacznych korzyści” istotny jest współczynnik migracji charakterystyczny dla okresu po zakończeniu współpracy, jednak prezentuje gołosłowne twierdzenie o rzekomo niskim wskaźniku migracji. Tymczasem z ksiąg handlowych pozwanego wynika, że wskaźnik migracji od daty zakończenia współpracy do października 2017 r. wynosił (...).

Strona pozwana podniosła, iż wbrew twierdzeniu powoda nie jest podstawą ustalenia „znacznych korzyści” dochód obecnie generowany przez oddział uprzednio prowadzony przez powoda. Powód nie wykazuje, w jakim zakresie dochód ma jakikolwiek związek z jego działalnością jako pośrednika pozwanego. Przeciwnie, wskaźnik migracji po zakończeniu współpracy(...) był niższy niż w okresie współpracy (...),

Strona pozwana zaznaczyła, że powód nie wyróżniał się wynikami w zakresie sprzedaży, a wręcz przeciwnie – wyniki sprzedaży powoda w zakresie zasadniczych produktów które sprzedawał (kredyt gotówkowy i samochodowy) były poniżej średniej wyników pozostałych partnerów pozwanego. Nie sprzedał także żadnego kredytu hipotecznego w ostatnich latach współpracy 2012 – 2016 i 2010. W związku z tym, działalność powoda została objęta planem naprawczym.

Strona pozwana podała, że pozwany ponosił koszty związane z lokalem, w którym powód prowadził działalności gospodarczą na podstawie Umowy. Ponadto, pozwany organizował i ponosił koszty szkoleń powoda i jego pracowników dot. prowadzenia placówki bankowej, co pozwoliło zdobyć wiedzę i umiejętności niezbędne do prowadzenia działalności, a ponadto powód może je wykorzystać w przyszłości.

Pozwany Bank wskazał również, że pozwany prowadził szereg akcji reklamowych i promocyjnych dot. oferowanych przez powoda produktów .. (...) latach 2009-2015 pozwany wydał na kampanie reklamowe kwotę (...) zł.

Strona pozwana nadmieniła, że pozwany udostępnił powodowi know-how oraz aktywne wsparcie dot. prowadzenia placówki bankowej i wbrew twierdzeniu pozwu, to właśnie pozwany zorganizował prowadzenie placówki bankowej przez powoda.

Pozwany zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom powoda zakaz konkurencji nie stanowi względu słuszności przemawiającego za zapłatą świadczenia wyrównawczego. Ponadto, powoda obowiązywał sześciomiesięczny zakaz konkurencji, który jest znacznie krótszy od maksymalnego okresu zakazu konkurencji wynoszącego 2 lata.

Zdaniem strony pozwanej, wypłacone powodowi wynagrodzenie zaspokoiło jego interesy związane z prowadzeniem działalności agencyjnej (k. 274 i nast. – odpowiedź na pozew).

W toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

(...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. aktualnie prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w Rejestrze Przedsiębiorców KRS pod numerem (...). Poprzednie firmy, pod którymi działał to Bank (...) S.A. (do 2019 r.), a wcześniej Bank (...) S.A. (do 2015 r.). W 2015 r. Bank (...) S.A. dokonał przejęcia (...) Bank (...) S.A. (KRS nr (...)), który do 2011 r. działał pod (...) Bank S.A. W 2009 r. (...) Bank S.A. dokonał przejęcia (...) Bank S.A., wcześniej banku działającego pod firmą (...) (KRS nr (...)).

(Dowód: odpis z KRS nr (...) – k. 166 i nast., k.999 i nast., tom V, postanowienia o zmianie wpisu do KRS – k.996 – 997, tom V, fakty powszechnie znane)

W 2005 r. poprzednik prawny pozwanego (...) Bank S.A. zaproponował A. S. prowadzenie oddziału Banku w L. przy ul. (...). A. S. miał działać jako agent na podstawie umowy o współpracy z dnia 06.10.2005 r. Na podstawie zawartej Umowy powód był zobowiązany do stałego i odpłatnego pośredniczenia w zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych, tj. usług bankowych oraz innych usług finansowych, jak również do zawierania umów z osobami trzecimi dotyczącymi oferowania oraz sprzedaży przez powoda pozostałych produktów Banku.

(okoliczności niesporne, zeznania powoda w charakterze strony – k.1289 – 1290)

W tym czasie L. i okoliczne miejscowości liczyły około (...) mieszkańców, w 2016 roku, kiedy umowa między stronami wygasła, liczba mieszkańców nieco spadła. W 2012 r. liczba mieszkańców wynosiła 15.132.

(fakty niesporne, dostępne w Internecie, zeznania powoda w charakterze strony – k.1289 – 1290)

W momencie rozpoczynania działalności, Bank zapewnił lokal. Bank wyposażył lokal w sprzęt komputerowy i meble, natomiast powód miał zatrudnić pracowników i wysłać ich na szkolenia. W pierwszych latach współpracy powód ponosił większość kosztów, w tym monitoringu, ochrony, usług telekomunikacyjnych, kurierskich, najmu. Od 2010 r. Bank ponosił koszty lokalu w postaci czynszu najmu oraz pozostałe związane z funkcjonowaniem lokalu.

Powód miał możliwość korzystania z know – how Banku, płacąc należności z tego tytułu w łącznej kwocie (...) zł.

Wśród umów zawartych za pośrednictwem powoda przeważały umowy kredytów gotówkowych, samochodowych a później depozytów. Miesięczne koszty powoda wynosiły 12 - 20 tysięcy zł. Składało się na nie wynagrodzenie pracowników, koszty telefonów komórkowych, utrzymanie jednego samochodu służbowego i paliwo oraz reklama podstawowa na rynku (...). W ramach reklamy powód okazjonalnie organizował spotkania w lokalnym dworku -muzeum. Ponadto wraz z pracownikami roznosił ulotki Banku, gdzie nie był wskazany jego oddział.

A. S. zatrudniał w placówce średnio 4-5 osób. W czasie współpracy Bank organizował szkolenia produktowe na swój koszt natomiast powód płacił za dojazd pracowników. A. S. zorganizował dla swoich pracowników szkolenie „(...)” i w pełni je opłacił.

Po zawarciu Aneksu z 2010 r. wynagrodzenie powoda spadało, w miesiącach marzec - maj wynosiło (...) zł, (...) zł, (...) zł, a później zeszło do wysokości jego kosztów. W ostatnich latach działalności placówki agencyjnej powoda wynagrodzenie pozwalało pokryć koszty i powód nie uzyskiwał wyższego wynagrodzenia niż ponoszone koszty.

Na zakończenie współpracy powód miał około 5000 czynnych klientów, tyle było bowiem aktywnych umów. Nadal aktywne były umowy kredytowe i depozytowe.

Umowa po upływie okresu na jaki została zawarta wygasła 29 lutego 2016 r. Nie było propozycji przedłużenia umowy przez Bank. A. S. występował o przedłużenie umowy, ale nie było na to odpowiedzi.

W mailu z dnia 28 grudnia 2015 r. pozwany zaproponował polubowne zakończenie współpracy poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości 48 632 zł.

Po zakończeniu współpracy z pozwanym oddział powoda przejął Bank. Oddział własny Banku, który był oddalony o150 m, został połączony z oddziałem powoda w jego lokalu. Ten drugi oddział został zamknięty. Oddział powoda nadal funkcjonuje, a pracownicy powoda przeszli na zatrudnienie pozwanego Banku.

(okoliczności niesporne, zeznania powoda w charakterze strony – k.1289 – 1290, mail z 28.12.2015 r. – k.163, pismo Banku z 13.01.2016 r. – k.164, pismo Banku z 14.01.2016 r. – k.165, opinia biegłej M. S. - k. 1119 – 1146).

I.  UMOWA

W dniu 6 października 2005 r. A. S. (jako Partner) zawarł z (...) Bank S.A. umowę agencyjną – Umowę o (...) (dalej: Umowa).

Zgodnie z pkt. 2.1. Umowy na zasadach w niej określonych Partner stale i odpłatnie miał pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych. Ponadto Partner miał zawierać umowy z osobami trzecimi dotyczące oferowania i sprzedaży przez Partnera Produktów Dodatkowych, a także wykonywać inne czynności wchodzące w zakres Działalności.

Umowa nie stanowiła umocowania dla Partnera do składania lub odbierania oświadczeń woli w imieniu Banku, z zastrzeżeniem wyraźnie odmiennych postanowień zawartych w Umowie (pkt 2.2.). Partner nie mógł zlecić prowadzenia Działalności osobom trzecim bez uprzedniej pisemnej zgody Banku (pkt 2.4.). Zgodnie z pkt 2.5. Partner nie mógł pobierać od Klientów opłat lub prowizji innych niż opłaty i prowizje pobierane w imieniu i na rzecz Banku. W pkt 2.6. strony postanowiły, że Partner nie mógł żądać od Banku prowizji od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

W pkt 3.1. Umowy Bank zobowiązał się do zapłaty na rzecz Partnera Wynagrodzenia Prowizyjnego.

Zgodnie z pkt 4.1. Partner zobowiązał się oferować i sprzedawać osobom trzecim w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy i bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

W pkt 10.1.1. Bank zobowiązał się oddać Partnerowi do odpłatnego używania Lokal oraz Wyposażenie, a Partner zobowiązał się wziąć do używania Lokal oraz Wyposażenie na zasadach określonych w Umowie. Partner zobowiązany był zwrócić Bankowi wszelkie koszty ochrony lokalu (pkt.10. 7.2. oraz wszelkie koszty związane z korzystaniem z usług telekomunikacyjnych pkt.10. 8.2.).

Umowa została zawarta na 10 lat (pkt 18.1.). Okres obowiązywania Umowy miał się przedłużać na kolejne okresy pięcioletnie, jeżeli żadna ze stron nie zawiadomi drugiej strony na piśmie o woli nieprzedłużania Umowy, nie później niż na 6 miesięcy przed datą wygaśnięcia Umowy (pkt 18.2.).

Przez Działalność strony rozumiały cały zakres czynności partnera dokonywanych w wykonaniu Umowy, związanych ze sprzedażą w imieniu i na rzecz banku Produktów Bankowych dokonywaną wg zasad Prawa Bankowego oraz w zakresie Produktów Dodatkowych (pkt 1.2.). Zgodnie z pkt 1.16 Produktami były Produkty Bankowe i Produkty Dodatkowe. Produkty Bankowe oznaczały usługi bankowe lub inne usługi finansowe, oferowane oraz świadczone przez Bank, które zostały określone w Podręcznikach Produktowych (pkt 1.17.), natomiast Produkty Dodatkowe były to towary lub usługi nie będące Produktami Bankowymi, oferowane oraz sprzedawane w Punkcie Detalicznym (prowadzony przez Partnera w Lokalu) na mocy Umowy z Upoważnionym Dostawcą (pkt 1.18.).

W pkt 1.19. strony zdefiniowały Przychody jako wszystkie przychody brutto (z wyłączeniem podatku od towarów i usług) uzyskane przez Partnera w Punkcie Detalicznym z tytułu Działalności.

Zgodnie z pkt. 1.29. Wynagrodzenie prowizyjne oznaczało wynagrodzenie prowizyjne w wysokości obliczanej wg zasad zawartych w Załączniku [3], płatne przez Bank na rzecz Partnera w zamian za wykonaną przez Partnera w imieniu i na rzecz Banku Działalność w zakresie Produktów Bankowych.

W Załączniku nr [3] do Umowy strony określiły zasady obliczania należnego Partnerowi Wynagrodzenia Prowizyjnego.

Wynagrodzenie prowizyjne za kredyty obliczane zgodnie z następującym wzorem:

Wynagrodzenie = Przychody x (1 – współczynnik pomniejszenia)

Przychody = a – ( b + c)

gdzie:

a = suma prowizji ponoszonych przez Klientów pozyskanych przez Placówkę, zgodnie z obowiązującą taryfą opłat i prowizji Banku,

b = suma prowizji dla pośredników z tytułu sprzedaży kredytów samochodowych / pozostałych produktów kredytowych przez Partnera, zgodnie z zawartymi w tym zakresie przez Bank umowami,

c = suma prowizji dla Banku,

Wynagrodzenie za produkty depozytowe było obliczane zgodnie z następującym wzorem:

Wynagrodzenie = suma ( d x e ) x współczynnik X p.a.

gdzie:

d = średnie miesięczne saldo produktu depozytowego złotowego w miesiącu analizowanym,

e = współczynnik produktowy przypisany do poszczególnych produktów depozytowych złotowych, określony w podręcznikach produktowych, przy czym jego wartość wynosiła nie mniej niż 1,

współczynnik X p.a. – wyznaczany był w ścisłej relacji do średniej stawki WIBOR 1M i zaokrąglany do pełnych punktów bazowych w dół, wyznaczany cztery razy do roku, obowiązywał za kwartalne okresy rozliczeniowe.

Wynagrodzenie za produkty sprzedawane w Placówce Partnera, w przypadku których nie była pobierana prowizja bezpośrednio od Klienta było równoważne z Przychodami, rozumianymi jako sumę opłat i prowizji przez Partnera, określoną w podręcznikach produktowych lub odrębnych umowach z dostawcami produktów lub z Bankiem.

W pkt. 9 umowy Bank upoważnił A. S. do wykorzystywania Know – How Banku w ramach prowadzonej działalności na zasadach określonych w umowie.

W pkt. 16.1 strony postanowiły że w okresie obowiązywania umowy oraz w okresie 6 miesięcy po jej wygaśnięciu Partner zobowiązuje się nie prowadzić ani nie uczestniczyć w inny sposób w działalności konkurencyjnej, a zakaz prowadzenia działalności obejmuje terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (pkt. 16.2).

(Dowód: Umowa z 06.10.2005 z załącznikami – k. 18 – 38, k.40 -49 ).

W aneksie z tej samej daty tj. z 6 października 2005 roku strony uzgodniły że łączna opłata za udzielenie upoważnienia do wykorzystywania know – how Banku przez Partnera wynosi 150000 zł, z tym, że kwota 136.500 zł za pierwszy rok obowiązywania umowy płatna w terminie 3 dni a następnie opłaty po 1500 zł rocznie. Strony ustaliły że łączna kwota kaucji na zabezpieczenie płynności finansowej w ramach działalności placówki partnerskiej wynosi 50000 zł płatne w terminie 3 dni.

(dowód: aneks z 06.10.2005 r. – k.39)

W dniu 1 września 2008 roku strony zawarły aneks w którym uregulowały kwestie premii.

(dowód: aneks z 01.09.2008 r. – k.64).

W kolejnym aneksie z 1 listopada 2008 roku strony uzgodniły, że umowa zostaje zawarta na czas określony do 5 października 2015 roku oraz, że opłata z tytułu know - how miała obejmować wynagrodzenie Banku z tytułu lokalu i wyposażeniem przekazanych partnerowi do używania.

(Dowód: aneks z 1 listopada 2008 roku karta 67 70).

11 marca 2009 r. strony ponownie aneksowały Umowę Współpracy ustalając, że zastępuje się Podręcznik Produktowy dotyczący kart kredytowych i kredytu gotówkowego wewnętrznymi aktami normatywnymi obowiązującymi w Banku, udostępnianymi w formie elektronicznej na stronie intranetowej banku

(dowód: aneks z 11 marca 2009 roku - karta 108).

Na podstawie aneksu z 28 kwietnia 2009 roku na Partnera nałożono obowiązki w zakresie zawarcia umów ubezpieczenia.

(dowód: aneks z 28 kwietnia 2009 roku - karta 110)

Aneksem z 14 lipca 2009 roku strony uzgodniły, że agent będzie obowiązany pozyskać aktualny adres i numer telefonu klienta zalegającego ze spłatą kredytu.

(dowód: aneks 14 lipca 2009 roku - karta 115- 117).

W dniu 25 lutego 2010 r. A. S. zawarł z Bankiem (wówczas (...) Bank (...) S.A.) Aneks do Umowy Współpracy, który wprowadził nową treść Umowy Współpracy oraz zmienił sposób wyliczania Wynagrodzenia Prowizyjnego, jednakże nie zmienił przedmiotu ani charakteru Umowy. Na podstawie Umowy Partner jako agent miał pośredniczyć przy zawieraniu umów z klientami Banku. Umowa Współpracy została zawarta na czas określony do 28 lutego 2015 r. Strony wskazały, iż w przypadku przedłużenia umowy partner będzie zobowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu korzystania z Know - How w wysokości 10000 zł za rozpoczęty rok współpracy następujący po upływie obowiązywania umowy. Ponadto Partner zobowiązał się do prowadzenia rachunku pomocniczego funduszu gwarancyjnego i wpłaty na ten rachunek środków określonych w umowie. Na podstawie punktu 2. 2 Partner miał otrzymać jednorazowe wynagrodzenie w kwocie 8000,23 zł za dotychczasową dobrą współpracę.

W pkt 1.1. Umowy zmieniono definicję pojęcia Działalności, która oznaczała cały zakres czynności Partnera dokonywanych w wykonywaniu Umowy, związanych w szczególności z Produkcją oraz utrzymaniem Portfela Produktów Bankowych, dokonywanych wg zasad prawa bankowego, a także ze sprzedażą Produktów Dodatkowych i cały zakres czynności Partnera związanych z poprawnym wykonywaniem Umowy. W pkt 1. 5 i 1. 6 strony zdefiniowały również pojęcie „wskaźnik szkodowości portfela kredytów” oraz „wynik na rezerwach” .

Strony w pkt. 1.3 i 1.4 zdefiniowały pojęcia „Portfel” i „Produkcja”.

Portfel oznaczał saldo lub liczbę (w przypadku kart kredytowych i rachunków ludności i podmiotów gospodarczych) Produktów Bankowych uruchomionych w Oddziale w okresie do końca miesiąca poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie (pkt 1.3.). Z kolei przez Produkcję strony rozumiały saldo lub liczbę (w przypadku kart kredytowych i rachunków ludności i podmiotów gospodarczych) Produktów Bankowych uruchomionych w Oddziale w Miesiącu Rozliczeniowym, którego dotyczy Wynagrodzenie (pkt 1.4.).

Zgodnie z pkt 2.1., Partner stale i odpłatnie pośredniczył przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych oraz Produktów Dodatkowych, a także wykonywał inne czynności wchodzące w zakres Działalności.

W punkcie 4.1. doprecyzowano w kwestii Działalności w zakresie Produktów Bankowych, że Partner zobowiązany był utrzymywać, oferować i sprzedawać klientom w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy, z uwzględnieniem określonych standardów proceduralnych i założeń jakościowych oraz zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

Bank był wyłącznie uprawniony do podejmowania decyzji wiążących dla Partnera co do zakresu Produktów Dodatkowych i Produktów Komplementarnych oferowanych w ramach Działalności prowadzonej w Punkcie Detalicznym (pkt 5.1.).

Z tytułu wykonywanej przez Partnera w imieniu i na rzecz Banku Działalności, Bank zobowiązał się zapłacić na rzecz Partnera Wynagrodzenie naliczane za Miesiąc Rozliczeniowy zgodnie z zasadami szczegółowo opisanymi w Załączniku nr 3 do Umowy (pkt 3.1. i 3.2. Umowy). W pkt 3.3. postanowiono, że Bank jest uprawniony do zmiany zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia, przy czym Bank zobowiązany jest do doręczenia Partnerowi zmodyfikowanych zasad naliczania Wynagrodzenia najpóźniej na 14 dni kalendarzowych przed datą ich wejścia w życie w formie aktu normatywnego Banku. Zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia, każdorazowo miała następować od kolejnego pełnego Miesiąca Rozliczeniowego następującego po miesiącu kalendarzowym ich wejścia w życie w formie aktu normatywnego Banku i była możliwa w szczególności w przypadku wystąpienia co najmniej jednego z następujących czynników:

-0  na skutek zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących działalności Banku, mających znaczący wpływ na przychody lub koszty,

-1  zmiany strategii, polityki cenowej i kredytowej Banku,

-2  zmiany stóp procentowych NBP,

-3  zmiany warunków rynkowych,

-4  na drodze indywidualnych ustaleń z Partnerami,

-5  zmiany zasad rozliczania się z kosztów pomiędzy Bankiem a Partnerem

Strony ustaliły w pkt 3.4., że zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym również zmiana stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia opisanych w pkt 3.3. nie wymagała dla swej skuteczności zawarcia pisemnego Aneksu. Partner uprawniony był do rozwiązania Umowy na zasadach określonych w pkt 22.2.1. Umowy w przypadku braku akceptacji zmienionych zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym zmienionych stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia. W takim wypadku Bank był zobowiązany do zapłaty w okresie wypowiedzenia Wynagrodzenia naliczonego na zasadach dotychczasowych.

W pkt 3.5. uzgodniono, że Partner nie będzie mógł żądać od Banku Wynagrodzenia od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

Zgodnie z pkt 3.12. Bank mógł wprowadzić premie dla Partnera okresowo na mocy odrębnych aktów normatywnych Banku.

Wskaźniki szkodowości portfela kredytów ( WS) był uwzględniany w naliczeniu Wynagrodzenia za Miesiąc Rozliczeniowy i miał być obliczany zgodnie z następującym wzorem (pkt 1.5.):

WS = (Z t-3 + Z t-4 + Z t-5 ) / (K t-3 + K t-4 + K t-5 )

gdzie:

Z t-3 / t-4 / t-5 oznacza saldo bieżących kredytów danego typu udzielonych przez Oddział w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, od zakończenia którego minęły odpowiednio 3 / 4 / 5 pełnych miesięcy kalendarzowych, z zaległością w spłacie przekraczającą 30 dni, mierzone na koniec trzeciego miesiąca kalendarzowego od zakończenia miesiąca uruchomienia kredytu,

K t-3 / t-4 / t-5 oznacza sumę kwot kredytów brutto danego typu udzielonych przez Oddział w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, od zakończenia którego minęły odpowiednio 3 / 4 / 5 pełnych miesięcy kalendarzowych.

Zgodnie z pkt 1.6. Wynik na rezerwach ( WR) oznaczał wynik z tytułu odpisów na utratę wartości kredytów nieregularnych odniesiony do rachunku wyników Banku w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, za który naliczane było wynagrodzenie w związku z kredytami, które znajdowały się w portfelu Oddziału. Wynik na rezerwach mógł przyjmować wartości dodatnie bądź ujemne. Wartość ujemna oznaczała przewagę kosztów z tytułu utworzenia odpisów nad przychodami z tytułu ich rozwiązania. Wartość dodatnia oznaczała przewagę przychodów z tytułu rozwiązania odpisów nad kosztami ich utworzenia.

Przez Stratę do Rozliczenia ( SDR) strony rozumiały stratę do rozliczenia w Miesiącu Rozliczeniowym wyznaczaną na koniec miesiąc poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy (w okresie t), zgodnie ze wzorem z pkt 1.7.:

SDR t = min (0, SDR t-1 + DB t + WR t )

tj. mniejszą z dwóch wartości: zero albo sumę Straty do Rozliczenia z miesiąca poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, Dochód Brutto z danego Miesiąca Rozliczeniowego i Wynik na Rezerwach z danego Miesiąca Rozliczeniowego.

Zgodnie z pkt 11.1. Umowy, Bank był najemcą Lokalu, w którym prowadzony był Punkt Detaliczny oraz Działalność w ramach Umowy. Bank oddał Partnerowi do używania Lokal wraz z Wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie Działalności na zasadach określonych w Załączniku nr 1 do Umowy. Załącznik nr 1 był umową najmu lokalu. Koszt czynszu najmu ponosił Bank. W Załączniku nr 1 do Umowy strony postanowiły, że Bank będzie ponosić koszty związane z: ochroną oraz monitoringiem Lokalu (art. 10 ust. 5 umowy najmu), korzystaniem z usług telekomunikacyjnych związanych z systemami bezpieczeństwa Lokalu wykorzystywanych przez Partnera oraz Personel w ramach Działalności (art. 11 ust. 2), realizacją umów dotyczących świadczenia usług w zakresie zasileń i odprowadzeń wartości pieniężnych w Punkcie Detalicznym (art. 12 ust. 2.).

Na mocy pkt 20.1. Umowy o współpracy, w okresie obowiązywania Umowy oraz w okresie od 6 miesięcy po jej wygaśnięciu, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, Partner zobowiązał się nie prowadzić ani nie uczestniczyć w inny sposób (bezpośrednio lub pośrednio) w Działalności Konkurencyjnej, w tym w szczególności jako kontrahent, wspólnik, akcjonariusz, członek zarządu, członek rady nadzorczej, członek komisji rewizyjnej, pracownik, agent, zleceniobiorca, kredytodawca itp. Partner miał zapewnić przestrzeganie zakazu konkurencji również przez jego małżonka oraz osoby współpracujące (pkt 20.2.). Partner nie był uprawniony do dodatkowego wynagrodzenia w związku z zakazem prowadzenia Działalności Konkurencyjnej (pkt 20.7.). Przez Działalność Konkurencyjną strony rozumiały działalność polegającą na dokonywaniu czynności określonych w art. 5 ust. 1 i 2 prawa bankowego, a także inną działalność tożsamą lub podobną do Działalności prowadzonej przez Partnera na podstawie lub związku z Umową (pkt 1.9. Umowy). Zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej nie ograniczał się do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (pkt. 20.4).

Każda ze stron była uprawniona do rozwiązania Umowy za wypowiedzeniem z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego (pkt 22.2.1. Umowy).

Zgodnie z pkt 22.5.3. Umowy, niezwłocznie po wygaśnięciu Umowy Partner zobowiązany był m.in. do opuszczenia i przekazania przedstawicielom Banku Lokalu oraz Wyposażenia, do zwrócenia Bankowi wszelkich dokumentów lub innych materiałów (nośników) zawierających jakiekolwiek elementy Know-How lub jakiekolwiek Informacje Poufne, a także do zniszczenia wszelkich sporządzonych przez siebie kopii dokumentów lub innych materiałów zawierające jakiekolwiek Informacje Poufne, w tym Know-How, a w przypadku elektronicznych nośników informacji – trwałego usunięcia wszelkich Informacji Poufnych, na których zostały utrwalone.

(Dowód: k.118 - 152 – Aneks z 25.02.2010 r. z załącznikami)

Zgodnie z pkt 1.1. Załącznika nr 3 do Umowy Współpracy, Partner otrzymywał wynagrodzenie od Banku z tytułu prowadzenia Działalności w imieniu i na rzecz Banku. Wynagrodzenie Partnera z tytułu prowadzenia Działalności w zakresie Produktów Bankowych składało się z trzech składników (pkt 1.5.):

1)  Produkcja – wynagrodzenie za sprzedaż produktów w analizowanym Miesiącu Rozliczeniowym kalkulowane na podstawie wielkości sprzedaży zrealizowanej w miesiącu poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, zgodnie algorytmami zawartymi w punkcie 2.

2)  Portfel – wynagrodzenie z tytułu Portfela naliczane za produkty kredytowe, depozyty i operacje bankowe związane z obsługą rachunków ROR i RB oraz obsługą kasową, sprzedane do końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, z uwzględnieniem parametrów wyliczonych na koniec miesiąca kalendarzowego, poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie, zgodnie z algorytmami zawartymi w punkcie 2.

3)  Premia – wynagrodzenie z tytułu Premii naliczane za realizację w Miesiącu Rozliczeniowym przez Partnera jego indywidualnych celów biznesowych ujętych w strategii Banku w formie: 1) dodatkowego wynagrodzenia naliczanego wg zasad zawartych w odrębnym akcie normatywnym Banku, 2) Dodatkowego Wsparcia uzależnionego od wieku i potencjału Punktu Detalicznego, określonego w wewnętrznym akcie normatywnym Banku.

W punkcie 2. Załącznika nr 3 do Umowy określono następujące zasady wynagradzania Partnerów.

I.  Wynagrodzenie z tytułu Portfela (pkt. 2.1.1.):

1)  za kredyty gotówkowe, kredyty na zakup samochodu, kredyty gospodarcze, kredyty hipoteczne, karty kredytowe aktywowane i pozyskane przez Partnera i kredyty w rachunkach tych kart, kredyty w ROR, kredyty w RB było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = P * max ( 0 , (DB t + WR t + SDR t-1 )

gdzie:

DB t – Dochód Brutto wygenerowany w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy na Portfelu danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera,

WR t – wynik na rezerwach wygenerowany przez Portfel danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy,

SDR t-1 – strata do rozliczenia na koniec poprzedniego miesiąca rozliczeniowego wygenerowana przez Portfel danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera,

P – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Portfela danego typu produktów kredytowych.

2)  za produkty depozytowe i a’vista (w złotych oraz walutach obcych) / operacje bankowe związane z obsługą rachunków ROR i RB wyliczane było zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = P * DB

gdzie:

DB – dochód brutto wygenerowany w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy na produktach depozytowych / na operacjach bankowych zw. z obsługą rachunków ROR i RB oraz obsługą kasową w tym z tytułu opłaty za prowadzenie rachunków – dla oddziału prowadzonego przez Partnera,

P – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Portfela dla produktów depozytowych / dla operacji bankowych zw. z obsługą rachunków ROR i RB.

II.  Wynagrodzenie z tytułu Produkcji (pkt. 2.1.2)

1)  Wynagrodzenie z tytułu Produkcji za kredyty gotówkowe, kredyty gotówkowe restrukturyzacyjne i kredyty na zakup samochodu, było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = S * a * WK

gdzie:

S – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Produkcji dla kredytów gotówkowych / gotówkowych restrukturyzacyjnych / na zakup samochodu,

a – kwota brutto kredytu,

WK – wskaźnik korekty wynagrodzenia, którego wartość jest ustalana w zależności od Wskaźnika Szkodowości portfela kredytów gotówkowych / na zakup samochodu udzielonych przez oddział prowadzony przez Partnera wyznaczony wg stanu na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy.

2)  za kredyty gospodarcze, pożyczki hipoteczne dla mikroprzedsiębiorstw, kredytów w ROR i kredytów w RB było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = S * a

gdzie:

S – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Produkcji dla kredytów gospodarczych / pożyczek hipotecznych dla mikroprzedsiębiorstw / kredytów w ROR / kredytów w RB,

a – kwota brutto kredytu (dla kredytów w ROR i RB – uruchomionego w Miesiącu Rozliczeniowym.

3)  za kredyty i pożyczki hipoteczne – kredyty hipoteczne na cele mieszkaniowe i pożyczki na dowolny cel zabezpieczone hipoteką, było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = a * WKH

gdzie:

a – kwota wynagrodzenia naliczona wg stawek zdefiniowanych w Zarządzeniu Banku,

WKH – wskaźnik korekty wynagrodzenia, którego wartość jest ustalana w zależności od wysokości LTV danego kredytu

Wartości wskaźników przedstawione były w tabelach zawartych w Zarządzeniu Banku (pkt 2.2.). Zgodnie z pkt 2.3. umowy, Bank był uprawniony do zmiany wysokości wskaźników zawartych w Zarządzeniu, przy czym Bank zobowiązany był do doręczenia Partnerowi zmodyfikowanych wskaźników Wynagrodzenia najpóźniej na 14 dni kalendarzowych przed datą ich wejścia w życie w formie Zarządzenia. Zmiana wskaźników Wynagrodzenia każdorazowo następować miała od kolejnego pełnego Miesiąca Rozliczeniowego.

(k.143 verte – 147 – załącznik nr 3 do umowy współpracy w brzmieniu ustalonym aneksem z 25.02.2010 r.)

W ugodzie z dnia 4 marca 2010 roku strony uregulowały kwestie zadłużenia powoda wobec banku.

(Dowód: umowa ugody 4 marca 2010 roku karta 153 -154).

W dniu 16 grudnia 2011 r. i 12 maja 2013 r. strony zawarły kolejne aneksy.

W aneksie z 19.12.2014 r. strony przedłużyły okres obowiązywania umowy do 29 lutego 2016 r.

(Dowód: k.156 - 162 – Aneksy)

Umowa Banku z A. S. wygasła na skutek upływu okresu na jaki została zawarta z dniem 29 lutego 2016 r.

(okoliczność niesporna)

II PRZEBIEG WSPÓŁPRACY

W prowadzonej przez siebie placówce, powód sprzedawał cały wachlarz produktów bankowych, ale najwięcej kredytów samochodowych, gotówkowych i rachunków depozytowych. Powód zatrudniał 3 – 4 osoby w placówce, sam pozyskiwał klientów, ale ich nie obsługiwał. Opłacał koszty dojazdu i noclegu na szkolenia pracowników oraz koszty telefonów komórkowych i samochodu służbowego dla pracowników.

A. S. angażował się w akcje reklamowe prowadzone lokalnie w gazetkach na stronie miasta i na dniach miasta. Wspólnie z pracownikami roznosił również ulotki banku.

Około 2010 roku pozwany Bank zlecił powodowi wykonanie planu naprawczego i wyniki placówki się poprawiły.

W okresie współpracy z pozwanym, powód pozyskał dla pozwanego kilka tysięcy klientów, z których około 5000 umów na dzień zakończenia współpracy pozostawało aktywnych.

Przez okres pierwszych 5 lat obowiązywania umowy o współpracy relacje stron układały się dobrze. W połowie 2009 r. doszło do znacznego ograniczenia sprzedaży przez Bank produktów kredytowych.

Na przełomie 2009 i 2010 pozwany zaproponował powodowi (oraz innym agentom) zawarcie nowej umowy o współpracy, która zawierała nowy model wynagradzania. Nowy model wynagradzania cechował znaczny stopień skomplikowania i mała przejrzystość.

Nowy model wynagrodzenia był przedstawiany Partnerom jako wysoce dla nich korzystny, ponieważ miał ich uchronić przed wahaniami wynagrodzenia w związku z niższą sprzedażą w danym miesiącu, dzięki rozbiciu wynagrodzenia na „Produkcję” (sprzedaż w danym miesiącu rozliczeniowym) i „Portfel” (produkty sprzedane w poprzednich okresach).

Powód podpisał aneks do umowy o współpracy w dniu 25.02.2010 r.

Do istotnych postanowień umowy o współpracy w brzmieniu wynikającym z ww. aneksu należała klauzula modyfikacyjna zawarta w pkt 3 upoważniająca Bank do jednostronnej „zmiany zasad naliczania wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania wynagrodzenia”. Następnie, Bank wielokrotnie i nieoczekiwanie zmieniał wskaźniki służące do wyliczania należnego agentom wynagrodzenia, przy czym jako uzasadnienie wprowadzania zmian stosował regulację pkt 2.2 oraz 2.3. załącznika nr 3 do Umowy. Bank mianowicie podejmował kolejne akty normatywne (uchwały zarządu i zarządzenia wiceprezesa) dotyczące zmian wskaźników prowizyjnych.

Zmiany wskaźników prowizyjnych nie podlegały negocjacjom między Bankiem i Partnerem. W przypadku znaczących zmian partnerzy zwracali się do Banku z prośbą o przywrócenie dotychczasowej wysokości wskaźników lub zweryfikowanie decyzji Banku dotyczących zmiany wskaźników prowizyjnych, jednakże Bank co do zasady nie uwzględniał próśb partnerów w tej kwestii. Drastyczne obniżenia prowizji miały miejsce m.in. w 2013 r.

Kontrola zasadności wprowadzanych zmian przez agentów, w tym powoda była w praktyce niemożliwa. Partnerzy nie mogli skutecznie przeciwstawić się tym zmianom, gdyż umowa została zawarta na czas oznaczony, a ewentualne wcześniejsze wypowiedzenie prowadziłoby do utraty prawa do świadczenia wyrównawczego i mogłoby oznaczać utratę płynności finansowej, wobec konieczności uiszczenia różnego rodzaju zobowiązań finansowych na rzecz pozwanego (np. z tytułu korzystania z „know-how”).

Po wygaśnięciu umowy, pismem z 2 grudnia 2016 r. A. S. zgłosił żądanie wypłaty świadczenia wyrównawczego w wysokości 210.525,82 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

(okoliczności niesporne, dowód: k.234 – 235 – pismo Banku z 08.10.2013 r., wezwanie do zapłaty z 02.12.2016 z dowodem odbioru – k.236 – 238; przesłuchanie powoda w charakterze strony – k. 1289 verte - 1290, tom VII, zeznania świadka B. G. - k.704 – 704verte, zeznania świadka M. W. - karta 704 verte – k. 705, zeznania świadka K. S. -k.702 verte - 704, tom IV, zeznania świadka R. O. – k.652 – 653).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodu z ww. dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, zeznań świadków B. G., M. W., K. S., R. O. oraz zeznań powoda.

Z zeznań świadka B. G. (k.704 – 704verte) wynika, że świadek pracowała w oddziale powoda od 2005 do 2008 roku na stanowisku kierownika placówki. Podała, że pracownicy mieli do dyspozycji samochód służbowy i telefony, za co płacił powód. Wskazała, że oprócz powoda pracowało wówczas w placówce 3 pracowników. Wyjaśniła, że jeździła na szkolenia organizowane przez Bank, których koszty w zakresie dojazdu i noclegu pokrywał powód. Świadek podała, że placówka powoda sprzedawała najwięcej kredytów gotówkowych i samochodowych. Potwierdziła, że placówka miała plan naprawczy, co miało miejsce około 2010 roku po fuzji z F.. Podkreśliła, że udało się poprawić wyniki. Wyjaśniła, że placówka działała na małym rynku, lokalnie. Podała, że powód większość akcji reklamowych robił na własną rękę: były reklamy w gazetkach lokalnych, na stronie internetowej L., rozdawane były ulotki po całym powiecie (...). Wskazała, że ulotki zapewniał Bank. Wyjaśniła, że pracownicy zajmowali się obsługą klientów i że powód nie prowadził osobiście obsługi klientów w oddziale, natomiast był zaangażowany w oddział. Planował z pracownikami akcje marketingowe. Wyjaśniła, że w L. oddział (...) działał od 1998 roku, a następnie dwa oddziały zostały połączone.

Zeznania tego świadka są zgodne z zeznaniami drugiego ze świadków powoda to jest M. W. (karta 704 verte – k. 705). Świadek zeznał, że również pracował w placówce powoda w L., gdzie rozpoczął pracę w 2005 roku i kontynuował ją aż do zamknięcia placówki powoda. Wyjaśnił, że było zatrudnionych na koniec 4 doradców plus dyrektor. Wskazał, że najpierw sprzedawano najwięcej kredytów samochodowych a później gotówkowych i rachunków dla firm. Wyjaśnił, że miał do dyspozycji samochód i telefon, które były opłacone przez powoda. Wskazał, że były akcje promocyjne organizowane przez oddział - roznoszono ulotki, placówka prezentowała się na dniach L.. Potwierdził, że powód płacił za dojazd i nocleg na szkoleniach organizowanych przez Bank. Świadek potwierdził również, że słyszał o planie naprawczym oraz że na początku placówka była oddziałem, który nie miał klientów. Wskazał, że A. S. uczestniczył w ich pozyskiwaniu, lecz osobiście nie obsługiwał klientów. Podał, że wcześniej był w L. oddział Banku.

Zdaniem Sądu, zarówno zeznania świadka M. W. jak i B. G. są wiarygodne jako wzajemnie zgodne. Ponadto znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Z kolei świadek R. O. (k.652 – 653), dyrektor regionu C., w latach 2009 - 2010 odpowiedzialna za kontakty z oddziałami partnerskimi Banku podała, że placówka powoda nie była dobra i Bank wprowadzał w tym oddziale program naprawczy. Świadek wskazała, że pamięta iż prowadzenie tej placówki było powierzone przez powoda pracownikom, natomiast powód nie prowadził jej osobiście. Podała, że chyba 3 osoby były tam zatrudnione. Jej zdaniem, placówka na tle innych wypadała słabo gdyż powód wykonywał poniżej 70% normy. Podała, że Bank wyposażył lokal w meble, system informatyczny, komputery, przygotował wizualizację lokalu zgodnie ze standardami Banku. Ponadto bank ponosił koszty mediów. Potwierdziła, że partner ponosił koszty dojazdu i zakwaterowania na szkoleniach. Podała, że Bank prowadził szkolenia produktowe i że był również „Podręcznik operacyjny” umożliwiający osobie niedoświadczonej prowadzenie oddziału. Wskazała, że w większości oddziałów partnerzy sami angażowali się w pracę, natomiast u powoda była zatrudniona w oddziale osoba do koordynowania pracy. Świadek wyjaśniła, że w aneksie z 2010 roku wprowadzono zmiany polegające na podzieleniu wynagrodzenia na 2 części tj. pierwsza z tytułu sprzedaży produktów bankowych tzw. „produkcja” i druga – „portfel”, czyli wynagrodzenie za to co znajdowało się w oddziale tj. z tytułu produktów i klientów. W ocenie świadka, ta zmiana miała ustabilizować sytuację partnerów, aby otrzymywali wynagrodzenie nawet gdy nie wykonują sprzedaży na bieżąco. Wyjaśniła, że przyczyną wprowadzenia aneksu z 2010 roku była potrzeba uelastycznienia sposobu wynagradzania partnerów. Od tego momentu wysokość wskaźników była publikowana zarządzeniem prezesa Banku i dystrybuowana do partnerów na 14 dni przed wejściem w życie. Partner miał obowiązek podpisać przyjęcie do wiadomości tych wskaźników i ich stosowanie, natomiast partner mógł nie przyjąć wysokości wskaźników i rozwiązać umowę w trybie wynikającym z umowy. Świadek zasłaniała się niepamięcią i podała, że nie wie, ile ilu powód pozyskał klientów. Zdaniem świadka, oddział powoda plasował się wśród regionów niezamożnych, w związku z tym niższe były do osiągnięcia wskaźniki w planie biznesowym. Podała, że aktualnie Bank nie ma placówek partnerskich.

Z zeznań świadka K. S. (k.702 verte - 704, tom IV), pracownika kierownika działu optymalizacji procesów a wcześniej kierownika zespołu do spraw modelu partnerskiego wynika, że świadek nadzorowała zespół odpowiedzialny za współpracę z oddziałami partnerskimi. Świadek wskazała, że zna powoda osobiście i że nie prowadził on osobiście oddziału tylko poprzez wskazaną przez siebie osobę. W ocenie świadka, oddział w L. był jednym ze słabszych punktów, a w ostatnich latach współpracy oddział był na samym końcu. Wyjaśniła, że największym kosztem po stronie partnera był zatrudniony personel i pokrycie kosztów jego wynagrodzenia. Wskazała, że były plany sprzedażowe. Podała, że większość produktów sprzedawanych przez powoda to były kredyty gotówkowe. Wyjaśniła, że partner płacił opłaty z tytułu know – how: najpierw 150 – 200 tysięcy zł na 10 lat a później 10.000 zł rocznie. Podała, że Bank prowadził kampanię reklamową i że były obligatoryjne szkolenia dla wszystkich pracowników, natomiast partnerzy ponosili koszty dojazdu na szkolenia i zakwaterowania. Wyjaśniła, że Bank wyposażał lokale w komputery i meble, natomiast w ostatnim modelu ponosił wszystkie koszty utrzymania lokalu, w tym płacił za ogrzewanie i energię

Świadek podała, że sieć oddziałów partnerskich malała i na końcu było ich tylko około 20. Wskazała, że podręcznik operacyjny zawierał szereg zasad informacji związanych z prowadzeniem oddziału bankowego, natomiast podręczniki produktowe dotyczyły konkretnego produktu na przykład kredytu gotówkowego. Wyjaśniła, że po aneksie wprowadzono nowe zasady wynagrodzenia podzielonego na 3 części tj. z produkcji, portfela i tak zwana premia, przy czym wynagrodzenie z portfela to było wynagrodzenie za utrzymanie produktu. Świadek wskazała, że na 90% oddział powoda był dawnym oddziałem (...) Banku. Wyjaśniła, że aneks z 2010 roku miał ułatwić prowadzenie oddziału i dostosować go do zmian na rynku.

Wszystkie zeznania świadków Sąd uznał za wiarygodne i stanowiące podstawę ustalonego stanu faktycznego. Zeznania te były spójne, wzajemnie zgodne i znajdowały potwierdzenie w całokształcie materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu na wiarę zasługiwały również zeznania powoda A. S. (k.1289 verte – 1290) złożone w charakterze strony. Z zeznań tych wynika, że powód poniósł na rzecz Banku koszty korzystania z know - how w wysokości 183000 zł. Wyjaśnił, że na zakończenie współpracy miał około 1500 czynnych klientów, tyle było bowiem aktywnych umów. Podkreślił, że nadal aktywne były umowy kredytowe i depozytowe. Oddział powoda nadal funkcjonuje, a pracownicy powoda przeszli na zatrudnienie pozwanego Banku. Powód podał, że w miesiącach marzec - maj jego wynagrodzenie wynosiło (...), (...), (...) zł, a później zeszło do wysokości jego kosztów. Podkreślił, że nie miał większego wynagrodzenia, niż te koszty. Zdaniem powoda, biorąc pod uwagę ilość klientów obsługiwanych, wynagrodzenie powinno rosnąć, tymczasem ono spadało. Powód wyjaśnił, że aneksy były nie negocjowalne, były niejasne i trudne do zrozumienia w zakresie naliczania wynagrodzenia. Wskazał, że gdyby nie podpisał aneksu do umowy, to umowa byłaby rozwiązana, a on liczył na poprawę sytuacji. Po zakończeniu współpracy z pozwanym, jego oddział przejął Bank. Oddział własny Banku, który był oddalony o150 m został połączony z oddziałem powoda w jego lokalu i ten drugi oddział został zamknięty. Powód wyjaśnił, że nie było propozycji przedłużenia umowy przez Bank. Wyjaśnił, że on jak inni agenci występował o przedłużenie umowy, ale nie było na to odpowiedzi. Bank pozostawił ich przed faktem dokonanym.

W celu ustalenia wysokości korzyści, które pozwany Bank czerpał z pozyskanych przez powoda klientów, a także wysokości należnego powodowi świadczenia wyrównawczego, Sąd postanowieniem z dnia 30 listopada 2018 r. (k. 802) Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów na okoliczność:

-

ustalenia korzyści uzyskiwanych przez pozwanego po rozwiązaniu umowy z powodem pochodzących od pozyskanych przez pozwanego klientów oddziału banku w L., przy uwzględnieniu procentowego wskaźnika migracji klientów i przewidywanego okresu uzyskiwania korzyści przez pozwanego, ilości i wartości zawartych z tymi klientami umów i sprzedanych produktów bankowych;

-

ustalenia wysokości świadczenia wyrównawczego przy uwzględnieniu pozyskanych przez powoda liczby klientów, liczby zawartych umów oraz sprzedanych produktów bankowych i ich wartości w czasie trwania umowy z dnia 6 października 2005 r.

W opinii z dnia 25 stycznia 2019 r. (k. 892-903 – opinia), biegły sądowy T. Ł. stwierdził, że w jego ocenie nie ma modelu matematycznego opisującego migrację w czasie klientów, a w szczególności spadek przychodu Oddziału Banku w L. z tym związany, dlatego też biegły oparł się na informacji pozwanego, że w październiku 2017 r. migracja ta wynosiła (...). Ponadto, biegły wskazał, że nie znalazł podstaw do wydzielania części działalności, tj. sprzedaży produktów pozwanego, która w ocenie pozwanego dotyczy umowy agencyjnej i pozostałej części, tj. usług posprzedażowych związanych z obsługą uprzednio sprzedanych produktów (wynagrodzenia z Portfela), która według pozwanego nie jest działalnością w ramach umowy agencyjnej. Biegły odnotował w opinii, że według danych przedstawionych przez pozwanego, wartość sprzedaży produktów pozwanego w stosunku do całości sprzedaży powoda wynosiła (...). Biegły stwierdził, że zgadzał się z twierdzeniem pozwanego, że nie można traktować zakazu konkurencji jako przesłanki do dochodzenia świadczenia wyrównawczego, ale stosowanie zakazu konkurencji bez odpowiedniego świadczenia ze strony Banku wymaga, aby mieć na uwadze ten fakt.

Biegły w odpowiedzi na pytanie Sądu odnośnie ustalenie korzyści uzyskiwanych przez pozwanego po rozwiązaniu umowy z powodem pochodzących od pozyskanych przez pozwanego klientów oddziału banku w L., przy uwzględnieniu procentowego wskaźnika migracji klientów i przewidywanego okresu uzyskiwania korzyści przez pozwanego, ilości i wartości zawartych z tymi klientami umów i sprzedanych produktów bankowych wskazał, że możliwe jest oparcie się na szacunkowym podejściu uwzględniającym informacje podane przez pozwanego, że rzeczywisty poziom migracji klientów wynosił (...) po upływie 20 miesięcy oraz, że przewidywany okres uzyskiwania korzyści przez pozwanego z tytułu zawartych z tymi klientami umów kredytu samochodowego i kredytu gotówkowego, wg oświadczenia pozwanego wynosi praktycznie 2,5 roku (dla pozostałych umów ten okres jest dłuższy). Biegły wskazał, że prawie wszystkie umowy kredytowe zawarte przez powoda w ciągu dwóch lat poprzedzających przekazanie P. partnerskiej, przynosiły przychody dla pozwanego w pierwszym roku po przejęciu Placówki Partnerskiej i średnio ponad połowa z nich w okresie kolejnego roku. Biegły oszacował, że faktyczna łączna wartość przychodu pozwanego z tytułu umów kredytowych zawartych przez powoda, kreowana w okresie po dacie przejęcia Placówki (Oddziału Banku), przekracza jednoroczną wartość przychodu z tego tytułu osiąganego przez powoda.

Ponadto, biegły w odpowiedzi na pytanie Sądu odnośnie ustalenia wysokości świadczenia wyrównawczego przy uwzględnieniu pozyskanych przez powoda liczby klientów, liczby zawartych umów oraz sprzedanych produktów bankowych i ich wartości w czasie trwania umowy z dnia 6 października 2005 r. wskazał, że w oparciu o przedłożone powyżej dane i zawarte w aktach sprawy informacje oraz przyjęte założenia i dokonane wyliczenia, łączne wynagrodzenie prowizyjne powoda w okresie ostatnich 5 lat przed rozwiązaniem umowy wyniosło (...) zł, co daje średnie roczne wynagrodzenie prowizyjne powoda uzyskane w okresie 5 lat w wysokości (...) zł (k. 892-903 - opinia).

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2019 r. Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu finansów publicznych T. Ł. na okoliczność wyjaśnienia, zwłaszcza w ramach czynności przygotowawczych do sporządzenia opinii, czy na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy możliwe jest dokonanie całościowej i wyczerpującej oceny znaczenia jakie dla działalności przedsiębiorstwa pozwanego mają umowy zawarte przez pozwanego po zakończeniu współpracy stron, z klientami oddziału prowadzonego przez powoda aktywnymi na dzień zakończenia współpracy stron (tj. klienci korzystali z co najmniej jednego produktu bankowego pozwanego) i pozyskanymi przez powoda, o ile zawarcie takiej umowy jest wynikiem działalności powoda w okresie współpracy z pozwanym. Dodatkowo Sąd wskazał, że:

1.  Biegły winien także odpowiedzieć na pytanie, czy dokumenty załączone do pisma pozwanego z 16.01.2019 r. mają wpływ na stanowisko biegłego zawarte w złożonej opinii, w szczególności wyjaśnienie znaczenia:

• ilości, rodzaju, wartości i okresu kontynuowania, po zakończeniu współpracy stron, umów zawartych za pośrednictwem powoda, zwłaszcza oszacowanie okresu wykonywania tych umów po zakończeniu współpracy stron ( str. 9 opinii );

• wyników oddziału prowadzonego przez powoda w porównaniu z wynikami innego oddziału bankowego pozwanego działającego równolegle w L. (oddziały zostały połączone po zakończeniu współpracy stron), w szczególności przy uwzględnieniu wartości udzielonych kredytów oraz wielkości depozytów zgromadzonych w portfelu każdego z tych oddziałów w okresie, gdy działały one odrębnie, wobec oparcia opinii na założeniu, że po zakończeniu współpracy stron w portfelu oddziału bankowego w L. znajdowały się tylko produkty sprzedane za pośrednictwem powoda i wszyscy klienci tego oddziału byli klientami pozyskanymi przez powoda, z wyjątkiem niewielkiego napływu nowych klientów tj. 0,65% w skali miesiąca (m.in. str. 5 i str. 7 opinii);

• założenia o liniowym rozkładzie wskaźnika migracji klientów (str. 7 opinii);

• pominięcia spadku wartości umów w czasie i w konsekwencji malejącego dochodu z tych umów;

• ilości, rodzaju, wartości i okresu na jaki zostały zawarte, po zakończeniu współpracy stron, umowy z klientami oddziału prowadzonego przez powoda, którzy na dzień zakończenia współpracy byli klientami aktywnymi (korzystali z co najmniej jednego produktu bankowego) i które z tych umów można zakwalifikować jako zawarte wyłącznie na skutek tego, że klient był aktywny na dzień zakończenia współpracy stron, w szczególności mając na uwadze okres czasu pomiędzy zakończeniem współpracy i zawarciem umowy oraz istotnie wyższy wskaźnik migracji klientów oddziału prowadzonego przez powoda w okresie współpracy niż po zakończeniu tej współpracy w kontekście profilu klienta (detaliczny) i rodzaju zawartych z nimi umów.

2.  Biegły winien złożyć również następujące wyjaśnienia:

- dlaczego biegły w ramach kwalifikacji korzyści pozwanego jako znacznych pominął fakt, że wyniki oddziału prowadzonego przez powoda kształtowały się poniżej średniej wyników innych oddziałów partnerskich (odpowiedź na pozew);

- dlaczego biegły uznał, że punktem odniesienia kwalifikacji korzyści jako znacznych jest wskaźnik migracji odnoszący się tylko do klientów oddziału prowadzonego przez powoda oraz średni efektywny okres wykonywania umów kredytu samochodowego i gotówkowego, zawartych za pośrednictwem powoda w sytuacji, gdy sieć oddziałów bankowych pozwanego działała na terenie całego kraju, inne oddziały obsługiwały klienta detalicznego i korporacyjnego oraz całą gamę innych produktów niż kredyty gotówkowe i samochodowe, w tym m.in. kredyty hipoteczne, a założeniem działania sieci oddziałów partnerskich były takie same procesy sprzedażowe i operacyjne oraz oferta produktów, jak w oddziałach własnych;

- dlaczego z jednej strony biegły wskazuje na wieloletnie korzyści wynikające „z charakteru umów" (str. 4 opinii zd. pierwsze), a z drugiej stwierdza, że już po roku od dnia zakończenia współpracy stron połowa umów zawartych za pośrednictwem powoda nie będzie już wykonywana (str. 9 opinii) oraz jakie znaczenie ma w kontekście tych twierdzeń fakt spadku w czasie dochodu z umów kredytowych, w szczególności kredytu gotówkowego oraz samochodowego;

- pominięcie kosztów związanych z obsługą i utrzymaniem produktów, które są ponoszone przez pozwanego, po zakończeniu współpracy stron, w tym także kosztów związanych umowami zawartymi za pośrednictwem powoda i kontynuowanych po zakończeniu współpracy stron.

3.  Biegły winien również zająć stanowisko w kwestii roszczenia powoda o zapłatę przez:

- ustalenie wysokości średniorocznego wynagrodzenia z tytułu sprzedaży produktów bankowych pozwanego, czyli tzw. wynagrodzenie z produkcji, za okres ostatnich 5 lat współpracy stron;

- uwzględnienie w ramach obliczania wysokości rzekomego roszczenia złożonych przez powoda dokumentów dot. poniesionego przez powoda kosztu działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie umowy o współpracy w postaci wynagrodzenia pracowników.

W opinii uzupełniającej z dnia 18 czerwca 2019 r. biegły sądowy T. Ł.:

1.  W odpowiedzi na pytanie nr 1 stwierdził, że jego ocenie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie jest możliwe dokonanie całościowej i wyczerpującej oceny znaczenia jakie dla działalności przedsiębiorstwa pozwanego mają umowy zawarte przez powoda;

2.  W odpowiedzi na pytanie nr 2 stwierdził, że w jego ocenie dokumenty załączone do pisma pozwanego z dnia 16 stycznia 2019 r. nie zmieniają stanowiska biegłego zawartego w złożonej opinii. Biegły zaznaczył, że informacje zawarte w Załączniku nr 1 do pisma pozwanego z dnia 16 stycznia 2019 r. zawierają zestawienia danych bez istotnych w przedmiotowej sprawie informacji, tj. zestawienia informacji o przychodach uzyskiwanych przez pozwanego po rozwiązaniu umowy z powodem pochodzących od pozyskanych przez pozwanego klientów oddziału banku w L.. Biegły zaznaczył, że dane te posiadają datę 28 listopada 2018 r. i nie pochodzą z dnia przejęcia Oddziału Banku;

3.  W odpowiedzi na pytanie nr 3 stwierdził, że w kwestii oceny korzyści pozwanego i porównania wyników oddziałów pozwanego odwołał się do wyjaśnień zawartych w odpowiedzi na pytanie nr 1 i nr 2 i ponownie wskazał, że kwestia „korzyści” jest ocenna, natomiast arytmetycznie wyliczona wartość przychodów jest znana pozwanemu;

4.  W odpowiedzi na pytanie 4 stwierdził, że uwzględnienie wynagrodzenia pracowników powoda pozostaje bez związku z postanowieniem Sądu z dnia 30 listopada 2018 r. i pozostaje bez związku z art. 764 (3) par 1 k.c. Ponadto, biegły zaznaczył, że pozwany odnosił korzyści z działalności powoda w wysokości takiej, od której prowizja wypłacana powodowi wynosiła średnio 210 525,82 zł rocznie.

Biegły wskazał również, że złożoność procesów obliczeń bankowych prowizji przekracza stanowczo możliwości biegłego do wykonywania takich wyliczeń, a korzyści odniesione przez pozwanego są ocenne (czego dowodzi pozwany dezawuując te korzyści), dlatego też biegły wskazując, że podtrzymuje wydaną opinię i w jego ocenie nie jest możliwe dokonywanie przez biegłego dalszych zarówno obliczeń jak i wyjaśnień w przedmiotowej sprawie (k. 1017-1022).

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2019 r. (k. 1095) Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów z listy Sądu Okręgowego w Warszawie innego niż biegły T. Ł. na okoliczność:

-

ustalenia korzyści uzyskiwanych przez pozwanego po rozwiązaniu umowy z powodem pochodzących od pozyskanych przez pozwanego klientów oddziału banku w L., przy uwzględnieniu procentowego wskaźnika migracji klientów i przewidywanego okresu uzyskiwania korzyści przez pozwanego, ilości i wartości zawartych z tymi klientami umów i sprzedanych produktów bankowych

-

ustalenia wysokości świadczenia wyrównawczego przy uwzględnieniu pozyskanych przez powoda liczby klientów, liczby zawartych umów oraz sprzedanych produktów bankowych i ich wartości w czasie trwania umowy z dnia 6 października 2005 r.

-

czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego możliwe jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jakie znaczenie dla działalności przedsiębiorstwa pozwanego ma zysk z umów zawartych po zakończeniu współpracy stron z klientami pozyskanymi przez powoda, z którymi na dzień zakończenia współpracy stron była wykonywana co najmniej jedna umowa, zwłaszcza, czy zysk ten można uznać za znaczny.

W opinii z dnia 31 sierpnia 2020 r. (k. 1119 – 1146) biegła sądowa M. S.:

1.  w zakresie ustalenia korzyści uzyskiwanych przez pozwanego po rozwiązaniu umowy z powodem pochodzących od pozyskanych przez pozwanego klientów oddziału banku w L., przy uwzględnieniu procentowego wskaźnika migracji klientów i przewidywanego okresu uzyskiwania korzyści przez pozwanego, ilości i wartości zawartych z tymi klientami umów i sprzedanych produktów bankowych stwierdziła, że:

-

z danych udostępnionych przez powoda wynika, że w ciągu 10 lat prowadzenia oddziału powód podpisał łącznie (...) umów kredytowych/pożyczek na łączną kwotę (...) mln zł i zawarł blisko (...) tys. umów depozytu na kwotę (...) mln zł. (...) podmioty założyły w oddziale konta firmowe, (...) osób otworzyło rachunki ROR, ponadto (...) rachunków oszczędnościowo-lokacyjnych;

-

przyjmując za pozwanym (...) migrację klientów w okresie 20 miesięcy i zakładając, że w każdym miesiącu ilość klientów spadała o 1/20 z (...), to po 12 miesiącach liczba klientów spadnie o 106 tj. z (...) na (...). Z kolei po 20 miesiącach spadnie o 180 do poziomu (...) ;

-

w obszarze kredytów pozwany przejął (...) umów na łączną kwotę (...) zł (na łącznie (...)kredytów na łączną kwotę (...) zł zawartych przez powoda w okresie trwania współpracy);

-

w obszarze depozytów terminowych pozwany przejął po powodzie(...) umowy na łączną kwotę (...) zł (na łącznie (...) depozytów na łączną kwotę (...)zł zawartych przez powoda w okresie trwania współpracy)

-

z ekonomicznego punktu widzenia znaczne korzyści, o których mowa w art. 764(3) par 1 k.c. nie powinny być wiązane z korzyściami w porównaniu do całej organizacji i innych jej oddziałów. Takie rozumie powodowałoby, że agenci z małych miejscowości znajdowaliby się z punktu widzenia świadczenia wyrównawczego na zdecydowanie słabszej decyzji.

2.  w zakresie ustalenia wysokości świadczenia wyrównawczego przy uwzględnieniu pozyskanych przez powoda liczby klientów, liczby zawartych umów oraz sprzedanych produktów bankowych i ich wartości w czasie trwania umowy z dnia 6 października 2005 r. stwierdziła, że:

-

średnia roczna za ostatnie 5 lat wynosiła (...) zł. Jest to maksymalna kwota świadczenia, o jaką powód mógł się ubiegać;

-

powód nie dość, że prowizję utracił, to nie mógł podjąć pracy, którą wykonywał przez 10 lat z uwagi na klauzulę anty – konkurencyjną, która obowiązywała go bez żadnej rekompensaty ze strony pozwanego;

-

powód zbudował biznes od zera i rozwinął go do poziomu przynoszącego stabilne i regularne zyski w każdym roku;

-

z dniem fuzji prawnej Banku (...), tj. 30 kwietnia 2015 r. nastąpiła reorganizacja sieci sprzedaży detalicznej. Wprowadzony został nowy podział kraju na 9 Regionów, w ramach, których funkcjonuje (...) oddziałów wiodących i (...) oddziały (w tym (...) oddziały partnerskie – działające na podstawie umowy franczyzowej). W II półroczu 2015 r. zlikwidowano (...) oddziały i zrelokowano (...) oddziały. Zlikwidowano także 3 kasy zewnętrzne. Oddziałów partnerskich na koniec roku 2015 było w całym kraju tylko (...);

3.  w zakresie ustalenie czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego możliwe jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jakie znaczenie dla działalności przedsiębiorstwa pozwanego ma zysk z umów zawartych po zakończeniu współpracy stron z klientami pozyskanymi przez powoda, z którymi na dzień zakończenia współpracy stron była wykonywana co najmniej jedna umowa, zwłaszcza, czy zysk ten można uznać za znaczny, biegła stwierdziła, że:

-

na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie ma możliwości wiarygodnego określenia, jakie znaczenia dla przedsiębiorstwa pozwanego ma zysk z klientami pozyskanymi przez powoda i czy zysk ten można uznać za znaczny.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2020 r. (k. 1188) Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego M. S. na okoliczność uwag i zastrzeżeń zgłoszonych w piśmie strony powodowej z 22 października 2020 r. oraz piśmie strony pozwanej z 9 listopada 2020 r. zobowiązując biegłą również do odpowiedzi na zadane w pismach pytania.

W opinii uzupełniającej z dnia 27 czerwca 2021 r. (k. 1202-1223) biegła sądowa M. S. wskazała, że:

1.  w odpowiedzi na pytanie powoda należy uznać poziom kosztów wraz z rezerwami w latach 2009-2012 za całkowicie nieadekwatny do stosunkowo małego oddziału w niewielkiej miejscowości, a koszty roku 2015 – w porównaniu z latami 2013-2014 za nadmierne. Podkreśliła, że bez dalszych szczegółów, w posiadaniu, których jest pozwany nie można odpowiedzieć na pytanie, jak wysokie były te nadmierne obciążenia. Założywszy, że poziomem prawidłowym był ten oscylujący między 170-220 tys. zł – obciążenie w latach poprzednich było wielokrotnie zawyżone;

2.  Z akt wynika, że umowa została przedłużona do 29 lutego 2016 r. i do tej daty wiązała strony. Ostatnie 12 miesięcy z analiz biegłej obejmuje okres marzec 2015- luty 2016. Jest to zakres prawidłowy.

3.  Dane do ustalenia łącznej wartość kredytów udzielonych w oddziale powoda w okresie jego działalności, zostały pobrane z bazy danych pozwanego, z przygotowanego przez pozwanego arkusza E. o nazwie K. (...)_2. Arkusz zatytułowany jest: „Kredyty zawarte przez klientów pozyskanych w analizowanym oddziale”. Arkusz zawiera (...) rekordów (każdy rekord to jeden określony kredyt zawarty przez jednego klienta) o łącznej wartości (...) zł.

4.  W okresie aktywności powoda zawarł on z klientami 6 365 różnego typu kredytów (przy czym dany klient mógł zawsze więcej niż jeden kredyt) na łączną kwotę (...)zł. Z tego, na moment zakończenia współpracy 4 161 kredytów na łączną wartość (...) zł dotyczyło ciągle aktywnych klientów banku. Na bazie danych dostępnych dla biegłej na moment sporządzania opinii, nie było możliwe ustalenie ani wartości aktywnych kredytów na moment rozwiązania współpracy.

5.  Opinia zasadnicza została sporządzona na podstawie rozbudowanej, wieloarkuszowej bazy danych przekazanych do akt przez pozwanego przed sporządzeniem opinii i wszelkie sprzeczności należy wykazywać w stosunku do materiału przekazanego do dyspozycji biegłej, a nie do danych, które nie było przekazane do akt i które nie były dla biegłej dostępne;

6.  Trudno jej stwierdzić, dlaczego nowa baza danych obejmuje mniejszą wartość kredytów zawartą w czasie działania oddziału powoda przez klientów, którzy na dzień rozwiązania umowy byli ciągle aktywni. Wartość tych kredytów spadła obecnie z (...) na (...) ml. Pozwany nie wyjaśnia tej różnicy, a z pewnością ją zna, gdyż musiał jakieś rekordy pominąć.

7.  Pozwany wyciąga z opinii taki wniosek, jaki wspiera jego strategię procesową, a nie taki jaki rzeczywiście z niej wynika. Opinia nie jest wewnętrznie sprzeczna. Jest oparta w całości na danych przekazanych przez pozwanego i oparta o wartości wprost wynikające z tych danych. Jest spójna i oparta na wiedzy fachowej oraz wieloletnich doświadczeniach biegłej w strukturach korporacyjnych.

Zdaniem Sądu, biegła M. S. rzetelnie i wyczerpująco uzasadniła wnioski zawarte w opinii, jak również odpowiedziała na zarzuty stron w opinii uzupełniającej. W ocenie Sądu, należy podzielić pogląd biegłej, że w niniejszej sprawie konieczne było oparcie się na szacunkowych wartościach korzyści uzyskanych przez Bank z umów z klientami pozyskanymi przez powoda. Ponadto biegła dokonał wyliczenia należnego powodowi świadczenia wyrównawczego w oparciu o dane udostępnione przez strony. Zdaniem Sądu, opinia jest adekwatna do zaoferowanego materiału dowodowego, gdyż pozwany pomimo wątpliwości biegłej co do spójności danych przedstawionych przez pozwanego, nie przedłożył kompletnego materiału dowodowego, który umożliwiłby dokonanie przez biegłą dokładniejszych obliczeń. Biegła profesjonalnie z wykorzystaniem swojej wiedzy i doświadczenia odpowiedziała na wszystkie pytania Sądu zawarte w tezie dowodowej.

Z kolei opinia biegłego T. Ł. nie może stanowić samodzielnie podstawy rozstrzygnięcia, gdyż biegły uchylił się od odpowiedzi na wszystkie pytania Sądu, wskazując, że odpowiedzi miałyby charakter ocenny. Ponadto biegły wszedł w kompetencje zastrzeżone dla Sądu i ustalał zaistnienie zasad słuszności uzasadniających przyznanie powodowi świadczenia wyrównawczego, podczas gdy na podstawie wiedzy eksperckiej miał dokonać ustaleń w zakresie danych finansowych. Biegły sporządzając opinię nie przeanalizował dokumentacji złożonej do akt i oparł się na twierdzeniach stron.

Sąd Okręgowy zważył co następuje :

Powództwo jedynie w części zasługuje na uwzględnienie.

Powód dochodzi świadczenia wyrównawczego w związku z rozwiązaniem umowy agencyjnej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 grudnia 2016 r.

Podstawą roszczenia jest art. 764 ³ k.c. Powód wskazał, że w toku współpracy doprowadził do wzrostu liczby klientów pozwanego Banku i zwiększenia jego korzyści, a ponadto powołał się na względy słuszności. Podał mianowicie, że:

- utracił prowizję z tytułu zawartych umów i sprzedanych produktów bankowych,

- pozwany nadużywał pozycji dominującej wprowadzając aneksy z niekorzystnymi dla agenta postanowieniami,

- partner zobowiązany był do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej na terenie RP i poza jej granicami, obwarowanej karą i nie otrzymał za to wynagrodzenia,

- powód zobowiązany był do zapłaty na rzecz banku opłat z tytułu know – how;

-w pierwszym okresie współpracy powód ponosił niemal wszystkie koszty związane z działalnością oddziału, w tym koszty usług ochrony i monitoringu, koszty usług telekomunikacyjnych, koszty zasileń i odprowadzania wartości pieniężnych, usług pocztowych i kurierskich

- Bank jednostronnie zmieniał wskaźniki wynagrodzenia obniżając je co prowadziło do obniżenia należnej powodowi prowizji, w tym np. pismem z 08.10.2013 r. o połowę obniżył wskaźniki prowizji z tytułu kredytów gotówkowych, depozytów, kredytów gospodarczych i kredytów RB.

W ocenie Sądu, co do zasady na uwzględnienie zasługiwało roszczenie powoda o zapłatę świadczenia wyrównawczego, choć nie w pełnej wysokości wskazanej w pozwie.

W pierwszej kolejności Sąd przeanalizował umowę zawartą przez strony pod kątem jej prawnej kwalifikacji.

Jeżeli chodzi o charakter umowy łączącej strony, to Sąd doszedł do przekonania, że jest to umowa o charakterze mieszanym zawierająca elementy umowy agencyjnej, jak również umowy o świadczenie usług sprowadzających się do prowadzenia placówki bankowej pozwanego, w której powód poprzez swoich pracowników zawierał w imieniu i na rzecz Banku umowy oraz wykonywał czynności bankowe tj. m.in. obsługę depozytów, kredytów, pożyczek, rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych.

Zgodnie z art. 758 § 1 k.c., przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu. W orzecznictwie i nauce prawa wskazuje się, że umowa agencyjna należy do umów o świadczenie usług oraz występuje w dwóch formach: pośrednictwa i przedstawicielstwa.

Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że od 6 października 2005 r., kiedy strony zawarły Umowę o Współpracę, sposób wykonywania tej umowy przez powoda był taki sam – pośredniczył on w zawieraniu umów przez klientów Banku poprzez prowadzenie Oddziału w L., niewielkiej miejscowości w województwie (...). Zgodnie z pkt. 2.1. Umowy o (...) w jej pierwotnym brzmieniu, na zasadach w niej określonych Partner stale i odpłatnie miał pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych. Wprowadzone Aneksem z 2010 r. zmiany do Umowy o Współpracę obejmowały m.in. nową definicję obowiązków Partnera, który miał stale i odpłatnie pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych oraz Produktów Dodatkowych, a także wykonywać „inne czynności wchodzące w zakres (...) . W punkcie 4.1. Umowy w brzmieniu Aneksu z 22 stycznia 2010 r. doprecyzowano, że w kwestii Działalności w zakresie Produktów Bankowych, że Partner zobowiązany był utrzymywać, oferować i sprzedawać klientom w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy, z uwzględnieniem określonych standardów proceduralnych i założeń jakościowych oraz zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo Partner zobowiązany był do informowania o Produktach Bankowych, które ze względu na funkcjonalność prowadzonego przez Partnera Punktu Detalicznego nie były dostępne w sprzedaży w tym Punkcie Detalicznym. W takim wypadku Partner zobowiązany był dodatkowo do wskazania innego oddziału Sieci Detalicznej Banku, który taką sprzedaż prowadzi, jak również do podjęcia kontaktu z tym oddziałem w celu przekazania informacji na temat potencjalnego klienta.

Zdaniem Sądu, umowa łącząca strony stanowiła umowę nienazwaną dotyczącą współpracy polegającej na prowadzeniu placówki bankowej i pośredniczenia w zawieraniu umów sprzedaży produktów bankowych, jednakże nie można jej sprowadzać tylko do stosunku prawnego agencji. Istotą działalności powoda wynikającą z umowy o współpracy było prowadzenie placówki bankowej sieci pozwanego Banku w ramach której partner miał pośredniczyć w zawieraniu umów wymienionych w artykule 6 ust. 1 pkt. 1 Prawa bankowego. Dodatkowe postanowienia dotyczyły w zasadzie sposobu prowadzenia tej działalności i jako takie miały charakter drugorzędny w stosunku do działalności podstawowej. W ocenie Sądu, pozwala to na ustalenie, że skoro istota współpracy stron dotyczyła pośredniczenia przez partnera przy wykonywaniu czynności bankowych, to łączącą strony umowy należy zakwalifikować jako umowę agencyjną zawierającą także postanowienia nie mieszczące się w kodeksowej regulacji, aczkolwiek bez wpływu na istotę stosunku prawnego (związane z prowadzeniem placówki bankowej tj. dotyczące sposobu prowadzenia tej działalności, w tym naboru pracowników, archiwizowania danych, przekazywania gotówki, obowiązku korzystania przy realizacji umowy ze ścisłych wytycznych zawartych w podręczniku operacyjnym, pobierania przez pozwanego opłat za działania promocyjno – reklamowe i know – how). Postanowienia te nie miały wpływu na kwalifikację umowy jako regulującej stosunki pomiędzy stronami w zakresie trwałego pośredniczenia i dokonywania czynności prawnych w imieniu Banku o charakterze odpłatnym i wzajemnym. Należy przy tym zauważyć, iż bez znaczenia był fakt, że niewątpliwie umowa była faktycznie realizowana przez pracowników powoda, gdyż ich umocowanie wynikało z pełnomocnictwa udzielonego partnerowi jako agentowi przez Bank.

W przedmiotowej sprawie z uwagi na treść artykułu 6 a ust. 1 pkt. 1 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy o współpracy, powierzenie przez bank innemu przedsiębiorcy pośrednictwa w zakresie podejmowania w imieniu i na rzecz banku wskazanych czynności bankowych mogło nastąpić wyłącznie na podstawie umowy agencyjnej. Podkreślić jednak należy, że jednocześnie art. 6 ust. 1 pkt. 2 Prawa bankowego nie przewidywał takiego ograniczenia dla czynności faktycznych związanych z działalnością bankową, a zatem związanych z prowadzeniem placówki przez powoda.

Analiza artykułu 6 ustawy Prawo bankowe prowadzi do wniosku, że określono w nim dwie grupy czynności, które powierzone być mogą podmiotom zewnętrznym. Pierwsza obejmuje wykonywanie w imieniu i na rzecz banku pośrednictwa w wykonywaniu niektórych czynności bankowych w rozumieniu artykułu 5 ustawy Prawo bankowe i innych czynności, o których mowa w artykule 6 prawa bankowego, natomiast druga - czynności faktyczne związane z działalnością bankową. W artykule 6 a ust. 1 pkt. 2 Prawa bankowego tylko w odniesieniu do powierzenia czynności pierwszej grupy i to wyłącznie tych które wymienione zostały w artykule 6 a ust. 1 pkt. 1 lit. a) – j) prawa bankowego, tj. zawieranie i zmiana umów rachunków bankowych, określonych kredytów i pożyczek, zabezpieczeń w ich spłacie, umów o kartę płatniczą, przyjmowanie wpłat i dokonywanie wypłat czeków, spłat kredytów i pożyczek, wpłat na rachunki prowadzone w innych bankach, przeprowadzanie rozliczeń bankowych - ustawodawca zastrzegł formę prawną agencji. Oznacza to, że zlecenie pozostałych czynności objętych wspomnianą regulacją może przybrać postać innej umowy. Omawiane grupy czynności tworzą katalog zamknięty w tym sensie, że powierzenie przez bank czynności w innym zakresie przedmiotowym czy podmiotowym niż przewidziany w artykule 6a nie jest możliwe. Jak jednak słusznie zauważa się w piśmiennictwie i orzecznictwie, zasada powyższa dotyczy wyłącznie czynności, których wykonywanie pozostaje w zakresie działalności bankowej będącej przedmiotem ustawy Prawo bankowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26.11.2014 r., I ACa 639/14). Umów, które nie należą do tej kategorii nie wiąże reżim prawa bankowego, a w konsekwencji oceny ich ważności oraz skuteczności nie można dokonywać przez pryzmat szczególnych przesłanek z artykułu 6 prawa bankowego. Powyższą uwagę należy odnieść do oceny dopuszczalności zastosowania przez strony innego typu umowy niż przewidziana w artykule 6 a ust. 2 Prawa bankowego.

W przedmiotowej sprawie zgodzić się należy z pozwanym, iż w praktyce nie jest wykluczone by współpraca gospodarcza przybierała postać bardziej skomplikowanych i rozbudowanych stosunków umownych. Obowiązująca w prawie cywilnym zasada swobody umów zapisana w artykule 353 (1) k.c. obejmuje swobodę decydowania o zawarciu umowy, swobodę wyboru kontrahenta i swobodę ukształtowania treści umowy. W tym ostatnim zakresie dyspozycja stron podlega o tyle tylko ograniczeniom, że treść umowy nie może być sprzeczna z właściwością stosunku prawnego, z ustawą i zasadami współżycia społecznego. W granicach tak rozumianej swobody możliwe jest kreowanie stosunków, których przy szerokim zakresie zleconych czynności prawnych i faktycznych obok praw i obowiązków właściwych umowie agencji wprowadzone zostaną elementy dodatkowe, nadające ostatecznie umowie postać umowy mieszanej.

Podnieść zatem należy, że artykuł 6 ustawy Prawo bankowe nie wyklucza tego, aby umowa między bankiem a jego agentem wykraczała poza przedmiot tego co obejmuje pośrednictwo w zakresie czynności bankowych.

W przedmiotowej sprawie z postanowień umowy łączącej strony wynika, że powód był uprawniony do stałego i odpłatnego pośredniczenia w imieniu i na rzecz strony pozwanej przy zawieraniu umów dotyczących sprzedaży produktów bankowych. Powód uzyskując stosowne pełnomocnictwa występował jako agent w rozumieniu artykułu 758 § 2 k.c. Dalsze jednak zapisy umowy wskazują, że miał wykonywać także inne czynności niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania całego punktu detalicznego w tym podejmować działania reklamowo marketingowe, organizacyjne, ze sfery obsługi finansowo – księgowej, kadrowej. Był to zatem szerszy zakres czynności od tych jakie w praktyce gospodarczej pozwanego Banku powierzono agentom. Ponadto powód udzielał pełnomocnictw swoim pracownikom do zawierania umów w imieniu banku, pełnił zatem rolę organizacyjno – zarządczą, nie występował jako agent pośredniczący w kontraktowaniu. Realizowały się zatem elementy umowy nienazwanej o współpracy, w ramach których powód uzyskał uprawnienia związane z prowadzeniem placówki banku pod firmą tego Banku i z wykorzystaniem wypracowanej metodologii jej prowadzenia z zamiarem uzyskania przychodów umożliwiających pokrycie kosztów działania tej placówki oraz uzyskanie oczekiwanego zysku.

Reasumując, Umowa zawarta między stronami regulowała nie tylko wykonanie pośrednictwa w zawieraniu czynności bankowych, ale również działalność organizacyjno -zarządczą obejmującą prowadzenie placówki bankowej przez agenta. Umowa tego rodzaju kształtowała nie tylko stosunek agencji, ale także stosunek dotyczący prowadzenia placówki bankowej. W ramach takiej umowy trzeba odróżnić spoczywający na dającym zlecenie obowiązek przekazania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowego wykonywania przez agenta pośrednictwa zgodnie z artykułem 760 (2) k.c., od wzajemnych praw i obowiązków stron, które związane są z prowadzeniem placówki bankowej i które strony mogą między sobą swobodnie ukształtować zgodnie z artykułem 353 (1) k.c. W ramach tego stosunku strony mogą przewidzieć odpłatność za przekazanie przez dającego zlecenie agentowi dokumentów i informacji istotnych dla prowadzenia przez niego placówki. Taki pogląd co do charakteru umowy wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 25 maja 2018 roku I CSK 478/17 i Sąd w składzie rozpoznającym sprawę do tego stanowiska się przychyla.

Zdaniem Sądu, złożonego charakteru umowy nie przekreśla sposób uzgodnienia wynagrodzenia prowizyjnego. Wynagrodzenie to stanowiło w podstawowym wymiarze łączny efekt pracy placówki: bezpośrednio powoda jako agenta oraz jego pracowników prowadzących działalność dzięki staraniom powoda jako kierującego placówką.

Artykuł 758 ¹ § 1 k.c. stanowi, że jeżeli sposób wynagrodzenia nie został w umowie określony, agentowi należy się prowizja. Paragraf 2. precyzuje, że prowizją jest wynagrodzenie, którego wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów. Jak wskazuje się w doktrynie, termin „wynagrodzenie” jest nazwą szerszą od „prowizji”, nie każde bowiem wynagrodzenie agenta będzie prowizją. Ustalane w ramach konkretnej umowy wynagrodzenie agenta może być ustalone w systemie nieprowizyjnym. Takim nieprowizyjnym wynagrodzeniem agenta może być wynagrodzenie ryczałtowe oraz w różny sposób określane wynagrodzenia dodatkowe. Analizując przedmiotową Umowę o Współpracy łączącą strony należy uwzględnić również, że prowizja jest wynagrodzeniem o charakterze wynikowym, kwotą będącą pochodną liczby lub wartości zawartych umów.

Zdaniem Sądu, obowiązujące od wprowadzenia Aneksu z 2010 r. wynagrodzenie z tytułu tak zwanej „Produkcji” jak i „Portfela” było wynagrodzeniem z umowy agencyjnej, choć było należne za wykonywanie zawartych umów w związku z prowadzeniem przez powoda oddziału banku jako placówki agencyjnej.

Pozwany Bank mając na uwadze wprowadzony Aneksem z 2010 r. podział na wynagrodzenie z Portfela i Produkcji, kwestionował możliwość uwzględniania wynagrodzenia z Portfela jako podstawy do obliczania świadczenia wyrównawczego. Sąd po dokonaniu dokładnej analizy zawartych w Załączniku nr 3 do Umowy o Współpracy w brzmieniu nadanym Aneksem z 2010 r. wzorów matematycznych, na podstawie których wyliczano należne powodowi wynagrodzenie, nie mógł podzielić powyższej argumentacji pozwanego. Jak wynika bowiem z Umowy o Współpracę z 2005 r., jak również kolejnych aneksów do Umowy, w tym Aneksu z 2010, wynagrodzenie należne powodowi nieprzerwanie zależało od ilości zawartych umów, czyli wyniku pracy Partnera. W pierwotnym brzmieniu Umowa jako podstawę wyliczenia prowizji należnej Agentowi wskazywała prowizje pobrane od klienta za dany produkt bankowy. Po 2010 r. wzory stały się bardziej złożone, uwzględniające szereg wskaźników korygujących. Niezależnie od powyższego podstawą do wyliczenia wynagrodzenia z Portfela był Dochód Brutto, tj. zgodnie z pkt 1.2. Umowy wynik brutto przed uwzględnieniem rezerw oraz kosztów operacyjnych. Do Dochodu Brutto jednostki zaliczały się przychody i koszty odsetkowe pomniejszone o koszty finansowania (cena transferowa), przychody i koszty prowizyjne oraz pozostałe przychody osiągane przez taką jednostkę, naliczone za miesiąc kalendarzowy poprzedzający Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie.

Powyższe świadczy w ocenie Sądu, że podział wynagrodzenia na „Portfel” i „Produkcję” skutkowało jedynie tym, że w momencie zawierania umowy kredytu Agent otrzymywał prowizję naliczoną od kwoty kredytu, a w kolejnych miesiącach prowizję od uzyskanego przez bank „dochodu brutto”. Natomiast przed Aneksem z 2010 prowizja była naliczana od pobieranej prowizji, czyli de facto od przychodów. W obydwu modelach wynagrodzenie agenta było zależne od rezultatów jego pracy, czyli miało charakter prowizyjny. Zarówno przed, jak i po Aneksie z 2010, powód otrzymywał wynagrodzenie, które wynikało z dokonanej za jej pośrednictwem sprzedaży Produktów Bankowych. Pierwotnie Umowa o Współpracę zakładała prostszy system uzależniający prowizję należną Agentowi od prowizji pobranej od klienta Banku. Natomiast po 2010 r. system wynagradzania agentów stał się bardziej złożony, jednak nie utracił swojego prowizyjnego charakteru. Podkreślić należy, że podstawą obliczenia wynagrodzenia prowizyjnego należnego powodowi był Dochód Brutto, którego wartość zależała bezpośrednio od rezultatu pracy Agenta, tj. liczby Produktów Bankowych, w których sprzedaży pośredniczył.

W związku z tym, do wynagrodzenia należnego powodowi oraz rozliczeń stron przedmiotowej umowy w zakresie pośrednictwa w zawieraniu umów na rzecz i w imieniu Banku zastosowanie mają odpowiednie przepisy regulacji kodeksowych umowy agencyjnej, w tym dotyczące świadczenia wyrównawczego.

W przedmiotowej sprawie powód w związku z rozwiązaniem umowy agencyjnej domaga się kwoty (...) zł z tytułu świadczenia wyrównawczego.

Odnosząc się do tego roszczenia Sąd doszedł do przekonania iż co do zasady zaistniały przesłanki do przyznania powodowi świadczenia wyrównawczego wywiedzionego z art. 764 ³ k.c. W ocenie Sądu, za przyznaniem świadczenia wyrównawczego przemawiają zarówno względy słuszności, jak i wszystkie okoliczności sprawy.

W ocenie Sądu, zasadność i wysokość świadczenia została potwierdzona wnioskami opinii biegłych, w szczególności opinii biegłej M. S., gdyż biegła określiła wysokość dalszych korzyści czerpanych przez Bank z tytułu klientów pozyskanych przez powoda i zawartych przez niego umów. Ponadto zachodzą względy słuszności m.in. dlatego, że powód pozyskał kilka tysięcy klientów i w momencie wygaśnięcia umowy pozostawił Bankowi ponad 5000 czynnych umów.

Z przepisu art. 764 ³ k.c. regulującego instytucję świadczenia wyrównawczego wynika, że po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeżeli, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają za tym względy słuszności (§ 1). Świadczenie wyrównawcze nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich pięciu lat (§ 2), jednakże możliwość dochodzenia roszczenia o świadczenie wyrównawcze zależy od zgłoszenia przez agenta lub jego spadkobierców odpowiedniego żądania wobec dającego zlecenie przed upływem roku od rozwiązania umowy (§ 5).

Odnosząc się do tych przesłanek wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie termin określony w § 5 został przez powoda zachowany, co zresztą nie było kwestionowane przez pozwanego.

Z kolei analizując spełnienie pozostałych warunków ustawowych warunkujących przyznanie świadczenia wyrównawczego wskazać należy, że w doktrynie podnosi się, iż ratio legis przyznania agentowi uprawnienia do świadczenia wyrównawczego wyraża się w tym, że po wygaśnięciu umowy dający zlecenie wciąż odnosi wymierne korzyści z dotychczasowej działalności agenta w postaci korzystania ze zdobytej przez niego klienteli, wyrobionych stosunków czy reputacji, na którą zapracował także agent (E. Rott-Pietrzyk, w: System PrPryw, t. 7, 2004, s. 549 i nast.; E. Rott-Pietrzyk, W. Klyta, Świadczenie wyrównawcze przysługujące agentowi – nowa instytucja w prawie polskim, KPP 2004, Nr 3). Koncepcja uprawnienia do świadczenia wyrównawczego przewiduje, że należy w interesie agenta unormować skutki wygaśnięcia umowy agencyjnej. Podnieść należy, że świadczenie wyrównawcze ma zastąpić wynagrodzenie (w tym także prowizyjne), które uzyskałby agent w przeciągu maksymalnie jednego roku od transakcji zawartych przez klientów pochodzących z jego obszaru przy bezpośrednim lub pośrednim udziale zleceniodawcy, gdyby umowa była kontynuowana. Ta hipotetyczna ocena nie może jednak zostać oderwana od zasad współpracy w modelu ukształtowanym w okresie prawidłowej współpracy (wyrok SA w Krakowie z 17.7.2014 r., I ACa 648/14, Legalis).

Przy wykładni przepisów dotyczących umów agencyjnych, jak i samych tych umów nie sposób pominąć, że przepisy kodeksu cywilnego o umowie agencyjnej stanowią implementację dyrektywy Rady 86/653/EWG z 18.12.1986 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do przedstawicieli handlowych działających na własny rachunek (Dz.Urz. WE L Nr 382, s. 17).

Artykuł 17 dyrektywy 86/653/EWG dotyczący świadczenia wyrównawczego był wzorowany na rozwiązaniach przyjętych w prawie niemieckim (zob. Report on the application of Article 17 of the Council directive on the co-ordination of the laws of the Member States relating to self-employed commercial agents, Komisja Europejska, 23.7.1996 r., COM(96) 364 final, s. 1 i n., publikacja na stronie: eur-lex.europa.eu). Rozwiązanie przyjęte w art. 764(3) k.c. polega na tym, że jeśli zostaną spełnione przewidziane przez prawo przesłanki (art. 764(3) § 1 k.c.), to agent otrzyma świadczenie wyrównawcze w wysokości nieprzekraczającej wynagrodzenia agenta za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich 5 lat. Jeśli umowa agencyjna trwała krócej niż 5 lat, będzie to średnie wynagrodzenie z całego okresu związania umową.

Przesłankami przyznania świadczenia wyrównawczego są zatem:

1) wygaśnięcie stosunku agencji w rezultacie rozwiązania umowy agencyjnej;

2) pozyskanie przez agenta w trakcie trwania stosunku agencji nowych klientów lub doprowadzenie w tym czasie do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami;

3) osiąganie przez dającego zlecenie nadal tj. po rozwiązaniu umowy agencyjnej znacznych korzyści z umów z pozyskanymi przez agenta nowymi klientami lub dotychczasowymi (z którymi dzięki zabiegom agenta istotnie wzrosły obroty);

4) brak negatywnych przesłanek świadczenia wyrównawczego wynikających z art. 764 ⁴ k.c.

Strona pozwana w niniejszej sprawie zakwestionowała roszczenie powoda zarówno co do zasady jak i co do wysokości. Pozwany podniósł, że powód nie wykazał znacznych korzyści będących rezultatem pracy agenta, jakie czerpie obecnie pozwany.

Odnosząc się do tej argumentacji podnieść należy, że faktycznie zarówno z art. 6 k.c. dotyczącego rozkładu ciężaru dowodu jak i z orzecznictwa wynika, że to na stronie powodowej ciąży obowiązek wykazania roszczenia. „Ciężar udowodnienia okoliczności, na podstawie których roszczenie z art. 764 ⁴ k.c. zostało oparte, a więc przesłanek pozytywnych, spoczywa na powódce jako stronie twierdzącej i dochodzącej ochrony w tej sprawie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., III CK 11/05 i z dnia 13 października 2005 r., III CK 41/04), natomiast ciężar wykazania, iż względy słuszności przemawiają przeciwko zasądzeniu świadczenia wyrównawczego spoczywa na pozwanym.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla uwzględnienia żądania zasądzenia świadczenia wyrównawczego, o którym mowa w art. 764 ³ k.c., nie wystarcza samo istnienie kręgu klientów pozyskanych przez agenta, lecz konieczne jest ustalenie, że dający zlecenie nadal czerpie korzyści z tego tytułu (wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2005 r. I CK 207/05, Legalis). Wyrażane jest stanowisko, że kryteria "znacznych korzyści" to m.in. korzystanie przez dającego zlecenie za zdobytej przez agenta klienteli, wyrobionych stosunków czy reputacji, na którą zapracował także agent (goodwill), prognozę przyszłych umów, oczekiwaną ich realność i spodziewaną wartość przedmiotu z chwili rozwiązania umowy. Pojęcie to rozumiane jest jako możność czerpania zysków z transakcji zawieranych ze stałymi klientami pozyskanymi przez agenta. Wbrew ocenie pozwanego, nie chodzi zatem o korzyści szczególne, wyższe od normalnych, jakie uzyskuje przedsiębiorca. Sąd pragnie podkreślić, że ocena omawianego pojęcia nie może nie uwzględniać charakteru przedsiębiorstwa dającego zlecenie, a zwłaszcza takiego przedsiębiorstwa, którego zyski opierają się na pracy wielu agentów, z których żaden nie jest w stanie wypracować korzyści wyższych niż normalnie osiągane przez przedsiębiorstwo.

W niniejszej sprawie w celu ustalenia, czy pozwany Bank po rozwiązaniu umowy z powódką wciąż uzyskiwał znaczne korzyści z umów z klientami pozyskanymi przez powoda niezbędne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

W opinii z dnia 31 sierpnia 2020 r. (k. 1119 – 1146) biegła sądowa M. S.

stwierdziła, że:

-

z danych udostępnionych przez powoda wynika, że w ciągu 10 lat prowadzenia oddziału powód podpisał łącznie (...) umów kredytowych/pożyczek na łączną kwotę (...) mln zł i zawarł blisko (...) tys. umów depozytu na kwotę (...) mln zł. (...) podmioty założyły w oddziale konta firmowe, (...) osób otworzyło rachunki ROR, ponadto (...) rachunków oszczędnościowo-lokacyjnych;

-

przyjmując za pozwanym (...)migrację klientów w okresie 20 miesięcy i zakładając, że w każdym miesiącu ilość klientów spadała o 1/20 z (...), to po 12 miesiącach liczba klientów spadnie o 106 tj. z (...) na (...). Z kolei po 20 miesiącach spadnie o 180 do poziomu (...) ;

-

w obszarze kredytów pozwany przejął (...) umów na łączną kwotę (...) zł (na łącznie (...) kredytów na łączną kwotę (...) zł zawartych przez powoda w okresie trwania współpracy);

-

w obszarze depozytów terminowych pozwany przejął po powodzie(...) umowy na łączną kwotę (...) zł (na łącznie (...) depozytów na łączną kwotę (...) zł zawartych przez powoda w okresie trwania współpracy).

Sąd zgadza się z konkluzją biegłej, że z ekonomicznego punktu widzenia znaczne korzyści, o których mowa w art. 764(3) par 1 k.c. nie powinny być wiązane z korzyściami w porównaniu do całej organizacji i innych jej oddziałów, gdyż takie rozumie powodowałoby, że agenci z małych miejscowości znajdowaliby się z punktu widzenia świadczenia wyrównawczego na zdecydowanie słabszej decyzji. Biegła stwierdziła, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie ma możliwości wiarygodnego określenia, jakie znaczenie dla przedsiębiorstwa pozwanego ma zysk z umów zawartych z klientami pozyskanymi przez powoda i czy zysk ten można uznać za znaczny.

Ponadto w opinii biegła stwierdziła, że średnia roczna wynagrodzenia powoda z tytułu prowizji za ostatnie 5 lat wynosiła (...) i jest to maksymalna kwota świadczenia, o jaką powód mógł się ubiegać.

W opinii uzupełniającej z dnia 27 czerwca 2021 r. (k. 1202-1223) biegła sądowa M. S. odniosła się do kosztów funkcjonowania placówki powoda nałożonych przez Bank i w odpowiedzi na pytanie uznała poziom kosztów wraz z rezerwami w latach 2009-2012 za całkowicie nieadekwatny do stosunkowo małego oddziału w niewielkiej miejscowości, a koszty roku 2015 – w porównaniu z latami 2013-2014 za nadmierne. Biegła podniosła, że bez dalszych szczegółów, w posiadaniu, których jest pozwany, nie można odpowiedzieć na pytanie, jak wysokie były te nadmierne obciążenia. Założywszy, że poziomem prawidłowym był ten oscylujący między 170-220 tys. zł – obciążenie w latach poprzednich zdaniem biegłej było wielokrotnie zawyżone.

W opinii uzupełniającej biegła powtórzyła wnioski z pierwotnej opinii i podała, że w okresie aktywności powoda zawarł on z klientami 6 365 różnego typu kredytów (przy czym dany klient mógł zawsze więcej niż jeden kredyt) na łączną kwotę (...) zł. Z tego, na moment zakończenia współpracy (...) kredytów na łączną wartość (...) zł dotyczyło ciągle aktywnych klientów banku. Na bazie danych dostępnych dla biegłej na moment sporządzania opinii, nie było możliwe ustalenie ani wartości aktywnych kredytów na moment rozwiązania współpracy.

W ocenie Sądu, wnioski biegłej zawarte w opinii świadczą o tym, że powód proporcjonalnie do wielkości potencjalu regionu, w którym działał i liczby mieszkańców, uzyskiwał dobre wyniki. Jak wynika z zeznań świadków, około 2010 r. na placówkę powoda nałożono obowiązek realizacji planu naprawczego, jednakże wyniki oddziału poprawiły się i stosunkowo duży portfel klientów powoda pozostał w Banku.

Podnieść należy, że co prawda powód w 2005 r. przejął oddział (...) Banku w L., który działał od 1998 r., tym niemniej, jak wynika z zeznań świadków jak i samego powoda, powód pozyskał kilka tysięcy nowych klientów. Zdaniem Sądu, oznacza to, że była to liczba znaczna, co także tworzy wartość przedsiębiorstwa, a zyski czerpane z umów zawartych z nimi dają wymierną, co najmniej kilkuletnią korzyść, co nie może pozostać bez znaczenia przy ocenie, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 764 ^{( 3)} k.c. Ponadto, przesłanka pozyskania przez agenta w czasie trwania umowy agencyjnej nowych klientów dla dającego zlecenie jest spełniona także wtedy, gdy ilość klientów pozyskanych przez agenta ubiegającego się o świadczenie wyrównawcze dla dającego zlecenie odpowiada przeciętnym wynikom osiąganym przez agentów współpracujących z dającym zlecenie. Taka wykładnia jest uzasadniona szczególnie wtedy, gdy dającym zlecenie jest duże przedsiębiorstwo, którego zyski opierają się na pracy wielu agentów, z których żaden nie jest w stanie wypracować korzyści wyższych niż normalnie osiągane na podstawie poszczególnych umów agencyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2005 roku, I CK 207/05).

Zdaniem Sądu, w kontekście zeznań świadków, obliczeń biegłych i twierdzeń samego powoda, a także informacji podanych przez pozwanego w formie wydruków i zestawień, można stwierdzić, że powód, wbrew zarzutom pozwanego, zdołał wykazać, iż osiągnął dobre wyniki sprzedażowe jako placówka agencyjna Banku i osiągnął znaczne korzyści dla Banku. Materiał sprawy potwierdza, iż powód pozyskał tysiące klientów, zawarł tysiące umów, z których nadal część przynosi korzyści Bankowi. Świadkowie przesłuchani w sprawie podkreślali, że powód miał dużą liczbę sprzedanych kredytów samochodowych i gotówkowych.

W ocenie Sądu, zgodzić się należy z powodem, że za przyznaniem świadczenia wyrównawczego przemawiają następujące względy słuszności:

- udział i zaangażowanie powoda w zwiększaniu sprzedaży Banku i zdobywaniu rynku;

- udział powoda w działalności marketingowej, mającej na celu wykreowanie produktu na rynku; to powód bowiem stale i na własny koszt prowadził lokalną kampanię marketingową.

- słaba rozpoznawalność Banku i jego produktów, częsta zmiana brandu wymagająca zwiększeniu wysiłków w celu pozyskania i utrzymania klientów;

- uiszczanie przez powoda opłat z tytułu know-how

- zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej przez okres 6 miesięcy bez ekwiwalentu i to zarówno na terenie RP jak i poza jego granicami, a zatem na obszarze nieproporcjonalnie większym od obszaru dotychczasowej działalności powoda.

Odnosząc się do wysokości zgłoszonego żądania o wypłatę świadczenia wyrównawczego w niniejszej sprawie ponownie należy podnieść, że pozwana spółka zawiera umowy z tysiącami klientów, pozyskanych przez wielu agentów. W skali całego przedsiębiorstwa liczba tysięcy klientów, z którymi powód zawarł umowy kredytu czy rachunku bankowego, z których zapewne po 2016 r. część nadal pozostała aktywna, może być postrzegana jako znaczna, a zyski czerpane z umów zawartych z nimi dają wymierną, długoletnią korzyść. Ta okoliczność, poza względami słuszności jest zasadnicza dla oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia wyrównawczego.

W wyroku z 29.9.2011 r. (IV CSK 650/10, OSNC 2012, Nr 4, poz. 51) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na możliwości indywidualizacji ocen w zakresie wysokości świadczenia wyrównawczego formułowanych na podstawie konkretnego stanu faktycznego. W każdym razie kryteria określania rozmiarów roszczenia wyrównawczego mogą wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego i – przynajmniej pośrednio – z unormowania zawartego w art. 764 ³ i 764 ⁴ k.c. Należy także brać pod uwagę partycypacyjny cel roszczenia wyrównawczego byłego agenta; ustalenie wysokości omawianego roszczenia oznacza zatem poszukiwanie racjonalnych kryteriów takiej partycypacji, przy założeniu, że nie chodzi tu o ekwiwalent za wykonane prace, ale o ocenę udziału finansowego byłego agenta w korzyściach uzyskanych przez jego partnera. W wyroku z 27.1.2012 r. (I CSK 211/11, OSNC-ZD 2013, Nr B, poz. 37) Sąd Najwyższy wskazuje, że wysokość ta powinna być określana w nawiązaniu do przewidzianych w art. 764 ³ § 1 k.c. przesłanek roszczenia wyrównawczego, zwłaszcza do tych aspektów wchodzących w zakres przesłanek roszczenia, które pozwalają wyliczyć konkretną kwotę świadczenia. Dla wyliczenia tego ma znaczenie liczba umów zawartych i wznawianych z klientami pozyskanymi przez agenta w czasie trwania umowy agencyjnej, która z kolei wymaga skorygowania przy użyciu współczynnika migracji klientów. Przy uwzględnieniu tych danych można obliczyć wysokość prowizji, którą były agent uzyskałby od umów zawartych przez dającego zlecenie z pozyskanymi przez niego klientami, a którą w związku z rozwiązaniem umowy utracił.

Z § 1 powołanego przepisu art. 764 ³ k.c. jednoznacznie wynika, że przy rozstrzyganiu o zasadności powództwa dotyczącego zapłaty świadczenia wyrównawczego na rzecz byłego agenta, uwzględnieniu podlegają wszystkie okoliczności związane z wykonywaniem umowy, ale szczególne znaczenie mają te wskazane w cytowanym przepisie tj. pozyskanie nowych klientów albo też zwiększenie obrotów z klientami dotychczasowymi, utrata przez byłego agenta prowizji od umów zawartych z takimi klientami przez ubezpieczyciela oraz osiąganie przez niego znacznych korzyści po rozwiązaniu umowy. Do uwzględnienia żądania opartego na powołanym przepisie nie jest więc wymagane, aby powód należał do grona najwybitniejszych agentów lub by uzyskiwał wyjątkowe, trudne do powtórzenia wyniki w prowadzonej działalności.

Powód pozyskał dla pozwanego znaczną liczbę nowych klientów, dlatego zdaniem Sądu, zostało spełnione pierwsze kryterium zawarte w art. 764 ³ § 1 k.c. w sposób, który w zasadzie wyłączał obowiązek wykazania, że powód doprowadził ponadto do zwiększenia obrotów z pozyskanymi klientami. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zostało więc spełnione pierwsze kryterium zawarte w art. 764 ³ § 1 k.c. Istotne znaczenie ma bowiem stosunkowo duża liczba nowych klientów, których powód pozyskał w latach 2005 – 2016.

Analizując twierdzenia pozwanego, iż nie ma związku między działaniami powoda w zakresie sprzedaży, a dalszym osiąganiem przez Bank znacznych korzyści po rozwiązaniu umowy zawartej w 2005 r, Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko Banku nie zostało wykazane. Bank bowiem nie przedłożył żadnych dowodów wskazujących na stopień migracji klientów, wygasanie umów i nie wykazał, że klienci pozyskani przez powódkę przestali być klientami Banku. Okoliczności przeciwne wynikają zaś z badania przez biegłych informacji udostępnionych przez Bank i powoda. Zdaniem Sądu, zakończenie współpracy spowodowało, że mimo dalszego realizowania umów zawartych przez powoda ze skutkiem dla pozwanego, w kolejnych miesiącach, a nawet latach, powód utracił uprawnienia do pobierania prowizji, a strona pozwany czerpał z tych umów korzyści. Tym samym, w ocenie Sądu, istnieją pełne podstawy do uznania, że korzyści pozwanego były znaczne w rozumieniu przyjętym w art. 764 ³ § 1 k.c. i w stopniu uzasadniającym uwzględnienie powództwa co do zasady.

Zgodnie z treścią art. 764 ⁴ k.c. „świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi, jeżeli:

1) dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia;

2) agent wypowiedział umowę, chyba że wypowiedzenie jest uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada dający zlecenie, albo jest usprawiedliwione wiekiem, ułomnością lub chorobą agenta, a względy słuszności nie pozwalają domagać się od niego dalszego wykonywania czynności agenta;

3) agent za zgodą dającego zlecenie przeniósł na inną osobę swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy”.

W ocenie Sądu Okręgowego, żadna z powyższych okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Zakończenie współpracy spowodowało, że mimo dalszego realizowania umów zawartych przez powoda ze skutkiem dla pozwanego, w kolejnych miesiącach, a nawet latach, powód utracił uprawnienia do pobierania wynagrodzenia, a strona pozwana czerpała z tych umów korzyści. Tym samym, w ocenie Sądu, istnieją pełne podstawy do uznania, że korzyści pozwanego były znaczne w rozumieniu przyjętym w art. 764 ³ § 1 k.c. i w stopniu uzasadniającym uwzględnienie powództwa w zakresie żądania świadczenia wyrównawczego.

Ustalając wysokość podlegającej zasądzeniu należności, Sąd Okręgowy zgodnie z art. 322 k.p.c., po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy uznał, że co do zasady powodowi służy skuteczne uprawnienie do przyznania świadczenia wyrównawczego w wysokości średniego rocznego wynagrodzenia z tytułu prowizji osiągniętego w ciągu ostatnich 5 lat współpracy z pozwaną. Podkreślić bowiem należy, że swobodne uznanie sędziowskie opierające się na zastosowaniu art. 322 k.p.c. przy ustalaniu wysokości świadczenia wyrównawczego zostało uznane za dopuszczalne w orzecznictwie (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2011 r., IV CSK 650/10, wyrok Sądu Najwyższego z 8.11.2013 r., I CSK 712/12, Legalis, wyr. SA w Warszawie z 18.3.2014 r., I ACa 1423/13, Legalis).

W związku z faktem, że strona pozwana zakwestionowała sposób wyliczenia przez powoda należnego mu od pozwanej wynagrodzenia, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Opinia biegłego sądowego z zakresu rachunkowości M. S. w zakresie wynagrodzenia należnego powodowi, a niewypłaconego przez pozwany Bank była rzeczowa i logiczna, a jej wnioski końcowe stanowcze. Biegła z wykorzystaniem swojej wiedzy specjalistycznej i doświadczenia w sposób precyzyjny odpowiedziała na pytania postawione przez Sąd w tezie dowodowej. Wnioski biegłej były, zdaniem Sądu, w tym zakresie przekonywujące. Biegła ustaliła wysokość wynagrodzenia powoda za 1 rok na podstawie rocznego średniego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich pięciu lat i przyjęła, iż wynosi ono (...) zł. Biegła podtrzymała stanowisko w opinii uzupełniającej.

Podnieść jednak należy, że na potrzeby niniejszej sprawy nie było konieczne ustalenie dokładnej wysokości uzyskiwanych przez Bank korzyści, mając na uwadze górną granicę świadczenia wyrównawczego wynikającą z art. 764 ³ § 2 k.c.

Ponadto, dokonując oceny wysokości należnego powodowi świadczenia Sąd uznał, że należy dodatkowo uwzględnić ponoszone przez powoda koszty. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, ustalenie wysokości świadczenia wyrównawczego powinno nastąpić z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego i jego specyfiki, a także przesłanek nabycia roszczenia o to świadczenie, sposobu wynagradzania agenta i kosztów działalności jego przedsiębiorstwa a także pewnej symetrii między świadczeniem wyrównawczym a dochodem uzyskiwanym przez agenta lub zwyczajowo przyjętym w stosunkach danego rodzaju, przy czym przy ustalaniu tej wysokości dopuszczalne jest zastosowanie artykułu 322 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2013 roku, I CSK 712/ 12). Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do stanowiska, że koszty działalności przedsiębiorstwa agenta w czasie obowiązywania umowy wpływają na wymiar świadczenia wyrównawczego, gdyż po rozwiązaniu umowy agent przestaje ponosić koszty związane z jej wykonywaniem i co prawda nie otrzymuje prowizji ale i nie czyni wydatków w związku z wykonywaniem umowy stwarzającej podstawy do pobierania prowizji, a ponadto własną aktywność może ukierunkować na inny rodzaj działalności przynoszącej dochody (wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2012 roku, I CSK 211/11). Tym samym, koszty ponoszone przez agenta w okresie obowiązywania umowy agencyjnej powinny ograniczać wysokość kwoty świadczenia wyrównawczego obliczonego z odwołaniem się do utraconych przez agenta prowizji.

W pierwszej kolejności zauważyć zatem należy, że koszty działania agenta, które przestał on ponosić w związku z zakończeniem stosunku agencji, mogą wpływać na ustalenie wysokości należnego mu świadczenia wyrównawczego, choć powyższa kategoria powinna być brana pod uwagę jedynie jako jedna z okoliczności ocenianych – przez pryzmat względów słuszności – przy ustalaniu tej wysokości. Uwzględnianie tej kategorii nie powinno prowadzić do „automatyzmu”, wyrażającego się w każdorazowym ograniczaniu świadczenia wyrównawczego do czystego dochodu, który agent mógłby osiągnąć z pozyskanych klientów lub wzrostu obrotu z dotychczasowymi klientami, lecz powinno polegać na zestawieniu jej z innymi okolicznościami. W konkretnej sprawie mogą bowiem wystąpić takie sytuacje, w których kategoria kosztów agenta będzie nawet pominięta w ramach procesu ustalania wysokości należnego mu świadczenia wyrównawczego (wyrok Sądu Najwyższego z 25.5.2018 r., I CSK 478/17).

W przedmiotowej sprawie, w ostatnich pięciu latach działalności powód nie ponosił znacznej części kosztów prowadzenia Oddziału w L., gdyż to Bank ponosił koszty najmu lokalu w którym prowadzono placówkę. Bank regulował również koszty związane z ochroną oraz monitoringiem Lokalu, korzystaniem z usług telekomunikacyjnych związanych z systemami bezpieczeństwa, realizacją umów dotyczących świadczenia usług w zakresie zasileń i odprowadzeń wartości pieniężnych w Punkcie Detalicznym. Powód, jak sam zeznał, ponosił zaś koszty związane z zatrudnieniem pracowników prowadzonej placówki, ich rekrutacją, lokalnym marketingiem, koszty samochodu służbowego i telefonów komórkowych, co łącznie miesięcznie powodowało po jego stronie wydatki rzędu 12-20 tysięcy złotych.

Nie można też pominąć faktu wynikającego z zeznań świadków, że powód właściwie osobiście nie obsługiwał klientów, a zatem swoim zaniechaniem generował wyższą ilość kosztów, niż gdyby sam dokonywał czynności agencyjnych (bo zatrudniał 4 a nie 3 osoby), a tym samym godził się na uzyskiwanie mniejszych dochodów. Tymczasem obliczając świadczenie wyrównawcze ten aspekt powód pomija milczeniem, nie odliczając od kwoty średniego wynagrodzenia rocznego żadnych kosztów, które wynosiły, co wynika z zeznań powoda, od 144 do 240 tysięcy rocznie.

Co więcej, podnieść również należy, że powód nie zakwestionował wysokości kosztów podanych w piśmie pozwanego z 9 listopada 2020 roku (karta 1181), gdzie pozwany wskazał na koszty powoda z tytułu zatrudnienia pracowników, ich szkoleń i rekrutacji za 5 lat i w oparciu o dokumenty (zresztą nota bene przedłożone przez powoda w toku sprawy) obliczył, że wyniosły one (...) zł, co daje kwotę rocznych kosztów w wysokości (...) zł.

Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę, że świadczenie wyrównawcze ma na celu swoiście rozumianą kompensatę utraconego dochodu w postaci prowizji, to wysokość świadczenia wyrównawczego powinna stanowić nie wynagrodzenie brutto, czyli przychód, lecz dochód uzyskiwany przez agenta po odliczeniu kosztów działalności. O ile bowiem w czasie gdy strony łączy umowa agencyjna z uzyskiwanego wynagrodzenia agent pokrywa koszty prowadzonej działalności agencyjnej, o tyle kosztów takich już nie ponosi po rozwiązaniu umowy (wyrok sądu Apelacyjnego w Warszawie, VII Wydział gospodarczy z 28 marca 2019 roku, VII AGa 1132/18).

W przedmiotowej sprawie Sąd jednak doszedł do przekonania, że nie powinien automatycznie uwzględniać kosztów, sprowadzając świadczenie do dochodów, lecz opierając się na konkretnych okolicznościach sprawy dążyć do uzyskania symetrii między świadczeniem wyrównawczym a dochodem uzyskiwanym przez agenta.

Z tego względu Sąd uznał, że nie ma podstaw do zmniejszenia świadczenia wyrównawczego do zera, lecz do połowy, a zatem, uwzględniając roczne średnie koszty powoda w wysokości (...) zł tj. zbliżone do dolnej granicy kosztów podawanych przez powoda w toku przesłuchania.

Sąd zatem od kwoty maksymalnej świadczenia wyrównawczego podanej przez biegłą M. S. odjął koszty roczne w wysokości (...)zł, co dało kwotę zasądzoną w pkt. 1 wyroku.

Przyznanie świadczenia wyrównawczego pomniejszonego o część kosztów ponoszonych przez powoda zdaniem Sądu jest w tej sprawie uzasadnione, stąd należne świadczenie wyrównawcze wynosi po odliczeniu kosztów połowę dochodzonej w pozwie kwoty.

W ocenie Sądu, powyższa wartość odpowiada względom słuszności przy uwzględnieniu okoliczności współpracy stron. Powód był agentem pozwanego Banku od 2005 r. tj. przez 11 lat. W ocenie Sądu, pozyskanie kilku tysięcy klientów dla Banku w tak małej społeczności jak zamieszkująca powiat (...) była zasługą powoda. Powód prowadził działania marketingowe w celu wzrostu sprzedaży produktów banku, w tym kampanie reklamowe w lokalnej prasie. Mając na uwadze niewielką miejscowość, w której powód prowadził działalność niewątpliwie reklama skierowana do konkretnych odbiorców miała większe znaczenie niż ogólnopolskie reklamy Banku. Dzięki staraniom i aktywności powoda w lokalnym środowisku, Bank stał się rozpoznawalny, a placówka cieszyła się zaufaniem, co potwierdza fakt zamknięcia innej placówki (własnej) Banku w tej miejscowości i połączenia obu oddziałów celem prowadzenia ich w lokalizacji, w której powód prowadził działalność. Z tego powodu, Sąd uznał, że co do zasady powodowi należy się świadczenie wyrównawcze i obliczając jego wysokość nie pomniejszył średnich rocznych przychodów powoda z ostatnich lat o całość poniesionych kosztów, lecz o kwotę zbliżoną do kwoty z dolnego progu podawanego przez powoda w toku przesłuchania.

Na koniec rozważań dotyczących świadczenia wyrównawczego należy dodać, że biorąc pod uwagę charakter ochronny przepisów regulujących prawa i obowiązki agenta jako słabszej strony umowy agencyjnej, w ocenie Sądu, nieważne jest postanowienie pkt 3.5. Umowy w brzmieniu nadanym Aneksem z 25 lutego 2010 r., zgodnie z którym Partner nie mógł żądać od Banku Wynagrodzenia od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Zdaniem Sądu, strony skutecznie nie mogły wyłączyć uprawnienia agenta do żądania świadczenia wyrównawczego, które należy traktować jako świadczenie należne o ile są spełnione względy słuszności oraz przesłanki do jego dochodzenia.

Mając zatem powyższe ma uwadze, wobec zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia wyrównawczego, Sąd na podstawie art. 764 ³ § 1 k.c. stanął na stanowisku, iż zasądzeniu z tego tytułu podlega kwota (...) zł wraz z odsetkami od daty wskazanej w pozwie tj. od 22 grudnia 2016 r do dnia zapłaty. Odsetki ustawowe za opóźnienie przyznano powodowi na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. od upływu terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty.

W pozostałym zakresie Sąd powództwo oddalił, o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach zapadło zgodnie z wynikiem sporu na podstawie art. 100 § 1 k.p.c. Sąd w punkcie 3 sentencji wyroku ustalił udziały w jakich każda ze stron powinna partycypować w kosztach procesu stosownie do wielkości udziału w jakim przegrała sprawę i uznał, że każda ze stron w połowie ponosi koszty procesu (50%), pozostawiając na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu, po uprawomocnieniu się orzeczenia według zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów.

sędzia Agnieszka Grzybczak-Stachyra

20.05.2022 r.

ZARZĄDZENIE

(...)

sędzia Agnieszka Grzybczak-Stachyra