Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 września 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Katarzyna Szaniawska-Stejblis

po rozpoznaniu w dniu 18 września 2024 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym sprawy L. B.

przeciwko Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w W.

o waloryzację emerytury wojskowej

na skutek odwołania L. B.

od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W.

z dnia 10 marca 2023 r. nr (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od L. B. na rzecz Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Katarzyna Szaniawska-Stejblis

Sygn. akt XIV U 1311/23

UZASADNIENIE

wyroku z 18 września 2024 r.

Decyzją z 10 marca 2023 r. nr (...), Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w W., na podstawie art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, dokonał waloryzacji emerytury wojskowej L. B., ustalając jednocześnie od dnia 1 marca 2023 r. zwaloryzowaną wysokość emerytury wojskowej w kwocie (...) zł przy wskaźniku waloryzacji w wysokości 114,80%. (decyzja – a.r.)

Odwołanie od decyzji złożył L. B., wnosząc o ustalenie nowej zwaloryzowanej wysokości emerytury w oparciu o podstawę wymiaru świadczenia w wysokości (...)zł. W uzasadnieniu wskazał, że w momencie uzyskania prawa do emerytury, tj. 1 sierpnia 1998 r., podstawa wymiaru jego świadczenia stanowiła 2,43 przeciętnego wynagrodzenia, natomiast w wyniku reformy systemu ubezpieczeń społecznych od 1 stycznia 1999 r., współczynnik wysokości podstawy świadczenia ubezpieczonego do przeciętnego wynagrodzenia zmniejszył się do 1,14 w 2023 r. Podniósł również, że mimo opłacania po przejściu na emeryturę wojskową składek emerytalnych w maksymalnej wysokości, to nie spowodowało to zwiększenia podstawy emerytury wojskowej. (odwołanie – k. 16-20).

W odpowiedzi na odwołanie Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w W. wniósł o jego oraz zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych (odpowiedź na odwołanie – k. 3-7)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. B. nabył prawo do emerytury wojskowej od 1 sierpnia 1998 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1994 r., Nr 10, poz. 36). Emerytura była corocznie waloryzowana i żadna z decyzji nie została zaskarżona. Po przejściu na emeryturę wojskową L. B. osiągał przychody w wysokości przekraczającej 130% przeciętnego rocznego wynagrodzenia. (okoliczności bezsporne, decyzje – a.r.)

Decyzją z 10 marca 2023 r. nr (...), Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w W., na podstawie art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, dokonał waloryzacji emerytury wojskowej L. B., ustalając jednocześnie od dnia 1 marca 2023 r. zwaloryzowaną wysokość emerytury wojskowej przy wskaźniku waloryzacji w wysokości 114,80% w kwocie 5.802,67 zł. (decyzja – a.r.)

Wysokość podstawy emerytury L. B. w 1998 r. stanowiła 2,43 przeciętnego wynagrodzenia i systematycznie spadała do wartości 1,14 w 2023 r. (tabela – k. 22)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Treść i autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu, jak również nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Ustalony przez Sąd stan faktyczny był bezsporny, strony nie kwestionowały przeprowadzonych w toku postępowania dowodów, wskazywały na te same okoliczności, a ich stanowiska różniły się jedynie w zakresie zastosowania przepisów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie ( art. 477 ⁹ i art. 477 ¹⁴ k.p.c.) i w tym tylko zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., II UZ 43/07, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215). W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie z dnia 18 października 2016 r., I UK 490/15, niepublikowane) przyjmuje się, że postępowanie sądowe, ma na celu kontrolę prawidłowości zaskarżonej decyzji, w związku z czym może je wszcząć wyłącznie odwołanie od decyzji wydanej bądź w wyniku rozpoznania wniosku, bądź z urzędu. Niedopuszczalne jest natomiast rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, wniosków zgłoszonych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem decyzji tego organu. Inaczej mówiąc, w sprawach tych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji, w granicach jej treści i przedmiotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r., III UZ 1/11, i orzeczenia w nim powołane). Ugruntowane jest zatem stanowisko, że w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które ma charakter odwoławczy i kontrolny, postępowanie dowodowe ogranicza się do sprawdzenia zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy.

Decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z 10 marca 2023 r. dotyczy waloryzacji emerytury wojskowej w 2023 r.

Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. 2022.242 t.j.), emerytury i renty oraz podstawy ich wymiaru podlegają waloryzacji na zasadach i w terminach przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odwołanie się w art. 6 do zasad i terminów waloryzacji świadczeń z powszechnego sytemu ubezpieczenia społecznego, a nie do konkretnego przepisu ustawy o emeryturach i rentach, zgodnie z wykładnią językową i systemową tego sformułowania, oznacza, iż chodzi tu o zasady waloryzacji przewidziane nie tylko w art. 88 tej ustawy, ale w całym jej Rozdziale 2 poświęconym waloryzacji świadczeń, to znaczy o zasady określone w art. 88-94 ustawy. Aktualne unormowania art. 88-94 przewidują coroczną (od 1 marca), cenowo-płacową waloryzację automatyczną emerytur i rent przyznanych przed terminem waloryzacji. Polega ona na pomnożeniu kwoty świadczenia oraz jego podstawy wymiaru (w wysokości przysługującej w ostatnim dniu lutego roku przeprowadzenia waloryzacji) przez wskaźnik waloryzacji. W 2023 r. wskaźnik waloryzacji emerytur i rent wynosił 114,80%.

Odwołujący się w niniejszej sprawie nie kwestionuje prawidłowości przeprowadzonej zaskarżoną decyzją z 10 marca 2023 r. waloryzacji świadczenia emerytalnego według powyższych zasad, lecz swoją skargę opiera na naruszeniu podstawowych praw człowieka, przepisów Konstytucji RP w tym art. 2 – zasada demokratycznego państwa prawnego, art. 32 – zasada równości obywateli wobec prawa, art. 31 – zasada ochrony prawnej wolności człowieka i art. 67 – zasada utrzymywania zabezpieczenia społecznego. Odwołujący się podnosił, że obecna podstawa wysokości emerytury nie zachowuje wartości ekonomicznej emerytury przyznanej mu w 1998 r., gdyż współczynnik wysokości podstawy jego świadczenia do przeciętnego wynagrodzenia zmniejszył się z 2,43 do 1,14 w 2023 r. i przy zachowaniu realnej wartości emerytury i współczynnika 2,43 to zwaloryzowana wartość podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego w 2023 r. powinna wynosił (...) zł a nie (...) zł. Odwołujący się zarzucił również, że mimo odprowadzania składek w wysokości maksymalnej w okresie ponad 15 lat pracy po uzyskaniu prawa do emerytury wojskowej to zgromadzony kapitał nie miał wpływu na wartość podstawy tej emerytury ani nie przynosił mu innych korzyści, nie miał również możliwości ponownego przeliczenia i ustalenia emerytury w oparciu o zasadę kapitałową wyrażoną w art. 108-113 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nadto, bez jego zgody, odebrano mu zgromadzone, już po ustaleniu prawa do emerytury wojskowej, w OFE składki. Odwołujący się domagał się również naprawienia szkody zgodnie z art. 417 k.c., co miało nastąpić poprzez zmianę decyzji waloryzacyjnej poprzez ustalenie żądanej przez niego podstawy wymiaru świadczenia.

Zarzuty stawiane w odwołaniu wykraczają w istocie poza treść zaskarżonej decyzji i nie odnoszą się do kwestii waloryzacji emerytury rozstrzyganej zaskarżoną decyzją. W szczególności dotyczy to wysokości emerytury wojskowej w związku z późniejszą aktywnością zawodową czy składek zgromadzonych w OFE, które to kwestie nie mają żadnego związku ze sprawą. Jeśli zaś chodzi o samą waloryzację to w ocenie Sądu, wbrew stanowisku odwołującego się, nie żadnych podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, w szczególności do dokonania całościowej analizy zachowania odpowiedniej wartości realnej jego emerytury. Nie sposób podzielić stanowiska odwołującego się, iż organ emerytalny pozbawił go praw słusznie nabytych w zakresie wysokości współczynnika podstawy wymiaru emerytury do przeciętnego wynagrodzenia. Decyzja waloryzacyjna została zaś dokonana w oparciu o obowiązujące przepisy, których zgodność z Konstytucją RP nie pozostawia wątpliwości.

Należy zauważyć, że odwołujący się nie kwestionował wprawdzie zgodności z Konstytucją RP art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w obecnym brzmieniu ani stanowiska sądów i Trybunału Konstytucyjnego powołanych w pismach procesowych organu rentowego, jednak nie zgadzał się z obecnym mechanizmem waloryzacji jego emerytury wojskowej i wysokością jego świadczenia, powołując się właśnie na gwarancje konstytucyjne, które w ocenie tych samych organów nie zostały naruszone. W powołanym przez strony wyroku z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99 Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, iż - w odniesieniu do emerytów służb mundurowych – „przy wprowadzonej kompleksowej i gruntownej zmianie systemu ubezpieczeń społecznych zasada równości uzasadnia modyfikację sfery dotychczasowych uprawnień, chyba że miałyby one uzasadnienie w treści obowiązujących przepisów konstytucyjnych, co jednak nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie”. W ocenie Trybunału, „istotna podmiotowo różnica (podstawa zróżnicowania statusu prawnego) ma tu miejsce do czasu pozostawania w służbie (...), natomiast później osoba taka staje się przede wszystkim emerytem i winna zasadniczo podlegać ogólnym regulacjom dotyczącym tej grupy osób”.

Natomiast Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r. w sprawie II UK 97/10 nakazał przyjąć, iż dostosowanie po dniu 1 stycznia 1999 r. mechanizmów waloryzacji emerytur wojskowych do powszechnych, jednolitych i równych dla wszystkich ubezpieczonych reguł waloryzowania świadczeń emerytalno-rentowych nastąpiło w drodze uprawnionej ingerencji ustawodawcy, który nie naruszył tzw. ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, do jakich nie zalicza się stosowania na przyszłość mechanizmów waloryzowania tych świadczeń. Tego typu mechanizmy mogą być zatem legislacyjnie modyfikowane z mocą ex nunc. Ustawodawca nie tylko był legitymowany, ale nawet zobowiązany do realizacji zawartej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej (tu: posiadających status emeryta), a w szczególności do zapewnienia zasady równości wszystkich ubezpieczonych niezależnie od systemu ubezpieczeń społecznych (zaopatrzeniowego lub powszechnego), któremu podlegają. W takim postrzeganiu normatywnym, określona data zakończenia służby wojskowej i uzyskanie uprawnień z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego nie jest usprawiedliwionym kryterium zróżnicowania wojskowych uprawnień zaopatrzeniowych dla utrzymania korzystniejszego mechanizmu waloryzacji „starszych” emerytur wojskowych w porównaniu do tego samego typu świadczeń, które uprawnieni nabywają po dniu 1 stycznia 1999 r. i które następnie miałyby podlegać mniej korzystnym sposobom waloryzacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., I UK 294/09, niepublikowane).

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że stanowisko organu rentowego dokonującego waloryzacji świadczenia emerytalnego w oparciu o obowiązujące przepisy było prawidłowe, zarzuty odwołującego się wykraczały natomiast poza przedmiot tego postępowania i nie miały wpływu na prawidłowość decyzji. W konsekwencji Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. zasądzając od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika Sąd ustalił zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.