Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sekcja ds. odwołań od decyzji zmniejszających wysokość emerytur i rent byłym funkcjonariuszom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa

w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Robert Wysok
Protokolant:	Sekretarz sądowy Renata Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy L. K.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej

na skutek odwołania L. K.

od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

z dnia 31 lipca 2017 r. nr (...) i

z dnia 31 lipca 2017 r. nr (...)

1. Zmienia obie zaskarżone decyzje z dnia 31 lipca 2017 r. w ten sposób, że ustala odwołującemu L. K. prawo do emerytury policyjnej oraz prawo do policyjnej renty inwalidzkiej w wysokości obowiązującej przed dniem 1 października 2017 r.;

2. zasądza od Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. na rzecz L. K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3. stwierdza, że Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sędzia Robert Wysok

Sygn. akt XIII 1U 16355/18

UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. decyzją z dnia 31 lipca 2017 r. (ozn. (...)) dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej L. K., określając ją od dnia 1 października 2017 r. na kwotę 2 069,02 zł.

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. decyzją z dnia 31 lipca 2017 r. (ozn. (...)) dokonał ponownego ustalenia wysokości policyjnej renty inwalidzkiej L. K., określając ją od dnia 1 października 2017 r. na kwotę 1 000,00 zł.

Podstawą wydania wskazanych wyżej decyzji był art. 15c i art. 22a w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 oraz w związku z art. 13b, ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biuro Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (tekst jednolity z dnia 6 maja 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 708 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 2270).

W świetle powołanych przepisów emerytura osoby, która od dnia 22 lipca 1944 roku do dnia 31 lipca 1990 r. pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., wynosi 0% podstawy wymiaru - za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy i 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą. Zgodnie zaś z ustępem 3 art. 15c rzeczonej ustawy wysokość ustalonego w ten sposób świadczenia nie może być jednak wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kwota ta w momencie wydania zaskarżonej decyzji wynosiła 2.069,02 zł brutto.

W odniesieniu zaś do świadczenia rentowego, zgodnie z brzmieniem art. 22a ust. 1 i 2, w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z art. 22 omawianej ustawy zmniejsza się o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Przy zmniejszaniu renty inwalidzkiej okresy służby, o której mowa w art. 13b, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy. W przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b i została zwolniona ze służby przed dniem 1 sierpnia 1990 r. rentę inwalidzką wypłaca się w kwocie minimalnej według orzeczonej grupy inwalidzkiej. Natomiast zgodnie z art. 22a ust. 3 wysokość renty inwalidzkiej, ustalonej zgodnie z ust. 1, nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

L. K. odwołał się od w/w decyzji, wnosząc o ponowne ustalenie wysokości świadczeń w nieobniżonej wysokości, ponadto wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie i zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że zaskarżone decyzje są zgodne ze wskazanymi w odwołaniach przepisami prawa, a tym samym odwołania pozbawione są podstaw prawnych. Ponadto organ rentowy wskazał, że postępowanie w sprawie ponownego ustalenia wysokości świadczeń zostało wszczęte z urzędu w związku z wejściem w życie ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 2270) oraz uzyskaniem z Instytutu Pamięci Narodowej Informacji nr (...) o przebiegu służby L. K..

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

L. K. w marcu 1979 r. ukończył studia w Szkole Głównej (...) na Wydziale (...), kierunek (...), uzyskując tytuł magistra.

W wyniku złożonego podania, z dniem 1 czerwca 1980 r. L. K. został przyjęty do pracy w charakterze pracownika cywilnego na stanowisku młodszego programisty na wolnym etacie starszego programisty Wydziału (...), następnie był awansowany na stanowisko programisty i starszego programisty.

W wyniku złożonego podania, z dniem 16 maja 1982 r. L. K. został przyjęty do służby w MO i został mianowany w okresie służby przygotowawczej na stanowisko inspektora na wolnym etacie starszego inspektora Wydziału (...). Z dniem 1 lutego 1983 r. Odwołujący został mianowany na stanowisko inspektora Wydziału (...) (...), a następnie z dniem 1 stycznia 1984 r. został mianowany na stanowisko starszego inspektora Wydziału (...).

W dniu 16 maja 1985 Odwołujący został mianowany funkcjonariuszem stałym.

Następnie z dniem 1 marca 1988 r. L. K. został minowany starszym inspektorem Wydziału (...)

Z dniem 16 marca 1990 r. Odwołujący został przeniesiony służbowo do dyspozycji Komendanta Szkoły Ruchu Drogowego. Z dniem 1 kwietnia 1990 r. Odwołujący został mianowany na stanowisko inspektora (informatyka) Samodzielnej Sekcji (...).

Zgodnie z zarządzeniem Nr 088/73 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 18 sierpnia 1973 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego Biura (...)oraz Biura (...)

Do zadań Biura(...)należy w szczególności:

1.  Współdziałanie z resortami, instytucjami i prezydiami rad narodowych w sprecyzowaniu – w drodze badań i analiz – zapotrzebowania wszystkich organów administracji zarządzania w kraju na informacje osobowe;

2.  Przygotowanie szczegółowych założeń organizacyjnych systemu (...)

3.  Przygotowanie przyszłych użytkowników systemu do wprowadzenia (...)

4.  Rozpracowanie kierunków i założeń zmian struktur organizacyjnych niezbędnych do wprowadzenia elektronicznej techniki obliczeniowej – w porozumieniu ze wszystkimi resortami i prezydiami rad narodowych;

5.  Opracowanie projektów aktów normatywnych i wykonawczych regulujących sposoby zbierania, gromadzenia, przetwarzania i udzielania informacji osobowych oraz zabezpieczenia interesów Państwa i obywateli w systemie;

6.  Opracowanie założeń próbnego sprawdzenia koncepcji (...) na wybranym terenie;

7.  Opracowanie założeń organizacyjnych podsystemu (...) obejmującego wszystkie osoby posiadające wyższe wykształcenie na terenie kraju, p/m/ MAGISTER oraz uruchomienie tego podsystemu w roku XXX-lecia PRL;

8.  Opracowanie zasad powszechnej identyfikacji obywateli i nadzór nad jej realizacją;

9.  Współudział organizacyjny w pracach nad opracowaniem metody mikrofilmowania zbiorów danych osobowych;

10.  Opracowanie analizy ekonomicznej przedsięwzięcia określonego w § 1.

Do szczegółowych zadań Biura Studiów i (...) należało prowadzenie prac badawczych, rozwojowych i projektowych, mających na celu opracowanie;

1.  Zbiorczego projektu (...)

2.  Projektów organizacji zbiorów w Centralnym Banku (...);

3.  Projektu systemu zabezpieczenia zbiorów;

4.  Projektu symboliki (...)

5.  Projektu systemu kontroli danych i wyników;

6.  Projektu umaszynowienia (...)

7.  Projektu sieci transmisji danych;

8.  Projektu systemu operacyjnego Centralnego Banku (...);

9.  Projektu języka konwersacyjnego użytkowników;

10.  Projektu systemu kadr z wyższym wykształceniem /MAGISTER/;

11.  Metody mikrofilmowania zbiorów danych osobowych oraz wyszukiwania i udzielania informacji z tych zbiorów.

Zgodnie z uchwałą nr 208/75 Rady Ministrów z dnia 11 listopada 1975 r. do zadań (...) należało zaprojektowanie, wdrożenie oraz eksploatacja Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności i jego podsystemów w zakresie podstawowych cech demograficznych na potrzeby kraju w dziedzinie gospodarowania kadrami, planowania gospodarczego oraz usprawniania procesów administrowania w oparciu o ustalenia i środku finansowe określone przez Komitet (...). Natomiast zgodnie z powyższą uchwałą do zakresu działania (...) należało m.in.: działalność projektowa, badawczo-wdrożeniowa i doświadczalna; eksploatacja zbiorów (...) i jego podsystemów oraz ustalanie trybu korzystania z nich; inicjowanie i opiniowanie aktów normatywnych w zakresie problematyki związanej z (...) zapewnienie pełnej ochrony i zabezpieczanie danych gromadzonych w (...) oraz jego podsystemach, a zwłaszcza zabezpieczenie interesów osobistych obywateli w toku zbierania, przechowywania i udostępniania danych osobowych.

Zarządzeniem organizacyjnym nr 046/81 Ministra Spraw Wewnętrznych, z dniem 1 sierpnia 1981 r. zostało zreorganizowane dotychczasowe Rządowe Centrum (...). Z istniejących w nim dotychczas Biur: Koordynacyjno-Organizacyjnego, Studiów i Projektów, Eksploatacji i Rozwoju Systemu utworzono Departament Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności MSW, jako jedną z jednostek Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Zgodnie z zarządzeniem nr 01/83 z dnia 9 kwietnia 1983 r. Dyrektora Departamentu (...) MSW w sprawie szczegółowego zakresu działania komórek organizacyjnych i stanowisk pracy w Departamencie (...) MSW do obowiązków starszego technika Wydziału Centralnego Banku Danych należało m.in.: eksploatacja sprzętu komputerowego zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie instrukcjami eksploatacyjnymi; realizacja procesów przetwarzania zgodnie z przyjętą technologią i obowiązującym w danym dniu planem przetwarzania; wykonywanie obsługi i konserwacji codziennej komputerów zgodnie z instrukcjami obsługi; prowadzenie obowiązującej dokumentacji z zrealizowanego procesu przetwarzania.

Zgodnie z zarządzeniem nr 089/82 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 30 listopada 1982 r. do zakresu działania Departamentu (...) należało w szczególności m.in.: projektowanie, wdrażanie i eksploatacja (...) a w ramach tego systemu: Centralnego Banku (...), podsystemów terytorialnych i Podsystemów tematycznych; gromadzenie i przetwarzanie danych osobowych oraz ich aktualizowanie; prowadzenie prac badawczo-rozwojowych i doświadczalnych, związanych z tematyką prowadzonych systemów informatycznych, uwzględniających potrzeby i trendy rozwojowe administracji państwowej,

postęp techniczny w dziedzinie sprzętu informatycznego i oprogramowania oraz wdrożenia ich wyników do eksploatacji; nadawanie numerów ewidencyjnych zestawom danych osobowych, oraz rozpowszechnianie tych numerów w oparciu o obowiązujące przepisy prawne; tworzenie podstaw integrowania przez (...) pozostałych zawierających dane osobowe systemów informatycznych w skali kraju; administrowanie bankami danych systemów informatycznych.

W okresie służby zakreślonym wystawioną przez Instytut Pamięci Narodowej Informacją nr (...) Odwołujący wykonywał pracę programisty wykonując zadania dotyczące projektowania, programowania, wdrażania i eksploatacji systemów informatycznych. Prowadził prace służące budowie systemu (...) (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności), współpracował z administracją samorządową i państwową przy przeprowadzaniu wyborów, tworzył spisy wyborców, pacjentów. Była to szeroka współpraca z samorządami na gruncie ustawy o ewidencji ludności. W trakcie służby Odwołujący nie zajmował się działalnością operacyjną.

Odwołujący nie kwestionował przebiegu służby wynikającego z akt osobowych przedstawionych przez IPN oraz informacji o przebiegu służby. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, iż w trakcie służby miałby podejmować działania mające na celu łamanie praw i wolności obywateli, zwalczanie opozycji, stowarzyszeń, związków zawodowych, czy kościołów. Wobec Odwołującego nie prowadzono postępowań karnych, dyscyplinarnych ani innego rodzaju w związku ze służbą przed sierpniem 1990 r.

L. K. od 1 sierpnia 1990 r. pełnił służbę w Urzędzie Ochrony Państwa. W trakcie służby w UOP Odwołujący nadal specjalizował się w obsłudze informatycznej, gdzie tworzył i odpowiadał za zespół, który odpowiadał za (...). Był to zespół, który zajmował się integracją systemów informatycznych oraz systemów łączności(...) Na emeryturę Odwołujący przeszedł w dniu 5 stycznia 1999 r., jako zastępca dyrektora biura Zespołu (...) w stopniu majora.

(dowody: z dokumentów IPN, w tym akt personalnych IPN k. 90 a. s. - t1 k. 119-120, 124-129, 130-131, 134-135, 136, 137, 138, 141, 142, 145, 146, 147, 148, 151, 152, 154, t2: k. 3-4, pisma IPN k. 204 a. s., w tym zarządzenia k. 207-266 ; z zeznań strony k. 301v.-302 a.s.; wysługa k. 7 a.r. ZER; akta postepowania, w tym k. 17-21 a.s.; pełne akta emerytalne)

Decyzją organu emerytalno-rentowego z dnia 9 marca 1999 r. przyznano stronie odwołującej prawo do świadczenia emerytalnego. Ustalona emerytura z tytułu wysługi lat wyniosła 53,63 % podstawy wymiaru, tj. kwotę (...) zł. (bezsporne – decyzja k. 1 a. r.)

Natomiast decyzją z dnia 9 marca 1999 r. ustalono Odwołującemu prawo do policyjnej renty inwalidzkiej w związku z zaliczeniem go do II grupy inwalidzkiej. Renta z tytułu ustalonego inwalidztwa wyniosła 70 % podstawy wymiaru, tj. kwotę 2994,73 zł. (bezsporne – decyzja k. 2 a. r.).

W związku z tzw. pierwszą ustawą dezubekizacyjną z dnia 23 stycznia 2009 r. Odwołującemu zostało obniżone świadczenie emerytalne. Decyzją z dnia 28 października 2009 r. w związku z wystawioną przez IPN informacją o przebiegu służby nr (...) Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. obniżył Odwołującemu świadczenie emerytalne w odniesieniu do okresu od 16 maja 1982 r. do 16 marca 1990 r. przyjmując wskaźnik do postawy wymiaru – 0,7. Następnie decyzją z 1 września 2010 r. organ rentowy uwzględnił wniesione przez Odwołującego odwołanie, a Sąd postępowanie umorzył postanowieniem z dnia 16 listopada 2010 r. (dowody: pełne akta emerytalne).

W związku z wejściem w życie ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 2270) organ rentowy otrzymał z Instytutu Pamięci Narodowej Informację nr (...) z dnia 10 marca 2017 r. o przebiegu służby L. K. na rzecz totalitarnego państwa w okresie od dnia 16 maja 1982 r. do dnia 15 marca 1990 i na jej podstawie decyzją z dnia 31 lipca 2017 r. dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej strony odwołującej, określając ją od dnia 1 października 2017 r. na kwotę 2 069,02 zł (informacja k. 4 a. r., decyzja k. 9 a. r.).

W uzasadnieniu organ wskazał, że wskaźnik podstawy wymiaru emerytury strony odwołującej się za okres służby na rzecz totalitarnego państwa obniżono do 0,0% podstawy wymiaru za każdy rok we wskazanym okresie i 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą. Organ ubezpieczeniowy powołując się na treść art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy dodatkowo uznał, że wysokość ustalonego jak wyżej świadczenia nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czyli 2.069,02 zł brutto. W związku z tym organ emerytalny ostatecznie ustalił wysokość świadczenia dla Odwołującego na taką właśnie kwotę.

Przed wydaniem zaskarżonej decyzji wysokość emerytury strony odwołującej określono decyzją z dnia 27 lutego 2017 r. na kwotę (...) zł brutto, począwszy od dnia 1 marca 2017 r. (decyzja k. 3 a. r.).

Ponadto Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. decyzją z dnia 31 lipca 2017 r. dokonał też ponownego ustalenia wysokości policyjnej renty inwalidzkiej strony odwołującej, określając ją od dnia 1 października 2017 r. na kwotę 1 000 zł. Wypłata renty inwalidzkiej została zawieszona z uwagi na posiadanie przez stronę odwołującą prawa do korzystniejszej emerytury (decyzja k. 6 a. r.).

Powyżej opisany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym w aktach osobowych IPN, a także na podstawie zeznań Odwołującego, przede wszystkim w zakresie, w jakim dotyczyły wykonywanych przez Odwołującego czynności. Zeznania te Sąd uznał za wiarygodne, znalazły one również – w zakresie czynności służbowych – zasadnicze odzwierciedlenie w dowodach z dokumentów zawartych w aktach personalnych i aktach sprawy. Sąd wziął również pod uwagę treść stanowiska przedstawionego przez IPN w piśmie z dnia 11 lutego 2022 r.

Sąd nie miał też wątpliwości, co do autentyczności dokumentów załączonych do akt sprawy. Nie były one kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. Są to dokumenty sporządzane w prawem przepisanej formie, przez kompetentne organy. Zauważyć również należy, że ustalone powyżej okoliczności faktyczne w istocie nie były sporne, gdyż strony różniły się głównie w ocenie prawnej zaistniałych zdarzeń.

Podkreślić również należy, iż Pozwany organ nie zgłaszał w toku postępowania zarzutów formalnych dotyczących wniesionego przez stronę odwołującą odwołania, w szczególności dotyczących terminowości, sposobu bądź umocowania do jego wniesienia.

Wskazać także należy, iż przed zamknięciem rozprawy, na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2022 r. pełnomocnicy stron zgodnie oświadczyli, iż nie składają nowych wniosków oraz potwierdzili, że wszystkie podtrzymywane w sprawie wnioski dowodowe zostały przez Sąd rozpoznane oraz, że wszelkie podtrzymywane wnioski dowodowe, w tym o pozyskanie do akt sprawy dodatkowych informacji bądź dokumentów zostały w niniejszym postępowaniu w pełni zrealizowane.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie L. K. zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie powstał przede wszystkim w związku z obniżeniem stronie odwołującej wysokości świadczenia emerytalnego oraz świadczenia rentowego ze względu na zakwalifikowanie służby odwołującego L. K., jako służby na rzecz państwa totalitarnego, w okresie wskazanym w Informacji o przebiegu służby, sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej.

Przedmiot sporu dotyczył zatem głównie rozważenia, czy organ rentowy zasadnie, na podstawie art. 15c i art. 22a w zw. z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r . o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 708 z późn. zm.) [zwanej wcześniej i dalej również: „ Ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym (…)”], dokonał obniżenia emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej strony odwołującej.

Organ rentowy wydał zaskarżone decyzje w oparciu o wskazane wyżej przepisy, wprowadzone na mocy ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 2270), w szczególności jej art. 1 i 2 [zwanej dalej również ,, Ustawą zmieniającą” lub „Ustawą nowelizującą”].

W uzasadnieniu do projektu Ustawy zmieniającej wskazano, że ma ona na celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. Ponadto, w uzasadnieniu projektu dotyczącego wprowadzenia ustawy zmieniającej wskazano na konieczność kolejnego ograniczenia przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stwierdzono również, że emerytury i renty osób pełniących tę służbę ustalono na znacznie korzystniejszych zasadach - wynikających z Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…), w stosunku do osób pobierających świadczenia na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W kontekście pierwszego - dokonanego w 2009 roku (ustawą z 23 stycznia 2009 r.) - obniżenia emerytur osób pełniących służbę w okresie PRL wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. (K 6/09) oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 14 maja 2013 r. ( 15189/10), które stwierdziły, że nowe rozwiązania nie nałożyły na tę grupę emerytów nadmiernego obciążenia i dotyczyły jedynie praw nabytych niesłusznie. Trybunał Praw Człowieka potwierdził prawo ustawodawcy chcącego wyeliminować niesprawiedliwe lub nadmierne świadczenia z ubezpieczeń społecznych, dążącego do likwidacji przywilejów byłych funkcjonariuszy reżimów totalitarnych do tego rodzaju działań. Równocześnie Trybunał zwrócił jednak uwagę, że podjęte środki nie mogą być nieproporcjonalne.

Aktualna Ustawa nowelizująca, wprowadzając w dodanym do ustawy nowelizowanej art. 13b nowe pojęcie „służby na rzecz totalitarnego państwa”, po raz kolejny obniżyła świadczenia emerytalne, przyjmując w nowym art. 15c, że w przypadku osoby, która pełniła „służbę na rzecz totalitarnego państwa” i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi: 0% podstawy wymiaru - za każdy rok „służby na rzecz totalitarnego państwa” , o której mowa w art. 13b oraz 2,6 % podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, la oraz 2-4 ustawy nowelizowanej. Przepisy art. 14 i art. 15 ust. 1-3a, 5 i 6 stosuje się odpowiednio (art. 15c ust. 2). Zgodnie zaś z ustępem 3 art. 15c rzeczonej ustawy wysokość ustalonego w ten sposób świadczenia nie może być jednak wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Ustawa nowelizująca wprowadziła też obniżenie świadczeń rentowych, przewidując w art. 22a ust. 1 i 2 ustawy nowelizowanej, że w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z art. 22 zmniejsza się o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Przy zmniejszaniu renty inwalidzkiej okresy służby, o której mowa w art. 13b, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Natomiast w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i została zwolniona ze służby przed dniem 1 sierpnia 1990 r. rentę inwalidzką wypłaca się w kwocie minimalnej według orzeczonej grupy inwalidzkiej. Ponadto zgodnie z art. 22a ust. 3 wysokość renty inwalidzkiej, ustalonej zgodnie z ust. 1, nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rzeczona ustawa wprowadziła dodatkowo pewne wyjątki, pozwalające na wyłączenie jej zastosowania, jeżeli osoba, o której mowa w tych przepisach udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego (art. 15c ust. 5), ale taka okoliczność w odniesieniu do strony odwołującej nie została udowodniona w toku niniejszego postępowania, w tym również nie została potwierdzona przez IPN (k. 89 a.s.).

Inną możliwość wyłączenia zastosowania przepisów o obniżeniu świadczeń przewidział przepis art. 8a Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…) tj. w szczególnie uzasadnionych przypadkach, potwierdzonych wydaną przez Ministra właściwego do spraw wewnętrznych stosowną decyzją, z uwagi na krótkotrwałą służbę funkcjonariusza przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Odwołujący wystąpił z tego rodzaju wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ale uzyskał decyzję negatywną, od której nie wnosił odwołania. ( k. 302 a. s.).

Z kolei art. 13a ust. 1 wspomnianej Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…) stanowi, że na wniosek organu rentowego Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na podstawie posiadanych akt osobowych sporządza, w terminie 4 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, i przekazuje organowi rentowemu informację o przebiegu służby wskazanych funkcjonariuszy na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b.

Zgodnie z art. 13a ust. 5, informacja powyższa jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych przez właściwe organy służb, o których mowa w art. 12.

W myśl art. 13 b omawianej Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…), za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w art. 13b ust. 1 cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach. Jak wynika z analizy akt osobowych L. K. w okresie od dnia 16 maja 1982 r. do dnia 15 marca 1990 r. pełnił on służbę w formacji wymienionej w ust. 1 pkt 5 lit. d tiret siódme, czyli w służbach i jednostkach organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, i ich poprzedniczkach, oraz ich odpowiednikach terenowych wykonujących czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa tj. w Departamencie (...) - a więc w jednostce, które formalnie spełniają kryterium organów totalitarnego państwa, o których mowa w art. 13b ust. 1 i 2 Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…). Podkreślić natomiast należy, że w sprawie nie zostały przedstawione dowody potwierdzające jednoznacznie służbę Odwołującego na rzecz państwa totalitarnego w jednostkach określonych w art. 13b Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…).

Aby w pełni ocenić rzeczywistą sytuację Odwołującego koniecznym jest odkodowanie znaczenia pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”, o którym mowa w art. 13 b Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w uchwale z dnia 16 września 2020 roku (III UZP 1/20), że zwrot „na rzecz” użyty w art. 13b rzeczonej Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…) należy interpretować z punktu widzenia wykładni językowej, jako działanie podejmowane „na korzyść” państwa totalitarnego. Podzielić należy pogląd, że w przypadku służby „na rzecz” państwa o określonym profilu ustrojowym należy oceniać zindywidualizowane zaangażowanie się w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie przez to państwo jego ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji. Stąd też przyjąć należy za uzasadnione stanowisko, iż służbą „na rzecz” państwa o określonym profilu ustrojowym nie będzie zarówno aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, to jest służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego ( vide: uzasadnienie w/w wyroku Sądu Najwyższego i wskazane tam orzecznictwo). Ponadto, jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy, zrównanie sytuacji osób kierujących organami państwa totalitarnego, osób, które angażowały się w wykonywanie zadań i funkcji państwa totalitarnego, nękały swych obywateli z osobami, które w ramach wymienionych w art. 13b formacji wykonywały czynności akceptowalne i wykonywane w każdym państwie, także tym demokratycznym, nie może zostać sprowadzone do tych samych parametrów i konsekwencji.

Sąd Najwyższy słusznie podkreślił, iż przebieg rzeczywisty służby funkcjonariusza ma znaczenie dla wysokości jego renty, czy emerytury, co ma znaczenie dla uniknięcia odpowiedzialności zbiorowej, jaka stosowana była w czasach państwa totalitarnego. Wskazał, że nie można z góry zakładać, że każda osoba pełniąca służbę w organach wskazanych w art. 13b ustawy pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego, bowiem zadania tych osób dotyczyły obszarów bezpieczeństwa państwa istotnych w każdym czasie oraz w wielu modelach ustrojowych, np. służba w policji kryminalnej, ochrona granic. W konsekwencji, w każdym przypadku koniecznym jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy – a ustalenie, czy dana osoba podlega Ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym (…), zgodnie z art. 13b, powinno opierać się nie na mechanicznym i formalnym oparciu się na informacji o przebiegu służby z IPN, ale na wszechstronnym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, a przede wszystkim indywidualnych czynów osoby oraz ich weryfikacji pod kątem godzenia w prawa i wolności człowieka. Analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2020 roku w sprawie I OSK 3323/19.

Dodatkowo, Sąd Najwyższy podkreślił także, że potencjalne uznanie informacji z IPN jako dowodu niepodważalnego i wyłącznego, którym sąd byłby związany, pozbawiałoby sąd możliwości samodzielnego kreowania decyzji i naruszałoby jego prawo do swobodnej, wszechstronnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) na rzecz legalnej oceny dowodów. Nastąpiłaby wówczas utrata przez orzekający w sprawie sąd cech immanentnie związanych z kognicją sądu ubezpieczeń społecznych, którego zadaniem jest merytoryczne rozpoznanie sprawy. Uczyniłoby to z Instytutu Pamięci Narodowej organ realnie rozstrzygający sprawę, sprowadzając zaś sąd do roli instytucji podejmującej – z góry ustalone – decyzje na podstawie przesłanej informacji o przebiegu służby. Stwierdził również, że nie można ograniczyć się do bezrefleksyjnej wykładni językowej art. 13b Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…), ponieważ zawarte w nim pojęcie „służby na rzecz totalitarnego państwa” stanowi tylko kryterium wyjściowe, a więc przybiera postać domniemania możliwego do obalenia w procesie cywilnym.

Stąd też stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (kryterium formalnej przynależności do służb), lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu (art. 13b ust. 1 w związku z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.). Brak związania sądu powszechnego treścią informacji o przebiegu służby nie zamyka bowiem procesu wykładni, lecz obliguje do wyjaśnienia pozostałych kwestii spornych, przede wszystkim znaczenia zwrotu „służby na rzecz totalitarnego państwa”. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną wyżej uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. III UZP 1/20 (OSNP 2021/3/28) przebieg procesu w postępowaniu dotyczącym odwołań funkcjonariuszy od decyzji obniżających ich świadczenia, „będzie oscylował wokół procesowych zasad dowodzenia i rozkładu ciężaru dowodów, z uwzględnieniem dowodów prima facie, domniemań faktycznych (wynikających chociażby z informacji o przebiegu służby) i prawnych oraz zasad ich obalania.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić również należy, że o ile informacja o przebiegu służby sporządzona przez IPN była wiążąca dla organu emerytalno-rentowego, o tyle nie jest wiążąca dla sądu. Jak słusznie wskazał bowiem Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. II UZP 10/11 (OSNP 2012/23-24/298), Sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa).

Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykrystalizował się pogląd, zgodnie z którym informacja o przebiegu służby nie jest władczym przejawem woli organu administracji publicznej – władczym rozstrzygnięciem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2018 r., I OSK 2848/17). Tak rozumiany charakter informacji o przebiegu służby został także zaaprobowany w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2016 r., III AUa 1618/14, LEX nr 2148463), co oznacza, że Sąd ma obowiązek oceny całego materiału dowodowego łącznie z treścią informacji IPN. Wobec powyższego stwierdzić należy, że samo określenie miejsca pracy i okres pełnienia służby, zawarte w informacji o przebiegu służby, jest niewystarczającym powodem obniżenia funkcjonariuszowi świadczenia, szczególnie, gdy osoby te służyły również w wolnej Polsce, co miało miejsce w przypadku Odwołującego.

Nie ulega zatem wątpliwości, że ubezpieczony ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia z tytułu ubezpieczenia - także wówczas, gdy z dokumentu wynika co innego (np. z informacji o przebiegu służby) (art. 473 k.p.c.). Uznać zatem należy, że informacja IPN o przebiegu służby stanowi jedynie punkt wyjściowy do przyszłych rozważań i ocen, wyznacza ramy czasowe. Konieczne jest więc zbadanie, jakie konkretne czynności wykonywał funkcjonariusz i czy mają one znamiona działalności na rzecz państwa totalitarnego. Pominięcie tej drogi prowadzi bowiem do pociągnięcia do odpowiedzialności również osób, które pracując wprawdzie w jednostkach traktowanych przez ustawę jako formacje państwa totalitarnego, wykonywały czynności czysto techniczne albo czynności konieczne z punktu widzenia każdego państwa – również demokratycznego, a często po zmianie ustroju pozostały przy ich wykonywaniu.

Jednocześnie należy podkreślić, że w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe, prowadzenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom. Zgodnie bowiem z art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed tym sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c., sprawia, że każdy fakt istotny może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a dopuszczenie ich za celowe (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995 r., II URN 23/95, OSNAPiUS 1996 nr 5, poz. 77, z dnia 4 października 2007 r. I UK 111/07, oraz z dnia 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 342 i z dnia 11 sierpnia 2016 r., II UK 323/15).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw aby stwierdzić, jakoby L. K. faktycznie pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, iż Odwołujący wypełniał zadania Służby Bezpieczeństwa zmierzające do realizacji funkcji państwa totalitarnego oraz nie potwierdza on jednoznacznie, że Odwołujący miałby podejmować działania polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, czy też łamaniu praw i wolności obywateli, prawa do wolności słowa, zgromadzeń, prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli.

Odwołujący wykonywał pracę programisty realizując zadania dotyczące projektowania, programowania, wdrażania i eksploatacji systemów informatycznych. Prowadził prace służące budowie systemu (...) oraz współpracował z administracją samorządową i państwową przy przygotowywaniu systemów służących przeprowadzaniu wyborów oraz działalności administracji. Praca Odwołującego miała zatem charakter techniczny. W trakcie służby Odwołujący nie zajmował się natomiast działalnością operacyjną.

Wskazać również należy, że Pozwany organ nie wykazał w toku postępowania, aby wobec Odwołującego toczyły się postępowania związane z naruszaniem praw i wolności obywateli bądź zwalczaniem opozycji, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów lub związków wyznaniowych, w wyniku służby, jaką pełnił w okresie objętym wystawioną przez Instytut Pamięci Narodowej informacją o przebiegu służby, bądź, że Odwołujący został za taką działalność ukarany. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika ponadto, żeby Odwołujący brał udział w postępowaniach operacyjnych wobec konkretnych osób, które skutkowałyby działaniami naruszającymi ich prawa i wolności oraz, że pozyskiwane bądź przetwarzane przez Odwołującego informacje zostały wykorzystane wobec konkretnych osób, w celu nieuprawnionego naruszenia ich praw i wolności.

Za prawidłowością powyższej oceny, dokonanej przez Sąd, przemawia również to, że Odwołujący, został przyjęty do służby w demokratycznym państwie, którą pełnił następnie sumiennie przez wiele lat i w trakcie tej służby nadal realizował obowiązki o charakterze podobnym do wykonywanego przed sierpniem 1990 r.

W tych okolicznościach, mając na uwadze poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, i dokonaną wyżej wykładnię art. 13b Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…) należy stwierdzić, że okres służby Odwołującego, zakreślony wystawioną przez IPN informacją o przebiegu służby, nie może zostać uznany faktycznie za okres służby na rzecz totalitarnego państwa w zaprezentowanym wyżej rozumieniu art. 13b cytowanej ustawy.

W niniejszym przypadku brak było zatem przesłanek do redukcji wysokości świadczeń Odwołującego w oparciu o art. 15 c i art. 22a w zw. z art. 13 b omawianej ustawy. Jak już bowiem wyżej wskazano, aby przypisać ubezpieczonemu służbę na rzecz totalitarnego państwa, konieczny jest nie tylko fakt służby w jednostce wymienionej w art. 13 b ustawy, ale także wykonywanie skonkretyzowanych czynności w ramach tej służby, które pozwalałyby przypisać stronie odwołującej działalność noszącą znamiona służby na rzecz totalitarnego państwa. Aby przypisać Odwołującemu służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie jego pracy zakreślonym wystawioną przez IPN Informacją o przebiegu służby, konieczne byłoby wykonywanie przez niego czynności wskazujących na bezpośrednie zaangażowanie przy realizowaniu zadań i funkcji charakterystycznych dla państwa totalitarnego - co w okolicznościach niniejszej sprawy nie miało miejsca.

Jak już bowiem wyżej wskazano, ustawowe kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r., powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Brak takowej oceny przybiera charakter odpowiedzialności zbiorowej, przypisując wszystkim emerytowanym funkcjonariuszom działalność na rzecz totalitarnego państwa, a tym samym sugerowanie dopuszczenia się łamania praw człowieka i naruszania podstawowych wolności. Stosowanie odpowiedzialności zbiorowej, oderwanej od oceny zindywidualizowanych czynów funkcjonariuszy, zbliżyłoby cele spornej ustawy bardziej do mechanizmów stosowanych w czasach państwa totalitarnego, aniżeli w demokratycznym państwie prawa.

Dokonanie swobodnej oceny materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, realizuje prawo jednostki, obywatela demokratycznego państwa prawa do sprawiedliwego, rzetelnego rozpoznania jego zindywidualizowanej, kontradyktoryjnej sprawy, przy zachowaniu podstawowych gwarancji procesowych i materialnych w zakresie ochrony świadczeń, które przyznano mu prawem krajowym i w wiążących Polskę umowach międzynarodowych (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. III AUa 115/20).

Mając zatem na uwadze ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, zważywszy na treść wskazanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 roku, stwierdzić należy, że w niniejszym przypadku brak było przesłanek do zastosowania art. 15c i art. 22a Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…), a w konsekwencji redukcji wysokości świadczenia Odwołującego.

Odnosząc się natomiast do zawartych w odwołaniu zarzutów natury konstytucyjnej wskazać należy, że Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 24 stycznia 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XIII 1 U 326/18 zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją RP analogicznych przepisów ustawy, zastosowanych przez organ rentowy w decyzji zaskarżonej odwołaniem innego uprawnionego do emerytury na podstawie przepisów Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…)(tj. art. 15c, art. 22a, art. 13 ust. 1 lit. 1c w zw. z art. 13b) oraz innych przepisów Ustawy nowelizującej z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ww. ustawy (art. 1 i art. 2).

Zdaniem Sądu Okręgowego Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym (…), jak też wydana na jej podstawie decyzja, uzasadniają bowiem wątpliwości, co do zgodności z zasadą godności jednostki, zasadą rządów prawa, zasadą równości, zasadą ochrony praw nabytych, zasadą proporcjonalności oraz z zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości. Przedmiotowa ustawa wprowadza bowiem w art. 13b oraz art. 15c i art. 22a rodzaj odpowiedzialności zbiorowej i swoim zakresem podmiotowym obejmuje, bez wyjątków, wszystkich byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, niezależnie od ich postawy patriotycznej,

etycznej i moralnej, rodzaju wykonywanych czynności, czy zajmowanego stanowiska. Tymczasem zgodnie z zasadą rządów prawa, obowiązkiem władz publicznych jest traktowanie osób w sposób adekwatny i proporcjonalny do ich postawy, zasług i przewinień. W tym też kontekście, działania ustawodawcy polegające na obniżeniu wysokości emerytury odwołującego mogą uzasadniać wątpliwości co do zasadności przyjętego celu i realizacji interesu publicznego. Zastosowanie nowego wskaźnika emerytury dokonano bowiem automatyczne, bez uwzględnienia charakteru faktycznie wykonywanych obowiązków oraz pełnionej funkcji przez odwołującego.

Nie należy pominąć również faktu, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…) prawo do emerytury policyjnej nie przysługuje funkcjonariuszowi skazanemu prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 Kodeksu karnego lub, wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby. Jednakże w takim przypadku prawomocnie skazanemu przysługuje świadczenie na zasadach obowiązujących w powszechnym systemie emerytalnym. W konsekwencji, omawiana zmiana ustawy zaopatrzeniowej wprowadziła pozasądową zbiorową odpowiedzialność za nieokreślony bliżej czyn, która może skutkować obniżeniem określonym podmiotom emerytury i renty w sposób nawet bardziej niekorzystny, niż jest to obecnie dopuszczalne wobec funkcjonariuszy prawomocnie skazanych przez sąd za popełnienie przestępstwa.

W związku z powyższymi wątpliwościami natury konstytucyjnej, z uwagi na fakt, iż postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym (zarejestrowane pod sygn. P 4/18), zainicjowane na skutek pytania prawnego, pozostaje nadal nierozstrzygnięte, dalsze oczekiwanie na wyrok byłoby trudne do pogodzenia z konstytucyjnymi uprawnieniami strony odwołującej do rozpoznania jej sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jak również z uprawnieniem wynikającym z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwzględniając zatem okres jaki upłynął od dnia złożenia odwołań w niniejszej sprawie w przypadku dalszego oczekiwania na wynik postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym mogłoby zaistnieć naruszenie rozsądnego terminu do rozpoznania sprawy.

Sąd jednocześnie dostrzega wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2021 r. w sprawie sygn. akt P 10/20 stwierdzający, że art. 22a ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej jest zgodny z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zapadłe orzeczenie odnosi się jednak do funkcjonariuszy, co do których ustalono, że pełnili oni służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej i zostali zwolnieni ze służby przed dniem 1 sierpnia 1990 r. Tymczasem w odniesieniu do Odwołującego brak jest podstaw, aby przyjąć – w świetle poczynionych ustaleń faktycznych – że faktycznie pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu, a zatem w/w orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie odnosi się do sytuacji faktycznej w niniejszej sprawie i nie wpływa na jej rozstrzygnięcie.

Wobec powyższego, Sąd opierając się na rozważaniach zawartych w treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 roku, sygn. III UZP 1/20, co do zakresu podmiotowego art. 13 b Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (…), związanych z wykładnią nieostrego pojęcia „ służby na rzecz totalitarnego państwa” i przeprowadzając przez jej pryzmat kontradyktoryjne postępowanie dowodowe, doszedł do wniosku, że brak jest jednoznacznych dowodów, aby przyjąć, że Odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa i dopuścił się w okresie służby, zakreślonym wystawioną przez Instytut Pamięci Narodowej Informacją nr (...), działań wymierzonych przeciwko opozycji demokratycznej, związkom zawodowym, stowarzyszeniom, kościołom, łamania prawa do wolności słowa i zgromadzeń, prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, będących podstawowymi prawami i wolnościami człowieka lub innych działań, które stanowiłyby realizację funkcji lub zadań charakterystycznych dla totalitarnego państwa. Wobec czego stwierdzić należy, że w niniejszym przypadku brak było przesłanek do redukcji wysokości świadczeń L. K..

Tym samym Sąd uznał odwołanie za uzasadnione i na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach procesu, przyznając koszty zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) w brzmieniu obowiązującym w okresie od 27 października 2016 r. oraz na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U. 2006 Nr 225, poz. 1635, z późń. zm.).

Zgodnie z art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uwzględniając odwołanie i przyznając prawo do świadczenia, Sąd orzekający z urzędu powinien rozstrzygnąć, czy organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (wyrok SN z dnia 28 kwietnia 2010 r., II UK 330/09). Przyznając prawo do świadczeń, Sąd jest zobowiązany do rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego odnośnie do nieustalenia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, tj. zarówno stwierdzającego taką odpowiedzialność, jak i jej brak. Orzeczenie takie pełni funkcję prejudykatu w sprawie o (ewentualną) wypłatę odsetek za opóźnienie w przyznaniu lub wypłacie świadczenia (por. wyrok SA w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III AUa 361/18). W przedmiotowej sprawie organ emerytalno-rentowy orzekał zgodnie z obowiązującymi go przepisami i na podstawie otrzymanej z IPN informacji o przebiegu służby i przy tak skonstruowanych zapisach ustawy zaopatrzeniowej nie był w żaden sposób uprawniony do jej weryfikacji i nie dokonywał oceny służby mundurowej byłego funkcjonariusza. Mając na uwadze treść art. 11 ustawy zaopatrzeniowej, który stanowi, że w sprawach nieregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Sąd orzekł jak w punkcie 3 sentencji orzeczenia.

Sędzia Robert Wysok

ZARZĄDZENIE

(...)

Sędzia Robert Wysok