Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

29 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: sędzia (del.) Aleksandra Koman-Rykowska

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku A. H.

z udziałem A. J. (1) i G. C., A. Z., A. R.

o stwierdzenie nabycia spadku po S. H.

na skutek apelacji A. J. (1)

od postanowienia Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim

z dnia 10 maja 2024 r. sygn. akt I Ns 322/21

postanawia:

1.  oddalić apelację;

2.  oddalić wniosek G. C., A. Z., A. R. o zasądzenie kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Aleksandra Koman-Rykowska

sygn. akt V Ca 1930/24

UZASADNIENIE

A. H. wniosła o stwierdzenie, że spadek po S. H. zmarłym w dniu 04 kwietnia 2021 r., ostatnio stale zamieszkałym w G., na podstawie ustawy nabyli: małżonek A. H. w ½ części spadku, nadto matka J. H. w ¼ części spadku, oraz brat M. H. i siostra M. J. po 1/8 części spadku każde z nich. Poza tym wnioskodawczyni domagała się, aby Sąd pozostawił strony przy ich kosztach poniesionych w sprawie.

Wnioskodawczyni wskazywała, że spadkodawca w chwili śmierci pozostawał z nią w związku małżeńskim. S. H. nie miał dzieci, spadkodawca nie zostawił testamentu. W dacie otwarcia spadku żyła matka zmarłego J. H.. Poza tym spadkodawca miał dwójkę rodzeństwa – M. H. i M. J..

W toku postępowania wnioskodawczyni postulowała, aby Sąd stwierdził prawa do spadku po zmarłym z uwzględnieniem oświadczeń o odrzuceniu spadku złożonych przez matkę, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy. Uczestnicy M. J., J. H. i M. H. ustosunkowując się do wniosku podkreślali, że odrzucili spadek po spadkodawcy.

Postanowieniem z dnia 15 września 2023 r. Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie zgłaszających się wierzycieli G. C., A. Z. i A. R.. Dodatkowo Sąd Rejonowy zwolnił od udziału w sprawie dotychczasowych uczestników J. H., M. H. i M. J..

Dnia 07 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie A. J. (1). Uczestniczka A. J. (1) powoływała się w sprawie na fakt złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po S. H..

Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim postanowieniem z dnia 10 maja 2024 r. stwierdził, że spadek po S. H. (synu J. i J.), PESEL (...), zmarłym w dniu 04 kwietnia 2021 r. w G., ostatnio stale zamieszkałym w G., na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyły: żona A. H. z domu D. (córka M. T. i D. E.), urodzona w dniu (...) w Ż., oraz siostrzenica A. J. (1) z domu J. (córka J. i M.), urodzona w dniu (...) w W., po ½ (jednej drugiej) części spadku każda z nich.

Apelację od powyższego wyroku wniosła uczestniczka A. J. (1), która zaskarżyła postanowienie w całości.

Postanowieniu zarzuciła nieuwzględnienie wniosku o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożone przed Sądem Rejonowym w dniu 11 stycznia 2024 r. Apelująca wniosła o zmianę lub uchylenie postanowienia w całości tj. stwierdzenie o nie nabyciu spadku po S. H..

W odpowiedzi na apelację uczestnicy G. C., A. Z. i A. R. wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. od apelującej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu oraz kosztów postępowania apelacyjnego. Odpowiedź na apelację została zwrócona profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu uczestników na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. zarządzeniem z dnia 4 września 2024 r. z uwagi na jej niedoręczenie profesjonalnemu pełnomocnikowi wnioskodawczyni.

Wnioskodawczyni w odpowiedzi na apelację wskazała, że przychyla się do wniesionej przez uczestniczkę apelacji. Odpowiedź na apelację została zwrócona profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawczyni na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. zarządzeniem z dnia 5 września 2024 r. z uwagi na jej niedoręczenie profesjonalnemu pełnomocnikowi uczestników.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja A. J. (1) nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie, które to ustalenia Sąd Okręgowy akceptuje i uznaje za własne. Na aprobatę zasługuje również ocena prawna Sądu Rejonowego.

Apelująca podniosła jeden zarzut, a mianowicie nieuwzględnienia jej wniosku o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożone przed Sądem Rejonowym w dniu 11 stycznia 2024 r. Była to jedyna kwestia sporna w niniejszej sprawie.

W kontekście powyższego zarzutu należy wskazać, że postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III Nsm 169/22, zezwolono rodzicom małoletniej wówczas uczestniczki A. J. (1) na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem czyli na złożenie w imieniu małoletniej oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym S. H. (k. 76). Pomimo jednak wyrażenia takiej zgody rodzice małoletniej nie złożyli stosownego oświadczenia w terminie wskazanym w art. 1015 § 1 k.c. Okoliczność ta przesądza o tym, aby w toku niniejszego postępowania Sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym także przez uczestniczkę, jak też słusznie orzekł Sąd Rejonowy zaskarżonym orzeczeniem.

Nie ulega bowiem wątpliwości okoliczność uchybienia terminowi do dokonania czynności odrzucenia spadku przez uczestniczkę bądź jej przedstawiciela ustawowego i jest to okoliczność obciążająca uczestniczkę.

Wskazać należy, że sprawa o odebranie od A. J. (1) oświadczenia o odrzuceniu spadku po S. H. została zainicjowana w dniu 4 grudnia 2023 r. zaś samo oświadczenie odebrane zostało od niej na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2024 r. czyli po ukończeniu przez nią 18 lat. Termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zaczął jednakże biec dla A. J. (1) w dniu 28 września 2021 r. w momencie odrzucenia przedmiotowego spadku przez jej matkę M. J.. Należy przy tym wskazać, że postanowienie z dnia 21 grudnia 2022 r. wydane w sprawie (...) uprawomocniło się z dniem 29 grudnia 2022 r., zaś odpis tego prawomocnego postanowienia M. J. odebrała 8 lutego 2023 r., podczas gdy wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku po S. H. złożyła ona dopiero 4 grudnia 2023 r.

Na gruncie art. 1015 k.c. (w brzmieniu sprzed 15 listopada 2023 r.) w judykaturze dominował pogląd, że termin przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. nie mógł się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania oświadczenie małoletniego powinno być złożone niezwłocznie, chyba że termin ten jeszcze nie upłynął (tak uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2018 r., III CZP 102/17, na którą w pełni trafnie powoływał się Sąd Rejonowy).

Mając na uwadze daty powyższych czynności, w ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w pełni prawidłowo wywiódł, że wniosek z dnia 4 grudnia 2023 r. złożony przez rodziców apelującej o odebranie takiego oświadczenia nie został złożony niezwłocznie. Skoro bowiem postępowanie w przedmiocie zezwolenia na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku zakończyło się prawomocnie z dniem 29 grudnia 2022 r. to złożenie wniosku o odebranie takiego oświadczenia w dniu 4 grudnia 2023 r., a zatem niemal rok po zakończeniu postępowania w sprawie (...), nie można uznać za bezzwłoczne. Taka zwłoka nie znajduje przy tym uzasadnienia i wytłumaczenia pozostawaniem M. J. w błędnym przeświadczeniu, że dla odrzucenia spadku wystarczająca jest sama zgoda Sądu rodzinnego na dokonanie czynności w postaci odrzucenia spadku po zmarłym w imieniu małoletniej A. J. (1). Trzeba bowiem wskazać, że M. J. była dwukrotnie wzywana przez Sąd Rejonowy do wskazania czy A. J. (1) odrzuciła spadek, a oba te wezwania pozostały bez żadnej reakcji. Pierwsze wezwanie miało zaś miejsce w dniu 1 lutego 2023 r., a zatem niewiele ponad miesiąc po prawomocnym zakończeniu postępowania przed Sądem rodzinnym w sprawie (...) tj. w dacie gdy reakcja matki uczestniczki w postaci złożenia wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku byłaby poczytana za niezwłoczną.

Tym samym z uwagi na fakt, że Sąd Rejonowy w tej sprawie dwukrotnie (w dniu 1 lutego 2023 r. i w dniu 29 września 2023 r.) zwracał się do M. J. z zapytaniem czy w imieniu A. J. (1) odrzucono spadek po S. H., jednakże nie udzieliła ona odpowiedzi, przyjąć należało. że oświadczenie o odrzuceniu spadku z dnia 11 stycznia 2024 r. zostało złożone po terminie wynikającym z art. 1015 § 1 k.c. Apelująca nie przedstawiła zaś żadnych okoliczności faktycznych oraz prawnych, które mogły podważyć tę ocenę.

Na zakończenie wskazać także należy, że oceny prawnej Sądu Rejonowego nie zmienia fakt, że w okresie gdy upływał termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym A. J. (1) była nieletnia, zaś uzyskała pełnoletność w toku postępowania o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku w sprawie I Ns 718/23. Stosownie bowiem do art. 98 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Z kolei art. 101 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Powyższe oznacza, że do dnia uzyskania przez A. J. (1) pełnoletności tj. do dnia 12 grudnia 2023 r. wszelkie czynności prawne winni podejmować za nią jej rodzice. Oni również powinni byli złożyć w imieniu A. J. (2) oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Reasumując do spadku po S. H. z ustawy dochodzi jego małżonek A. H. i siostrzenica A. J. (1), obie dziedzicząc z udziałach po ½ części, jak trafnie orzekł Sąd Rejonowy stosując art. 933 § 1 k.c.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy w pkt 2 postanowienia oddalił wniosek G. C., A. Z., A. R. o zasądzenie kosztów postępowania w instancji odwoławczej. Uczestnicy w odpowiedzi na apelację wnieśli o zasądzenie na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. od apelującej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu oraz kosztów postępowania apelacyjnego. Odpowiedź na apelację została jednakże zwrócona profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu uczestników na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. zarządzeniem z dnia 4 września 2024 r. z uwagi na jej niedoręczenie profesjonalnemu pełnomocnikowi wnioskodawczyni. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego pisma niezawierające oświadczenia o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Dotyczy to również odpowiedzi na apelację. Jeśli pełnomocnik nie zamieścił oświadczenia o doręczeniu odpowiedzi na apelację stronie przeciwnej ani o jego nadaniu przesyłką poleconą to pismo takie podlega zwrotowi i nie jest możliwe uwzględnienie wniosku w nim zawartego o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt V CSK 365/18).

Aleksandra Koman - Rykowska