Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 stycznia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Andrzej Vertun

Protokolant: Jakub Sobczuk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2025 roku w Warszawie

sprawy z powództwa Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W.

przeciwko (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.

o zapłatę

orzeka

1.  zasądza od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. kwotę 262.979,78 (dwieście sześćdziesiąt dwa tysiące dziewięćset siedemdziesiąt dziewięć 78/100) złotych wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 20 maja 2023 r. do dnia zapłaty;

2.  oddala powództwo w pozostałej części;

3.  zasądza od Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 2.170,20 (dwa tysiące sto siedemdziesiąt 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

4.  nakazuje Skarbowi Państwa – kasie Sądu Okręgowego w Warszawie pobrać od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 13.032,80 (trzynaście tysięcy trzydzieści dwa 80/100) złotych tytułem zwrotu części opłaty od pozwu, od której uiszczenia powód był zwolniony.

SSO Andrzej Vertun

III C 790/24

UZASADNIENIE

W pozwie wniesionym w dniu 23 kwietnia 2024 r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. domagał się zasądzenia od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwoty 651.622,26 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 września 2020 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu.

Podał, że pozwany otrzymał świadczenie na rzecz ochrony miejsc pracy, o którym mowa w art. 15g ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm. – dalej „ustawa kowidowa”). Świadczenia te zostały przyznany w łącznej kwocie 6.091.858,20 zł, z czego 885.138,78 zł z tytułu dofinansowania na pokrycie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników należnych od pracodawcy za okres od maja do lipca 2020 r. W toku kontroli prawidłowości wydatkowania środków okazało się, że pozwany środki przyznane na pokrycie składek za maj 2020 r. wydatkował w okresie od 22 lutego 2021 r. do 20 lipca 2021 r., co, w ocenie powoda, było niezgodne z umową. Zdaniem powoda wartość środków podlegających zwrotowi z w/w tytułu wyniosła 660.480,54 zł, z czego 365.434,28 zł dotyczyło dofinansowania składek należnych od pracowników a potrącanych przez pracodawcę z wynagrodzenia pracownika oraz 295.046,26 zł tytułem składek należnych od pracodawcy. Należność ta nie została zaspokojona wpłatami pozwanego do kwoty dochodzonej pozwem.

(pozew, k. 1 – 46)

W sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu. Zakwestionował roszczenie powódki pod względem rachunkowym, podnosząc, że wartość składek należnych od pracodawcy, dofinansowanie do których otrzymał pozwany wyniosła po korekcie łącznie 262.979,78 zł. Pozwany oponował takiej wykładni umowy i przepisów, która określałaby termin do wykorzystania dofinansowania. Zdaniem pozwanego – skoro w okresie do maja do sierpnia 2020 r. udowodnić miał wydatkowanie kwoty 775.826,78 zł na składki na ubezpieczenia społeczne należne od pracodawcy do ZUS, a w okresie tym wysokość środków przekazanych ZUS wyniosła 3.7989.755,38 zł, to nie ma podstaw do przyjęcia, że pozwany nie wykazał wydatkowania środków zgodnie z wnioskiem i umową. Powód zaś nie kwestionował sposobu rozliczenia świadczenia aż do 2023 r.

(sprzeciw, k. 57 – 105)

Sąd uznał za ustalone następujące fakty.

Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2020 r. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. zwróciła się do Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy, w następstwie wystąpienia COVID – 19. Wniosek obejmował (...)pracowników objętych przestojem ekonomicznym i kwotę 13.260 zł składek należnych z tytułu ubezpieczeń społecznych od pracodawcy a także(...)pracowników objętych obniżonym wymiarem czasu pracy i 871878,78 zł z tytułu składek na ich ubezpieczenia społeczne należnych od pracodawcy. Wniosek dotyczył okresu 3 miesięcy liczonego od dnia 1 maja 2020 r. Łącznie Spółka wnioskowała o pomoc w kwocie 885.138,78 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników należne od pracodawcy.

(dowód: wniosek, k. 10 – 11)

Załącznikiem do wniosku była umowa o wypłatę wyżej wymienionych świadczeń podpisana przez Spółkę. Zgodnie z treścią jej § 1 Wojewódzki Urząd Pracy przekazywał środki na wypłatę świadczeń określonych we wniosku, w trzech równych transzach. Stosownie do § 2 ust. 1 umowy beneficjent zobowiązał się do wykorzystania środków na warunkach określonych w umowie, zgodnie z celem na jaki je uzyskał, określonym we wniosku. Z kolei zgodnie z ustępem 2 tego paragrafu beneficjent zobowiązał się do tego, że pracownikom objętym świadczeniem dofinansowanym ze środków wypłaconych przez WUP nie wypowie umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika w okresie pobierania przez pracownika tych świadczeń. Na podstawie § 3 umowy beneficjent miał obowiązek w terminie 30 dni po upływie okresu zakazu wypowiadania umów pracownikom objętym świadczeniem dofinansowanym ze środków, o którym mowa w art. 15g ustawy kowidowej, złożyć dokumenty potwierdzające prawidłowość wykorzystania środków z tytułu udzielonej pomocy, albo, w tym samym terminie, na podstawie § 5 ust 1. umowy, zwrócić niewykorzystaną w tym czasie część środków. Paragraf 4 umowy przewidywał upoważnienie do kontroli organu w zakresie przestrzegania postanowień umowy. Stosownie do § 5 ust. 2 umowy w razie wykorzystania przez beneficjenta środków, o których mowa w § 1 ust. niezgodnie z warunkami określonymi w umowie lub we wniosku, beneficjent zobowiązany był do ich zwrotu na rachunek bankowy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w terminie określonym w § 3 zdanie wstępne umowy. Analogiczna sankcja, na podstawie § 5 ust. 2 umowy dotyczyła przypadku odmowy poddania się kontroli przez beneficjenta pomocy.

(dowód: umowa, k. 13 – 14)

Ze środków Funduszu Wojewódzki Urząd Pracy wypłacił Spółce na podstawie wniosku i umowy dofinansowanie w łącznej kwocie 6.091.858,2 w trzech równych ratach. Ostatnia rata została wypłacona 26 sierpnia 2020 r.

(dowód: historia rachunku, k. 15)

Umową z Nr (...) zawartą pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a (...) Sp. z o.o. ZUS rozłożył Spółce na raty m. in. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące kwiecień i maj 2020 r. w łącznej kwocie 2.647.395,18 zł. Zgodnie z porozumieniem składki za miesiąc maj 2020 r. miały być płatne w ratach przypadających w okresie od lutego do lipca 2021 r.

(dowód: umowa z harmonogramami, k. 83 – 87)

W sierpniu 2020 r. Spółka zapłaciła ZUS łącznie 3.798.755,38 zł z tytułu składek, w tym 326.382 zł z tytułu składek odroczonych na podstawie umowy nr (...).

(dowód: potwierdzenie przelewu, k. 88)

W piśmie z dnia 28 sierpnia 2020 r. Spółka przedstawiła rozliczenie wniosku w zakresie otrzymanych środków na ochronę miejsc pracy z FGŚP, w którym zaraportowała wykorzystanie kwoty 261.866,58 zł przyznanej z tytułu pomocy na opłacenie składek należnych od pracodawcy za maj 2020 r. oraz przedstawiła umowę nr (...) o odroczenie płatności składek zawartą z ZUS. W piśmie z dnia 30 maja 2023 r. kwota raportowanych środków odprowadzonych z tytułu składek za maj 2020 r. została skorygowana do wartości 262.979,78 zł.

(dowód: rozliczenie, k. 77 – 92, pismo, k. 93 – 96)

W piśmie z dnia 12 kwietnia 2023 r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. poinformował Spółkę o konieczności m.in. wyjaśnienia terminu opłacenia składek za maj 2020 r., wskazując, że środki te powinny były zostać wykorzystane w terminie 30 dni od daty wypłaty ostatniej transzy. Wskazał, że środki niewykorzystane w tym terminie podlegają zwrotowi, w związku z czym wezwał Spółkę do dokonania rozliczenia w kalkulatorze. Pismo to zostało Spółce doręczone w dniu 19 kwietnia 2023 r.

(dowód: pismo, k. 22 – 24)

W odpowiedzi na powyższe pismo w piśmie z dnia 10 maja 2023 r. Spółka wyjaśniła, że termin płatności składek na ubezpieczenia społeczne pracowników za maj 2020 r. przypadał w okresach wskazanych w umowie o odroczenie płatności składek z ZUS, i składki te zostały w tych terminach opłacone.

(dowód: pismo, k. 123 – 127)

W piśmie z dnia 5 lipca 2023 r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy wezwał Spółkę do zapłaty kwoty 651.622,26 zł z tytułu ostatecznego rozliczenia umowy.

(dowód: pismo, k. 25 – 27)

W reakcji na powyższe pismo Spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie konieczności zwrotu części dofinansowania przeznaczonego na składki na ubezpieczenia społeczne należne od pracodawcy za maj 2020 r. Zakwestionowała stanowisko Dyrektora w odniesieniu do braku terminowości rozliczenia składek za ten miesiąc.

(dowód: pismo, k. 97 – 11)

Kwota ta stanowiła następnie przedmiot przedsądowego wezwania Spółki do zapłaty z dnia 14 września 2023 r. oraz została objęta wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 18 grudnia 2023 r.

(dowód: pismo, k. 35 – 39; wniosek, k. 40 – 42)

Powyższe ustalenia zostały oparte na wskazanych wyżej dokumentach, których prawdziwości, ani autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron.

W toku sprawy pozwana przedstawiła stanowisko, zgodnie z którym w sierpniu 2020 r. zostały wpłacone na rachunek ZUS kwoty z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników przenoszące wartość uzyskanej pomocy za miesiąc maj 2020 r. Zarzut ten, odczytywany z perspektywy faktów istotnych dla sprawy, pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem strony pozwanej przedstawionym w piśmie z dnia 10 maja 2023 r., z którego wynikało, że Spółka składki za ten miesiąc odprowadziła zgodnie z porozumieniem o odroczeniu składek, w ratach płatnych w terminach wskazanych w harmonogramie do tego porozumienia. Skoro pozwana przyznała ten fakt, to podstawą ustalenia, co do momentu uiszczenia składek za maj 2020 r. należało uczynić stanowisko strony, zgodnie z zasadą nemo venire contra factum proprium. Przedstawioną przez pozwaną argumentację należało poczytywać natomiast za stanowisko uwypuklające brak podstawy prawnej dochodzonego roszczenia.

Podstawą ustaleń co do wartości dofinansowania przeznaczonego na opłacenie składek za miesiąc maj 2020 r. należnych od pracodawcy Sąd uczynił rozliczenie pozwanej przedstawione przy korekcie raportu z dnia 30 maja 2023 r. Powód nie zakwestionował tej wartości. Sposób wyliczenia wartości roszczenia wynikał z odmiennych założeń metodologicznych, o czym niżej.

Sąd zważył, co następuje.

Istotą sporu w sprawie było rozstrzygnięcie, czy odprowadzenie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników przez pozwanego, należnych za miesiąc maj 2020 r., na które pozwany otrzymał dofinansowanie na podstawie art. 15g ustawy kowidowej po upływie 30 dni od dnia upływu okresu zakazu wypowiadania umów, o którym mowa w § 2 ust. 2 umowy o wypłatę świadczeń, stanowi podstawę do zwrotu tej pomocy, w oparciu o zapisy umowy o dofinansowanie i przepisy ustawy.

Przejście do kwestii oceny zasady roszczenia wymaga, dla oczyszczenia przedpola, weryfikacji wartości zgłoszonych przez powoda roszczeń. Zważyć bowiem należy, co słusznie wytknął pozwany, że powód w pozwie dochodził kwoty znacznie przenoszącej wartość udzielonego na podstawie art. 15g ust. 2 ustawy kowidowej dofinansowania za maj 2020 r. Stanowisko powoda stało się jaśniejsze po przedstawieniu rozliczenia, z którego wynikało, że obowiązkiem zwrotu środków wykorzystanych po terminie wynikającym z umowy powód obejmował również część wynagrodzenia brutto pracowników, obejmującą wartość składek na ubezpieczenia społeczne należnych od tych pracowników a odprowadzanych przez pracodawcę.

Niezależnie od oceny zasadności powyższej konstrukcji należało podzielić stanowisko pozwanego, iż tak określone roszczenie nie zostało wykazane przez powoda co do wysokości. Powód w tym względzie powoływał się na narzędzie w postaci kalkulatora, dostępne zapewne dla stron dla celów dokonywania rozliczeń udzielonej pomocy. Tego rodzaju narzędzie nie było jednak dostępne Sądowi, co wykluczało możliwość oceny sposobu jego funkcjonowania, choćby z perspektywy założeń dokonywanych operacji. Rachunki wykonywane w oparciu o to urządzenie nie stanowiły dokumentów urzędowych, o których mowa w art. 244 k.p.c. Powód powoływał się ponadto na wewnętrzne rozliczenia i notatki, co z perspektywy zasady kontradyktoryjności nie wystarczyło do uznania przedstawionych wyliczeń za miarodajne, w sytuacji gdy wyliczenia te kwestionował pozwany. W konkluzji należało przyjąć, że powód nie udowodnił roszczenia, co do wysokości, ponad kwotę przyznaną przez pozwanego i wskazaną przez niego w skorygowanym rozliczeniu, jako przypisaną do składek odprowadzonych za maj 2020 r. Powództwo ponad kwotę 262.979,78 zł podlegało zatem oddaleniu.

W odniesieniu natomiast do powyższej kwoty należało zauważyć, że środki pieniężne przekazywane przedsiębiorcy przez Dyrektora WUP jako dysponenta Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych m.in. na opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne należnych od pracodawcy stanowią formę pomocy publicznej. Ich wykorzystanie nie jest dowolne, podlega kontroli związanej z legalnością i celowością wykorzystania środków, a ocena wykorzystania środków w sposób zgodny z ich przeznaczeniem oraz na warunkach, na jakich pomoc jest udzielana winna uwzględniać publiczny charakter udzielonej pomocy. Margines swobody dysponowania środkami przez beneficjenta jest ograniczony przez akty określające warunki udzielenia pomocy, w tym jej specyficzny, właściwy w danym układzie przedmiotowo – czasowym cel.

Z drugiej strony – skoro pomoc publiczna stanowi dyspozycję środkami publicznymi a ocena jej wykorzystania stanowi przejaw kontroli działalności przedsiębiorcy przez organ państwa, to zarówno warunki przeprowadzenia kontroli jak i zwrotu pomocy powinny być zdefiniowane przez przepisy prawa. Ich uszczegółowienie, w danej sprawie może nastąpić w akcie stanowiącym podstawę prawną udzielonej pomocy w konkretnym przypadku, niemniej ramy prawne określające kompetencje organu nadzorczego i przesłanki zastosowania sankcji powinny przyznawać organowi udzielającego pomocy przynajmniej kompetencje do dookreślenia takich warunków kontroli i przesłanek zastosowania sankcji.

Ustawa kowidowa nie wprowadziła odrębnych mechanizmów w tym względzie. Stanowiła na szerszą skalę implementację instytucji pomocy publicznej przewidzianej przez przepisy ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 5 – dalej określana jako „ustawa pomocowa”). Wynika to wprost z art. 15g ust. 17 ustawy kowidowej, odsyłającego do art. 7-16 ustawy pomocowej, z wyjątkiem art. 8 ust. 3 pkt 8 oraz art. 13 pkt 2 tej ustawy, w zakresie wypłat i rozliczania świadczeń. Ponadto odesłanie to obejmuje również odpowiednie stosowanie przepisów wykonawczych do tej ustawy. Chodzi w tym względzie o przepisy dookreślające tryb składania wniosku oraz tryb rozliczenia się przedsiębiorcy z otrzymanych środków na wypłatę świadczeń tj. w szczególności Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie przyznawania świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1854 – dalej „Rozporządzenie z 2015 r.”).

Ustawa pomocowa przewidziała szczególny tryb udzielania pomocy. Mianowicie – zgodnie z jej art. 9 ust. 1 – w razie ustalenia spełnienia warunków przez przedsiębiorcę do otrzymania pomocy organ zawiera z przedsiębiorcą umowę o wypłatę świadczeń. Umowa taka, jako formalnie instrument cywilnoprawny, materialnie stanowi odzwierciedlenie władztwa organu, albowiem to organ określa w niej warunki udzielonego świadczenia (art. 15 ust. 1 ustawy). Niewątpliwie warunki te powinny odpowiadać normom określającym przesłanki udzielenia pomocy oraz przesłanki utraty prawa do nich przewidzianym przez ustawę. Wzorzec umowy został normatywnie określony w załączniku numer 2 do Rozporządzenia z 2015 r. i dostosowany, zgodnie z art. 15g ust. 17 ustawy kowidowej, do warunków trybu udzielenia pomocy przewidzianego w tej ustawie. Taki wzorzec został zastosowany w sprawie niniejszej.

Rozliczenie się przedsiębiorcy z udzielonej pomocy jest jego obowiązkiem – stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy pomocowej. Ustawa nie określa wprawdzie terminu jego dokonania, czynią to natomiast przepisy wykonawcze. Zgodnie z § 7 Rozporządzenia z 2015 r. termin ten wynosi 30 dni od dnia otrzymania środków Funduszu na opłacenie składek, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy pomocowej, którego odpowiednikiem jest art. 15g ust. 2 ustawy kowidowej. Brak norm szczególnych przewidzianych w ustawie kowidowej, co do terminu rozliczenia środków, przy jednocześnie wynikającym z istoty pomocy publicznej obowiązku rozliczenia się jej beneficjenta z uzyskanej pomocy, nakazywał zastosowanie w tej kwestii ustawy pomocowej i przepisów wykonawczych do niej. Skoro, w świetle odesłania z art. 15g ust. 17 przepisy te miały odpowiednie zastosowanie do pomocy udzielanej na podstawie ustawy kowidowej, to Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy mógł zastosować ten termin w umowie. Potwierdza to treść załącznika numer 2 określającego wzór umowy o pomoc, którego § 2 ust. 3 przewiduje obowiązek zwrotu niewykorzystanej pomocy w terminie 30 dni od dnia otrzymania środków z Funduszu lub rozliczenia się z niej. W umowie wprawdzie wykorzystano odmienną cezurę czasową – termin 30 dni liczony był bowiem nie od wypłaty środków a od upływu terminu, w którym obowiązywał zakaz wypowiadania umów o pracę pracownikom objętym dofinansowaniem, który to zakaz z kolei obowiązywał w okresie pobierania przez pracownika dofinansowanych świadczeń. Sam zakaz jest adaptacją na grunt ustawy kowidowej art. 13 ust. 1 ustawy pomocowej oraz postanowienia zawartego w § 3 ust. 1 wzorca umowy. Zakaz ten objęty jest odesłaniem z art. 15g ust. 17 ustawy kowidowej i stanowi element oceny prawidłowości wykorzystania środków, a zatem dotyczy rozliczenia się przez beneficjenta z uzyskanych środków, mógł zatem zostać zastosowany w umowie zawartej w celu wykorzystania środków przysługujących na podstawie tej ustawy. Materialna jego treść oznacza niedopuszczalność wypowiadania umów w okresie, w którym wypłacane pracownikom świadczenia i odprowadzane składki objęte są dofinansowaniem. Obowiązywał on zatem w okresie do końca czerwca 2020 r. Określenie początku biegu terminu 30 dniowego na rozliczenie się ze środków pomocowych, na koniec okresu zakazu wypowiadania umów o pracę, różni się od wyjściowych założeń rozliczenia, przewidujących początek biegu terminu na dzień wypłaty świadczeń (§ 7 zdanie wstępne Rozporządzenia z 2015 r.), niemniej jego umowna modyfikacja, jako co do zasady korzystniejsza dla beneficjenta, była dopuszczalna. W sprawie zresztą powód odwoływał się nie do terminu upływu zakazu wypowiadania umów, co do regulacji wzorcowej – czyli terminu wypłaty środków, co było o tyle uzasadnione, że akurat w sprawie to drugie zdarzenie było późniejsze. Korzystniejsza dla pozwanego interpretacja umowy, w duchu regulacji wzorcowej ustawy pomocowej i przepisów wykonawczych do niej nie znosiła terminowego obowiązku rozliczenia się z udzielonej pomocy.

Wykorzystanie pomocy w terminie i na cel jaki została udzielona, jeśli wiąże się ona, jak w przypadku świadczeń periodycznych, z konkretnie określonym okresem czasu, z którym związane jest dane, podlegające dofinansowaniu, świadczenie, polega – co oczywiste - na przeznaczeniu środków na ten cel, w terminie spełnienia tego świadczenia. Funkcją pomocy jest udzielenie wsparcia finansowego na konkretny cel, definiowany charakterem świadczenia, które ze środków publicznych ma być dofinansowane. Udzielenie pomocy polegającej na sfinansowaniu odprowadzenia składek za dany miesiąc powinno znaleźć odzwierciedlenie w odprowadzeniu składek w terminie ich płatności, lecz nie później niż 30 dni po uzyskaniu dofinansowania. Pośrednio wynika to również z warunku rozliczenia się ze świadczenia pomocowego w terminie 30 dni od jego udzielenia. Skoro bowiem przedsiębiorca musi się z wykorzystania tych środków w tym terminie rozliczyć, a niewykorzystane w tym terminie środki zwrócić (§ 7 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2015 r.), to siłą rzeczy w warunku tym zawiera się obowiązek wykorzystania środków w tym terminie.

W tym ujęciu odprowadzenie składek po terminie 30 dni od dnia uzyskania środków na ten cel stanowi ze strony przedsiębiorcy naruszenie warunków udzielenia pomocy. Zarzut ten znajduje uzasadnienie nie tylko w czysto formalnym brzmieniu umowy. Pomoc finansowa na opłacenie składek na dany miesiąc polega bowiem na pomocy doraźnej, ukierunkowanej na sfinansowanie konkretnego świadczenia, wyodrębnionego pod względem czasowym i przedmiotowym. Funkcją tej pomocy nie jest natomiast dostarczenie środków, które służą przedsiębiorcy w bieżącym funkcjonowaniu. Połączenie dwóch form pomocy – środków na składki za dany miesiąc oraz jednocześnie odroczenia płatności tychże składek – tworzy mechanizm umożliwiający wykorzystanie przez przedsiębiorcę środków wypłaconych z tytułu dofinansowania składek w okresie odroczenia na cel dowolny. Mechanizm ten powoduje, że środki przekazane przedsiębiorcy tracą swoją tożsamość i stanowią dofinansowanie bieżącego funkcjonowania zakładu pracy oraz faktycznie prowadzą do pozyskania krótkoterminowego, nieoprocentowanego kredytu. Wykraczają w ten sposób poza cel pomocy publicznej, którym nie jest bieżące finansowanie działalności gospodarczej przedsiębiorcy.

Te same racje wskazują na zastosowanie do powyższej kumulacji form pomocy art. 15g ust. 18 ustawy kowidowej. Odroczenie płatności składek jest formą pomocy publicznej dla przedsiębiorcy. Pomoc w postaci dofinansowania opłacenia składek na dany miesiąc oraz jednoczesnego odroczenia ich płatności przez ZUS stanowi przejaw uzyskania pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. Do tej kumulacji nie ma zastosowania art. 15g ust. 18a ustawy, albowiem dotyczy on kumulacji polegającej na zwolnieniu z obowiązku świadczenia składek i to za inne okresy niż okres, w którym pomoc została udzielona. Przepis nie obejmuje kumulacji świadczenia pomocowego z odroczeniem płatności składek, niemniej – analogiczne racje, które przemawiają za wyłączeniem spod tego wyjątku zwolnienia z opłacenia składek za miesiące, w którym pomoc została udzielona, przemawiają za zakazem kumulacji wypłaty świadczeń z ich jednoczesnym odroczeniem. Również i z tego punktu widzenia opłacenie składek, na których finansowanie przedsiębiorca uzyskał pomoc, po terminie określonym przez przepisy i umowę na ich wykorzystanie stanowi naruszenie przepisu ustawy.

Konkludując - powód mógł zawrzeć w umowie warunek w postaci obowiązku rozliczenia się z udzielonej pomocy w terminie 30 dni od dnia upływu terminu zakazu wypowiadania umów o pracę oraz, w zgodzie z art. 15 ustawy pomocowej, § 7 ust. 1 Rozporządzenia z 2015 r. oraz załącznika numer 2 do tego Rozporządzenia, mógł opatrzyć niewykonanie tego obowiązku sankcją obowiązku zwrotu udzielonego świadczenia.

Sankcja taka niewątpliwie została zawarta w §3 ust. 1 umowy, przy czym jej zastosowanie w sprawie korzystniejsze dla pozwanego nie mogło prowadzić do uznania jego bezskuteczności co do zasady. Zapis ten, zgodnie z treścią §5 ust. 1 umowy, określał również termin do wykorzystania środków, skoro środki niewykorzystane w tym terminie podlegały zwrotowi. Inny sposób wykładni umowy nie jest możliwy, skoro w trzydziestodniowym terminie liczonym od upływu okresu zakazu wypowiadania umów, pozwany był zobowiązany albo rozliczyć się z wykorzystanych środków albo zwrócić niewykorzystane środki. Umowa nie dopuszczała istnienia środków rozliczonych lecz niewykorzystanych, albowiem, zgodnie z jej brzmieniem, obowiązek rozliczenia polegał na przedstawieniu dokumentów potwierdzające prawidłowość wykorzystania środków z pomocy. Ta ostatnia kwestia rezonuje w stanowisku pozwanej, zgodnie z którym skoro wykazał on w okresie obowiązywania terminu na rozliczenie środków odprowadzenie należności z tytułu składek w kwocie wyższej niż należna w okresie, za który pomoc została udzielona, to formalnie wypełnił on obowiązek wynikający z umowy. Stanowisko to jest nietrafne, myli ono bowiem stan rozliczeń pozwanego z ZUS w chwili udzielenia pomocy, z celowym charakterem udzielonej pomocy. Ta ostatnia cecha dofinansowania sprawia, że istotne jest nie tyle badanie przepływów finansowych pomiędzy beneficjentem a podmiotem, którego należności są dofinansowane, w okresie rozliczeniowym, a udokumentowanie przekazania środków z określonego pod względem czasowym i przedmiotowym tytułu. To badanie było możliwe, w związku z czym argument o nieweryfikowalności spełnienia hipotezy sankcji umownej, niezależnie od jego przystawalności do kwestii oceny zaistnienia przesłanek zwrotu pomocy, upadał. Wreszcie – fakt, że pozwany w okresie rozliczeniowym odprowadził z tytułu składek kwotę wyższą niż składki dofinansowane w tym okresie, może stanowić argument obosieczny – skoro bowiem pozwany dysponował środkami na odprowadzenie tych należności, to powstaje pytanie w jakim celu ubiegał się o pomoc w ich opłaceniu. Jeśli natomiast środki te zostały wykorzystane dla sfinansowania tych płatności, to nie mogły zostać wykorzystane w celu, na który zostały udzielone, tj. na opłacenie składek za maj 2020 r., które zostały opłacone dopiero później – w 2021 r. Nie ma również racji pozwany odwołując się do dowolności ZUS w zaliczeniu wpłaconych składek na inne okresy niż wskazane przez przedsiębiorcę, jako argumentu na rzecz nie dopuszczalności stosowania wymogu wykorzystania pomocy na cel określony w umowie, w terminie określonym w tejże umowie. Ewentualne zaliczenie wpłaconych w terminie umownym środków na zaległe składki przez ZUS stanowiłoby innego rodzaju jakości zdarzenie niż wpłacenie ich po terminie wynikającym z umowy. Istotne znaczenie w tym względzie ma zwolnienie z wymogu braku zaległości składkowych po trzecim kwartale 2019 r. (art. 15g ust. 3 ustawy kowidowej), co oznacza, że ewentualne zaliczenie wpłaty na zobowiązanie składkowe zaległe lecz wymagalne po tej dacie nie mogłoby prowadzić do zastosowania wobec przedsiębiorcy sankcji zwrotu udzielonych środków. Jest to jednak sytuacja nieobjęta warunkiem wykorzystania środków w terminie 30 dni od dnia ich wypłaty.

Podsumowując – z zapisów § 3 ust. 1 i § 5 ust 1 umowy należało wywieść obowiązek wykorzystania środków na opłacenie składek za maj 2020 r. w terminie określonym w § 2 ust. 2 umowy. Środki niewykorzystane zaś w tym terminie podlegały zwrotowi powodowi. Wobec niewykorzystania pomocy przeznaczonej na opłacenie składek za maj 2020 r. w w/w okresie, podlegały one zwrotowi. Powództwo zatem co do kwoty 262.979,78 podlegało uwzględnieniu na podstawie § 5 ust. 1 umowy, § 7 ust. 1 Rozporządzenia z 2015 r., art. 15 ust. 1 ustawy pomocowej – w zw. z art. 15g ust. 17 ustawy kowidowej.

Powyższe stanowisko pozostaje w spektrum możliwych zastosowań art. 2, 20 i 24 Konstytucji RP. Dostrzec bowiem należy, że wszelkie argumenty leżące u podstaw doniosłości tego rodzaju pomocy, równie w sytuacji pozwanego, były niejako immanentnie związane z jej udzieleniem, stanowiły bowiem przesłankę uchwalenia przepisów szczególnych, pozwalających na skierowanie szerokich strumieni środków publicznych na utrzymanie miejsc pracy. Dostrzeżenie szczególnej sytuacji pozwanego, związanej ze specyfiką branży pozwanego i wpływu na nią obostrzeń przeciwepidemicznych, nie może prowadzić do sankcjonowania przyznania szczególnej preferencji, polegającej na akceptacji stosowania mechanizmu kumulacji pomocy wyraźnie wyłączonego przez ustawę. Takie postąpienie prowadziłoby w istocie do zmiany warunków pomocy dla przedsiębiorców z określonych, szczególnie dotkniętych branży, w drodze pozaustawowej. Prowadziłoby to w dalszym następstwie do nierównego traktowania beneficjentów pomocy, w zależności od gałęzi gospodarki, w której prowadzą swoją działalność.

Ogólne zasady prawa administracyjnego, których uwzględnienie wymusza charakter stosunku prawnego łączącego strony, tylko formalnie cywilnoprawnego, w rzeczywistości zaś realizującego władztwo administracyjne organu, nakazują natomiast ocenę roszczenia odsetkowego przez pryzmat zasady zaufania do działania organu i zasady informowania, statuowanych w art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Ustalenia w sprawie wskazują bowiem, że o kwestii złożenia wniosku o odroczenie płatności składek Spółka poinformowała organ w piśmie z dnia 28 sierpnia 2020 r. Organ nie zajął stanowiska w tej kwestii, co, z punktu widzenia pozwanego, mogło oznaczać akceptację praktyki kumulacji udzielenia pomocy na konkretny miesiąc oraz odroczenia za ten miesiąc płatności składek. Zasadne jest zatem stanowisko pozwanego, który wskazuje, że przedstawione w sierpniu 2020 r. rozliczenie oraz przedstawiona umowa o odroczenie płatności składek nie zostały zakwestionowane przez urząd. Spółka, zgodnie z zasadą zaufania do działalności organu, nie miała zatem podstaw do przyjęcia, że uchybiła zapisom umowy, skoro powód nie kwestionował tego rozliczenia. Dopiero pismo Dyrektora WUP z dnia 12 kwietnia 2023 r, doręczone 19 kwietnia 2023 r. świadczyło o zakwestionowaniu stanowiska pozwanego i rozpoczynało bieg terminu wymagalności świadczenia, który upłynął, zgodnie z umową, po 30 dniach – 19 maja 2023 r. Dopiero od 20 maja 2023 r. pozwany pozostawał w opóźnieniu w zwrocie świadczenia, które uzasadniało zasądzenie odsetek. Dalej idące powództwo w tym zakresie podlegało oddaleniu.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., poprzez ich stosunkowe rozdzielenie. Powód wygrał sprawę w 40%. Na koszty poniesione przez strony składało się wynagrodzenie pełnomocników w stawkach po 10.800 i 17 zł opłaty od pełnomocnictwa – łącznie 21.617, z czego na powoda przypadało 60%, to jest 12 970,20 zł. Skoro powód wydatkował 10.800 zł, to do zapłaty z tytułu kosztów na rzecz pozwanego pozostawała kwota 2.170,20 zł.

Powódka była zwolniony od opłaty od pozwu z mocy ustawy. Nieuiszczoną opłatę należało rozliczyć stosownie do zasady rządzącej rozliczeniem kosztów procesu (art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 959). Opłata od pozwu wyniosła 32.582 zł, z czego 40%, tj. 13.032,80 zł powinien ponieść pozwany. Taką też kwotę Sąd nakazał pobrać od pozwanego.

Ze względu na powyższe motywy orzeczono jak w sentencji.

SSO Andrzej Vertun