Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Piotr Królikowski

Protokolant: Aleksandra Bobińska

po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi (...) W.

o zapłatę

I.  oddala powództwo

II.  zasądza od Syndyka Masy Upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 10.800,00 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Piotr Królikowski

Sygn. akt I C 1934/21

UZASADNIENIE WYROKU

z 2 września 2025 r. (k. 5254)

Pozwem z 5 grudnia 2017 r. złożonym do Sądu Okręgowego w Lublinie L. K. (1) – Syndyk masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. (dalej: (...)), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta (...) W. o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym lub zasądzenie w postępowaniu zwykłym, że pozwany ma zapłacić na rzecz powoda kwotę 1.328.252,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 980 000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, zastrzeżenie pozwanemu prawa do powoływania się w toku egzekucji zasądzonego od niego świadczenia pieniężnego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości położonej w miejscowości N., składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi księgę wieczystą numerze (...) a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (k. 2 – 378).

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, że jego przedmiotem jest realizacja hipoteki umownej do kwoty 1.470.000 zł ustanowionej na prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości N., składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Hipoteka stanowi zabezpieczenie roszczeń (...) z tytułu kredytu w kwocie 980 000 zł udzielonego R. N. na podstawie umowy kredytu zabezpieczonego hipoteką nr (...) datowanej na 6.03.2014 r. Ustanowienie hipoteki nastąpiło na mocy oświadczenia ówczesnego właściciela nieruchomości (...) sp. z o.o. złożonego w formie aktu notarialnego z dnia 7 marca 2014 r. sporządzonego w W. przed notariuszem A. K., rep. A nr (...) oraz w drodze wpisu w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla rzeczonej nieruchomości. Odpowiedzialność pozwanego wynika z art. 25e ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie pozostałe po wykreślonym z rejestru podmiocie. Na dzień wniesienia pozwu całkowita kwota należności z tytułu umowy kredytu wynosi łącznie 1.338.387,55 zł w tym niespłacony kapitał 980.000 zł, odsetki umowne 174.218,89 zł, odsetki z tytułu należności przeterminowanych 174.033,66 zł oraz koszty windykacyjne 135 zł.

Postanowieniem z 11 grudnia 2017 r. Powód został zwolniony od kosztów sądowych w całości zgodnie z wnioskiem (k. 381), zaś nakazem zapłaty z 02.10.2018 r. Sąd uwzględnił roszczenie powoda w całości (sygn. I Nc 619/17 Sądu Okręgowego w Szczecinie k. 382).

Skarb Państwa – Prezydent (...) W., zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, w sprzeciwie od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z 29 października 2018 r. zgłosił zarzut braku właściwości miejscowej oraz nieprawidłowego oznaczenia wartości przedmiotu sporu, a także domagał się oddalenia powództwa w całości jako bezzasadnego i zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (sprzeciw k. 403 – 3756).

Strona pozwana wskazała, iż sposób określenia strony powodowej wskazuje na brak legitymacji czynnej. Powództwo winno podlegać oddaleniu prima facie jako obejmujące roszczenie, które potencjalnie przysługuje upadłemu, nie zaś syndykowi, tym bardziej jako konkretnej osobie fizycznej w danej chwili pełniącej funkcję syndyka. Ponadto powód nie wykazał, aby właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, na chwilę obecną (...) sp. z o.o. ujawniona jest jako właściciel w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej. Pozwany wskazał też, że nabycie nieruchomości miało charakter pierwotny i nastąpiło bez obciążeń, w tym hipoteki, którą powód wskazuje jako zabezpieczenie dochodzonej wierzytelności. Podniesiono również, że jeżeli w niniejszej sprawie miałoby zapaść rozstrzygnięcie uwzgledniające powództwo w jakimkolwiek zakresie, winno nastąpić z jednoczesnym ograniczeniem odpowiedzialności Skarbu Państwa nie tylko do nieruchomości, lecz również do wysokości ustanowionej na nieruchomości hipoteki. Strona pozwana zarzuciła, iż umowa kredytu jest nieważna jako sprzeczna z prawem i podejmowana dla osiągnięcia celu sprzecznego z ustawą. Zdaniem Skarbu Państwa nieważna pozostaje również umowa o ustanowienie hipoteki. Niezależnie od powyższego pozwany wskazał, że umowa kredytu nie została skutecznie wypowiedziana. Pozwany zakwestionował również prawidłowość wyliczenia objętego pozwem żądania o odsetki, wskazując, iż obliczone zostały one w wysokości wyższej niż określone umową. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej strona powodowa podniosła zarzut częściowego przedawnienia roszczenia strony powodowej (co do pierwszych sześciu rat). Dodatkowo Skarb Państwa wskazywał na nadużycie prawa po stronie powodowej ze względu na wytaczanie szeregu powództw w sprawie i rozdrabnianie roszczeń. Pozwany domagał się także zawiadomienia Prokuratora o toczącym się postępowaniu.

Postanowieniem z 7 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie sprawdził i określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 980.000 zł oraz przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie (k. 3770).

W toku postępowania strony podnosiły dalsze zarzuty, podtrzymując swoje stanowiska.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Zgodnie z § 2 Statutu (...) z siedzibą w W. (dalej m.in. (...), (...)) Kasa działała wśród członków (...) z siedzibą w W.. Celem działalności Kasy było m.in. udzielanie swoim członkom pożyczek i kredytów oraz przeprowadzenie na ich zlecenie rozliczeń finansowych (statut k. 2180-2200).

Od 2009 r. m.in. członkowie zarządu (...) oraz powiązane z nimi osoby tworzyły grupę wykorzystującą działalność (...) do uzyskiwania środków pieniężnych, na podstawie umów kredytu. Osobom nieposiadającym zdolności kredytowej oferowano środki pieniężne w zamian za złożenie podpisów na dokumentach wymaganych do zaciągnięcia zobowiązania kredytowego względem (...). Dostarczano takim osobom niezgodne z prawdą zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości dochodu. Pozyskiwano i przedstawiano do zabezpieczenia nieruchomości, których wartość rażąco odbiegała od wartości hipoteki i zabezpieczanej wierzytelności. Uzyskiwano podpisy od osób mających figurować jako kredytodawcy w umowie kredytu. Składano oświadczenia o ustanowieniu hipoteki oraz zawarciu umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości a także wypłacie środków na podstawie tak skonstruowanej umowy. Nie dokonywano przy tym oceny zdolności kredytowej kredytobiorców, przyjmowano do zabezpieczenia nieruchomości, których wyceny znacznie odbiegały od rzeczywistych cen rynkowych, nie podejmowano rzeczywistych działań windykacyjnych, czynnym pożyczkom i kredytom nadawano w systemie obsługi kredytów (...).com status zawieszonych. Dokumenty korporacyjne (...) zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2014 r,. po tym jak KNF wszczął kontrole w stosunku do tego podmiotu (dokumentacja postępowań karnych w tym protokoły przesłuchania świadków, podejrzanych, konfrontacji, postanowienia o przedstawieniu zarzutów, postanowienia o uzupełnieniu i zmianie postanowienia o przedstawieniu zarzutów k. 540 – 2178, 2849 - 3320, 3383 – 3443, k. 3497 – 3656, 4033 – 4400, protokół kontroli KNF w (...) k. 3445 – 3495, protokoły przesłuchań k. 3798 – 3801, 3802 – 3818, 4418 - 4501, regulamin funkcjonowania (...) k. 4876 – 4881, regulamin zarządu (...) k. 4882 – 4886, regulamin organizacyjny (...) k. 4889 – 4902v, polityka zarządzania ryzykiem z 31 grudnia 2013 r. k. 4935 – 4941, podręcznik prawnych zabezpieczeń z 31 grudnia 2013 r. k. 4943 – 4975, zasady wyznaczania oraz stosowania parametrów zabezpieczeń w (...) k. 49778 – 4982, instrukcja i metodyka kredytowania klienta indywidualnego z 31 grudnia 2013 r. k. 4984 – 4991, zasady generowania informacji zarządczej z 31 grudnia 2013 r. k. 4993 – 5053, regulamin (...) z 8 stycznia 2014 r. k. 5055 – 5056v).

W 2014 r. R. N. poznał dwóch mężczyzn, którzy zaproponowali mu pracę w W. – R. N. zgodził się na propozycję. W W. poznał P. Z., który zaoferował mu zarobek i zakwaterowanie – R. N. przebywał wraz z innymi osobami w domu pod W. ok. miesiąca. Nakazano mu stawienie się w (...), gdzie podpisał wszystkie przedstawione dokumenty, za co miał otrzymać wynagrodzenie w kwocie(...) zł. R. N. nie czytał tej dokumentacji, dopiero po podpisaniu dokumentów 10 marca 2014 r. zorientował się, że dotyczyły one zaciągnięcia kredytu – miał świadomość że jego działanie jest nielegalne, jednak zależało mu przede wszystkim na pieniądzach a został zapewniony, że ma niczym się nie martwić. Z umówionej zapłaty 8.000 zł otrzymał faktycznie 3.000 zł, zaś pozostałą kwotę P. Z. zatrzymał na pokrycie kosztów. R. N. jest mechanikiem samochodowym, nie pracował nigdy w firmie (...). (zaświadczenie z ZUS z 2 marca 2023 r. k. 4863 – 4866, przesłuchanie świadka R. N. protokół k. 4833-4834v, protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:- 00:32:08, protokół przesłuchania świadka R. N. w postępowaniu karnym k. 4781-4783).

W dniu 11 lutego 2014 r. R. N. złożył w (...) deklarację członkowską nr (...). Uchwałą Zarządu (...) z tego samego dnia R. N. przyjęto z dniem 11 lutego 2014 r. w poczet członków (...). R. N. nie czytał podpisywanych i składanych dokumentów. Dokumenty były już wypełnione, zaś R. N. składał jedynie podpisy, nie miał możliwości wpłynięcia na treść dokumentu. Na koncie członkowskim R. N. odnotowano wniesienie opłat członkowskich na stowarzyszenie – pokrycie wkładu i wpisowego (deklaracja członkowska wraz z załącznikami k. 3926 - 3930, przesłuchanie świadka R. N. protokół k. 4833-4834v, protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:- 00:32:08, zeznania K. B. k. 5128 v – 5129 znacznik 00:39:40 – 00:58:02).

W dniu 7 marca 2014 r. K. B. działający jako pełnomocnik (...) Sp. z o.o. z siedzibą w S. w organizacji złożył w formie aktu notarialnego, przed notariuszem A. K. oświadczenie o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości położonej w miejscowości N. gmina P. dz. ew. (...)o pow. 3,08 ha KW nr (...) na miejscu pierwszym do kwoty 1.470.000 zł na rzecz (...) w celu zabezpieczenia wierzytelności, odsetek, opłat oraz kosztów wynikających z umowy nr (...) z dnia 6 marca 2014 r. zawartej z R. N.. Oświadczenie zostało oparte na zaświadczeniu podpisanym przez J. P. i M. G. (1) – wiceprezesów (...) bez numeru i znaku z którego wynikało, że (...) udzielił R. N. kredytu w kwocie 980.000 zł w dniu 6 marca 2014 r. na podstawie umowy nr (...) (kopia aktu notarialnego k. 45-50, 2815 – 2820).

W dniu 10 marca 2014 r. R. N. zawarł ze (...) reprezentowanym przez M. G. (1) – Wiceprezesa Zarządu (...) oraz J. P. -Wiceprezes Zarządu (...) umowę kredytu, sporządzoną 6 marca 2014 r. zabezpieczoną hipoteką nr (...). Na podstawie umowy (...) udzielił kredytobiorcy na jego wniosek kredytu zabezpieczonego hipoteką na zakup nieruchomości gruntowej (rolnej) niezabudowanej położonej w miejscowości N. pow. 3,08 ha, na okres od 6 marca 2014 r. do 12 lutego 2024 r., na kwotę 980 000 zł. Zabezpieczeniem kredytu był m.in. wpis hipoteki na rzecz (...) w W. do kwoty 1 470.000 zł na nieruchomości gruntowej niezabudowanej stanowiącej działkę nr (...) położoną w N. gmina P. ( (...)) dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi KW nr (...). R. N. nie czytał podpisywanych i składanych dokumentów. R. N. składał jedynie podpisy bez możliwości wpływu na treść dokumentu, nie otrzymał kwoty kredytu. (umowa kredytu k. 25-29, regulamin k. 30 – 33, harmonogram spłat k. 34 – 36, tabela opłat i prowizji k. 37 -39, dyspozycja wypłaty k. 3904, dokumenty ubezpieczenia oraz pozostałe dokumenty podpisane przy zawarciu umowy w tym weksel in blanco i deklaracja wekslowa k. 3905 – 3922, 5059, 5060, rozliczenie kredytu (...) k. 3524, -3925, zaświadczenie dot. ustanowienia hipoteki k. 40, odpis z KW nieruchomości k. 41 – 44, protokoły przesłuchań k. 3798 – 3801, 3802 – 3818, przesłuchanie świadka R. N. protokół k. 4833-4834v, protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:23 - 00:32:08).

Umową z 10 marca 2014 r. zawartą w formie aktu notarialnego przed A. K. – notariuszem w W. K. B. jako pełnomocnik (...) sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. zaprotokołowano zawarcie z R. N. przedwstępnej umowy sprzedaży udziału 1/2 prawa własności działki nr (...) o powierzchni 3,08 ha w N. gmina P. KW nr (...), którą spółka nabyła w dniu 10 lutego 2014 r. i ustanowiła w dniu 7 marca 2014 r. na rzecz (...) hipotekę do kwoty 1.470.000 zł na zabezpieczenie kredytu nr (...) z 6 marca 2014 r., za cenę 2.000.000 zł, z czego kwotę 980.000 zł R. N. miał zapłacić na rzecz spółki w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. Pozostałą część ceny R. N. miał uiścić w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej tj. nie później niż do dnia 30 września 2018 r. (akt notarialny A nr (...) k. 4829 – 4831). R. N. nie brał udziału w tej czynności notarialnej w kancelarii (przesłuchanie świadka R. N. protokół k. 4833-4834v, protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:23 - 00:32:08).

K. B. jako pełnomocnik (...) sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. zawarł w dniu 12 marca 2014 r. w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza A. K. w W. z M. G. (2) przedwstępną umowę sprzedaży (...) udziału w nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) w N. gmina P. KW (...) z zastrzeżeniem daty dokonania czynności rozporządzającej do dnia 30 września 2018 r. na rzecz M. G. (2) za cenę 2.000.000 zł, analogiczną umowę zawarto z R. N. w tej samej dacie (wypis aktu notarialnego nr (...) k. 3387 – 3372). M. G. (2) także zawarł 12 marca 2014 r. ze (...) sporządzoną w dniu 11 marca 2014 r. umowę kredytu zabezpieczonego hipoteką nr (...) na kwotę 980.000 zł na zakup wskazanej działki (umowa kredytu z załącznikami k. 3374 – 3381).

Działka ta ma charakter rolny (łąki) jest niezabudowana. (mapa z działką z geoportal k. 3679 – 3680). R. N. nie zamierzał nabyć tej nieruchomości ani nie zlecał jej wyceny (przesłuchanie świadka R. N. protokół k. 4833-4834v, protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:23 - 00:32:08).

Pismami kierowanymi do R. N. począwszy od 23 czerwca 2014 r. (...) w W. wzywał go do zapłaty, w związku z opóźnieniem spłaty pożyczki z umowy nr (...) (korespondencja wraz z kopią książki nadawczej k. 3931- 3937).

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r. godz. 11:14, zmienionym postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. Sąd Rejonowy dla (...) Warszawy ogłosił upadłość (...) w W. z siedzibą w W. obejmującą likwidację majątku upadłego. Syndykiem masy upadłości wyznaczono L. K. (2) (postanowienie k. 19, postanowienie k. 20, odpis pełny z rejestru przedsiębiorców k. 21-24).

Po uprzednim dwukrotnym wezwaniu R. N. do zapłaty zadłużenia z tytułu umowy kredytu (...) z 29 października 2015 r. i 15 grudnia 2015 r. pismem z dnia 10 lutego 2016 r. (...) wypowiedziała R. N. umowę kredytu nr (...) z dnia 6 marca 2014 r. z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia. Korespondencja wysłana do kredytobiorcy nie została przez niego odebrana i została zwrócona do nadawcy (wezwania do zapłaty k. 51 – 56, wypowiedzenie umowy kredytu k. 57 - 60).

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie wykreślił z Krajowego Rejestru Sądowego (...) sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W.. Postanowienie jest prawomocne z dniem 20 kwietnia 2017 r. (postanowienie o wykreśleniu (...) sp. z o.o. z CI KRS wraz z odpisem z KRS k. 65 – 68v, wnioski z CI KRS k. 511 – 513, kopia MSiG zawierająca ogłoszenie o wykreśleniu spółki k. 515 – 515v, zarządzenie z 18.05.2017 r. k. 523).

Pismem z dnia 20 października 2017 t. L. K. (1) – Syndyk masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej złożył Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta (...) W. oświadczenie o wypowiedzeniu wierzytelności hipotecznej wynikającej z umowy kredytu nr (...) z dnia 6 marca 2014 r., którą R. N. zawarł ze (...) (wypowiedzenie k. 61 – 62, dalsza korespondencja k. 517 - 521).

Wg wyciągu z ksiąg bankowych na dzień 5 grudnia 2017 r. względem R. N. istnieje wierzytelność w łącznej wysokości 1.328.387,55 zł w związku z umową nr (...) z 6 marca 2014 r. (wyciąg z ksiąg bankowych k. 63).

Decyzją z 22 listopada 2017 r. nr (...) Starosta (...) na podstawie art. 25e ust. 1 w zw. z ust. 10 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym orzekł o nieodpłatnym nabyciu z mocy prawa, przez Skarb Państwa - Prezydenta Miasta (...) W., własności nieruchomości położonej w N. gm. P. stanowiącej nieruchomości rolną niezabudowaną nr działki (...) Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi KW nr (...), co zostało ujawnione wpisem w KW nieruchomości (nr 14 – 15). W dziale IV księgi wieczystej wpisana jest hipoteka umowna na rzecz (...) na kwotę 1.470.000 zł na zabezpieczenie kredytu, odsetek, opłat oraz kosztów wynikających z umowy nr (...) z dnia 6 marca 2014 r. (notoria, eukw (...)).

Prawomocnym wyrokiem z dnia 13 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie sygn. akt II K 55/19 uznał R. N. winnym tego, że w okresie od 12 lutego 2014 r. do 10 marca 2014 r. w W., W. i innych miejscowościach, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził (...) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 980 000 zł w ten sposób, że przedłożył przekazane mu uprzednio przez inne osoby, poświadczające nieprawdę dokumenty o istotnym znaczeniu dla uzyskania kredytu w postaci umowy o pracę z 14.05.2013 r. potwierdzającej zatrudnienie w (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku dyrektora technicznego o miesięcznym uposażeniu 37.000 zł, zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach, umowy o pracę, druków ZUS RMUA o wysokości odprowadzanych składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od listopada 2013 do stycznia 2014 r., operatu szacunkowego obejmującego znacznie zawyżoną wycenę nieruchomości w postaci działki gruntu o nr 331 o powierzchni 3,08 hektara położonej w miejscowości N. gmina P. województwo (...) aktu notarialnego rep. A nr (...) z 7 marca 2014 r. dotyczącego ustanowienia hipoteki przymusowej stanowiącej zabezpieczanie w/w kredytu na wyżej wskazanej nieruchomości, wprowadzając w błąd pracowników (...) w W. zarówno co do swojej zdolności kredytowej jak i tożsamości osób na rzecz których faktycznie miał został udzielony kredyt w wyniku czego doszło do zawarcia z nim przez (...) w W. w dniu 10 marca 2014 r, umowy kredytu nr (...) zabezpieczonej wskazaną nieruchomością przy czym kwotę udzielonego kredytu we wskazanej uprzednio wysokości pobrał wraz z innymi osobami nie mając zamiaru spłaty kredytu i działając tym samym na szkodę (...) tj. czynu z art. 286 §1 k.k. w zw. z art. 294 §1 k.k. w zbiegu z art. 297 §2 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. (dowód: dokumentacja postępowań karnych k. 540 – 2178, 2849 - 3320, 3383 – 3443, k. 3497 – 3656 dotyczące m. in K. B., E. K., M. G. (1), J. P., Z. T., J. R., M. G. (3) , wyrok k. 3900 – 3903, k. 4402 - 4417).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności między stronami bezspornych, jak również złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu. W odniesieniu do kwestionowanych przez stronę pozwaną wezwań do zapłaty kierowanych do pozwanego w 2014 r. Sąd ostatecznie doszedł do przekonania, iż ich autentyczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

Podstawę ustaleń stanu faktycznego stanowiły również dokumenty pochodzące z akt postępowania karnego. Zdaniem Sądu również należało im dać wiarę oraz ustalić na ich podstawie stan faktyczny w sprawie uznając, iż nie sprzeciwia się temu zasada bezpośredniości sformułowana w przepisie art. 235 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., II CSK 399/17). Ponadto okoliczności dowodzone ww. dokumentami, znalazły potwierdzenie w dowodach z zeznań świadków oraz dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie. Istotne jest również to, że okoliczności dowodzone ww. dokumentami nie były objęte przedmiotem sporu a dotyczyły tego, że w (...) w W. miał miejsce proceder wyłudzania środków za pomocą umów kredytu, którą to działalnością zajmowali się m. in. członkowie zarządu Kasy, a zawarta umowa była elementem tego procederu. Sporną kwestią były natomiast konsekwencje cywilnoprawne zawartej umowy oraz wpływ tych konsekwencji na możliwość realizacji zabezpieczenia hipotecznego. W tym stanie sprawy ograniczenie w wyżej wymienionym zakresie postępowania dowodowego do okoliczności ustalonych w postępowaniu karnym było w pełni uzasadnione.

Podstawę ustaleń sądu stanowiły również zeznania świadków:



R. N. (protokół k. 4787v – 4788 znacznik 00:09:- 00:32:08), którym Sąd dał ograniczoną wiarę bowiem świadek zeznawał odmiennie w stosunku do wyjaśnień w postępowaniu karnym, starając się umniejszyć swoje zachowanie i przedstawić się w lepszym świetle; Sąd dał wiarę świadkowi w zakresie w jakim spójnie z pierwotnymi zeznaniami złożonymi w postępowaniu karnym zeznał o okolicznościach, w jakich zdecydował się na współpracę ze zorganizowaną grupą przestępczą w celu uzyskania środków z wyłudzonego ze (...) kredytu, aczkolwiek nie rozumiał mechanizmu oszustwa w jakim wziął udział oraz nie było jego zamiarem zaciąganie kredytu ani nabywanie nieruchomości, na którą opiewała badana umowa. Świadek wiarygodnie zeznał, iż nie był obecny na czynnościach notarialnych w kancelarii A. K.wbrew treści aktów notarialnych, było to spójne z jego pierwotnymi zeznaniami gdzie wskazywał że jego rola ograniczyła się do podpisania dokumentów wskazanych mu przez pracownika (...) w siedzibie Banku;



A. K. (protokół k. 5077 – 5079 znacznik 00:09:23 – 00:41:40) notariusza sporządzającego akty notarialne zgormadzone w sprawie, przy czym Sąd oceniał jego zeznania ostrożnie, bowiem przeciwko świadkowi w odniesieniu do ww. dokumentów toczy się postępowanie karne przed Sądem Okręgowym Warszawa – Praga, ponadto świadek ogólnie potwierdził podejmowane przez siebie czynności jako notariusza oraz fakt, że K. B. stawiał się w jego kancelarii celem zawierania umów oraz składania oświadczeń,



J. P. (protokół k. 5127 – 5128v znacznik 00:07:15 – 00:35:22) byłej wiceprezes (...), której zeznania Sąd oceniał ostrożnie, bowiem świadek jest zarazem oskarżoną w procesie karnym dot. (...), toczącym się przed Sądem Okręgowym Warszawa – Praga w Warszawie, świadek częściowo odmawiała odpowiedzi ze względu na toczące się postępowanie karne, niewiarygodnie zeznawała o badaniu zdolności kredytowej poszczególnych kredytobiorców „słupów” oraz o szeregu procedur, których istnienia nie wykazano w niniejszym procesie –procedury w (...) zostały stworzone po kontrolach KNF od 1 stycznia 2014 r., a i tak nie były one przestrzegane przy zawieraniu umowy kredytu z R. N., sam świadek nie potwierdziła, aby w odniesieniu do badanej umowy były one przestrzegane, co do zasady wiarygodnie świadek potwierdził, iż w (...) istniał zorganizowany proceder wyłudzania oraz rolowania kredytów, aczkolwiek świadek wskazywał, że nie miał na ten temat wiedzy w dacie zdarzeń związanych z zawarciem spornej umowy kredytu, co było sprzeczne z wnioskami płynącymi z całości dokumentacji zgromadzonej w aktach oraz wiarygodnymi w tym zakresie zeznaniami K. B.;



K. B. (protokół k. 5128 v – 5129 znacznik 00:39:40 – 00:58:02) którym Sąd dał co do zasady wiarę w całości, bowiem były one spójne wewnętrznie, logiczne i powiązane z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, w tym z prawomocnymi wyrokami zapadłymi na dzień wyrokowania w postępowaniach karnych odnośnie do mechanizmu procederu wyprowadzania kwot ze (...),



T. H. (protokół k. 5188v – 5189 znacznik 00:07:31 – 00:26:21) który co do zasady odmawiał odpowiedzi na pytania powołując się na grożącą mu odpowiedzialność karną – przeciwko świadkowi toczy się postępowanie karne przed Sądem Okręgowym w Szczecinie sygn. III K 411/21, w pozostałym zakresie zeznania świadka nie wniosły niczego do sprawy,



Ł. S. (protokół k. 5205 – 5206 znacznik 00:06:37 – 00:20:31), który co do zasady podtrzymał swoje zeznania złożone w postępowaniu karnym, świadek także wiarygodnie potwierdził, że dokumenty kredytu były w pierwszej kolejności podpisane przez kredytobiorcę, a w następnej kolejności trafiały do Zarządu i do dalszych czynności,



K. L. (protokół k. 5224 – 5225 znacznik 00:06:11 – 00:22:46), który co do zasady potwierdził swoje zeznania złożone w postępowaniu karnym, świadek potwierdził w sposób wiarygodny co do zasady sposób działania grupy zajmującej się wyłudzeniami w (...), potwierdził wiedzę członków zarządu (...) o całym procederze, jednakże nie kojarzył R. N. ani procesu zawierania z nim umowy kredytu,



M. G. (1) (protokół k. 5230- 5231 znacznik 00:26:17 – 00:40:02), który co do zasady podtrzymał swoje zeznania złożone w postępowaniu karnym, jednak nie brał udziału w zawieraniu umowy z R. N. i nie znał okoliczności związanych z jej zawarciem, w pozostałym zakresie świadek uchylał się od odpowiedzi na pytania ze względu na grożącą odpowiedzialność karną.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo z uwagi na jego bezzasadność podlegało oddaleniu w całości.

Roszczenie strony powodowej w przedmiotowej sprawie wynikało z hipoteki umownej do kwoty 1.470.000 zł ustanowionej na prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości N. gmina P., stanowiącej działkę nr (...) dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim – Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Odpowiedzialność pozwanego wynikać zaś miała z art. 25e ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie pozostałe po wykreślonym z rejestru podmiocie.

Niewątpliwie z treści księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że obciążona jest ona hipoteką, na podstawie której powód żądał od pozwanego zaspokojenia zabezpieczonej nią wierzytelności. Jednakże ocena zasadności roszczenia powoda wymagała rozważenia słuszności zarzutów podniesionych przez pozwanego.

Bezzasadny w ocenie Sądu był zarzut pozwanego kwestionujący legitymację czynną po stronie powodowej. Postanowienie sądu w przedmiocie ogłoszenia upadłości (...) jest prawomocne, a wobec prowadzenia tego postępowania w celu likwidacji majątku upadłego podmiotem zarządzającym masą upadłości jest syndyk. Stosownie do art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 498 ze zm.) po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Sprawa o realizację wierzytelności hipotecznej przysługującej upadłemu wierzycielowi – tak jak ma to miejsce w przedmiotowym procesie – stanowi sprawę dotyczącą masy upadłości. Nie mógł jej zatem wszcząć nikt inny niż syndyk. Użyte w art. 144 ust. 1 p.u.n. wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone „jedynie” przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma więc bezwzględny charakter (tak Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 23 czerwca 2015 r., I ACa 464/15). Stroną w sprawie jest zatem syndyk, nie upadły. Brak utraty przez upadłego zdolności prawnej nie oznacza, że w postępowaniu sądowym świadczenie dochodzone przez syndyka lub przeciwko niemu podlega zasądzeniu na rzecz upadłego lub od upadłego. Okoliczność działania syndyka ze skutkiem bezpośrednim dla masy upadłości nie uzasadnia jej upodmiotowienia w rozstrzygnięciu. Na gruncie przepisu art. 61 i n. prawa upadłościowego masę upadłości tworzy istniejący w dniu ogłoszenia oraz nabyty w toku postępowania upadłościowego majątek upadłego służący zaspokojeniu wierzycieli w tym postępowaniu. W skład masy upadłości wchodzi więc cały kompleks zbywalnych praw majątkowych. Masa upadłości nie ma osobowości prawnej (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2012 r., I ACz 473/12). W konsekwencji to syndyk występujący w sprawach dotyczących masy upadłości jako powód czy pozwany jest adresatem orzeczenia zawartego w wyroku wydanym w sprawie toczącej się z jego udziałem (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 września 2016 r., VI ACa 644/16).

Także nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty pozwanego o braku jego legitymacji biernej w sprawie. Przedstawiona przez pozwanego argumentacja o gwarancyjnym dla wierzycieli podmiotu wykreślonego z rejestru charakterze regulacji art. 25e ust. 1 i 2 uKRS, przemawia za uznaniem pochodnego charakteru tego nabycia, czyli powiązania owej własności z sytuacją poprzednika prawnego. Na podstawie art. 25e ust. 1 i 2 uKRS Skarb Państwa nie tylko nabywa mienie pozostawione po wykreśleniu podmiotu z KRS, ale ponosi również odpowiedzialność za zobowiązania tego podmiotu. Odpowiedzialność Skarbu Państwa nie ma charakteru bezwzględnego. Przede wszystkim jej ostateczne poniesienie przez Skarb Państwa jest uwarunkowane pozostawieniem mienia po podmiocie wykreślonym z KRS i jego nabyciem przez Skarb Państwa stosownie do art. 25e ust. 1 ustawy o KRS. Ponadto zgodnie z art. 25e ust. 2 ustawy o KRS, odpowiedzialność Skarbu Państwa jest ograniczona i stanowi przypadek odpowiedzialności cum viribus patrimonii. Skarb Państwa odpowiada bowiem za zobowiązania wykreślonego podmiotu jedynie częścią swojego majątku, a mianowicie tą, która nabył na podstawie art. 25e ust. 1 uKRS po wykreślonym podmiocie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 września 2019 r. I ACa 771/18).

Kluczowe dla oceny zasadności roszczenia było rozstrzygnięcie zasadności zarzutu co do ważności umowy kredytu oraz dopuszczalności powołania się przez pozwanego na ten zarzut w niniejszym postępowaniu. Pozwany podnosił, że umowa kredytu zawarta przez R. N. ze (...) jest sprzeczna z prawem lub służąca jego obejściu co oznacza iż jest nieważna, ewentualnie wskazywał na pozorność umowy kredytu.

Treść czynności prawnej jest sprzeczna z ustawą wówczas, gdy zawiera postanowienia z nią sprzeczne albo gdy nie zawiera treści przez ustawę nakazanych. Czynnościami sprzecznymi z prawem są zarówno czynności objęte zakazem prawnym, jak i nim nie objęte, lecz podjęte w celu osiągnięcia zakazanego skutku. Artykuł 58 k.c. na równi z czynnościami sprzecznymi z ustawą traktuje pod względem skutków czynności służące obejściu ustawy. Są to czynności, których treść nie zawiera elementów zabronionych przez prawo, lecz która służy realizacji celu zabronionego przez ustawę. Celem, z powodu którego czynność prawna może być uznana za nieważną jest taki skutek, który nie mieści się w jej treści i nie jest jej typowym celem, ale który czynność ta pozwala osiągnąć. Taki cel powinien być nie tylko wiadomy stronom czynności, ale także objęty ich zamiarem (albo przynajmniej jednej z nich, gdy chodzi o cel skierowany w stosunku do drugiej strony umowy), a czynność jest podejmowana tylko dla jego osiągnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., II CSK 557/12).

W sprawie niniejszej przedmiotem oceny, z punktu widzenia sprzeczności z ustawą, była umowa kredytu zawarta 10 marca 2014 r. przez R. N., sporządzona zaś 6 marca 2014 r. Szczególny nacisk w tym względzie pozwany kładł na cel umowy oraz okoliczności jej zawarcia. Odnosząc się do tej argumentacji należy wskazać, że pojęcie czynności prawnej sprzecznej z prawem odnosi się do jej treści, a nie do okoliczności jej zawarcia, z którymi prawo karne wiąże sankcje prawnokarną. Jak trafnie wskazuje się w doktrynie, brak jest automatycznego powiązania nieważności umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c. z penalizacją zachowań dotyczących okoliczności zawarcia umowy. W przypadku umów, które można określić jako uszczuplające na gruncie prawa karnego, ich przestępność polega na okolicznościach towarzyszących ich zawarciu. Są to dozwolone umowy, których cel jedynie zmierza do pokrzywdzenia wierzyciela. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że formalnie prawidłowo zawarta umowa kredytu z 10 marca 2014 r. – mająca odpowiednią postać co do formy oraz zawierająca niezbędne elementy przewidziane przez prawo bankowe – różniła się od umowy kredytu pozostającej pod ochroną prawa, nie samą swoją treścią, która pomimo istniejących mankamentów mogłaby się utrzymać w obiegu prawnym, lecz właśnie okolicznościami jej zawarcia i celem któremu służyła, znanym osobom zarządzającym podmiotem, który ponosił ryzyko zaangażowania środków pieniężnych w kredyt. Umowa jako taka nie zawierała treści sprzecznych z prawem ani nie pomijała treści nakazanych przez ustawę. Skoro tak, to umowa kredytu nie mogła być uznana za nieważną ze względu na sprzeczność z prawem. Pozostawała do oceny kwestia, czy nie została zawarta w celu sprzecznym z prawem, czyli z zamiarem jego obejścia.

Pod względem skutków, na równi z czynnościami sprzecznymi z ustawą, art. 58 k.c. traktuje również czynności służące obejściu ustawy. Są to czynności, których treść nie zawiera elementów zabronionych przez prawo, lecz która służy realizacji celu zabronionego przez ustawę. Celem, z powodu którego czynność prawna może być uznana za nieważną, jest skutek, który nie mieści się w jej treści i nie jest typowy, ale który czynność ta pozwala osiągnąć; powinien być nie tylko wiadomy stronom czynności, ale także objęty ich zamiarem, przy czym czynność jest podejmowana po to, aby go osiągnąć.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ustalonego stanu fatycznego wynika, iż umowa kredytu z dnia 10 marca 2014 r. nie miała służyć ani typowemu celowi tego rodzaju umowy (udzielenie środków pieniężnych kredytobiorcy ze zobowiązaniem do ich zwrotu oraz zapłaty wynagrodzenia) ani wyszczególnionemu w samej umowie celowi (pozyskanie środków na nabycie nieruchomości). Ponadto osoba występująca jako kredytobiorca – R. N. nie miał zamiaru zaciągnięcia zobowiązania kredytowego, jego spłaty, jak również zakupu nieruchomości, jedynie podpisał przygotowane przez osoby trzecie bez możliwości modyfikacji dokumenty, w zasadzie użyczając swego nazwiska w celu osiągnięcia z tego tytułu wynagrodzenia. Osoby reprezentujące (...) pry zawieraniu powyższej umowy nie tylko wiedziały o powyższych okolicznościach, ale w istocie zorganizowały proceder służący wyprowadzaniu pieniędzy z KASY i zapewniający pozorne spłacanie udzielonych kredytów i pożyczek poprzez udzielanie kolejnych. R. N. zawierając umowę kredytu nie miał zamiaru wykonania zobowiązania kredytowego. Czynności prowadzące do zawarcia umowy kredytu, w tym dostarczenie dokumentów odzwierciedlających nieprawdziwy stan zatrudnienia i zarobków R. N. oraz nieprawdziwą wartość nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia, zaniechanie rzeczywistej oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy, w ocenie sądu nakierowane były na stworzenie pozorów legalności działania, ukrycia rzeczywistych pobudek dokonanych czynności oraz w celu wykazania przed organami nadzoru finansowego prawidłowości działania (...), w zakresie akcji kredytowej. Intencją przyświecającą Wiceprezesom Zarządu (...), K. B. a także R. N. było wyłudzenie środków ze (...), które następnie były przelewane na rachunki spółek ulokowanych w rajach podatkowych oraz na rzecz osób uczestniczących w procederze. Potwierdza takie wnioski nie tylko prawomocne skazanie R. N. w postępowaniu karnym, aczkolwiek nie stanowi to o nieważności umowy kredytu per se, ale także ustalona sekwencja zdarzeń w niniejszym procesie –umowa kredytu nie mogła zostać zawarta 6 marca 2014 r., bowiem przez R. N. została podpisana 10 marca 2014 r. zaś – jak wynika z jednoznacznych ustaleń niniejszego postępowania – członkowie zarządu (...) podpisywali umowy dopiero po złożeniu podpisu przez kredytobiorcę. Tymczasem do aktu notarialnego sporządzonego w dniu 7 marca 2014 r. przedstawiono podpisane przez J. P. i M. G. (4) zaświadczenie do „obowiązującej” umowy kredytu (...). Należy wskazać, że dopuszczalne jest co do zasady zabezpieczanie wierzytelności przyszłych oznaczonych, jednakże wierzytelność zabezpieczana ta w dacie składnia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki po prostu nie istniała, co jest odmienną kwalifikacją w stosunku do wierzytelności rozumianych jako przysługująca uprawnionemu kompetencja domagania się od dłużnika spełnienia świadczenia (ekspektatywa wierzytelności).

Sąd wobec powyższego doszedł do przekonania, że umowa kredytu z 10 marca 2014 r. została zawarta w celu uzyskania ze (...) w W. środków pieniężnych, które bez nadania tej czynności pozorów legalności w formie umowy nie zostałyby wypłacone, bowiem ich wypłata, nie mieszcząc się w ustawowo określonym zakresie działalności (...), nie miałaby podstawy prawnej. Zamiarem osób organizujących proces stworzenia umowy było uzyskanie środków pieniężnych zgromadzonych przez (...) poza systemem obowiązujących Kasę wymogów co do warunków materialnych i formalnych zaangażowania powierzonego jej przez członków kapitału oraz ekspozycji na ryzyko kredytowe, a umowa miała być dokumentem legitymizującym dokonaną wypłatę, będącą czynnością sprzeczną z prawem. Czynności cywilnoprawnych nie można wykorzystywać jako środka do osiągania przestępczych celów, takimi zaś są czynności ukierunkowane na popełnienie przestępstwa z art. 302 § 1 k.k. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 102/08). Wbrew twierdzeniom strony powodowej nie sposób uznać, że umowa, stanowiąc środek do popełnienia przestępstwa (i w tym sensie element realizacji celu zakazanego przez ustawę) była sama w sobie ważna, na takiej zasadzie na jakiej umowa stanowiąca środek do popełnienia przestępstwa oszustwa pozostaje w mocy i nie jest dotknięta sankcją nieważności. Istnienie analizowanej umowy było w stanie sprawy środkiem nadania działalności przestępczej pozoru legalności, nie zaś „jedynie” środkiem do wprowadzenia w błąd partnera umowy działające w dobrej wierze. Umowa kredytu dysymulowała zaangażowanie środków pieniężnych kasy z pominięciem wykorzystania dopuszczalnych prawnie instrumentów zaangażowania kapitałowego, co stanowiło obejście art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2386 ze zm.). Realizacja tak określonego celu fraudacyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia nieważności umowy kredytu, jako czynności mającej na celu obejście ustawy. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazuje się, że czynność prawną wypełniającą znamiona przestępstwa lub podjętą w celu przestępczym uznaje za bezwzględnie nieważną (por wyroki Sądu Najwyższego: z 30 marca 2012 r., III CSK 204/11, Legalis, 19 stycznia 2011 r., V CSK 189/10, Legalis oraz z 28 października 2005 r., II CK 174/05, Legalis). Czynności cywilnoprawnych nie można wykorzystywać jako środka do osiągania przestępczych celów.

Konstatując, zawarta między R. N. a (...) umowa kredytu z dnia 10 marca 2014 r. nr (...) jest bezwzględnie nieważna, bowiem została zawarta w celu obejścia prawa o czym wiedziały obie strony tej czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.).

Nieważność umowy pociąga za sobą także nieważność oświadczenia właściciela nieruchomości (...) spółki z o.o. o ustanowieniu hipoteki zabezpieczającej wierzytelność (...) z tytułu udzielonego kredytu. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, hipoteka może być ustanowiona wyłącznie w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności. Hipoteka powstaje zatem w zasadzie tylko wtedy, gdy istnieje wierzytelność, która ma być zabezpieczona (por. I. Heropolitańska, [w:] I. Heropolitańska, A. Tułodziecka, K. Hryćków-Mycka, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz, wyd. 4, art. 65, Nb 13 i cytowana tam literatura). Akcesoryjność hipoteki wyraża związek, jaki występuje między zabezpieczeniem i wierzytelnością. Zależność ta ma charakter jednokierunkowy. Jeśli zatem wierzytelność jeszcze nie istnieje, musi przynajmniej powstać stosunek prawny stanowiący źródło przyszłej wierzytelności. W przeciwnym razie ustanowienie hipoteki jest niedopuszczalne. W sytuacji, w której wspomniany stosunek okaże się bezwzględnie nieważny, nieważne będzie powstanie hipoteki (tak też S. Kostecki [w:] Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz pod red. K. Osajdy, wyd. 4, art. 65, teza 8).

Z zasady akcesoryjności hipoteki wynika, że nieważność umowy kredytu z dnia 10 marca 2014 r. skutkuje nieważnością oświadczenia z dnia 7 marca 2014 r. o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości (...) spółki z o.o. w organizacji z siedzibą w S.. Należy wskazać, że w ocenie Sądu K. B., składając oświadczenie o ustanowieniu hipoteki nie miał na celu realnego zabezpieczenia wierzytelności (...) na nieruchomości, której wartość była wielokrotnie niższa niż deklarowana w operacie szacunkowym, czego miał świadomość. Przy czym jak wskazano powyżej oświadczenie dotyczyło zawarcia umowy kredytu która jeszcze nie istniała w rozumieniu przepisów k.c.

W przedmiotowej sprawie zastosowania nie znajdzie art. 5 k.c. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego stosowanie art. 5 k.c. jest wyłączone w wypadku praw podmiotowych wynikających z nieważności czynności prawnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 października 2002 r., V CK 370/02, OSNC 2004, nr 2, poz. 21 oraz z dnia 5 czerwca 2014 r., IV CSK 576/13). Ocena nieważności czynności prawnej przez pryzmat nadużycia prawa podmiotowego mogłaby mieć miejsce np. w przypadku długoletniego tolerowania przez uprawnionego naruszenia swojego prawa czy stanu bezprawności i podjętej następnie próby uchylenia się od wykonania zobowiązania z powołaniem na nieważność czynności prawnej. Nieakceptowalnym skutkiem nieuwzględnienia w przedmiotowej sprawie sankcji nieważności umowy kredytu byłoby udzielenie ochrony prawnej prawom podmiotowym wywodzonym z czynności prawnej podjętej w celach przestępczych, co naruszałoby podstawowe wartości chronione przez porządek prawny, a także konstytucyjną zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Roszczenia (...) w W. powinny być kierowane przede wszystkich do beneficjentów nielegalnych transferów środków pieniężnych, a nie Skarbu Państwa. Z tego względu brak jest podstaw do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 5 k.c.

Z tych wszystkich względów powództwo należało oddalić w całości jako bezzasadne (pkt I wyroku).

Wobec nieważności umowy kredytu oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zbędne było rozważanie dalszych zarzutów i twierdzeń stron.

O kosztach procesu orzeczono na postawie art. 108 §1 k.p.c. w zw. z art. 98 §1 i 1 ¹ k.p.c. – wobec oddalenia powództwa w całości należało nimi obciążyć stronę powodową. Na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zasądzono kwotę 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego obliczonych stosownie do § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z tych względów postanowiono jak w sentencji w punkcie II.

sędzia Piotr Królikowski