Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Andrzej Kuryłek

Protokolant: Jakub Wojdyna

po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.

przeciwko (...) W.

o zapłatę

I.  Zasądza od pozwanego (...) W. na rzecz powoda (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 443.988,46 zł (czterysta czterdzieści trzy tysiące dziewięćset osiemdziesiąt osiem złotych i czterdzieści sześć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi:

1)  od kwoty 339.818,53 zł (trzysta trzydzieści dziewięć tysięcy osiemset osiemnaście złotych i 53 grosze) od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty;

2)  od kwoty 104.169,93 zł (sto cztery tysiące sto sześćdziesiąt dziewięć złotych i dziewięćdziesiąt trzy grosze) od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  ustala, iż pozwana (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. wygrała sprawę w 90% i winna ponieść 10% kosztów procesu oraz kosztów sądowych, zaś pozwane (...) W. wygrało sprawę w 10% i winno ponieść 90% kosztów procesu, przy czym szczegółowe wyliczenie tychże kosztów pozostawia referendarzowi sądowemu.

Sędzia Andrzej Kuryłek

Sygn. akt I C 1567/19

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 30 grudnia 2018 r. (data stempla pocztowego, k. 221) (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. będąca organem prowadzącym (...) Przedszkole (...), wniosła przeciwko (...) W. o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz nakazanie pozwanemu, aby w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu zapłaty zapłacił na rzecz powoda kwotę 494 629,72 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od następujących kwot i dat:

1. od kwoty 35 453,25 zł od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia zapłaty,

2. od kwoty 106 847,94 zł od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty,

3. od kwoty 145 509,70 zł od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty,

4. od kwoty 182 643,28 zł od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia zapłaty,

5. od kwoty 24 175,55 zł od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty.

Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw w kwocie 17 zł. Powódka wskazała jednocześnie, że w przypadku skierowania sprawy do postępowania zwykłego albo wniesienia sprzeciwu przez stronę pozwaną, żąda zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 494 629,71 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi w identyczny sposób jak dla nakazu zapłaty oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu, (...) sp. z o.o. wskazała, że od października 2005 r. prowadzi na terenie (...) W. (...) Przedszkole (...). Powódka podniosła, że jako organ prowadzący placówkę oświatową objętą systemem dotacyjnym z art. 90 ust. 2b ustawy o systemie oświaty otrzymywała środki w wysokości niepełnej, odbiegającej od wysokości należnej przy prawidłowym ustaleniu podstawy dotacji. W ocenie powódki dotacje przekazywane były w kwotach zaniżonych, albowiem pozwane (...) W. obliczało podstawę dotacji w oparciu o wydatki pierwotnie planowane, z pominięciem zmian wprowadzonych w budżecie w trakcie roku, jak również z pominięciem wydatków bieżących uwzględnianych w poszczególnych rozdziałach działu 801. Powódka wskazała również, że podstawą naliczenia dotacji powinny być wszystkie wydatki bieżące ponoszone w przedszkolach publicznych, obejmujące wydatki wynikające z rozdziałów 80104, 80114, 80146, 80148, 80149 oraz 80195, po uprzednim pomniejszeniu kwoty z rozdziału 80104 o wydatki majątkowe i dotacje dla placówek niepublicznych. Powódka powołała się na treść załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów, z którego wynika, że wskazane wydatki stanowią wydatki bieżące właściwe dla przedszkoli. Wskazała również na jednolite stanowisko orzecznictwa, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2018 r., zgodnie z którym do podstawy naliczania dotacji należy również doliczać wydatki ponoszone za pośrednictwem rachunku wydzielonego. Powódka podniosła nadto, że dotacje winny być obliczane w oparciu o rzeczywistą liczbę dzieci uczęszczających do przedszkoli publicznych w danym roku, a nie na podstawie danych systemu informacji oświatowej czy danych szacunkowych. Powołała się również na wyroki sądów administracyjnych i powszechnych dotyczące obowiązku uwzględniania rzeczywistej liczby dzieci przy obliczaniu podstawy oraz braku podstaw do pomniejszania wydatków bieżących o dochody budżetu gminy, w tym o subwencję oświatową dla dzieci niepełnosprawnych. Ponadto strona powodowa przedstawiła szczegółowe wyliczenia wysokości dotacji, które powinny były zostać przyznane w latach 2010–2014. Z kolei co do żądanych odsetek powódka zaznaczyła, że należą się od 1 stycznia roku następującego po roku dotacji bowiem dotacja ma charakter świadczenia rocznego.

(pozew, k. 3-32; pismo powoda z 10 maja 2018 r., k. 246–247)

Pismem z dnia 19 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego k. 272) (...) W. wniosło sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd w dniu 24 maja 2018 r. (nakaz zapłaty k. 250–250v). Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu z powołaniem się na brak drogi sądowej, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku o wydanie odrębnego postanowienia na podstawie art. 222 k.p.c. o oddaleniu zarzutu braku zdolności sądowej oraz o wstrzymanie rozpoznania sprawy do czasu jego uprawomocnienia. Następnie pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany podniósł zarzut braku drogi sądowej jednocześnie kwestionując zasadność powództwa. Wskazał, że (...) W. prawidłowo obliczało i wypłacało dotacje dla przedszkoli niepublicznych zgodnie z art. 90 ust. 2b ustawy o systemie oświaty w oparciu o planowane w budżecie wydatki bieżące przedszkoli publicznych, z wyłączeniem wydatków majątkowych, wydatków realizowanych na rachunkach dochodów wydzielonych oraz wydatków ujmowanych w jednostkach innych niż przedszkola publiczne. Podkreślił, że wpłaty rodziców były odejmowane od podstawy obliczenia dotacji dopiero od 1 stycznia 2016 r., zgodnie ze zmianą ustawową. Pozwany zarzucił, że powódka błędnie określiła podstawę naliczenia dotacji, wliczając do niej wydatki z rozdziałów budżetowych 80114, 80146, 80148 i 80195. Strona pozwana wskazała również, że powódka niezasadnie oparła swoje wyliczenia na ostatnim planie wydatków obowiązującym na dzień 31 grudnia danego roku, podczas gdy dotacje muszą być obliczane i przekazywane w trakcie roku budżetowego, zgodnie z zasadą roczności budżetu. Zakwestionował także koncepcję jednej stawki dotacji dla wszystkich typów przedszkoli, wskazując na odmienność organizacyjną i kosztową przedszkoli integracyjnych. Pozwany podniósł nadto zarzut przedawnienia roszczenia głównego i roszczenia o odsetki, wskazując, że świadczenie dotacyjne ma charakter okresowy i związane jest z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powódkę, co uzasadnia zastosowanie trzyletniego terminu przedawnienia na podstawie art. 118 k.c.

(sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 256-268)

Pismem z dnia 2 sierpnia 2018 r. powódka zakwestionowała stanowisko pozwanego w zakresie dopuszczalności drogi sądowej. Strona powodowa szczegółowo zakwestionowała również zarzut przedawnienia, wskazując, że dotacja oświatowa ma charakter roczny, nie zaś okresowy, a roszczenie o jej wyrównanie podlega 10-letniemu terminowi przedawnienia. Zdaniem powódki także odsetki należą się od dnia 1 stycznia roku następnego i również nie podlegają 3-letniemu przedawnieniu właściwemu dla świadczeń okresowych. Powódka sprzeciwiła się również twierdzeniom pozwanego dotyczącym sposobu ustalania podstawy wyliczenia dotacji. Wskazała, że podstawę stanowią wydatki bieżące zaplanowane w budżecie gminy na funkcjonowanie przedszkoli publicznych, ujęte w planach finansowych jednostek budżetowych, niezależnie od źródła ich finansowania. Podkreśliła, że przedszkola publiczne w W. są jednostkami budżetowymi finansowanymi metodą brutto, a wszystkie ich dochody stanowią dochody gminy, co oznacza, że wydatki pokrywane z rachunków dochodów własnych, wpłat rodziców czy innych przychodów są w istocie wydatkami budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Zdaniem powódki do podstawy naliczania dotacji należy wliczać wszystkie wydatki bieżące, w tym m.in. koszty żywienia dzieci, wydatki ponoszone na oddziały integracyjne, dokształcanie i doskonalenie nauczycieli, stołówki oraz pozostałą działalność ujętą w rozdziałach 80104, 80146, 80148, 80195.

(pismo powoda z dnia 2.08. 2018 r., k. 276–314)

Postanowieniem z 1 lutego 2019 r. Sąd odrzucił pozew wskazując na niedopuszczalność drogi sądowej. Zażalenie powódki od tego orzeczenia zostało uwzględnione postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, którym odmówiono odrzucenia pozwu.

(postanowienie z 1.02.2019 r., k. 359; postanowienie z 17.06.2019 e., k. 430)

W piśmie z dnia 25 marca 2025 r. powódka wskazała, że w latach 2010-2014 poniosła wydatki bieżące na łączną kwotę 955 607,94 zł, które w razie wypłacenia dotacji w prawidłowej wysokości zostałyby sfinansowane z dotacji. Wskazała, że dokumenty te obrazują uszczerbek majątkowy polegający na konieczności finansowania zadań placówki z własnych środków. W dalszych pismach procesowych powódka powołała uchwałę Sądu Najwyższego z 27 marca 2025 r., III CZP 46/23, dotyczącą dopuszczalności dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 471 k.c. stosowanego per analogiam w granicach wyznaczonych przez art. 361 § 2 k.c. Powódka wskazała, że w świetle tej uchwały wykazanie wydatków poniesionych z własnych środków jest przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego.

(pismo z 25.02.2025 r., k. 748-761; pismo z 30.04.2025 r., k. 1369-1380)

W dalszym toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

(...) sp. z o.o. w latach 2010–2014 prowadziła na terenie (...) W. (...) Przedszkole (...), wpisane do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, uprawnione do otrzymywania dotacji, o której mowa w art. 90 ustawy o systemie oświaty. Przedszkole realizowało zadania w zakresie wychowania przedszkolnego dzieci w wieku ustawowo przewidzianym.

(okoliczności bezsporne, a nadto zaświadczenie o wpisie do ewidencji szkół i placówek niepublicznych z 28.12.2009 r., k. 35; zaświadczenie nr (...) z 06.01.2010 r., k. 36; Odpis KRS, k. 37–38v.)

W latach objętych sporem do przedszkola (...) prowadzonego przez powódkę uczęszczała następująca liczba dzieci:

- w 2010 r. – 134 dzieci,

- w 2011 r. – 370 dzieci,

- w 2012 r. – 597 dzieci,

- w 2013 r. – 498 dzieci w miesiącach styczeń – sierpień; 230 dzieci w miesiącach wrzesień - grudzień

- w 2014 r. – 670 dzieci.

Liczba ta stanowiła podstawę naliczania i wypłaty dotacji oświatowej w poszczególnych latach.

(okoliczności bezsporne)

Wysokość dotacji dla przedszkoli niepublicznych na terenie (...) W. była w spornym okresie ustalana w oparciu o wydatki bieżące ponoszone w przedszkolach publicznych w przeliczeniu na jednego ucznia, z zastosowaniem wskaźnika procentowego (co najmniej 75%), przy czym miasto przy kalkulacji nie uwzględniało wydatków ponoszonych z rachunków dochodów własnych przedszkoli publicznych ani wydatków ujmowanych w rozdziałach klasyfikacji budżetowej 80114, 80146, 80148 i 80195, dotyczących odpowiednio zespołów obsługi ekonomiczno-administracyjnej, dokształcania nauczycieli, stołówek oraz pozostałej działalności. Podstawę do ustalenia wysokości dotacji stanowiły planowane wydatki bieżące przedszkoli publicznych, przyjmowane na początku danego roku budżetowego na podstawie uchwały budżetowej oraz pierwotnych planów finansowych jednostek. Ustalona w ten sposób kwota wydatków bieżących na jednego ucznia była następnie podstawą wypłaty dotacji w miesięcznych częściach, bez dokonywania korekt w związku z późniejszymi zmianami planu finansowego w trakcie roku budżetowego ani z uwzględnieniem ostatniego planu obowiązującego na koniec roku.

Pozwany przyjął wysokość rocznych wydatków bieżących na jednego ucznia przedszkola publicznego w kwotach:

1.  w 2010 r. – 806,19 zł (kwota dotacji: 604,64 zł),

2.  w 2011 r. – 769,99 zł (kwota dotacji: 577,49 zł),

3.  w 2012 r. – 815,03 zł (kwota dotacji: 611,27 zł),

4.  w 2013 r. – 801,39 zł (kwota dotacji: 601,04 zł)

5.  w 2014 r. – 828,31 zł (kwota dotacji: 621,23 zł),

(okoliczność bezsporna, a nadto uchwały Rady (...) W. wraz z załącznikami oraz regulamin udzielania i rozliczania dotacji k. 88–132)

W latach 2010–2014 (...) sp. z o.o. corocznie składał wnioski o przyznanie dotacji oświatowej, a (...) W. udzielało dotacji i przekazywało ją na rachunek bankowy przedszkola (...) w miesięcznych częściach. Przyznane i wypłacone powódce dotacje na dofinansowanie bieżącej działalności oświatowej wynosiły:

1.  w 2010 r. – 81 021,76 zł (tj. liczba dzieci 134 x dotacja 604,64 zł)

2.  w 2011 r. – 213 671,30 zł (tj. liczba dzieci 370 x dotacja 577,49 zł)

3.  w 2012 r. – 364 928,19 zł (tj. liczba dzieci 597 x dotacja 611,27 zł)

4.  w 2013 r. – 299 317,92 zł za miesiące styczeń – sierpień (tj. liczba dzieci 498 x dotacja 601,04 zł) oraz 138 239,20 zł za miesiące wrzesień – grudzień (tj. liczba dzieci 230 x dotacja 601,04 zł), łącznie 437 557,12 zł

5.  w 2014 r. – 416 224,10 zł (tj. liczba dzieci 670 x dotacja 621,23 zł)

(okoliczność bezsporna)

Rzeczywista liczba uczniów uczęszczających do przedszkoli publicznych w W. miesięcznie w ujęciu rocznym wynosiła:

a.  2010 r.: 37 963

b.  2011 r.: 39 191

c.  2012 r.: 40 265

d.  2013 r.: 40 592

e.  2014 r.: 41 013.

Rzeczywiste, łączne wydatki bieżące na jednego ucznia przedszkola publicznego w skali roku, przy należytym uwzględnieniu wszystkich wydatków bieżących oraz ostatniego planu wydatków w danym roku budżetowym wynosiły odpowiednio:

1.  w 2010 r. – 1 129,41 zł na ucznia,

2.  w 2011 r. – 1 026,24 zł na ucznia,

3.  w 2012 r. – 1 043,16 zł na ucznia,

4.  w 2013 r. – 1 046,95 zł na ucznia,

5.  w 2014 r. – 1 035,61 zł na ucznia.

Przy ustalaniu ww. wydatków bieżących należało uwzględnić wydatki ponoszone w szczególności w następujących rozdziałach klasyfikacji budżetowej:

– 80104 – przedszkola,

– 80114 – zespoły obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół i przedszkoli (obsługa finansowa, kadrowa i administracyjna),

– 80146 – dokształcanie i doskonalenie nauczycieli,

– 80148 – stołówki szkolne i przedszkolne (wydatki związane z żywieniem),

– 80195 – pozostała działalność związana z funkcjonowaniem jednostek oświatowych.

Uwzględnieniu podlegały również wydatki bieżące finansowane z rachunków dochodów wydzielonych, o których mowa w art. 223 ustawy o finansach publicznych, jako wydatki ponoszone na funkcjonowanie przedszkoli publicznych.

(opinia biegłej U. P., k. 481–543v.; opinia uzupełniająca biegłej U. P., k. 618–622)

W latach 2010 – 2014 powódka sfinansowała z własnych środków wydatki bieżące związane z prowadzeniem przedszkola w łącznej wysokości 955 607,94 zł. Wydatki te dotyczyły m.in. czynszu najmu, zapłaty za media, zakupu środków chemicznych i higienicznych, wyposażenia przedszkola, artykułów papierniczych, obsługi księgowej, wynagrodzeń specjalistów oraz pracowników zatrudnionych w przedszkolu.

(faktury, rachunki i potwierdzenia płatności – k. 765–1349)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów prywatnych i urzędowych złożonych przez strony, dokumentacji budżetowej miasta oraz opinii biegłej z zakresu rachunkowości jednostek samorządu terytorialnego.

Sąd oparł się w istotnej części na opinii biegłej U. P., uznając ją za rzetelną, logiczną i spójną. Biegła wyjaśniła przyjętą metodologię, oparła się na pełnych sprawozdaniach przedszkoli publicznych (będących w posiadaniu biegłej i pochodzących z innej sprawy) i uwzględniła zgłaszane przez strony uwagi, sporządzając opinię uzupełniającą.

W oparciu o zgromadzone sprawozdania biegła ustaliła liczbę uczniów w przedszkolach publicznych (...) W. w poszczególnych latach 2010–2014 oraz planowane i faktyczne wydatki bieżące ponoszone na te przedszkola. Na tej podstawie biegła wyliczyła łączne wydatki bieżące na jednego ucznia przedszkola publicznego w skali roku, przy uwzględnieniu wszystkich wydatków bieżących oraz ostatniego planu wydatków w danym roku budżetowym (opinia biegłej U. P., k. 481–543v.; opinia uzupełniająca biegłej U. P., k. 618–622).

Zastrzeżenia pozwanego do opinii biegłej miały charakter przede wszystkim polemiczny i odnosiły się do wykładni przepisów (zakresu wydatków uwzględnianych w podstawie dotacji), a nie do poprawności rachunkowej wyliczeń biegłej. Strona pozwana podtrzymała zastrzeżenia również do opinii uzupełniającej, ponownie sprzeciwiając się uwzględnianiu wydatków pozabudżetowych oraz kosztów ujmowanych w rozdziałach 80146, 80148, 80114 i 80195. Powódka natomiast potwierdziła, że opinii uzupełniającej nie kwestionuje. Jednocześnie na k. 638 powódka wskazała, że po uwzględnieniu wyliczeń biegłej łączna niedopłata dotacji za lata 2010–2014 wynosi według jej obliczeń 443 988,45 zł.

Sąd dał również wiarę dokumentacji finansowej powódki (faktury, potwierdzenia przelewów, zestawienia kosztów), uznając, że w sposób wystarczający dokumentuje ona poniesienie przez powódkę wydatków bieżących na prowadzenie przedszkola w wysokości co najmniej 955 607,94 zł w latach 2010–2014.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu w przeważającej części.

Na wstępie należy zaznaczyć, że kwestia drogi sądowej w niniejszej sprawie została już prawomocnie rozstrzygnięta.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, albowiem jego uwzględnienie mogłoby prowadzić do oddalenia powództwa niezależnie od dalszej oceny materialnoprawnej zasadności roszczenia.

Należy wskazać, że dochodzone roszczenie nie ma charakteru świadczenia okresowego ani roszczenia wynikającego z umowy cywilnoprawnej zawartej w ramach obrotu gospodarczego. Źródłem obowiązku wypłaty dotacji jest bowiem przepis prawa powszechnie obowiązującego, tj. art. 90 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, a nie czynność prawna stron. Obowiązek ten ma charakter publicznoprawny, zaś roszczenie dochodzone przez powódkę stanowi konsekwencję nienależytego wykonania tego obowiązku przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Zgodnie z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi dziesięć lat (obecnie sześć lat), a trzyletni termin ma zastosowanie wyłącznie do roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sam fakt, że powódka prowadzi niepubliczne przedszkole, nie przesądza jeszcze o gospodarczym charakterze dochodzonego roszczenia. Decydujące znaczenie ma bowiem źródło i charakter zobowiązania, a nie status podmiotu dochodzącego roszczenia. Dotacja nie jest elementem ekwiwalentnej wymiany gospodarczej, lecz instrumentem finansowania zadania publicznego. Wobec tego uznać należało, że roszczenie główne obejmujące wyrównanie kwoty zaniżonej dotacji za lata 2010–2014 nie uległo przedawnieniu. Odmiennie natomiast ocenić należało roszczenie o odsetki ustawowe za opóźnienie, które podlegają trzyletniemu terminowi przedawnienia, liczonemu od dnia wymagalności poszczególnych należności. W konsekwencji roszczenie odsetkowe mogło podlegać uwzględnieniu jedynie w zakresie nieprzedawnionym.

Przechodząc do oceny materialnoprawnej zasadności powództwa należy wskazać, że podstawą obowiązku udzielania dotacji niepublicznym przedszkolom był w okresie objętym sporem art. 90 ustawy o systemie oświaty. Stosownie do treści art. 90 ust. 1 tej ustawy, niepubliczne przedszkola otrzymują dotacje z budżetu gminy. Przepis ten wyrażał zasadę finansowania niepublicznych placówek oświatowych ze środków publicznych i stanowił normatywne źródło obowiązku dotacyjnego jednostki samorządu terytorialnego.

Z kolei art. 90 ust. 2b ustawy o systemie oświaty (w brzmieniu obowiązującym w latach 2010–2014) określał sposób ustalenia wysokości dotacji, stanowiąc, że dotacja dla niepublicznego przedszkola przysługuje na każdego ucznia w wysokości nie niższej niż 75% ustalonych w budżecie danej gminy wydatków bieżących ponoszonych w przedszkolach publicznych w przeliczeniu na jednego ucznia.

W świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2025 r., III CZP 46/23, w razie wypłacenia zaniżonej dotacji, o której mowa w art. 90 ust. 2b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2016 r. (ostatnio tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1943) - osobie prowadzącej niepubliczne przedszkole przysługuje w granicach określonych w art. 361 § 2 k.c. roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 471 k.c. stosowanego per analogiam z tytułu szkody spowodowanej wydatkowaniem własnych środków na realizację zadań podlegających dofinansowaniu dotacją.

Zdaniem Sądu nie zasługiwało na aprobatę stanowisko pozwanego, zgodnie z którym z podstawy naliczania dotacji należało wyłączyć wydatki realizowane przy wykorzystaniu rachunków dochodów własnych, o których mowa w art. 223 ustawy o finansach publicznych. Przepis ten reguluje jedynie szczególny sposób gromadzenia i wydatkowania określonych dochodów jednostek budżetowych, nie tworząc natomiast odrębnej kategorii wydatków „pozabudżetowych”. O kwalifikacji danego wydatku jako istotnego dla podstawy dotacji decyduje jego charakter i przeznaczenie, a nie techniczny sposób ewidencji księgowej ani źródło finansowania.

Sąd w składzie niniejszym przyjmuje pogląd wynikający ze stanowiska zaprezentowanego przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 27 października 2017 r. (w sprawie pod sygn. akt IV CSK 732/16) bowiem skoro dotacje gminy mają być przeznaczone na realizację określonych zadań (kształcenie, wychowanie i opieka), to dla określenia poziomu dotacji znaczenie mają jednak wszystkie kategorie wydatków ponoszone na realizację wskazanych zadań. Nie ma tu znaczenia sam sposób ich księgowania (wyodrębniania, np. na odpowiednim rachunku, wydzielonym lub specjalnym), czy także sposób (źródło) ich finasowania (np. ponoszenie opłat przez rodziców uczniów). Skoro w ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty dokonano zmiany treści art. 40 ust. 2b ustawy w ten sposób, że wyraźnie wyłączono z podstawy wyliczania wysokości dotacji opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego i za wyżywienie (jako opłaty stanowiące dochód gminy), to z pewnością w okresie wcześniejszym ogólna kwota dotacji dla przedszkoli niepublicznych nie mogła być pomniejszana o równowartość wspomnianych dochodów gminy. Miarodajna była bowiem ogólna kwota „wydatków ustalonych” (zaplanowanych wcześniej) na funkcjonowanie przedszkoli publicznych jako podstawowe kryterium kwantyfikatywne. Nie ma natomiast znaczenia to, czy ustalone (zaplanowane) środki zostaną faktycznie wykorzystane w toku wykonywania budżetu gminy przez osoby zarządzające przedszkolami publicznymi. W przeciwnym razie zostałby naruszony przyjęty w ustawie stały wskaźnik proporcji wydatków z budżetu gminy.

W ocenie Sądu przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której wysokość dotacji zależałaby od przyjętego przez gminę modelu ewidencji finansowej, a nie od rzeczywistego poziomu wydatków ponoszonych na utrzymanie przedszkoli publicznych.

Zdaniem Sądu nie zasługuje również na aprobatę podnoszony przez pozwanego zarzut, że w podstawie naliczania dotacji nie powinny być uwzględniane wydatki ujmowane w rozdziałach 80114, 80146, 80148 i 80195 klasyfikacji budżetowej, dotyczące odpowiednio m.in. oddziałów integracyjnych, dokształcania nauczycieli, stołówek szkolnych oraz pozostałej działalności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że skoro art. 90 ust. 2b u.s.o. odwołuje się do „wydatków bieżących ponoszonych w przedszkolach publicznych”, to obejmuje on wszystkie wydatki bieżące związane z funkcjonowaniem przedszkoli jako jednostek systemu oświaty, w tym także te, które z przyczyn technicznych ujmowane są w innych rozdziałach działu 801, o ile dotyczą one przedszkoli. Wyłączanie całych kategorii rozdziałów prowadziłoby do zaniżenia podstawy dotacji i naruszałoby zasadę równego traktowania podmiotów prowadzących przedszkola publiczne i niepubliczne, wynikającą z art. 32 Konstytucji RP.

Należy również wskazać, że klasyfikacje budżetowe określały kolejne rozporządzenia Ministra Finansów z 20 września 2004 r., 14 czerwca 2006 r. oraz 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych. Zgodnie z załącznikiem nr 4 do tych rozporządzeń „Klasyfikacja paragrafów wydatków i środków” do wydatków bieżących jednostek budżetowych zaliczane są wydatki sklasyfikowane w paragrafach: 401 do 418, 420 do 430, 432 do 470, 472, 474 do 478, 481, 482, 490 i 493 do 498. Pozostałe natomiast paragrafy obejmują jak następujące pozycje: dotacje i subwencje: 200 do 206, 211 do 213, 216, 219 do 233, 236 do 265, 268 do 299, świadczenia na rzecz osób fizycznych: 302 do 305, 307, 311, 320 do 321 i 324 do 326, wydatki majątkowe 601, 605, 606, 613, 614, 617, 619–623, 625, 630, 656–658, 661–666, 669 i 680.

Powyższe wskazuje, iż do podstawy ustalenia wysokości dotacji na uczniów przedszkoli niepublicznych należy wliczyć: wynagrodzenia i uposażenia osób zatrudnionych w jednostkach budżetowych oraz składki naliczane od tych wynagrodzeń, koszty utrzymania i inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych i realizacją ich zadań statutowych.

Zdaniem Sądu także brak jest podstaw do wyodrębniania przez pozwanego przedszkoli integracyjnych i ustalania dla takich przedszkoli dotacji w innej wysokości. Z ustawowego sformułowania „przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi”, nie można wywodzić wniosku, że przedszkola integracyjne stanowią, na potrzeby obliczania wysokości dotacji, odrębną kategorię placówek oświatowych. Sformułowanie to wskazuje, że w ramach pojęcia „przedszkola” mieszczą się także przedszkola integracyjne. W konsekwencji należy zdaniem Sądu uznać, że obowiązujące w okresie objętym roszczeniem przepisy nie dawały podstaw do nieuwzględniania w podstawie naliczania dotacji wydatków ponoszonych na funkcjonowanie przedszkoli, do których uczęszczają również dzieci niepełnosprawne. Ustawa o systemie oświaty w art. 2 pkt 1 podzieliła przedszkola na: przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi, przedszkola specjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego. Nie było zatem wówczas podstaw do uznania, że oddziały integracyjne w przedszkolach czy działające odrębnie przedszkola integracyjne stanowią odrębną kategorię placówek szczególnie, że ich wydatki ujmowane były w tej samej kategorii budżetowej (odmiennie niż w przypadku wydatków przedszkoli specjalnych).

W ocenie Sądu nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut pozwanego, iż podstawą naliczenia dotacji powinien być wyłącznie plan wydatków przyjęty na początku roku budżetowego. Skoro ustawodawca odwołuje się do wydatków „ustalonych w budżecie”, to chodzi o budżet w jego ostatecznym kształcie, po uwzględnieniu zmian dokonywanych w toku roku budżetowego. Tylko takie ujęcie zapewnia, że wysokość dotacji odpowiada rzeczywistemu poziomowi finansowania przedszkoli publicznych.

Powyższe zasady znalazły odzwierciedlenie w opinii biegłej sądowej U. P. z zakresu rachunkowości jednostek samorządu terytorialnego. Biegła, opierając się na dokumentacji budżetowej i sprawozdawczej oraz danych jednostkowych, ustaliła poziom wydatków bieżących ponoszonych w przedszkolach publicznych w przeliczeniu na jednego ucznia, eliminując jedynie te pozycje, które ze swej istoty nie mogły stanowić wydatków bieżących istotnych dla podstawy dotacji.

W świetle ustaleń biegłej należało uznać, że w latach 2010–2014 dotacja została wypłacona w wysokości niższej niż należna.

Prawidłowa wysokość dotacji należnej powódce, stanowiąca 75% wydatków bieżących ponoszonych na jednego ucznia przedszkola publicznego, wyniosła:

1.  w 2010 r. – 113 505,71 zł,

2.  w 2011 r. – 284 781,60 zł,

3.  w 2012 r. – 467 074,89 zł,

4.  w 2013 r. – 571 634,70 zł,

5.  w 2014 r. – 520 394,03 zł.

Łączna kwota należnej powódce dotacji za lata 2010-2014 wynosi więc 1 957 390,93 zł. Po zestawieniu kwot należnych z kwotami faktycznie wypłaconymi Sąd ustalił, że dotacja wypłacona powódce w latach 2010–2014 była zaniżona, a łączna kwota niedopłaty dotacji wyniosła (...)zł ((...) zł).

Przechodząc do charakteru szkody, należy podkreślić, że w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2025 r., III CZP 46/23, szkoda podlegająca naprawieniu w reżimie art. 471 k.c. per analogiam obejmuje uszczerbek w majątku prowadzącego przedszkole spowodowany sfinansowaniem z własnych środków wydatków, które – zgodnie z art. 90 ust. 2b i 3d u.s.o. – powinny zostać pokryte w części z dotacji. Uszczerbek ten wyznacza różnica między stanem majątku powódki przy prawidłowym wykonaniu obowiązku dotacyjnego przez pozwanego, a stanem rzeczywistym, w którym dotacja wypłacona została w wysokości zaniżonej, a powódka pokryła brakującą część wydatków z własnych środków. Przedstawione przez powódkę obszerne zestawienie faktur i potwierdzeń płatności za lata 2010–2014, opiewających łącznie na kwotę 955 607,94 zł, dowodzi, że rzeczywiście poniosła ona wydatki bieżące na prowadzenie przedszkola znacznie przekraczające kwotę otrzymanej dotacji. Tym samym doszło do powstania szkody w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że powódka finansowała wydatki innego rodzaju niż wydatki bieżące w rozumieniu art. 90 ust. 3d u.s.o. Z kolei pozwany nie wykazał, aby wskazane w fakturach pozycje miały charakter inwestycyjny bądź pozostawały poza zakresem zadań przedszkola.

Zdaniem Sądu podniesiony przez pozwanego argument, że dotacja jest jedynie jednym z wielu źródeł finansowania działalności przedszkola i nie służy pełnemu sfinansowaniu wszystkich jego wydatków nie ma znaczenia dla zasadności roszczenia w granicach dochodzonej pozwem kwoty. Powódka nie domaga się bowiem objęcia odszkodowaniem całości kosztów prowadzenia przedszkola, lecz jedynie wyrównania tej części wydatków, która – zgodnie z art. 90 ust. 2b u.s.o. – powinna zostać sfinansowana z dotacji w wysokości 75% wydatków bieżących na jednego ucznia w przedszkolu publicznym, a która w latach 2010–2014 została przez pozwanego pokryta w niższym rozmiarze. Taki zakres roszczenia pozostaje w pełni zgodny zarówno z konstrukcją odpowiedzialności z art. 471 k.c. per analogiam, jak i z granicami szkody określonymi w art. 361 § 2 k.c.

W konsekwencji żądanie pozwu w zakresie należności głównej zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części, tj. w kwocie 443 988,46 zł wraz z odsetkami ustawowymi (w nieprzedawnionym zakresie) liczonymi:

1) od kwoty 339.818,53 zł od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty;

2) od kwoty 104.169,93 zł od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty;

Mając powyższe na uwadze, Sąd uwzględnił powództwo do wskazanej wysokości, o odsetkach ustawowych orzekając na podstawie art. 481 § 1 k.c. z zastrzeżeniem opisanego wyżej zakresu przedawnienia - o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Dalej idące żądanie podlegało oddaleniu wraz z żądaniem odsetkowym za okres wcześniejszy niż trzy lata przed wytoczeniem powództwa ( pkt II wyroku).

Orzekając o kosztach procesu, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z art. 98 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, a także przepis art. 100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. W konsekwencji ustalił, iż powódka wygrała sprawę w 90% i winna ponieść 10% kosztów procesu oraz kosztów sądowych, zaś pozwany wygrał sprawę w 10% i winien ponieść 90% kosztów procesu.

Szczegółowe wyliczenie tychże kosztów Sąd na podstawie art. 108 k.p.c. pozostawił referendarzowi sądowemu ( pkt III wyroku).

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Andrzej Kuryłek