Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Rafał Wagner

Protokolant: sekretarz sądowy Zuzanna Kurek

po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. w Warszawie

na rozprawie sprawy z powództwa K. H.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego

I.  pozbawia w całości wykonalności tytuł wykonawczy – akt notarialny z dnia 6 października 2016 r. Repertorium A Nr (...) sporządzony przed notariuszem A. S. prowadzącą Kancelarię Notarialną w W. zawierający oświadczenie K. H. o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. na rzecz (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. zaopatrzony w klauzulę wykonalności postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 29 marca 2021 r., sygn. akt VI Co 305/21;

II.  zasądza od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz K. H. kwotę 14 617 (czternaście tysięcy sześćset siedemnaście) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 1433/24

UZASADNIENIE

K. H. 5 października 2021 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – k. 51) wniosła przeciwko (...) Bankowi (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. pozew o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 6 października 2016 r., repetytorium A nr (...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 30 marca 2021 r. postanowieniem Referendarza Sądowego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, VI Wydział Cywilny z dnia 29 marca 2021 r. o sygn. VI Co 305/21. Powódka wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto strona powodowa wniosła o zabezpieczenie roszczenia o pozbawienie wykonalności ww. tytułu wykonawczego poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że zawarła z pozwanym w dniu 13 kwietnia 2007 r. umowę kredytu nr (...) (...) denominowanego do waluty CHF. W dniu 6 października 2016 r. powódka w formie aktu notarialnego złożyła oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. na rzecz pozwanego. W dniu 18 listopada 2020 r. pozwany wystawił oświadczenie na potrzeby postępowania o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu. Stan zadłużenia na dzień 18 listopada 2020 r. wynosił łącznie 269 827,84 CHF i obejmował należność główną w kwocie 192 403,78 CHF oraz odsetki w kwocie 77 424,06 CHF. Postanowieniem z dnia 29 marca 2021 r. (sygn. akt: VI Co 305/21) Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie nadał aktowi notarialnemu klauzulę wykonalności co do kwoty 273 488,25 CHF. Pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie poinformował o wszczęciu egzekucji.

Na mocy umowy kredytu denominowanego do waluty CHF pozwany udzielił powódce kredytu w kwocie 363 464,96 CHF. Kwota ta została wypłacona w walucie polskiej. Wypłata nastąpiła po przeliczeniu kursu kupna w oparciu o wewnętrzną tabelę kursów. Ustalenie wartości zadłużenia również nastąpiło według wewnętrznej tabeli kursów według kursu sprzeda dewiz. Powódka wskazała także na to, że umowa zawiera klauzule niedozwolone

Powódka podniosła zarzut nieważności umowy kredytu.

(pozew – k. 3-13v, pismo z 13 grudnia 2021 r. - k. 58)

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. Sąd oddalił wniosek powódki o udzielenie zabezpieczenia.

(postanowienie z 8 kwietnia 2022 r. – k. 86, postanowienie z 4 maja 2023 r. – k. 149)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany przyznał zawarcie z powódką umowy kredytu (...) hipoteczny z dnia 13 kwietnia 2007 r. Zarzucił, że umowa została zawarta w sposób ważny. Powódce zaoferowano kredyt złotówkowy z czego powódka nie skorzystała. Powódka została poinformowana o ryzyku walutowym. Strona pozwana zaprzecza, że kredytobiorczyni nie negocjowała postanowień umowy. Powódka miała również możliwość wyboru rachunku oraz waluty w jakiej będzie dokonywać spłaty kredytu.

(odpowiedź na pozew – k. 160-217)

W dalszym toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

(protokół rozprawy z 27 czerwca 2025 r. – k. 385)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 13 kwietnia 2007 r. K. H. zawarła z (...) Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) (...). Kredyt zawarła w celach mieszkaniowych dla zaspokojenia własnych potrzeb.

(zeznania powódki – k. 384-386)

Powódka złożyła w dniu 2 marca 2007 r. wniosek o udzielenie kredytu w kwocie 866 000 zł z przeznaczeniem na zakup nieruchomości gruntowej z domem wolnostojącym.

W pkt 9 wniosku powódka oświadczyła, że

1) nie skorzystałem/liśmy z przedstawionej mi w pierwszej kolejności przez (...) SA oferty w walucie polskiej i dokonaliśmy wyboru oferty w walucie wymiennej, mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami/pożyczkami zaciąganymi w walucie wymienialnej, polegającej na tym, iż:

a) w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulega zarówno rata spłaty jak i kwota zadłużenia, wyrażone w walucie polskiej,

b) w przypadku wypłaty kredytu/pożyczki w walucie polskiej, kredyt/pożyczka jest spłacany/a po ustalonym przez (...) SA kursie sprzedaży dla dywiz (kursy waluty zamieszczane są w Tabeli kursów (...) SA),

c) w przypadku spłaty kredytu/pożyczki w walucie polskiej , kredyt/pożyczka jest spłacany/a po ustalonym przez (...) SA kursie sprzedaży dla dywiz (kursy waluty zamieszczane są w Tabeli kursów (...) SA)

2) zostałem/liśmy poinformowany/ni, o ryzyku zmiany stóp procentowych polegającym na tym, iż w przypadku wzrostu stawi referencyjnej podwyższeniu ulega oprocentowanie kredytu/pożyczki, które spowoduje wzrost raty spłaty.

3) poniosę/poniesiemy ryzyko ryzyko zmiany kursów kursów walutowych oraz zmiany stóp procentowych.

4) zostałem/liśmy poinformowany/ni, iż w przypadku kredytu/pożyczki udzielanej w walucie wymienialnej w rozliczeniach między klientami, a (...) SA w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez (...) SA kursy walut obcych w złotych (kursy walut zamieszczane są w Tabeli kursów (...) SA).

(wniosek kredytowy – k. 235-238)

Strony zawarły umowę kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny w dniu 13 kwietnia 2007 r.

Pozwany udzielił powódce kredytu na kwotę 363 464,96 CHF (par. 2 ust. 1).

Kredyt został wypłacony powódce w walucie polskiej z zastosowaniem kursu kupna dla dewiz (aktualna tabela kursów) obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego (par. 5 ust. 4).

Pozwany miał pobierać odsetki od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym (par. 6 ust. 1). Od czynności związanych z obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy bank pobierał prowizje i opłaty (par. 8 ust. 1).

Szacowaną wartość kosztów odsetek określono na 220 689,10 CHF (par. 10 ust. 3).

Szacowany koszt kredyt w dniu zawarcia umowy wynosił 545 355,26 zł (par. 10 ust 4).

Koszt kredytu był obliczany na podstawie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Do obliczenia kosztu kredytu stosuje się kurs dla dewiz obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (par. 10 ust. 5).

Kredytobiorcę miały obciążać także koszty sądowe i egzekucyjne wynikające z przepisów (art. 10 ust. 6).

Spłata kredytu miała nastąpić do 1 kwietnia 2037 r. w ratach annuitetowych (par. 12 ust. 4).

Kredytobiorca zobowiązał się do posiadania na rachunku środków w 1 dniu każdego miesiąca kalendarzowego w wysokości umożliwiającej uregulowanie należności z tytułu kredytu. (par. 13 ust. 3). Potrącenie środków z rachunku w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielany jest kredyt, według obowiązującego w (...) SA w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna tabela kursów) (par. 13 ust. 7).

W umowie przyjęto, że niespłacenie przez kredytobiorcę części lub całości raty w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i może zostać przez (...) SA przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz (aktualna tabela kursów) obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w par. 13 ust. 3 (1 dzień każdego miesiąca kalendarzowego) (par. 18 ust. 1).

Za każdy dzień kalendarzowy w okresie utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego z tytułu kredytu (...) SA pobiera odsetki według obowiązującej w tym okresie stopy procentowej dla kredytów przeterminowanych i kredytów postawionych, po upływie okresu wypowiedzenie, w stan natychmiastowej wymagalności nie będących przedmiotem postępowania ugodowego, zwanej dalej „stopą procentową dla kredytów przeterminowanych, ustalona w uchwale Zarządu (...) SA. Stopa procentowa dla kredytów przeterminowanych nie może być wyższa niż czterokrotność kredytu lombardowego NBP (par. 18 ust. 4).

Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska:

1.w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz (aktualna tabela kursów banku)obowiązujących w (...) SA w dniu wpłaty środków,

2. w formie gotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej - według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna tabela kursów banku) obowiązującego w (...) SA w dniu wpłaty środków (par.19).

Pozwany mógł wypowiedzieć umowę kredytu w części dotyczącej warunków spłaty w przypadku:

1.niedokonania spłaty dwóch kolejnych rat w terminach określonych przez (...) SA w wysłanych do kredytobiorcy dwóch kolejnych przypomnieniach,

2.naruszenia przez kredytobiorcę postanowień umowy,

3. wykorzystania kredytu niezgodnie z celem określonym w umowie.

(...) SA powiadomi kredytobiorcę i poręczycieli o wypowiedzeniu listem poleconym lub przez doręczenie do rąk własnych – za wrotnym powtórzeniem odbioru – wyznaczając termin spłaty zadłużenia. Okres wypowiedzenia wynosi 30 dni licząc od dnia doręczenia wypowiedzenia kredytobiorcy. Bank może dochodzić swoich należności w trybie postępowania egzekucyjnego, po upływie terminu, o którym mowa w ust. 3 (po upływie 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia) (par. 23).

Powódka wyraziła zgodę na uznanie za doręczone wypowiedzenia, o którym mowa w par. 23 ust. 2 wysłane przez (...) SA na ostatnio wskazane nazwisko i adres w razie jego zwrotu do (...) SA (par. 25).

Rozwiązanie umowy kredytu oznacza dla kredytobiorcy obowiązek całkowitej spłaty wierzytelności (...) SA z tytułu udzielonego kredytu w terminie 7 dni (par. 26 ust. 2).

Kredytobiorca oświadczył, że został poinformowany o ryzyku zmiany kursu waluty polegającej na wzroście zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu (par. 30 ust. 1).

W całym okresie kredytowania kredytobiorca może dokonać zmiany waluty kredytu (par. 30 ust. 2).

(umowa – k. 17-21v)

Wobec braku spłaty rat kredytu pozwany kierował do powódki wypowiedzenie umowy kredytu. Strony zawarły Aneks nr (...) do umowy, który ustalał warunki spłaty kredytu na okres 12 miesięcy poprzez obniżenie wysokości rat kapitałowo-odsetkowych o 50% od dnia 01.10.2009 r. do dnia 01.09.2010 r. z zachowaniem końcowego terminu spłaty kredytu określonego w umowie. Bank wystawił 30 sierpnia 2012 r. bankowy tytuł egzekucyjny z powodu braku zapłaty należności na warunkach spłaty i w terminie zgodnie z umową kredytu mieszkaniowego.

(wypowiedzenie umowy kredytu z 19 sierpnia 2009 r. – k. 246, Aneks nr (...) do umowy kredytu – k. 247, wypowiedzenie umowy kredytu z 12 lutego 2010 r. – k. 248-249, bankowy tytuł egzekucyjny – k. 252)

Strony zawarły umowę ugody nr 620/2013 z dnia 26 lutego 2013 r., której przedmiotem były warunki spłaty zadłużenia z tytułu kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny (par. 1).

Strony ustaliły stan zadłużenia na dzień 18 lutego 2013 r. na kwotę 363 603,52 CHF, w tym 320 273,33 CHF z tytułu kapitału wymagalnego oraz 43 330,19 CHF z tytułu odsetek naliczanych od dnia 17.02.2013 r. (par. 2 ust. 1).

Powódka uznała zadłużenie co do wysokości i co do zasady (art. 2 ust. 3) i zobowiązała się spłacić je na w następujący sposób: a) w okresie od 20.03.2013 r. do 20.02.2014 r. w ratach miesięcznych po 570 CHF, b) w okresie od 20.03..2014 r. do 20.04.2014 r. w ratach miesięcznych kapitałowo-odsetkowych, annuitetowych wg harmonogramu spłat kredytu.

(umowa ugody – k. 22-23).

Do umowy ugody zostały zawarte Aneks nr (...) z 5 kwietnia 2013 r. oraz Aneks nr (...) z 1 lipca 2014 r.

Na podstawie Aneksu nr (...) strony oświadczyły zgodnie, że zadłużenie z tytułu kredytu na dzień 26.06.2014 r. wynosi 364 127,02 CHF, w tym:

- kapitał wymagalny – 4 765,24 CHF;

- kapitał niewymagalny – 309 507,40 CHF;

- odsetki naliczone do dnia 26.06.2014 (włącznie) – 49 830,26 CHF;

- koszty – 24,12 CHF.

Powódka oświadczyła, że uznaje w całości zadłużenie co do wysokości i co do zasady.

Aneks nr (...) do umowy ugody – k. 23v, Aneks nr (...) do umowy ugody – k. 24)

W Aneksie nr (...) z 6 października 2016 r.:

- strony oświadczyły zgodnie, że zadłużenie z tytułu kredytu na dzień 27.09.2016 r. wynosi 346 319,34 CHF CHF, w tym:

- kapitał wymagalny – 3 188,01 CHF;

- kapitał niewymagalny – 297 372,10 CHF;

- odsetki naliczone do dnia 26.09.2016 (włącznie) – 45 759,23 CHF.

Powódka oświadczyła, że uznaje w całości zadłużenie co do wysokości i co do zasady.

Paragrafowi 4 nadano brzmienie:

1.  Okres obowiązywania umowy ugody: do dnia 20.10.2037 r.

2.  Dłużnik zobowiązuje się do spłaty zadłużenia, o którym mowa w § 2 w związku z § 3 w następujący sposób:

a)  w okresie od dnia 20.10.2016 r. do dnia 20.03.2017 r. zawieszenie spłaty rat kapitałowo-odsetkowych na okres 6-ciu miesięcy.

b)  w okresie od 20.04.2017 r. do dnia 20.10.2037 r. spłata w ratach miesięcznych annuitetowych kapitałowo-odsetkowych w wysokości wynikającej z harmonogramu spłaty stanowiącego integralną część niniejszego aneksu.

Do § 5 dodano dodatkowe prawne zabezpieczenie spłaty kredytu – poddanie się przez dłużnika egzekucji aktem notarialnym w trybie art. 777 § pkt. 5 k.p.c.

(Aneks nr (...) do umowy ugody – k. 24v-26)

Strony prowadziły rozmowy w przedmiocie spłaty zadłużenia, restrukturyzacji zadłużenia, pozwany składał oświadczania o wypowiedzeniu umowy oraz umowy ugody.

(oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody z 14 października 2013 r. – k. 261, oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody – k. 262, wniosek o zawarcie umowy restrukturyzacyjnej – k. 263-265, oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody z 30 maja 2014 – k. 266, wypowiedzenie warunków spłaty kredytu określonych w umowie ugody – k. 267)

6 października 2016 r. powódka złożyła w formie aktu notarialnego oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt. 5 k.p.c. do wysokości 519 500 CHF na rzecz (...) Banku (...) S.A. z siedziba w W., co do obowiązku zapłaty sumy pieniężnej wszelkich należności wynikających z umowy kredytu nr (...) (...) wraz z późniejszymi zmianami.

(oświadczenie o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego – k. 27-29)

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie postanowieniem z 29 marca 2021 r. nadał aktowi notarialnemu z dnia 6 października 2016 r. Rep. A nr (...) klauzulę wykonalności, co do obowiązku zapłaty kwoty 273 488,25 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do maksymalnej kwoty 519 500 CHF. 23 czerwca 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie zawiadomił strony o wszczęciu egzekucji.

Z zawiadomienia o wszczęciu egzekucji wynikło, iż dłużnik ma zapłacić wierzycielowi następujące należności:

- należność główna – 797 532,91 zł;

- odsetki do 23.06.2021 r. – 372 933,94 zł;

(w przypadku zwłoki również dalsze odsetki od dnia 23.06.2021 r. w wysokości 122,36 zł dziennie);

- koszty procesu – 67 zł;

- opłata egzekucyjna – 50 000 zł;

- wydatki gotówkowe – 186,19 zł;

oraz koszty egzekucyjne, które powstaną w toku dalszego postępowania.

(postanowienie z 29 marca 2021 r. – k. 31, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji – k. 32)

***

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody złożone do akt przez strony oraz zeznania powódki. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 k.p.c.). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powódki, które w pełni korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowej umowy. Zrelacjonowała ona przebieg czynności związanych z zawarciem umowy kredytu. Z zeznań wynika, że nie negocjowała kwestionowanych postanowień umowy i umowa nie była dla niej zrozumiała. Zeznania powódki dotyczące w szczególności okoliczności związanych z zawarciem umowy o kredyt, były logiczne i spójne, a w konsekwencji nie budziły wątpliwości. Dlatego Sąd uznał je za wiarygodne w całości.

(zeznania powódki – k. 384-386)

Sąd oddalił na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. wnioski stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, gdyż fakty, których stwierdzeniu miały służyć te wnioski dowodowe, nie były istotne dla wyniku postępowania. Zasadniczy spór pomiędzy stronami koncentrował się na ocenie postanowień umownych stosowanych przez pozwanego, przez pryzmat ich zgodności z przepisami prawa chroniącymi konsumentów, a zakazujących m. in. stosowania klauzul abuzywnych we wzorcach umownych przez przedsiębiorców, czyli art. 385 ¹ -385 ³ k.c. Przeprowadzenie przez biegłego wyliczeń byłoby zbędne wobec stwierdzenia, że umowa kredytu jest nieważna, a rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. oraz zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania. Jednocześnie na rozprawie 26 czerwca 2025 r. strona pozwana cofnęła wniosek o przesłuchanie świadków.

(protokół rozprawy - k. 382)

Nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy także załączone do akt publikacje, ekspertyzy, raporty czy opinie prawne, stanowiące jedynie subiektywną ocenę autorów co do rozumienia czy też stosowania określonych instytucji prawnych. Podobnie nie miały znaczenia uchwały NBP, ponieważ to czy pozwany ustalając i stosując kurs waluty CHF do złotego polskiego inspirował się ustaleniami NBP, nie wpływało na stwierdzenie ewentualnej ważności umowy czy też braku abuzywnego charakteru jej niektórych postanowień.

W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie - w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznań powódki. Czyniąc ustalenia faktyczne Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo było uzasadnione.

Zgodnie z treścią art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności, gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo, gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście.

Proces opozycyjny wszczęty powództwem opartym na art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. prowadzi do odwrócenia ról procesowych sytuując potencjalnego dłużnika w roli czynnej strony postępowania. Postępowanie nie modyfikuje jednak materialnoprawnych reguł rozkładu ciężaru dowodu w zakresie istnienia wierzytelności. Ciężar dowodu co do wykazania istnienia i wysokości wierzytelności spoczywa na wierzycielu nie tylko wtedy, gdy wytacza on powództwo o zasądzenie świadczenia, lecz także gdy broni się w procesie opozycyjnym, w którym badaniu podlega istnienie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym niekorzystającym z prawomocności materialnej. Jeżeli powód, wytaczając powództwo opozycyjne, zaprzecza powstaniu lub wysokości wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym w postaci aktu notarialnego, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności, powinność wykazania faktów uzasadniających powstanie wierzytelności lub jej wysokość obciąża pozwanego (por. wyrok SN z 24.05.2019 r., I CSK 250/18).

Ze względu na rodzaj zwalczanego przez powódkę tytułu wykonawczego, strona powodowa mogła podnosić wszelkie zarzuty materialnoprawne, kwestionujące tytuł wykonawczy tak co do zasady jak i samej wysokości. Środkiem obrony dłużnika przed egzekucją opartą na tytule egzekucyjnym (tj. akt notarialny) jest bowiem wyłącznie powództwo opozycyjne z art. 840 k.p.c. Podstawą tego powództwa jest więc zarówno nieważność, wzruszalność lub bezskuteczność samego tytułu wykonawczego jak i zarzuty, że obowiązek świadczenia, wierzytelność objęte tytułem w ogóle nie powstała, wobec czego roszczenie wskazane w tytule wykonawczym jest bezzasadne.

Strony zawarły umowę ugody co do warunków spłaty, w której wskazały na umowę kredytu oraz na zakres ugody określając jedynie warunki spłaty kredytu. Zastrzegły przy tym, że umowa ugody nie stanowi odnowienia w rozumieniu art. 506 k.c. (§ 14 ust. 1 umowy ugody – k. 23). Umowa ugody powstała zatem obok, a nie w miejsce zobowiązania dawnego (umowy kredytu). Nie zmieniała przy tym klauzul, które podlegały kontroli pod kątem ich abuzywności. W konsekwencji brew ustaleniom przyjętym w uzasadnieniu postanowienia z 4 maja 2023 r. (k. 365-366) powódka od 23 lutego 2013 r. nie przestała być związana postanowieniami umowy kredytu. Zatem nie można przyjąć, że źródłem długu powódki są wyłącznie postanowienia umowy ugody, a nie postanowienia umowy kredytu.

Oświadczenie o wypowiedzeniu warunku spłaty kredytu określonych w umowie ugody z 20 maja 2019 r. może wskazywać na wolę rozwiązania umowy i złożenia oświadczenia o wypowiedzenia umowy, choć w tym oświadczaniu pozwany posługuje się określeniem wypowiedzenia warunków spłaty. Jednak oświadczenie odczytywane jako całość pozwala na wniosek, że po złożeniu tego oświadczania powódka musiała liczyć się z wystawianiem tytułu egzekucyjnego i dochodzeniem kwoty w wysokości wskazanej w tym piśmie.

Przechodząc do oceny zarzutu powódki dotyczącego nieważności umowy należy wskazać, że potwierdzenie tego zarzutu powoduje, że ewentualne wierzytelności banku to roszczenia związane ze zwrotem bezpodstawnego wzbogacenia, świadczenia nienależnego, a nie kwot wynikających z czynności bankowych. Zatem tytuł egzekucyjny nie mógł być podstawą żądania ich zwrotu i w takim razie tytuł wykonawczy w całości należało pozbawić wykonalności.

W ocenie Sądu treść złożonej do akt sprawy umowy kredytu spełnia wszystkie ustawowe wymogi wynikające z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe. Strony określiły w umowie kwotę kredytu, walutę, przeznaczenie kredytu, okres, zasady i terminy spłaty oraz oprocentowanie, jak również opłaty i prowizje. W umowie wskazano kwotę kredytu w walucie CHF. Wprowadzenie do umowy kredytu bankowego postanowień dotyczących waluty kredytu i przeliczania kwoty kredytu według tej waluty mieści się w granicach swobody umów. Postanowienia takie nie stanowią naruszenia a art. 69 ustawy Prawo bankowe.

Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest także czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli nieważna jest część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać z dyspozycji przepisu lub z natury zobowiązania.

Strony zawarły umowę kordytu bankowego denominowanego do waluty franka szwajcarskiego. Klauzule waloryzacyjne stanowiły w ocenie Sądu niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. a ich abuzywność dotyczyła zasad przeliczania świadczeń uiszczanych przez kredytobiorcę na rzecz banku oraz wypłaconej kwoty z zastosowaniem kursu waluty CHF ustalonego przez bank w bankowej tabeli kursów do złotówki.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 tego artykułu nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Stosownie do treści art. 385 ¹ § 3 k.c., nieuzgodnione indywidualnie są natomiast te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie zaś z art. 385 ¹ § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Art. 385 ¹ k.c. stanowi implementację art. 3 dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29 ze zm.), który stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Z tych przepisów wynika, że aby określone postanowienie umowy mogło zostać uznane za niedozwolone, muszą zostać spełnione cztery warunki: 1) umowa musi być zawarta z konsumentem, 2) postanowienie umowy nie zostało uzgodnione indywidulanie, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron o ile jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Odnosząc się do pierwszej przesłanki, tj. pojęcia konsumenta, Sąd uznał,
że zawierając umowę powódka działała jako konsument. Stosowanie do art. 22 ¹ k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Udzielony kredyt został przeznaczony na cele mieszkaniowe. Pozwany bank, na którym w ocenie Sądu spoczywał obowiązek wykazania, że postanowienia umowy dotyczące denominacji kredytu w walucie obcej i odsyłające do sporządzonych przez niego Tabel kursów były przedmiotem indywidualnych uzgodnień, takiej okoliczności nie wykazał. Zatem także druga przesłanka nieważności postanowienia umowy (braku indywidualnych uzgodnień) została spełniona. Umowę zawarto z wykorzystaniem wzorca umownego pozwanego banku, której częścią były klauzule waloryzacyjne. Indywidualnym uzgodnieniem umowy nie jest zapoznanie się z ofertą banku, czy sama akceptacja oferty banku. Także umowa ramowa (k. 241) przedstawiona kredytobiorczyni nie świadczy o negocjacjach w zakresie kursów czy prowizji. Opiera się ona jedynie o standardowe prowizje i opłaty bankowe. Natomiast stanowiący jej załącznik Wykaz transakcji objętych umową ramową (k. 242) to podpisany przez powódkę blankietowy wykaz najprzeróżniejszych możliwych transakcji i regulaminów, także takich, które nie były związane z czynnościami bankowymi zawieranymi przez powódkę z pozwanym (np. transakcje FX swap, europejskie opcje walutowe). Zawarte w umowie klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenia stron, ponieważ dotyczą sposobu ustalenia wysokości wypłaconej kwoty, czyli wysokości świadczenia banku, określają wysokość zobowiązania kredytobiorcy w trakcie wykonywania umowy kredytu.

W ocenie Sądu postanowienia umowy kredytu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ponieważ zawierają odniesienie do kursu CHF z bankowej tabeli kursów, a o sposobie ich ustalania kredytobiorca nie był informowany, nie określała go umowa ani regulamin do niej (por. wyrok SO w Warszawie z 9 stycznia 2024 r., XXV C 485/23 i powołane tam orzecznictwo, wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, K. i R., pkt 75). Powódka wobec tego nie miała szans oszacować wysokości swojego zobowiązania.

Należało także ocenić, czy zawarte w umowie kredytowej klauzule przeliczeniowe kształtują prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania niezgodne z zasadą równorzędności stron kontraktujących. Rażącym naruszeniem interesów konsumenta jest nieusprawiedliwiona dysproporcja praw czy obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym. Wspólną cechą wyżej wskazanych przesłanek jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków czy ryzyka między stronami, prowadzące do zachwiania równowagi kontaktowej ( wyrok SN z 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04). Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania zmierzające do niedoinformowania, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Przy czym oceny i postanowień umowy dokonuje się z uwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zawarcia umowy. Pozwany nie wyjaśniał powódce w jaki sposób oblicza kurs i wskazuje ten kurs w stosowanych przez siebie tabelach kursów. Informacja o możliwości zmiany kursu walut były ograniczone. Dołączone do akt dokumenty nie wskazują na zakres pouczeń i udzielonych informacji. Pozwany nie informował również powódki czy środki na akcję kredytową były jego środkami, czy pożyczał te środki i na jakich zasadach. W tej sytuacji, gdyby przyjąć, że pozwany środki na wypłatę kredytu powódce pozyskiwał ze środków pożyczonych, istotne byłoby ustalenie i wykazanie czy i na jakich zasadach pozwany pozyskiwał środki i czy całe ryzyko takiej akcji kredytowej przerzucał na swoich klientów, czy w ryzyku takim również partycypował. Bank, jak każdy przedsiębiorca, może układać sposób prowadzenia swojej dzielności w sposób przez siebie określony, jednak nie może spodziewać się, że koszty i ryzyko tak prowadzonej działalności zostaną przerzucone na jego klientów, którzy dodatkowo nie mają wiedzy i świadomości na jakich zasadach pozwany pozyskuje środki w celu ich pożyczenia, czy udzielania kredytu.

Samo zamieszczenie w umowie kredytowej klauzul przeliczeniowych nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, czy rażąco naruszało interesy konsumentów. Jednak sposób ustalania kursu waluty w sposób niepoddający się kontroli i niesprawdzalny jest naruszeniem interesów konsumenta. W tym kontekście należało odnieść się do postanowień umowy, które odwoływały się do tabel kursów walut. Definicja tabeli kursów wynika z § 1 pkt 7 umowy (k. 17) przez wskazanie, że to tabela kursów (...) SA obowiązująca w chwili wykonani przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych dostępna w (...) SA i na stronie internetowej. Definicja ta nie jest jednoznaczna ani przejrzysta. Nie reguluje sposobu ustalania kursów walut, nie wskazuje na rodzaj i zakres zmian kursu walut na rynku, które będą brane pod uwagę przy obliczaniu kursu. Nie wskazuje, czy podstawą takich ustaleń są kursy międzybankowe, średnie (jaka średnia ma być przyjmowana – arytmetyczna, mediana lub inna, z ilu operacji). Nieprecyzyjne postanowienia dające pole do dowodnego ustalenia kursu, według którego będzie rozliczna umowa naruszają dobre obyczaje i interes majątkowy kredytobiorcy.

Z uwagi na to Sąd przyjął jako niedozwolone postanowienia umowy kredytu – klauzule przeliczeniowe odnoszące się do kursu waluty wynikającej z bankowej tabeli kursów walut przy określeniu zobowiązania kredytobiorcy. Stanowią one klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. W konsekwencji należało pominąć te klauzule – niewiążące konsumenta z mocy prawa – przy ustaleniu treści stosunku prawnego wiążącego strony i przyjąć, że umowa nie przewiduje mechanizmów denominacji. Jednocześnie z umowy nie wynika sposób, ani odwołanie do denominacji w inny, mierzalny i sprawdzalny sposób. Nie ma także przepisu, który mógłby być zastosowany przy przeliczeniu kwoty z umowy na złotówki. W konsekwencji umowę uznać należy za nieważną w oparciu o art. 58 k.c. w następstwie stwierdzenia abuzywności klauzul przeliczeniowych i braku możliwości uzupełnienia niedozwolonych klauzul umownych przepisami dyspozytywnymi, taka umowa staje się sprzeczna z naturą stosunku prawnego umowy kredytu i art. 69 ust 1 i 2 prawa bankowego.

W tej sytuacji tytuł wykonawczy należało pozbawić wykonalności w całości. Powódka skutecznie zakwestionowała istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu (art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.). Ocena ta jest niezależna od tego, czy powódka spłaciła na rzecz pozwanego nominalną kwotę kapitału otrzymanego na podstawie umowy kredytu. Wynika to z tego, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy, obowiązek zwrotu kwoty kapitału wynika nie z umowy kredytu, czy związanej z nią umowy ugody, ale zasad ogólnych Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 i 108 k.p.c., obciążając całością kosztów pozwanego.

Na wysokość zasądzonych kosztów złożyły się:

- uiszczona opłata od pozwu w wysokości 1 000 zł;

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł;

- ustalone na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 10 800 zł;

- opłata za wniosek o uzasadnienie postanowienia z dnia 8 kwietnia 2022 r. w kwocie 100 zł;

- ustalone na podstawie § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 2 700 zł.

sędzia Rafał Wagner