Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Stańczuk

po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa T. R.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Zdrowia

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  odstępuje od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego.

sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

Sygn. akt I C 899/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 23 lipca 2024 r., skierowanym do Sądu Okręgowego w Sosnowcu, powód T. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Zdrowia na jego rzecz kwoty 107.100 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty, jako części roszczenia odszkodowawczego przysługującego powodowi względem pozwanego, tytułem utraconych przez powoda korzyści w okresie od kwietnia do września 2016 r. Powód domagał się także zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w 2016 r. wziął udział w konkursie na stanowisko (...) Instytutu (...) w S. i wygrał przedmiotowy konkurs. Minister Zdrowia odmówił jednak powołania powoda na to stanowisko, wskazując, że przeprowadzenie konkursu odbyło się z naruszeniem prawa, polegającym na naruszeniu przez Radę Naukową Instytutu terminu do zarządzenia konkursu na stanowisko (...), przywołując art. 25 ust. 1 ustawy o instytutach badawczych. Zdaniem powoda, termin nie został przekroczony, bowiem oświadczenie o odwołaniu dotychczasowego (...) – dr. hab. L. W. dotarło do adresata dopiero 15 lutego 2016 r. i od tego dnia liczyć winien się 30-dniowy termin do zarządzenia konkursu. Tym samym niezasadne było przyjęcie, że podjęcie przez Radę Naukową Instytutu uchwały o zarządzeniu konkursu w dniu 8 marca 2016 r. nastąpiło z naruszeniem przepisów. Ponadto, w ocenie powoda, termin 30 dni wyznaczony w ustawie o instytutach badawczych na zarządzenie konkursu ma jedynie charakter instrukcyjny, a jego przekroczenie nie może skutkować wadliwością konkursu. Odmowa powołania wyznaczonego w trybie konkursowym kandydata na stanowisko (...) Instytutu jest w ocenie powoda sprzeczna z celem tej regulacji, którym jest zdyscyplinowanie organu do jak najszybszego działania w celu wyłonienia nowego (...). Działanie Ministra natomiast znacznie wydłużyło czas powołania (...). Powód zauważył dalej, że ustawa o instytutach w art. 24 ust. 4 określała przesłanki odmowy powołania przedstawionego przez komisję konkursową kandydata na stanowisko (...) instytutu badawczego - do odmowy takiej może dojść jedynie w przypadku przeprowadzenia konkursu z naruszeniem prawa lub gdy kandydat nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 tej ustawy. Minister nadzorujący nie ma więc swobody w podjęciu decyzji o powołaniu na to stanowisko.

W ocenie powoda działanie Ministra Zdrowia, który - opierając się na nieprawdziwym założeniu, że w trakcie przeprowadzenia konkursu na (...) Instytutu doszło do naruszenia prawa, co z kolei skutkowało odmową powołania powoda na to stanowisko, należy ocenić jako naruszające przepisy ustawy o instytutach badawczych. Naruszenie to stanowiło tym samym niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, wiązało się nie tylko z naruszeniem podstawowych zasad państwa prawa, ale również wpłynęło negatywnie na poziom zaufania obywateli do państwa. Minister Zdrowia, wydając decyzję odmowną, działał poza zakresem swoich uprawnień. Powód upatrywał podstawy swoich żądań w art. 417 § 1 k.c. Wskazał, że szkodę stanowiło utracone przez niego wynagrodzenie za pełnienie funkcji (...) Instytutu, które to winien on otrzymywać przez okres 4 lat (całą kadencję). Powód zaznaczył ograniczył żądanie pozwu do dochodzenia odszkodowania stanowiącego równowartość utraconego wynagrodzenia za okres od kwietnia do września 2016 r.

(pozew – k. 3-7v)

Postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Sosnowcu stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie jako miejscowo i rzeczowo właściwemu.

(postanowienie z 31.07.2024 r. – k. 40)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zakwestionował roszczenie tak co do zasady, jak i co do wysokości. Pozwany wskazał, że informacje o odwołaniu dotychczasowego (...) Instytutu dr. L. W. i o powołaniu K. K. (1) do pełnienia funkcji kierownika Instytutu zostały skierowane do wiadomości Rady Naukowej Instytutu w dniu 26 stycznia 2016 r. Rada Naukowa Instytutu, mając tę informację, konkurs na stanowisko (...) ogłosiła dopiero 8 marca 2016 r., tj. po upływie 42 dni od dnia odwołania dotychczasowego (...), przekraczając termin wskazany w art. 25 ustawy o instytutach badawczych. Pozwany wskazał ponadto, że skład komisji konkursowej nie został określony w sposób właściwy. W uchwale nr (...) Rady Naukowego (...) w skład komisji konkursowej imiennie wskazani zostali jedynie przedstawiciele Rady Naukowej Instytutu. O wyznaczenie przedstawiciela Ministerstwa Zdrowia do komisji konkursowej Rada Naukowa Instytutu wystąpiła dopiero pismem z 10 marca 2016 r., a więc po powołaniu komisji konkursowej.

Niezależnie od powyższego, pozwany wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że czynności Ministra Zdrowia w kontekście konkursu na (...) instytutu badawczego mieszczą się w zakresie wykonywania władzy publicznej. Przeprowadzenie takiego konkursu uznać należy za czynności odnoszące się do sfery prawa pracy. Brak jest w tym wypadku podstaw do kreowania odpowiedzialności z art. 417 k.c.

Co więcej, powód nie wykazał szkody i jej wysokości, brak jest podstaw do uznania, że powód objąłby funkcję (...) od kwietnia 2016 r. w sytuacji, gdy uchwała o zarekomendowaniu powoda na to stanowisko została doręczona Ministerstwu Zdrowia 12 lipca 2016 r. Nie ma podstaw do przyjęcia, że powód objąłby tę funkcję przed 19 lipca 2016 r. Powód nie przedstawił również żadnych wyliczeń, które doprowadziłyby do stwierdzenia, że utracił on w okresie od kwietnia do września 2016 r. korzyści w wysokości 107.000 zł.

Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda, wskazując że brak jest podstaw do zastosowania art. 442 ¹ § 2 k.c.

(odpowiedź na pozew – k. 49-52v)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Minister Zdrowia pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. ((...)) odwołał z dniem 26 stycznia 2016 r. dr. hab. L. W. z pełnienia funkcji (...) Instytutu (...) w S. (dalej także jako: (...)). Jednocześnie Minister wyznaczył do pełnienia funkcji Kierownika (...) mgr. K. K. (1). Pismo zostało doręczone L. W. w dniu 15 lutego 2016 r.

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, nadto pismo z 25.01.2016 r. o odwołaniu (...) (...) k. 54, pismo z 25.01.2016 r. o wyznaczeniu pełniącego funkcję kierownika – k. 55, potwierdzenie odbioru - k. 75-75v)

W dniu 8 marca 2016 r. Rada Naukowa Instytutu (...) w S. podjęła uchwałę nr (...) r. w sprawie zarządzenia konkursu na stanowisko (...) Instytutu. Tego samego dnia Rada podjęła uchwałę nr (...) w sprawie powołania komisji konkursowej do przeprowadzenia konkursu na to stanowisko. Zgodnie z § 1 tej uchwały w skład komisji konkursowej wchodzili:

1.  przedstawiciel Ministra Zdrowia;

2.  przedstawiciel Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego;

3.  przedstawiciel Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych;

4.  Przedstawiciel Instytutu – mgr K. K. (1) – kierownik (...),

5.  Przedstawiciel Instytutu – lek. med. T. K. –(...) w (...).

O podjęciu uchwał poinformowano Ministra Zdrowia pismem z dnia 10 marca 2016 r., wnosząc o wyznaczenie przedstawiciela do komisji konkursowej.

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, nadto uchwała nr (...) – k. 57, uchwała nr (...) – k. 57, pismo z 10 marca 2016 r. – k. 56)

W dniu 14 czerwca 2016 r. komisja konkursowa dokonała oceny wiedzy i predyspozycji kandydatów na stanowisko (...) (...). Do tego etapu konkursu (rozmów kwalifikacyjnych) zakwalifikowało się 4 kandydatów. W wyniku tajnego głosowania członkowie komisji konkursowej podjęli uchwałę nr (...) (liczbą głosów 4 „za” i 1 „przeciwko”) o rekomendowaniu Ministrowi Zdrowia kandydatury pana dr. T. R. na stanowisko (...) Instytutu (...) w S.. Informację o pozytywnej opinii kandydata i podjętej uchwale pismem z 4 lipca 2016 r. przedstawiono Ministrowi Zdrowia.

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, nadto sprawozdanie komisji konkursowej – k. 62v-63v, uchwała nr (...) r. – k. 64, pismo z 04.07.2016 r. – k. 61)

W dniu 23 czerwca 2016 r. jeden z kandydatów - prof. dr hab. n. med. D. S. złożył do Ministra Zdrowia protest dotyczący przeprowadzonego konkursu, wnosząc o jego unieważnienie. W piśmie wskazano, że będący członkiem komisji konkursowej K. K. (1) zataił bliskie relacje, jakie wiążą go z panią Z. R. (matką T. R.). Zdaniem autora protestu T. R., nie posiadał kwalifikacji ani doświadczenia w prowadzeniu działalności instytutów badawczych, a sam przebieg konkursu został zmanipulowany – autor nie otrzymał zawiadomienia o terminie drugiego etapu konkursu, dowiedział się o nim przypadkiem. Minister Zdrowia wezwał K. K. (2) do przedłożenia dokumentów potwierdzających przekazanie wszystkim kandydatom dopuszczonym do drugiego etapu konkursu informacji o terminie drugiego etapu postępowania konkursowego oraz wezwał do ustosunkowania się do zarzutów zawartych w proteście, a odnoszących się do braku bezstronności i obiektywizmu K. K. (1) jak członka komisji konkursowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, K. K. (1) wskazał, że potwierdzenia doręczeń zawiadomień kandydatom o terminie drugiego etapu konkursu znajdują się w posiadaniu przewodniczącej komisji konkursowej – J. M.. Zanegował ponadto wszelkie informacje dotyczące zarzutu braku bezstronności i manipulowania przebiegiem i wynikami konkursu.

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, protest z 23.06.2016 r., kopia – k. 65-65v, pismo Ministra Zdrowia z 14.07.2016 r., kopia – k. 66-67, odpowiedź z 68-69v)

Pismem z dnia 9 sierpnia 2016 r. Minister Zdrowia odmówił powołania na stanowisko (...) Instytutu kandydata wybranego przez komisję konkursową w osobie T. R.. W uzasadnieniu stanowiska wskazał, że w związku z odwołaniem z dniem 26 stycznia 2016 r. pana dr. hab. L. W. z pełnienia funkcji (...) Instytutu, Rada Naukowa Instytutu, choć zobowiązana była zarządzić konkurs na stanowisko (...) Instytutu w terminie 30 dni od dnia, w którym zaistniała konieczność powołania (...), zarządziła przeprowadzenie konkursu uchwałą z 8 marca 2016 r., a więc po upływie 42 dni. Ponadto, Minister wskazał, że skład komisji konkursowej został określony w sposób niewłaściwy, bowiem o wyznaczenie przez Ministra Zdrowia przedstawiciela do komisji konkursowej Rada Naukowa zwróciła się już po powołaniu komisji konkursowej (pismem z 10.03.2016 r.).

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, nadto pismo z 09.08.2016 r. – k. 22-23)

Pismem z dnia 12 października 2016 r. T. R. wezwał Skarb Państwa – Ministra Zdrowia do zapłaty 960.000 zł tytułem odszkodowania za szkodę powstałą w związku z niezgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej przez Ministra Zdrowia. Niezgodne z prawem działanie polegało, w ocenie T. R., na niepowołaniu go na stanowisko (...) Instytutu (...) w S. pomimo pozytywnej rekomendacji komisji konkursowej i braku podstaw do odmowy powołania go na to stanowisko.

(okoliczności bezsporne bądź niezaprzeczone, nadto wezwanie z 12.10.2025 r. –
k. 25-26v)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgormadzonych dowodów z dokumentów, przy czym podkreślenia wymaga, że ich treść korespondowała z twierdzeniami stron. W zasadniczej części okoliczności faktyczne nie były między stronami sporne.

Sąd pominął dowód z zeznań świadka K. K. (1), uznając że fakty przywołane w tezie dowodowej były w większości bezsporne lub wykazane zostały w inny sposób. W części, w jakiej świadek miałby zeznawać na okoliczność prawidłowości przeprowadzenia konkursu, dowód pominięto, gdyż jest to sfera oceny prawnej.

Wobec zwrotu pisma z 28 lutego 2025 r. (z uwagi na to, że zostało ono złożone po upływie zakreślonego w wezwaniu terminu), teza dowodowa w odniesieniu do dowodu z przesłuchania stron nie została określona, co samo w sobie przesądzało o konieczności pominięcia tego dowodu.

Sąd oddalił wniosek powoda o załączenie akt sprawy o sygn. (...) prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową (...), jako dowód zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania, a przy tym zgłoszony na okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy – podstawa umorzenia postępowania karnego nie miała znaczenia dla zakwalifikowania kwestionowanego przez powoda działania jako stanowiącego przestępstwo.

Sąd oddalił także wniosek powoda o zobowiązanie pozwanego do przedstawienia zestawienia wynagrodzeń wypłacanych osobom pełniącym w przeszłości funkcję (...) (...). Wniosek ten Sąd uznał za spóźniony i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania. Nadto, przepis art. 248 § 1 k.p.c. nie może stanowić podstawy do zobowiązania strony postępowania bądź podmiotu trzeciego do wytworzenia dokumentu na potrzeby postępowania – a do tego w istocie zmierzał wniosek powoda.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Powód domagał się w niniejszym postępowaniu zasądzenia od pozwanego odszkodowania za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej – Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Zdrowia, a to w związku z odmową powołania powoda na stanowisko (...) Instytutu (...) w S., pomimo zarekomendowania jego osoby na to stanowisko uchwałą komisji konkursowej.

Sąd przychylił się do stanowiska powoda co do tego, że zgłoszone przez niego roszczenie znajdowało swoją podstawę prawną w art. 417 k.c., zgodnie z którym: Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Mając na uwadze zakreśloną przez powoda podstawę faktyczną, należało oceniać zasadność roszczenia z punktu widzenia normy prawnej zawartej w tym przepisie.

Artykuł 417 k.c. stanowi realizację na płaszczyźnie ustawowej wyrażonej w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP zasady odpowiedzialności państwa i jednostek samorządu terytorialnego za szkody wyrządzone niezgodnymi z prawem działaniami i zaniechaniami o charakterze władczym (w sferze imperium). Treść komentowanego przepisu opiera się na założeniu, że podmiot sprawujący władzę, a nie obywatel, powinien ponosić ekonomiczne konsekwencje niewłaściwego wykonania tej władzy (P. Sobolewski [w:] W. Borysiak {red.}, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024, art. 417).

W ocenie Sądu, pozwany niezasadnie negował, że odmowa powołania na stanowisko (...) instytutu badawczego jest czynnością nie mieszczącą się w sferze imperium i podlegającą badaniu przez pryzmat przepisów prawa pracy. Okoliczność, że na skutek powołania dochodzi do nawiązania stosunku pracy, nie oznacza, że sam akt powołania i jego odmowa nie mogą stanowić wyrazu władczego działania władzy publicznej.

Dalej należało zauważyć, że art. 417 k.c. wyraża ogólną formułę deliktu władzy publicznej, natomiast dalsze przepisy kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za bezprawne działania lub zaniechania w sferze imperium mają charakter legi speciali, określając szczególne, odmienne od art. 417 k.c., przesłanki odpowiedzialności za bezprawne wydanie albo niewydanie aktu normatywnego (bezprawie legislacyjne), orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej (art. 417 ¹ k.c.).

Zdaniem Sądu nie znajdowałoby uzasadnienia sięganie w okolicznościach tej sprawy do normy art. 417 ^{( 1)} § 2 k.c. z uwagi na charakter zdarzenia, w którym powód upatrywał źródła szkody. Odmowa powołania powoda na stanowisko (...) (...) nie stanowiła bowiem decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca nie przewidział również jakiegokolwiek szczególnego trybu odwoławczego od takiej odmowy, w tym w przepisach ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (tj. według stanu z daty rozpatrywanych zdarzeń - z dnia 3 lipca 2015 r. Dz.U. z 2015 r. poz. 1095; dalej: „ustawa o instytutach badawczych”). W orzecznictwie sądów administracyjnych skargi na tego rodzaju pisma, co rozpatrywane w tej sprawie – czyli zawierające oświadczenie o odmowie powołania na stanowisko (...) instytutu badawczego - odrzucane są jako niedopuszczalne właśnie z uwagi na to, że nie mamy tu do czynienia z decyzją administracyjną i nie ma też specjalnego trybu odwoławczego przewidzianego dla takich pism (tak np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2017 r., IV SA/Wa 3316/16, Legalis). W świetle powyższego powód, dla skutecznego dochodzenia naprawienia szkody, nie był zobowiązany uzyskać uprzednio prejudykat, którego ustawodawca wymaga w art. 417 ^{( 1)} § 2 k.c.

Kolejno Sąd zważyl, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c. oparta jest na zasadzie niezgodności z prawem, co oznacza, że poszkodowany nie musi wykazywać, iż działanie lub zaniechanie, które stanowiło przyczynę szkody, było zawinione; wystarczające jest, by było ono niezgodne z obowiązującym przepisem prawa (P. Sobolewski [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024, art. 417).

Powód był zobowiązany zatem wykazać jedynie trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, to jest: 1) bezprawne działanie bądź zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, 2) szkodę) oraz 3) związek przyczynowy pomiędzy tymi dwoma.

W pierwszej kolejności odnieść należało się dodo przesłanki bezprawności, która to w ocenie Sądu została przez powoda wykazana. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o instytutach badawczych w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzania konkursu na stanowisko (...) (...): Minister nadzorujący powołuje (...) na okres 4 lat, po zasięgnięciu opinii rady naukowej. Kandydata na dyrektora przedstawia ministrowi nadzorującemu komisja konkursowa w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 25 ust. 6. Z kolei art. 24 ust. 4 tej ustawy stanowił: Minister nadzorujący odmawia powołania na (...) kandydata wskazanego przez komisję konkursową, jeżeli konkurs został przeprowadzony z naruszeniem prawa lub kandydat nie spełnia kryteriów określonych w ust. 6. Odmowa powołania wymaga uzasadnienia. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 6: Dyrektorem może być osoba, która:

1) posiada co najmniej stopień naukowy doktora;

2) korzysta z pełni praw publicznych;

3) posiada co najmniej 3-letnie doświadczenie w zarządzaniu zespołami pracowniczymi;

4) posiada znajomość języka angielskiego, niemieckiego lub francuskiego w stopniu umożliwiającym swobodne komunikowanie się w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych;

5) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Do procedury konkursowej odnosi się art. 25 ustawy o instytutach badawczych:

1. Rada naukowa co najmniej na 3 miesiące przed upływem okresu, o którym mowa w art. 24 ust. 2, lub w terminie 30 dni od dnia, w którym zaistniała konieczność powołania (...), zarządza konkurs.

2. Konkurs przeprowadza komisja konkursowa powołana przez radę naukową. W skład komisji konkursowej wchodzą dwie osoby wskazane przez radę naukową, zatrudnione w instytucie, jedna osoba wskazana przez Komitet oraz jeden przedstawiciel ministra właściwego do spraw nauki i jeden przedstawiciel ministra nadzorującego.

3. Ogłoszenie o konkursie instytut publikuje co najmniej w jednym dzienniku o zasięgu ogólnopolskim oraz na stronie internetowej instytutu.

4. Komisja konkursowa:

1) sprawdza spełnienie wymagań konkursowych przez kandydatów;

2) udostępnia kandydatom spełniającym wymagania konkursowe informacje o instytucie, w zakresie umożliwiającym równe szanse w konkursie wszystkim kandydatom, z wyłączeniem informacji prawnie chronionych;

3) podejmuje uchwałę o przedstawieniu ministrowi nadzorującemu kandydata na (...).

5. Od uchwały komisji konkursowej, o której mowa w ust. 4 pkt 3, kandydatowi przysługuje odwołanie do ministra nadzorującego w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania.

6. Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb przeprowadzania konkursu oraz sposób udostępniania kandydatom informacji o konkursie i wynikach konkursu, mając na uwadze przejrzystość i rzetelność procedury konkursowej.

Na podstawie art. 25 ust. 6 Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał rozporządzenie z dnia 28 października 2010 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania konkursu na stanowisko (...) instytutu badawczego (Dz. U. Nr 215, poz. 1412).

Sąd podzielił zapatrywanie powoda co do tego, że podstawa odmowy powołania powoda na stanowisko (...) Instytutu wskazana w piśmie z dnia 9 sierpnia 2016 r. była nieuzasadniona. Po pierwsze, na aprobatę zasługiwała argumentacja powoda odnosząca się do daty odwołania poprzedniego (...) Instytutu. Nie budziło wątpliwości Sądu, że dopiero doręczenie Dyrektorowi oświadczenia Ministra o odwołaniu mogło wywołać taki skutek, nie zaś samo sporządzenie pisma w tym przedmiocie przez Ministra. Z ustaleń Sądu wynikało, że pismo Ministra Zdrowia z dnia 26 stycznia 2016 r. o odwołaniu L. W. doręczono temu ostatniemu w dniu 15 lutego 2016 r. Dopiero wówczas, zdaniem Sądu, powstał wakat na stanowisku (...) (...), co oznacza, że podjęcie przez Radę Instytutu w dniu 8 marca 2016 r. uchwały o zarządzeniu konkursu nastąpiło przed upływem terminu 30 dni przewidzianego w art. 25 ust. 1 ustawy o instytutach badawczych.

Niezależnie od tego, nawet gdyby ów termin został przekroczony, tak jak ocenił to Minister Zdrowia, i tak nie mogłoby to stanowić podstawy odmowy powołania powoda na stanowisko. Trudno przyjąć, aby w sytuacji przekroczenia terminu wskazanego w art. 25 ust. 1 ustawy o instytutach badawczych żaden konkurs nie mógł zostać prawidłowo przeprowadzony, a każda kandydatura rekomendowana przez radę instytutu miałaby być przez Ministra odrzucana, i w efekcie każdy konkurs miałby kończyć się odmową powołania (...). Zdaniem Sądu, rację miał powód argumentując, że intencją ustawodawcy było wprowadzenie tu terminu instrukcyjnego, którego rolą miało być zmobilizowanie rady instytutu do podejmowania sprawnie działań zmierzających do wyłonienia kandydata na (...), jednak bez negatywnych skutków w przypadku przekroczenia tego terminu.

Drugi argument przywołany w piśmie Ministra Zdrowia z dnia 9 sierpnia 2016 r., dotyczący składu komisji konkursowej, także nie mógł, zdaniem Sądu, stanowić podstawy odmowy powołania powoda na stanowisko (...) (...). W istocie w tym zakresie ocena wyrażona w piśmie Ministra nie jest jasna, w szczególności nie powołano się na żaden przepis, który miałby zostać naruszony przez działania komisji konkursowej. Na podstawie materiału dowodowego przedstawionego przez strony Sąd nie dopatrzył się uchybień w zakresie powołania składu komisji konkursowej. Podkreślić należy, że nie ma regulacji wprowadzającej obowiązek wskazania już w uchwale w sprawie zarządzenia konkursu na stanowisko (...) instytutu badawczego wszystkich członków komisji konkursowej z imienia i nazwiska.

Podsumowując tę część rozważań, należało stwierdzić, że obie przyczyny odmowy powołania powoda a stanowisko (...) (...) przywołane w piśmie Ministra Zdrowia z 9 sierpnia 2016 r. w rzeczywistości nie zachodziły.

Nie jest zaś tak, że decyzja (w znaczeniu potocznym) Ministra o powołaniu bądź niepowołaniu na stanowisko (...) instytutu osoby wskazanej przez komisję konkursową jest decyzją uznaniową. Przepisy ustawy o instytutach badawczych wskazują ściśle, kiedy Minister może odmówić powołania osoby na stanowisko (...) instytutu. W przywołanym już wcześniej art. 24 ust. 4 tej ustawy wskazano, że Minister nadzorujący odmawia powołania na (...) kandydata wskazanego przez komisję konkursową, jeżeli konkurs został przeprowadzony z naruszeniem prawa lub kandydat nie spełnia kryteriów określonych w ust. 6. Zatem odmowa w innych wypadkach, w braku ku temu podstaw, tak jak to miało miejsce w okolicznościach tej sprawy, stanowi o naruszeniu przez Ministra przepisów ustawy o instytutach badawczych. W efekcie, powód miał rację, wskazując, że doszło do niezgodnego z prawem działania władzy publicznej w rozumieniu art. 417 § 1 k.c.

W ocenie Sądu, powód nie zdołał natomiast wykazać szkody wynikającej z bezprawnego działania Ministra Zdrowia ani jej wysokości, co uniemożliwiało uwzględnienie jego roszczenia.

Przypomnieć wypada, że w prawie polskim kompensacie podlega szkoda majątkowa rozumiana jako różnica między stanem majątkowym poszkodowanego istniejącym a stanem hipotetycznym, jaki istniałby, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło (art. 361 § 2 k.c.). W okolicznościach tej sprawy powód musiałby wykazać nie tylko, jakie wynagrodzenie otrzymałby jako Dyrektor (...) we wskazanym w podstawie faktycznej powództwa okresie, ale także, jakie dochody faktycznie w tym czasie uzyskiwał z innych tytułów. Dopiero różnica między tymi wartościami wyznaczałaby wysokość szkody powoda. Nie jest przecież tak, że w okresie od kwietnia do września 2016 r. powód nie pracował i nie osiągał żadnych dochodów (na rozprawie 12 września 2025 r. powód wprost oświadczył, że pracował wówczas na uczelni i w instytucji komercyjnej – k. 92). Zatem różnica w wysokości dochodów powoda z tego okresu nie może być równa wysokości wynagrodzenia (...) (...), jak wyliczył to powód.

Nie znajduje przy tym podstaw założenie przyjęte przez powoda, że w razie powołania go na stanowisko (...) (...), rozpocząłby pobieranie wynagrodzenia z tego tytułu już w kwietniu 2016 r. Należy zauważyć, że dopiero w dniu 30 czerwca 2016 r. odbyło się posiedzenie Rady Naukowej (...), na którym pozytywnie zaopiniowano kandydaturę powoda na stanowisko (...) Instytutu. Pismo w tej sprawie skierowano do Ministra Zdrowia w dniu 4 lipca 2016 r., a odebrane zostało ono w dniu 8 lipca 2016 r. Z kolei pismo komisji konkursowej zawierające rekomendację osoby powoda na stanowisko (...) (...) zostało sporządzone 11 lipca 2016 r., a dotarło do Ministra Zdrowia 12 lipca 2016 r. (k. 61-62). Co najmniej do 12 lipca 2016 r. powód nie uzyskiwałby zatem wynagrodzenia jako Dyrektor (...), nawet gdyby Minister Zdrowia powołał go na to stanowisko, zgodnie z rekomendacja komisji konkursowej.

Nadto, zdaniem Sądu, powód nie zdołał wykazać, w jakiej wysokości wynagrodzenie osiągałby w razie powołania go przez Ministra Zdrowia na stanowisko (...) Instytutu. Po pierwsze, z art. 24 ust. 3 ustawy o instytutach badawczych wynika, że wysokość wynagrodzenia (...) instytutu jest określana przez nadzorującego Ministra. Ponieważ w okolicznościach tej sprawy Minister Zdrowia odmówił powołania powoda na stanowisko (...) (...), nie doszło do określenia jego wynagrodzenia. Domniemanie faktyczne co do tego, że najpewniej powód zarabiałby na tym stanowisku co najmniej tyle, co jego poprzednik, o tyle nie mogło doprowadzić do poczynienia ustaleń w ww. zakresie, że powód nie wykazał wysokości zarobków poprzedniej osoby zajmującej stanowisko (...) (...). Pierwszy wniosek dowodowy, mający na celu wykazanie tej okoliczności, został złożony dopiero na rozprawie 12 września 2025 r. i był to wniosek nie tylko spóźniony, ale przy tym niedopuszczalny w świetle art. 248 § 1 k.p.c.

Wobec niewykazania szkody, powództwo podlegało oddaleniu.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, zasadny okazał się podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia. Roszczenie oparte na art. 417 k.c. podlega przedawnieniu na zasadach określonych w art. 442 ¹ k.c. Zasadniczy termin przedawnienia, zgodnie z § 1 tego artykułu, wynosi 3 lata i jest liczony od dnia powzięcia wiadomości przez poszkodowanego o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, ewentualnie możliwości powzięcia takiej wiadomości przy zachowaniu należytej staranności.

Brak było w okolicznościach tej sprawy podstaw do przyjęcia przedłużonego 20-letniego terminu przedawnienia, wynikającego z art. 442 ¹ § 2 k.c., który to przepis odnosi się do szkody wynikłej ze zbrodni lub występku. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym ustalenie na potrzeby określenia długości terminu przedawnienia, czy czyn niedozwolony stanowi przestępstwo, należy do sądu orzekającego w sprawie o naprawienie szkody, i nie stoi temu na przeszkodzie okoliczność, że nie doszło do wydania wyroku skazującego w postępowaniu karnym. Sąd cywilny w takiej sytuacji ma kompetencję do samodzielnego stwierdzenia, czy czyn niedozwolony, stanowiący źródło szkody, jest przestępstwem (vide np. wyroki Sądu Najwyższego: z 20 lutego 2020 r., IV CSK 538/18; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 441/14; z 10 czerwca 2016 r., IV CSK 647/15; z 10 sierpnia 2017 r., II CSK 837/16; Legalis).

Ciężar jednak wykazania okoliczności faktycznych oraz przedstawienia dowodów pozwalających na zrekonstruowanie strony podmiotowej i przedmiotowej zbrodni lub występku, z którym powód wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą, spoczywa - zgodnie z ogólnymi regułami - na poszkodowanym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2023 r. I PSK 163/22, Lex 3592429). Jakkolwiek zatem nie ma przeszkód, aby sąd cywilny samodzielnie ustalił, że doszło do przestępstwa, to musi mieć przedstawiony materiał dowodowy na tę okoliczność.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, należy stwierdzić, że powód nie sprostał ciężarowi dowodu w ww. zakresie. Powód nie zaoferował dowodów, świadczących o tym, że doszło do popełnienia przestępstwa - powód zaniechał chociażby zgłoszenia dowodu w postaci zeznań świadka w osobie domniemanego sprawcy przestępstwa.

Nie było też podstaw do uznania, że podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego. Wypada zauważyć, że powód, choć wprost nie powołał się na art. 5 k.c., w istocie podjął próbę podważenia skuteczności zarzutu przedawnienia, wskazując właśnie na tę instytucję. Powód argumentował, że z uwagi na fakt, że Minister Zdrowia, który odmówił mu powołania na stanowisko (...) (...), należał do partii rządzącej w Polsce do października 2023 r., obawiał się on wytoczyć powództwo do czasu zmiany władzy z obawy przed ewentualnymi reperkusjami.

Wskazać należy, że zastosowanie art. 5 k.c. w celu „przełamania” skutków przedawnienia ma charakter absolutnie wyjątkowy i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach rażącego nadużycia prawa, gdy podniesienie zarzutu przedawnienia rażąco narusza zasady współżycia społecznego (np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2017 r., I CSK 447/15, LEX nr 2294412 czy z dnia 9 listopada 2016 r., II CSK 93/16, LEX nr 2182276). W niniejszej sprawie brak jest okoliczności tego rodzaju.

Nie sposób przyjąć, by w latach 2016-2023 istniały obiektywne przeszkody w dochodzeniu roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa. Od 1989 r. w Polsce funkcjonuje system sądów niezależnych i niezawisłych, zapewniający każdemu prawo do Sądu gwarantowane w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W latach 2016-2023 sądy powszechne i Sąd Najwyższy wydawały tysiące orzeczeń, w tym również przeciwko Skarbowi Państwa, organom administracji – także o charakterze politycznie wrażliwym, co jednoznacznie potwierdza realny i skuteczny dostęp do sądu. Nie sposób uznać, by samo sprawowanie władzy przez określoną partię polityczną mogło stanowić „okoliczność obiektywnie uniemożliwiającą” wniesienie pozwu. Próba zestawienia współczesnej sytuacji z okresem sprzed 1989 r. nie wytrzymuje próby weryfikacji, nadto podważa autorytet i niezależność sądów, które nieprzerwanie w tym okresie wykonywały swoje konstytucyjne obowiązki. Polska pozostaje członkiem Unii Europejskiej i Rady Europy, podlegając nadzorowi Trybunału Sprawiedliwości UE i Europejskiemu Trybunału Praw Człowieka – co gwarantuje jednostce realne i skuteczne środki ochrony, także w sytuacji, gdy sprawcą szkody jest władza krajowa.

Z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu w całości - pkt I wyroku.

O kosztach Sąd orzekł w pkt. II wyroku na podstawie art. 102 k.p.c., uznając, że - ze względu na podstawę faktyczną powództwa i charakter zgłoszonego żądania - zasadne jest nieobciążanie powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu poniesionych przez pozwanego. W swoim subiektywnym odczuciu niewątpliwie powód pozostawał w przekonaniu zasadności swoich żądań, pozostawał w przeświadczeniu, że poniósł szkodę, którą Skarb Państwa winien naprawić. Sąd miał przy tym na względzie fakt, że powód miał rację, wytykając, że Minister Zdrowia niezasadnie odmówił powołania powoda na stanowisko (...) Instytutu (...) w S., przekraczając uprawnienia ustawowe.

Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska