Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia (del.) Agnieszka Onichimowska

Protokolant: stażysta Aleksandra Bobińska

po rozpoznaniu w dniu 06 grudnia 2024 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa I. W.

przeciwko E. T.

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od powódki I. W. na rzecz pozwanej E. T. kwotę 5.417,00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście i 00/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sędzia (del.) Agnieszka Onichimowska

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 02 lutego 2023 r. I. W. wniosła o zasądzenie od E. T. 90.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 lipca 2021 roku do dnia zapłaty. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że pozwana prowadziła (...) przedsiębiorstwa (...) i miała dostęp do jego rachunku bankowego firmowego, celem realizowania zobowiązań przedsiębiorstwa. Zauważono jednocześnie, iż nikt z pracowników firmy, w tym pozwana, miał upoważnienia do jego prywatnego rachunku bankowego. Podkreślono przy tym, iż W. W. (2) nigdy nie zlecał pozwanej, jako pracownikowi wykonywania transakcji z jego rachunku prywatnego. Powódka wskazała ponadto, że analiza zestawienia operacji bankowych z prywatnego rachunku bankowego W. W. (2) ujawniła fakt wykorzystywania środków pieniężnych W. W. (2) do celów niezwiązanych z przedsiębiorstwem przez pozwaną, która bezprawnie przełamując dostęp do rachunku, przekazywała znaczne środki pieniężne w łącznej kwocie 120.000,00 zł z rachunku prywatnego W. W. (2) na swój własny rachunek o nr (...) bez podstawy prawnej. Powódka wskazał na 4 przelewy tj. :w dniu 23 marca 2020 roku w kwocie 30 000 zł, w dniu 21 kwietnia 2020 roku w kwocie 25 000 zł, w dniu 15 maja 2020 roku w kwocie 25 000 zł, w dniu 1 czerwca 2020 roku w kwocie 40 000 zł. Zdaniem powódki W. W. (2) nie miał wiedzy, ani świadomości o operacjach bankowych dokonywanych z jego prywatnego rachunki bankowego na rachunek E. T.. Powódka podkreśliła, że W. W. (2) w ostatnich miesiącach przed śmiercią nie kontrolował spraw przedsiębiorstwa prowadzonych przez pozwaną. Strona powodowa podkreśliła, że na zasadzie art. 31 § 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą śmierci W. W. (2), połowa środków pochodzących z dochodów przedsiębiorstwa, stała się własnością I. W.. Natomiast, druga połowa tych środków weszła w skład majątku spadkowego po W. W. (2), gdzie spadkobiercami są I. W. (żona zmarłego) i H. W. (syn zmarłego) w udziałach po 1/2 każde z nich. W ocenie powódki powołane okoliczności wskazują, że pozwana uzyskała bezpodstawną korzyść majątkową kosztem majątku powódki, co uprawnia ją do żądania - na zasadzie art. 405 k.c. - zwrotu nienależnie pobranych przez E. T. środków w kwocie 90.000 zł. (pozew k. 3-5v)

W odpowiedzi na pozew E. T. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych wraz z należnymi ustawowo odsetkami w przypadku opóźnienia w zapłacie.

W uzasadnieniu pozwana stwierdziła, że dochodzone roszczenie nie ma oparcia ani w stanie faktycznym ani prawnym. Pozwana dokonując wypłat pomiędzy kontami W. W. (2), a swoim działała w ramach kilkunastoletniej współpracy, jako pracownik - księgowa, który pracował w przedsiębiorstwie od samego początku i odpowiadała za całokształt działalności. Podkreślono jednocześnie, iż W. W. (2) udzielił pozwanej stosownych pełnomocnictw (m.in. 28 listopada 2019 r.) oraz ustanowił pozwaną zarządcą sukcesyjnym prowadzonego przedsiębiorstwa i zawarł z pozwaną umowę spółki cywilnej. Pozwana zaznaczyła, że wszelkie polecenia przelewów dokonywane były telefonicznie i ustnie podczas osobistych spotkań. Pozwana i W. W. (2) działali w pełnym zaufaniu do siebie, o czym świadczy fakt, iż pozwana byłą upoważniona do informacji o zdrowiu W. W. (2) i kontaktu ze szpitalem oraz brała udział w jego spotkaniach z ordynatorem szpitala dotyczących dalszego leczenia. Wyjaśniono przy tym, iż pozwana miała dostęp do firmowych kont, jednak wszelkie transakcje potwierdzał osobiście przy użyciu telefonu W. W. (2). Miał on pełną wiedzę o tym co dzieje się w czasie jego leczenia w przedsiębiorstwie, zdalnie nadal je nadzorował, natomiast ze względu na pandemię oraz własny stan zdrowia jego osobista obecność w siedzibie została ograniczona do niezbędnego minimum. Pieniądze wypłacane z konta pozwanej były przekazywane W. W. (2) podczas osobistych spotkań. Regulował on z nich zobowiązania związane z działalnością przedsiębiorstwa, jak i własne, w tym m.in. leczenie. Pozwana nie została bezpodstawnie wzbogacona, bowiem nie zatrzymywała wypłaconych kwot dla siebie, a przekazywała je swemu pracodawcy. O powyższym stanie faktycznym wiedzieli również pracownicy przedsiębiorstwa. (odpowiedź na pozew k. 57-63)

Do zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska procesowe.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W. W. (2) prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie administrowania i zarządzania nieruchomościami. E. T. była zatrudniona w przedsiębiorstwie W. W. (2) na stanowisku księgowej, przy czym faktycznie wykonywała szeroki wachlarz zadań związanych z prowadzeniem firmy, w tym zajmowała organizacją zebrań obsługiwanych wspólnot mieszkaniowych, załatwianiem wszelkich spraw w urzędach, bankach, a także towarzyszyła W. W. (2) w spotkaniach z zarządami i wykonawcami prac remontowych.

Dowód: okoliczność bezsporna, lista płac – k. 231, zeznania pozwanej E. T. (k. 403-404v),

E. T. miała dostęp do firmowego oraz prywatnego rachunku bankowego W. W. (2), dokonując na jego zlecenie transakcji związanych zarówno ze zobowiązaniami firmy, jak i opłat dotyczących osobistych zobowiązań W. W. (2) i członków jego rodziny. Niektóre spośród zobowiązań firmy, w tym częściowo miesięczne wynagrodzenie oraz premie, były przekazywane pracownikom w formie gotówkowej, czym się zajmował W. W. (2), a pod jego nieobecność E. T..

W celu ograniczenia opłat związanych z wypłatami gotówkowymi z konta firmowego, środki z konta firmowego były przelewane na prywatny rachunek bankowy W. W. (2), które po wypłaceniu służyły na pokrycie kosztów związanych z prowadzoną działalnością, w tym wypłaty dla pracowników.

Dowód: zestawienie operacji, k. 10-14, korespondencja e-mailowa z załącznikami - k. 123-168, zeznania pozwanej, zeznania pozwanej E. T. (k. 403-404v), zeznania świadka J. I. (k. 228-229), zeznania świadka U. B.(k. 227v-228)

W dniu 28 listopada 2019 r. W. W. (2) udzielił E. T. upoważnienia do reprezentowania go przed wszelkimi władzami, urzędami administracji państwowej i samorządowej, osobami prawnymi i fizycznymi, Wspólnotami Mieszkaniowymi, instytucjami, przedsiębiorstwami (zaopatrującymi w wodę, energię, wywóz śmieci, ZUS, PZU i inne firmy Ubezpieczeniowe), bankami, jak również sądami w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej oraz składania wniosków i oświadczeń do odbioru, kwitowania, poświadczania dokumentów i przyjmowania należności (za wyjątkiem zaciągania zobowiązań finansowych). W treści pełnomocnictwa wskazano, że zachowuje ono swoją moc w okresie zatrudnienia E. T. i może być cofnięte w każdym czasie.

Dowód: pełnomocnictwo – k. 96

W. W. (2) posiadał dwa rachunki bankowe, tj. rachunek firmowy o nr: (...) oraz rachunek prywatny o nr: (...).

Dowód: okoliczność bezsporna, a ponadto: zestawienie operacji na rachunku bankowym W. W. (2) za okres od dnia 1 stycznia 2020 roku do dnia 15 marca 2021 roku – k. 10-14

E. T. posiadała numer (...) oraz rachunek bankowy o nr (...).

W. W. (2) posiadał numer (...), z którego zatwierdzał kodami sms transakcje wykonywane na jego rachunkach bankowych przez upoważnionych pracowników, w tym przez E. T..

Dowód: zestawienie połączeń – k. 97-120, zeznania pozwanej E. T. (k. 403-404v) zeznania świadka J. I. (k. 228-229)

W grudniu 2019 r. u W. W. (2) rozpoznana guz płuca prawego. Do marca 2020 r, kiedy rozpoczął przyjmowanie chemioterapii, prowadzona była diagnostyka. W tym czasie W. W. (2) stale pracował, przychodząc osobiście do biura.

Dowód: okoliczność bezsporna, a ponadto: karta informacyjna leczenia szpitalnego – k. 31-32v, zeznania powódki I. W. k. 402v-403, zeznania świadka H. W. (k. 184-185)

W okresie od dnia 15 maja 2020 r. do dnia 01 czerwca 2020 r. W. W. (2) przebywał na Oddziale Onkologii Klinicznej/Chemioterapii Szpitala (...) w W..

E. T. w czasie nieobecności W. W. (2) w firmie zastępowała go, pozostając z nim w stałym kontakcie zarówno telefonicznym, jak i osobistym. E. T. i W. W. (2), prowadzili ze sobą codziennie – czasem kilkukrotne – rozmowy telefoniczne, a ponadto E. T. odwiedzała chorego w szpitalu. Na bieżąco omawiali zarówno sprawy związane z prowadzeniem firmy, jak i kwestie związane ze stanem zdrowia W. W. (2).

W czasie pobytu w szpitalu zdarzały się sytuacje, w których W. W. (2) przekazywał swój telefon E. T., celem autoryzacji wykonywanych przelewów.

Dowód: karta informacyjna – k. 36-40zestawienie połączeń – k. 97-120, zeznania pozwanej E. T. k. 403-404v, zeznania świadka U. B. k. 227v-228, zeznania świadka J. I. k. 228-229

W. W. (2) ustanowił E. T. zarządcą sukcesyjnym swojego przedsiębiorstwa.

Dowód: opinia biegłego w sprawie SR w Legionowie sygn. I C 145/21 k. 200v, zeznania pozwanej E. T. k. 403-404v, zeznania świadka A. S. k. 185-187

W. W. (2) zmarł w dniu 19 czerwca 2020 r., zaś spadek po nim na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza nabyli żona I. W. oraz syn H. W. w udziałach po 1/2 każde z nich.

Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 15 stycznia 2021 r. sygn. akt I Ns 348/20 – k. 9

W lutym 2021 r. H. W. wyrejestrował działalność W. W. (2).

Dowód: okoliczność bezsporna

E. T. dokonała transakcji bankowych z rachunku firmowego W. W. (2) na jego rachunek prywatny, a następnie z tego rachunku na swój rachunek o nr (...) na łączna kwotę 120 000 zł, przy czym w dniu 23 marca 2020 roku w kwocie 30 000 zł, w dniu 21 kwietnia 2020 roku w kwocie 25 000 zł, w dniu 15 maja 2020 roku w kwocie 25 000 zł, zaś w dniu 1 czerwca 2020 roku w kwocie 40 000 zł.

Dowód: okoliczność bezsporna zestawienie operacji na rachunku bankowym W. W. (2) za okres od dnia 1 stycznia 2020 roku do dnia 15 marca 2021 roku – k. 10-14

Środki pieniężne w łącznej kwocie 120.000,00 zł przelane przez E. T. z rachunku prywatnego W. W. (2) na jej rachunek prywatny, były następnie wykorzystane na pokrycie zobowiązań firmy, w tym na wypłaty części gotówkowej wynagrodzenia pracowników. Część z wypłaconych środków E. T. przekazywała osobiście W. W. (2).

Dowód: zestawienie połączeń k. 97-120, zeznania pozwanej E. T. k. 403-404v, zeznania świadka J. I. k. 228-229

Pismem z dnia 04 października 2021 r. I. W. i H. W. złożyli zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez E. T. polegającego na przywłaszczeniu środków pieniężnych w kwocie 120.000,00 zł w okresie od marca do czerwca 2020 r. z prywatnego rachunku bankowego W. W. (2).

Dowód: zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa k. 22-24

Postanowieniem z dnia 28 września 2022 r. sygn.(...)na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 kpk, wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie przestępstwa, umorzono dochodzenie w sprawie z zawiadomienia I. W. i H. W.. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że E. T. wykazała, że H. W. wielokrotnie przesyłał jej swoje prywatne rachunki celem ich opłacenia z konta W. W. (2) w zw. z czym miał on wiedzę o tym, że jest ona upoważniona do dostępu do tego konta.

Dowód: postanowienie o umorzeniu dochodzenia - k. 25-26

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2022 r. sygn. akt II Kp 550/22 Sąd Rejonowy w Legionowie nie uwzględnił zażalenia pokrzywdzonych I. W. i H. W. utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie brak jest dowodów na to, że E. T. przywłaszczyła sobie środki z prywatnego konta W. W. (2). W ocenie Sądu nie można wykazać, że do przelewu kwot z konta W. W. (2) doszło bez jego wiedzy i zgody jak i że przelane pieniądze nie zostały wykorzystane na spłatę zobowiązań firmy i w pozostałej kwocie przekazane W. W. (2).

Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego o oddaleniu zażalenia – k. 30

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej kopiach dokumentów prywatnych i urzędowych, których wiarygodności strony nie podważały, tym samym brak było podstaw do ich kwestionowania.

Odnosząc się do materiału dowodowego w postaci faktur i rachunków (k. 270-401), stwierdzić należy, iż wbrew stanowisku strony powodowej, nie stanowi on potwierdzenia tezy jakoby W. W. (2), iż jedynie pojedyncze faktury, opiewające na małe kwoty były płacone przez W. W. (2) gotówką. Nie można bowiem stwierdzić aby przedłożone faktury odzwierciedlały całość zobowiązań finansowych firmy w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2020 r.. Nie ma więc żadnej pewności, że proporcja załączonych faktur opłacanych gotówkowo w stosunku do faktur płaconych poprzez przelew, odzwierciedla rzeczywisty stan rzeczy.

Zdaniem Sądu również dowody w postaci listy płac oraz karty przychodów (k. 231-237) nie dowodzą twierdzenia strony powodowej, jakoby w firmie W. W. (2) całość wynagrodzeń płatna była jedynie przelewem. O ile bowiem przedmiotowe dowody potwierdzają, że kwoty wynagrodzenia w nich wskazane przewidziane były do wypłaty w formie przelewu, to okoliczność ta nie wyklucza faktu, że pozostała część wynagrodzenia czy też premie były wypłacane pracownikom w gotówce, o czym świadczą m.in. zeznania świadka U. B. (k. 227v-228).

Swoje ustalenia Sąd oparł również na osobowych źródłach dowodowych.

Zeznania świadka H. W. (k. 184-185) Sąd uznał za wiarygodne jedynie w tej części, w jakiej znajdowały one pokrycie w pozostałym materiale dowodowym. Sąd miał przy tym na względzie, że świadek ten był osobiście zainteresowany kierunkiem rozstrzygnięcia sprawy. Powódka bowiem swoje roszczenie o zapłatę wywodziła z faktu wyprowadzenia przez pozwaną z rachunku bankowego W. W. (2) kwoty 120.000,00 zł, z której, jej jako współspadkobiercy, należne jest 90.000,00 zł. Świadek, zaś jako drugi spadkobierca wystąpił z analogicznym powództwem o zapłatę pozostałej kwoty. Nie uszło uwadze Sądu, że świadek w swoich zeznaniach potwierdził fakt, iż W. W. (2) w pierwszej połowie 2020 r. a więc w czasookresie objętym pozwem, uczęszczał do pracy ( ,,… wzięliśmy wyciągi bankowe od stycznia 2020 r. do maja/czerwca. To było ostatnie półrocza chodzenia taty do pracy.” – k. 184). Okoliczność ta koresponduje, zaś z pozostałem materiałem dowodowym w postaci zeznań pozwanej (k. 403-405) czy też wykazu połączeń (k. 97-120). Z resztą pozwana szczegółowo zrelacjonowała sposób funkcjonowania W. W. (2) w pierwszej połowie 2020 r., wyjaśniając, że w znacznej mierze uczestniczył on w prowadzeniu firmy poprzez kontakt telefoniczny (co potwierdza wspomniany już dowód w postaci wykazu połączeń). Warto zaznaczyć, że świadek stwierdził, że miał wgląd w dokumentację medyczną W. W. (2), a w odniesieniu do tożsamego upoważnienia pozwanej, ograniczył się jedynie do wysunięcia przypuszczenia, że takiego upoważnienia nie było. Nie sposób też zanegować faktu odwiedzin W. W. (2) w szpitalu, tylko na tej podstawie, że świadek, nie spotkał pozwanej w szpitalu. Świadek w swoich zeznaniach przyznał, że nie wchodził do biura (k. 184) kiedy dokonywano rozwiązania umowy z pracownikiem U. B., przyznając, że nie wie czy doszło do wypłaty ekwiwalentu w gotówce. Zdaniem Sądu negacja ze strony świadka co do przedmiotowych transakcji, z uwagi na wskazany przez świadka sposób funkcjonowania firmy (np. sposób rozliczania się z pracownikami), jawi się jako nieprzekonująca również z tej przyczyny, że świadek, w firmie W. W. (2) nie pełnił funkcji kierowniczej, ani nie zajmował się dokonywaniem bieżących płatności (jak wskazał bowiem świadek A. W. k. 187-188 – zajmował się on sprzątaniem nieruchomości), wobec czego nie mógł on mieć orientacji w tej kwestii. Uwadze Sądu nie uszło również to, że zeznania świadka ujawniają żal świadka do pozwanej w związku z pozbawieniem go źródła utrzymania (,,odebrano mi pracę i dochód” – k. 185).

Zeznania świadka A. S. (k. 185-187) w ocenie Sądu jedynie w niewielkiej części zasługiwały na uwzględnienie (w jakiej znajdowały one pokrycie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym). Świadek ten przyznał bowiem, że nie zajmował się przelewami w firmie, nigdy nie widział osobiście pozwanej, a nawet nigdy nie był w biurze firmy W. W. (2). Okoliczność zaś, że świadek przygotowywała listy płac, które miały być wypłacane w formie przelewów nie wyklucza tego, że część wynagrodzenia w postaci premii mogła być wypłacana w formie gotówkowej, o czym świadek nie wiedziała. Oczywistym jest więc, że świadek ten nie mógł mieć żadnej wiedzy co do sposobu działania firmy i panujących w niej stosunków. Nie sposób również uznać aby zeznania te potwierdzały, że całość zobowiązań firmy objęta była fakturami i regulowana była poprzez przelewy. Przeczy temu bowiem nie tylko teść zeznań świadków U. B.(k. 227v-228) oraz J. I. (k. 228-229) również sam dowód w postaci historii rachunku prywatnego W. W. (2) (k. 10-14), gdzie ujawnione są transakcje ewidentnie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (np. zwrot za zakup wycieraczek na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej). Okoliczność ta świadczy o tym, że na potrzeby prowadzonej działalności wykorzystywany był również prywatny rachunek W. W. (2) i w konsekwencji część z płatności formowych nie znajdowała odzwierciedlenia w fakturach (świadek wskazał bowiem, że na fakturach wskazany był wyłącznie rachunek firmowy). Dodać również należy, że zeznania świadka co do tego, że nikt nie miał upoważnienia do konta w oczywisty sposób sprzeczne są z pozostałym materiałem dowodowym np. w postaci korespondencji e-mailowej (k. 123-168), czy też zeznaniami świadka J. I. (k. 228-229), czy też samej pozwanej E. T. (k. 403-404v). Świadek potwierdziła również, że W. W. (2) pomimo choroby nie zaprzestał prowadzenia spraw firmy i zajmował się nimi poprzez kontakt telefoniczny. Co więcej warto dodać, że świadek zeznała, że kiedy widziała się W. W. (2) w kwietniu 2020 r. kontakt z nim był normalny. Z zeznań świadka wynika również, że jeszcze na dwa dni przed śmiercią W. W. (2), kontakt z nim pomimo że utrudniony (,,kontakt miał w kratkę”), to jednak również występował. Okoliczności te poddają w wątpliwość twierdzenia strony powodowej, jakoby W. W. (2) nie miał rozeznania i świadomości co do działań pozwanej. Zeznania świadka potwierdzają również aktywne uczestnictwo pozwanej w prowadzeniu firmy, w zakresie znacznie szerszym, aniżeli wynikało to z pełnionej funkcji księgowej (k. 186).

Zeznania świadka A. W. (k. 187-188) w ocenie Sądu sąd uznał za wiarygodne w tej części w jakiej znajdowały one pokrycie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym). Świadek nie miała wiedzy co do funkcjonowania przedsiębiorstwa W. W. (2) oraz jego aktywności w tym zakresie. Warto jednak dodać, że świadek potwierdziła obecność E. T. w szpitalu w dniu 26 maja 2020 r. (czemu świadek H. W. zaprzeczał) oraz to, że pozwana jeździła z W. W. (2) do banku.

W ocenie Sądu zeznania świadka U. B. (k. 227v-228), w znacznej okazały się wiarygodne. Świadek ten wskazał, że firmie W. W. (2) na koniec miesiąca wypłacał pracownikom pieniądze gotówką. Świadek potwierdziła również fakt wypłacania premii świątecznej. Z zeznań świadka wynika, że pod nieobecność szefa zastępowała go wyłącznie pozwana, jak też to, że pozwana miała częsty kontakt telefoniczny z szefem.

Jako zasadniczo wiarygodne Sąd uznał także zeznania świadka J. I. (k. 228-229). Zeznania te potwierdzają (wbrew twierdzeniom powódki), że niektórzy spośród pracowników (w tym świadek i pozwana) mieli dostęp do wszystkich kont związanych z firmą, a w tym również konta prywatnego W. W. (2). Co ważne powyższe potwierdza, że rachunek prywatny W. W. (2) był również wykorzystywany do prowadzenia spraw firmowych. Świadek potwierdził również, że wszelkie przelewy były potwierdzane przez W. W. (2) z jego telefonu poprzez kody sms, a przelewami na tych samych zasadach zajmowała się również sama pozwana. Co istotne świadek zeznała, że pracownicy dostawali wynagrodzenie podstawowe przelewem, ale jednocześnie co miesiąc W. W. (2), a pod jego nieobecność pozwana, wypłacali pracownikom pozostałą część wynagrodzenia gotówką. Okoliczność ta w oczywisty sposób koresponduje z prezentowanymi przez pozwaną twierdzeniami o tym, że pieniądze przelane na jej konto po wypłaceniu w gotówce przeznaczane były na realizację zobowiązań firmy. Świadek potwierdziła również, że W. W. (2) ustanowił pozwaną swoim zastępcą w biurze pod jego nieobecność, ustalając telefoniczny sposób kontaktu. Warto dodać, że z zeznań świadka wynika, że pozwana brała aktywny udział w zarządzaniu firmą, towarzysząc W. W. (2) w wielu aktywnościach. Podkreślenia również wymaga, że świadek potwierdziła, iż w okresie pobytu W. W. (2) w szpitalu, pozwana odwiedzała go informując następnie pracowników o stanie jego zdrowia.

Zeznania powódki I. W. (k. 402v-403) Sąd uznał za przydatne, jedynie w zakresie okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy i tylko w tym zakresie w jakim korespondowały one z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym. Podkreślenia jednak wymaga, że powódka miała orientację jedynie w zakresie ogólnego przebiegu choroby W. W. (2). W odniesieniu zaś do kwestii związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą powódka nie posiadała żadnej wiedzy. Z tego względu zeznania te miały znaczenie jedynie marginalne w niniejszej sprawie.

Zeznania pozwanej E. T. (k. 403-404v) Sąd ocenił za wiarygodne w całości. Relacja pozwanej koresponduje bowiem z pozostałym zgromadzonym (i uznanym za wiarygodny) materiałem dowodowym. Odnośnie wykonanych spornych przelewów pozwana wyjaśniła, że wszelkie przelewy dokonywane z konta W. W. (2) były dokonywane przez pozwaną po uprzednich telefonicznych poleceniach ze strony W. W. (2), potwierdzane z jego telefonu i w oparciu o pełnomocnictwo udzielone pozwanej 28 listopada 2019 r. Pozwana wyjaśniła ponadto, że część z przelanych środków przeznaczona była umożliwienie zarządzania założonej wspólnie spółki. Treść tych zeznań w ocenie Sądu koresponduje z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym z którego wynika, że wolą W. W. (2) było aby pozwana kontynuowała prowadzoną przez niego działalność gospodarczą.

Pozostałe (a nie ujęte wyżej) zaprezentowane przez strony dowody, nie stanowiły w ocenie Sądu wartościowego materiału dowodowego pozwalającego na poczynienie istotnych w sprawie ustaleń faktycznych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu.

Strona powodowa wywodziła swoje roszczenie z niekwestionowanego faktu dokonania przez pozwaną 4 przelewów z prywatnego konta W. W. (2) na swój rachunek bankowy, środków pieniężnych w łącznej kwocie 120.000,00 zł. Pozwana natomiast zaprzeczyła, aby uzyskała bezpodstawną korzyść majątkową, kosztem majątku powódki.

Zaznaczyć trzeba, że powódka stała na stanowisku, że przedmiotowe przesunięcia majątkowe nie znajdowały żadnej podstawy prawnej i wobec czego stanowiły bezpodstawne wzbogacenie w rozumieniu art. 405 k.c.

W świetle powyższego oczywistym jest, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga oceny ujawnionych okoliczności faktycznych z punktu widzenia regulacji art. 405 i nast. kodeksu cywilnego

Zgodnie z 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje w razie spełnienia następujących przesłanek: wzbogacenia jednej osoby, zubożenia drugiej osoby, związku między wzbogaceniem i zubożeniem oraz braku podstawy prawnej wzbogacenia (vide: wyrok SN z 26.01.2000 r., III CKN 542/98; wyrok SN z 6.11.2015 r., II CSK 870/14; wyrok SN z 21.04.2016 r., III CSK 245/15).

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że przy uwzględnieniu reguły rozkładu ciężaru dowodu w procesie określonej w art. 6 k.c., w okolicznościach przedmiotowej sprawy, zasadniczo to na powódce ciążył obowiązek wykazania, iż doszło do spełnienia przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie doszło do spełnienia wszystkich przesłanek z art. 405 k.c.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy strona pozwana nie zaprzeczała, że dokonywała spornych przelewów, potwierdzając tym samym spełnienie przesłanki w postaci zubożenia po stronie powodowej. Jednakże sama ta okoliczność nie świadczy o tym, że doszło do jednoczesnego do wzbogacenia pozwanej. W ocenie strony pozwanej nie doszło do jej przysporzenia, albowiem pobrane środki pieniężne częściowo zostały przekazane W. W. (2), bądź członkom jego rodziny, zaś częściowo zostały spożytkowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Podstawową przesłanką powstania zobowiązania z bezpodstawnego wzbogacenia jest bowiem uzyskanie korzyści majątkowej. Pojęcie uzyskania korzyści majątkowej – określane również przez ustawodawcę mianem „wzbogacenia” ( vide: R. Trzaskowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 405). Pojęcie uzyskania korzyści majątkowej jest rozumiane szeroko. Musi jednak chodzić o korzyść, która ma charakter majątkowy (A. Ohanowicz (w:) System..., t. 3, cz. 1, red. Z. Radwański, s. 479; P. Mostowik (w:) System..., t. 6, red. A. Olejniczak, 2014, s. 256; P. Księżak (w:) Kodeks cywilny..., t. 3A, red. K. Osajda, 2017, kom. do art. 405, pkt 74 i n.; K. Mularski (w:) Kodeks..., t. 1, red. M. Gutowski, 2016, komentarz do art. 405, nb 11). Korzyścią majątkową jest przede wszystkim zwiększenie aktywów – nabycie prawa majątkowego: własności (także sumy pieniężnej) – choćby jego wartość rynkowa była zerowa – ograniczonego prawa rzeczowego (A. Ohanowicz (w:) A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970, s. 110) lub wierzytelności. R. Trzaskowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 405.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pozwana - z polecenia W. W. (2) - zajmowała się w firmie dokonywaniem przelewów, zarówno na jego rachunku firmowym, jak i prywatnym. W przedmiotowej sprawie ustalono również, że pozwana zajmowała się regulowaniem osobistych zobowiązań W. W. (2) i jego najbliższej rodziny. Ze złożonych zeznań wynika ponadto, że część zobowiązań firmowych (w tym wynagrodzenia pracowników) była regulowana również w formie gotówkowej. W tych warunkach relacja pozwanej co do tego, że przelane kwoty były przeznaczone na realizację zobowiązań firmy i potrzeb osobistych rodziny W. W. (2), wyraźnie koresponduje z ujawnionymi w sprawie obrazem co do sposobu funkcjonowania W. W. (2) w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wypływa z tego więc wniosek, że twierdzenia pozwanej co do sposobu zadysponowania środków nie zostały skutecznie zakwestionowane, a w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że przelane środki nie zostały zadysponowane w sposób wskazany przez pozwaną.

W dalszej kolejności należy odnieść się do kolejnej przesłanki warunkującej odpowiedzialność na gruncie art. 405 k.c. tj. braku podstawy prawnej wzbogacenia. Brak podstawy prawnej ujmowany jest w judykaturze i piśmiennictwie w sposób zobiektywizowany – jako brak tytułu prawnego, legitymizującego przesunięcie korzyści majątkowej do majątku wzbogaconego (przysporzenie majątkowe dokonywane jest bez prawnego uzasadnienia). Brak podstawy prawnej oznacza brak (lub odpadnięcie) „celu prawnego”, czyli causa świadczenia.

W pierwszej kolejności, należy ustalić, na której ze stron procesu ciążył obowiązek wykazania, że przesunięcie majątkowe nastąpiło bez podstawy prawnej. W doktrynie wskazuje się, że jeżeli wzbogacenie nastąpiło bez woli powoda, to pozwany musi udowodnić, że przesunięcie miało podstawę prawną, „gdyż z reguły nie wolno nikomu rozporządzać cudzymi przedmiotami majątkowymi bez zgody uprawnionego” (vide: A. Ohanowicz, „Niesłuszne wzbogacenie” (1956), s. 909). Jeżeli natomiast wzbogacenie nastąpiło zgodnie z wolą powoda, a zwłaszcza na podstawie czynności prawnej, to powód musi wykazać okoliczności świadczące o tym, że przesunięcie majątkowe jest nieuzasadnione, np. z powodu wadliwości czynności prawnej (vide: Ohanowicz, „Niesłuszne wzbogacenie” 1956, s. 909, czy E. Łętowska, „Bezpodstawne wzbogacenie”, Warszawa 2000, s. 153).

W ocenie Sądu zgormadzony materiał dowodowy, pozwala stwierdzić, że do dokonania przelewów przez pozwaną doszło za wiedzą i zgodą W. W. (2). Przede wszystkim zarówno z zeznań samej pozwanej (k. 403-404v), jak i świadka J. I. (k. 228-229) wynika, że W. W. (2) upoważniał te osoby do dokonywania przelewów zarówno z jego konta firmowego, jak i prywatnego. Co więcej zarówno z tych zeznań, jak i samego zestawienia operacji (k. 10-14) wynika również, że rachunek prywatny W. W. (2) był wykorzystywany do prowadzenia spraw firmowych. W tym kontekście kwestionowany przez stronę powodową fakt upoważnienia pozwanej (jak i innych pracowników) do dostępu do rachunku W. W. (2) nie może budzić żadnych wątpliwości. Zaprezentowany w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadka A. S. (k. 185-187), pozwanej E. T. (k. 403-404v), świadka U. B. (k. 227v-228) oraz świadka J. I. (k. 228-229), potwierdzają, że W. W. (2) pomimo choroby nie zaprzestał uczestnictwa w prowadzeniu firmy, ustalając- co do zasady - telefoniczną formę kontaktu, o raz co istotne pozostawiając po swojej stronie kwestię zatwierdzania realizowanych transakcji. Aktywny udział W. W. (2) w prowadzeniu firmy w pierwszej połowie 2020 r., w tym stały kontakt z pozwaną E. T., potwierdza również dowód w postaci zestawienia połączeń telefonicznych (k. 97-120).

W świetle powyższego, stanowisko strony pozwanej co do świadomości i akceptacji po stronie W. W. (2), co do przelewów jakich dokonała pozwana, jawi się jako wystarczająco umocowane. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, iż to nie członkowie rodziny W. W. (2), a właśnie pozwana E. T. dysponowała informacjami pozwalającymi na logowanie do prywatnego konta W. W. (2) i dokonywanie nań przesunięć majątkowych. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż E. T. miała „ustne pełnomocnictwo” pozwalające na dokonywanie powyższych działań. Co istotne powyższa sytuacja, tj. umocowanie E. T. nie wynikało z choroby W. W. (2), a miało miejsce na długo przed jej zdiagnozowaniem. Wskazuje to na zaufanie, jakim cieszyła się E. T. i akceptację podejmowanych przez nią działań. Nie ulega zatem wątpliwości Sądu, iż pozwana i W. W. (2) działali w pełnym zaufaniu do siebie.

Wobec powyższego uznać należy, że kwestionowane przez stronę powodową przesunięcie majątkowe w postaci 4 przelewów odbyło się za wiedzą i zgodą W. W. (2). Powódka natomiast nie wykazała w przedmiotowej sprawie, aby przedmiotowe przelewy były nieuzasadnione. Co więcej, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził także pozostałych twierdzeń strony powodowej, w tym aby przelane środki zostały wykorzystane nie do firmowych, a prywatnych celów pozwanej, aby nikt z pracowników nie miał upoważnienia do konta prywatnego W. W. (2) oraz aby pozwana bezprawnie przełamała dostęp do rachunku.

W efekcie powyższych rozważań prawnych należało uznać za niezasadne dochodzone z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia roszczenie powódki opiewające na kwotę 90.000,00 zł

Z uwagi na to, że powódka w całości przegrała sprawę, Sąd rozliczył koszty procesu na podstawie art. 98 k.p.c., gdyż jako strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić pozwanej na jej żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 5.400,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).

Sędzia del. Agnieszka Onichimowska