I C 290/22 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy w Warszawie z 2025-12-18
Sygn. akt I C 290/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka
Protokolant: Karolina Stańczuk
po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta (...) W.
przeciwko (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.
o zapłatę
I. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 720.154,16 zł /siedemset dwadzieścia tysięcy sto pięćdziesiąt cztery złote szesnaście groszy/ wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od kwoty:
- 43.962,92 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 115.440 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
II. ustala, ze pozwana w całości ponosi koszty postępowania, z tym, że ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.
Sygn. akt: IC 290/22
UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 27 kwietnia 2022 roku skierowanym przeciwko pozwanemu (...) Sp. z o.o. w W. powód Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta (...) W. wniósł o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i:
1) nakazanie pozwanej (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., aby zapłaciła powodowi Skarbowi Państwa-Prezydentowi (...) W. kwotę 720.154,16 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty:
- 43.962,92 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;
- 115.440 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;
-186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;
-186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;
-186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;
2) zasądzenie od pozwanej (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa-Prezydenta (...) W. kosztów postępowania, w tym na rzecz Skarbu Państwa-Prezydenta (...) W. kosztów postępowania, w tym na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.
W przypadku skierowania sprawy do postępowania zwykłego lub wniesienia przez pozwaną sprzeciwu wniósł o zasądzenie w/w kwot wraz z kosztami procesu tytułem opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za lata 2009-2013 za działki nr (...) z obrębu (...), o pow. 3061 m ( 2), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr (...) położonej w W. przy ul. (...) /pozew k. 3-8/.
W dniu 10 maja 2022 roku w sprawie INc 88/22 Sąd Okręgowy w Warszawie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z żądaniem pozwu /nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 30/.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 1 czerwca 2022 roku pozwany (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. zaskarżył nakaz zapłaty w całości i wniósł o jego uchylenie, ponadto wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana nie kwestionowała twierdzeń podnoszonych w pozwie podnosząc jedynie zarzut przedawnienia roszczenia /sprzeciw od nakazu zapłaty k. 37-40/.
Wobec wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty utracił moc i sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie zwykłym pod sygn. akt IC 290/22.
Wobec śmierci jedynego członka zarządu pozwanej Spółki postanowieniem z dnia 4 czerwca 2024 roku Sąd Okręgowy w Warszawie na podstawie art. 69 k.p.c. ustanowił dla (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. (KRS: (...)), w której zarządzie zachodzą braki uniemożliwiające jej reprezentację, kuratora w osobie adwokata M. J., do zastępowania tej spółki w sprawie z powództwa Skarbu Państwa –Prezydenta (...) W. o zapłatę /postanowienie k. 91/.
W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie /pismo kuratora k. 122-124, protokół rozprawy k. 129/.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Pozwana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. (...), składającej się z działki ewidencyjnej nr (...) z obrębu (...), o pow. 3061 m ( 2 ), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr (...) /okoliczności bezsporne, dowód: odpis zupełny księgi wieczystej nr (...) k. 10-19/.
W dniu 21 listopada 2008 roku Skarb Państwa skierował do pozwanej Spółki pismo, w którym wypowiedział dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ustalając jednocześnie z dniem 1 stycznia 2009 roku wysokość nowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na skutek zmiany wartości gruntu na kwotę 350.423,28 zł /pismo k. 20, zwrotne potwierdzenie odbioru k. 21-21v./.
Następnie wnioskiem z dnia 21 września 2010 roku, zastępującym pozew (...) Spółka z o.o. w W. wniosła o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w W. położonej przy ul. (...) jest nieuzasadniona.
Wyrokiem z dnia 26 marca 2018 roku Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie oznaczonej sygn. akt IIIC 1460/13 ustalił opłatę z tytułu użytkowania wieczystego na kwotę 230.880 zł. Na skutek apelacji (...) Spółki z o.o. z siedzibą w W. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lipca 2021 roku wydany w sprawie oznaczonej sygn. akt VI Ca 695/18 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego na kwotę 87.925,84 zł za rok 2009, na kwotę 159.402,92 zł za rok 2010 oraz na kwotę 230.880 zł począwszy od 2011 roku / dowód: wyrok k. 22-24v./.
Pozwana w latach 2009-2013 uiszczała opłaty z tytułu użytkowania wieczystego w dotychczasowej wysokości tj. w kwocie po 43.962,92 zł /okoliczności bezsporne/.
Pismem z dnia 18 lutego 2022 roku powód skierował do pozwanej Spółki wezwanie do zapłaty, w którym wniósł o uregulowanie brakujących opłat z tytułu użytkowania wieczystego zgodnie z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2021 roku według specyfikacji:
- za rok 2009 kwota należności głównej 43.962,92 zł wraz z odsetkami na dzień 18 lutego 2022 roku w wysokości 1681,61 zł (razem 45.644,53 zł);
- za rok 2010 kwota należności głównej 115.440 zł wraz z odsetkami na dzień 18 lutego 2022 roku w wysokości 4.415,66 zł (razem 119.855,66 zł);
- za rok 2011 kwota należności głównej 186.917,08 zł wraz z odsetkami na dzień 18 lutego 2022 roku w wysokości 7.149,71 zł (razem 194.066,79 zł);
- za rok 2012 kwota należności głównej 186.917,08 zł wraz z odsetkami na dzień 18 lutego 2022 roku w wysokości 7.149,71 zł (razem 194.066,79 zł);
- za rok 2013 kwota należności głównej 186.917,08 zł wraz z odsetkami na dzień 18 lutego 2022 roku w wysokości 7.149,71 zł (razem 194.066,79 zł) / dowód: pismo 25-25v., zwrotne potwierdzenie odbioru k. 26-26v./.
Pozwana do chwili obecnej nie uiściła w/w kwot /okoliczności bezsporne/.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony, których prawdziwość nie była przez nie kwestionowana ani nie budziła wątpliwości Sądu.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Przechodząc do rozważań na temat istoty niniejszej sprawy należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 232 § 1 k.c. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, a położone w granicach administracyjnych miast oraz grunty Skarbu Państwa położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki, a także grunty stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym i osobom prawnym. Użytkowanie wieczyste w przeciwieństwie do własności jest jednocześnie prawem do nieruchomości, które nakazuje stronom ustalenie w umowie na zasadzie art. 239 § 1 kc sposobu korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków przez wieczystego użytkownika. Ponadto użytkowanie wieczyste jest obarczone ponoszeniem przez użytkownika opłaty rocznej na zasadzie art. 238 kc.
Szczegółowe przepisy dotyczące wskazanej opłaty zostały zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (dalej jako ugn), do której stosowania odsyłają również przepisy ustawy z dnia 9 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w tym art. 17b ust. 2a tej ustawy. Zgodnie z przywołanym przepisem o ustaleniu nowej albo zmianie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, o której mowa w ust. 1, Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka zawiadamia na piśmie użytkownika wieczystego. Do obu rodzajów zawiadomień stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące postępowania w razie wypowiedzenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej.
Stosownie zatem do treści art. 71 ust. 1 ugn za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste pobiera się pierwszą opłatę i opłaty roczne. Pierwsza opłata za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste w drodze przetargu podlega zapłacie jednorazowo, nie później niż do dnia zawarcia umowy o oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste (art. 71 ust. 2 ugn). Opłaty roczne wnosi się przez cały okres użytkowania wieczystego, w terminie do dnia 31 marca każdego roku, z góry za dany rok. Opłaty rocznej nie pobiera się za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Właściwy organ, na wniosek użytkownika wieczystego złożony nie później niż 14 dni przed upływem terminu płatności, może ustalić inny termin zapłaty, nieprzekraczający danego roku kalendarzowego (art. 71 ust. 4 ugn).
Jednocześnie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego mają charakter cywilnoprawny, gdyż stanowią ekwiwalent pieniężny za możliwość korzystania przez użytkownika wieczystego z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z wyłączeniem innych osób. Korzystanie to ma następować jednak w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Istotną cechą regulacji ustawowych jest określone rozłożenie w czasie odpłatności z tytułu użytkowania wieczystego, więc opłaty roczne z tytułu użytkowania wieczystego mają charakter cywilnoprawnego świadczenia okresowego, gdyż należy uiszczać je periodycznie, co jednocześnie powoduje, że rozłożona jest w czasie wymagalność tych opłat (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2009 roku, I FSK 1182/08). Wszelkie wyjątki od generalnych zasad muszą natomiast wynikać z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami lub z przepisów innych ustaw, gdyż użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym, których charakteru strony nie są władne modyfikować. Są zatem obowiązane do przestrzegania zasady ustalania i pobierania pierwszej opłaty oraz opłat rocznych. Opłata ta wynika z samego faktu dysponowania prawem użytkowania wieczystego. Nie jest istotna przy tym okoliczność, czy użytkownik faktycznie korzysta z objętego użytkowaniem wieczystym gruntu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 roku, I CSK 244/08). Z kolei wysokość określonej opłaty jest możliwa do zmiany wyłącznie w wyniku aktualizacji przeprowadzonej zgodnie z przepisami art. 77-81 u.g.n. Nie jest możliwa zatem zmiana wysokości opłaty w drodze rokowania między stronami lub zmiany treści umowy (co dotyczy zarówno właściciela, jak i użytkownika wieczystego (zob. komentarz do art. 71 u.g.n., E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz. Lex, 2013).
W stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie bezsporna między stronami była okoliczność wiążącego strony użytkowania wieczystego nieruchomości w postaci działek ewidencyjnych nr (...) z obrębu (...) o pow. 3061 m 2 położonych w W. przy ul. (...). Strona pozwana kwestionowała wysokość opłaty rocznej, nie zgadzając się z ustaloną stawką. Wcześniej jednak prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lipca 2021 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie (VI ACa 695/18) ustalił wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego na kwotę 87.925,84 zł za rok 2009, na kwotę 159.402,92 zł za rok 2010 oraz na kwotę 230.880 zł począwszy od 2011 roku.
Sentencja tego wyroku była w niniejszej sprawie wiążąca na zasadzie art. 365 § 1 kpc, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 366 kpc wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Wspomniane przepisy zabraniały czynienie przez Sąd własnych ustaleń w tym przedmiocie. Nie było zatem możliwe dokonywanie przez Sąd jakichkolwiek ustaleń w zakresie wysokości opłaty rocznej w toku postępowania o jej zapłatę, gdyż jego wysokość została już ustalona prawomocnym orzeczeniem. Wszelkie zatem okoliczności związane z celem wykorzystywania posiadanego gruntu można powoływać w momencie ustalania prawidłowej kwoty do zapłaty z tytułu opłaty rocznej, a nie na etapie wtórnego już powództwa o zapłatę. Celem niniejszego postępowania nie jest bowiem ustalenie wysokości kwoty należnej do zapłaty jako opłaty rocznej przez wieczystego użytkownika z tytułu posiadanego prawa, tylko uzyskanie przez stronę powodową tytułu egzekucyjnego, niezbędnego do przeprowadzenia następczo egzekucji ustalonego wcześniej prawa.
Pozwana w ramach obrony przed wytoczonym powództwem podniosła zarzut przedawnienia. Skorzystanie przez dłużnika z przysługującego mu zarzutu i uchylenie się od zaspokojenia roszczenia obliguje Sąd do oddalenia powództwa obejmującego przedawnione roszczenie, a przedawnione roszczenie zamienia się w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne), którego cechą jest niemożność jego przymusowej realizacji.
Przepis art. 117 § 1 k.c. stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne, co wynika z § 2 cytowanego przepisu. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.). Obowiązujące przepisy wprawdzie nie definiują wymagalności, ale w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to stan, w którym wierzyciel uzyskuje możność żądania zaspokojenia, a dłużnik jest obarczony obowiązkiem jego spełnienia.
Zgodnie z treścią art. 118 k.c. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie tj., obowiązującym przed 9 lipca 2018 r.) jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Roszczenia Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jako właściciela gruntu, o zapłatę opłat rocznych za użytkowanie wieczyste mają charakter majątkowy i mogą być dochodzone na drodze sądowej przed sądami powszechnymi ( por. uchw. SN z 25 czerwca 1997 r., III CZP 23/97, OSNC 1997, Nr 12, poz. 188). Zgodzić się należy z pozwanym, że roszczenia te - jako świadczenia okresowe - podlegają trzyletniemu przedawnieniu (art. 118 k.c.). Bieg przedawnienia roszczenia o zapłatę opłaty za dany rok rozpoczyna się od dnia, w którym stało się ono wymagalne (art. 120 k.c.). Jeżeli nie nastąpi więc przesunięcie terminu płatności, termin przedawnienia roszczenia rozpoczyna swój bieg 1 kwietnia danego roku, którego dotyczy opłata roczna, a koniec terminu przedawnienia przepada na ostatni dzień roku kalendarzowego (trzeciego).
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zarzutu przedawnienia, ma stwierdzenie, że wyrok sądu zapadający na skutek zakwestionowania przez użytkowania wieczystego wypowiedzenia wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste w związku ze zmianą wartości nieruchomości, ma kształtujący charakter ( por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005r., III CZP 37/05, OSNC 2006, nr 5, poz. 82 i z dnia 7 lutego 2014 r., III CZP 111/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 113 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2010 r., IV CSK 43/10, niepubl., z dnia 9 grudnia 2011 r,., III CSK 125/11, niepubl., z dnia 6 grudnia 2012 r., III CSK 62/12, niepubl. oraz J. Jaworski, A Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami, komentarz, wyd. 7, Warszawa 2021).
W konsekwencji ustalona przez sąd opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego staje się wymagalna w części przewyższającej opłatę dotychczasową po uprawomocnieniu się wyroku ( uchw. SN z 23 czerwca 2005 r., III CZP 37/05, OSNC 2006, Nr 5, poz. 82). Użytkownik wieczysty popada w opóźnienie z zapłatą ustalonej przez sad podwyżki opłaty rocznej dotyczącej lat ubiegłych w dniu następny po uprawomocnieniu się wyroku ( wyr. SN z 26 października 2005 r., V CK 276/05, Legalis).
Sąd podziela przedstawione stanowisko judykatury i wskazuje, że wymagalność podwyższonej opłaty w części wykraczającej poza opłatę dotychczasową, pojawia się dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia ustalającego nową wysokość opłaty. Skoro zatem powołany wyżej wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie uprawomocnił się z dniem 16 lipca 2021 roku to od tej daty zaczął biec termin przedawnienia roszczenia. Ponieważ pozew został wniesiony w dniu 27 kwietnia 2022 roku, roszczenia nie przedawniły się w żadnej części.
Skoro więc prawomocnym orzeczeniem sądowym wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego została ustalona na kwotę 87.925,84 zł za rok 2009, na kwotę 159.402,92 zł za rok 2010 oraz na kwotę 230.880 zł począwszy od 2011 roku a strona pozwana uchylała się od dokonania stosownej opłaty za lata 2009-2013, toteż żądanie strony powodowej okazało się być zasadne, które Sąd uwzględnił w całości tj. w kwocie 720.154,16 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty:
- 43.962,92 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 115.440 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
- 186.917,08 zł od dnia 20 lipca 2021 roku do dnia zapłaty,
zgodnie z żądaniem powoda przedstawionym w pozwie z dnia 27 kwietnia 2022 roku, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Co do odsetek należy wskazać, iż wymagalność roszczeń regulowana jest treścią art. art. 455 kc, zgodnie z którym jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Termin spełnienia świadczenia związanego z wnoszeniem opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wyznacza treść ustawy. Zgodnie z przytoczonym wcześniej art. 71 ust. 4 ugn opłatę roczną należy uiszczać do dnia 31 marca każdego roku, z góry za dany rok. Aktualizację wymagalności roszczenia przerywa jednak wniosek do samorządowego kolegium odwoławczego (dalej jako SKO) o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości, jak również kolejny środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego (art. 78-80 ugn). Jest tak dlatego, że zarówno SKO jak i później Sąd są władne zmienić wysokość tej opłaty. Sąd w tym postępowaniu nie ocenia bowiem powstałego już stosunku zobowiązaniowego w zakresie opłaty rocznej, a sam ustala wysokość tej opłaty. Wyposażając na gruncie art. 80 ugn Sąd w możliwość weryfikacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, ma on możliwość zajęcia merytorycznego stanowiska w sprawie. Sąd w tym postępowaniu nie ogranicza się więc do oceny skuteczności czy bezskuteczności wypowiedzenia stawki opłaty, ale tę stawkę ustala w sposób wiążący dla obu stron stosunku. Tym samym orzeczenie ustalające wysokość opłaty rocznej zastępuje oświadczenie woli i ma charakter konstytutywny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 roku, IV CSK 430/13). Jednocześnie Sąd powszechny posiada kognicję do ukształtowania wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, przy czym nie sprawuje funkcji kontrolnej ani nadzorczej nad samorządowym kolegium odwoławczym, lecz od początku, od nowa samodzielnie rozstrzyga spór o zasadność dokonanej aktualizacji opłaty rocznej. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2014 roku, I ACa 1044/10).
Stosownie do powyższego należy wskazać, iż ustalenie nowej albo zmiana dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nie zmierzają do ustania stosunku użytkowania wieczystego, ale właśnie do zmiany treści tego stosunku w części dotyczącej wysokości opłaty rocznej. Żaden przepis nie przewiduje bowiem automatycznej materialnoprawnej skuteczności oświadczenia woli strony użytkowania wieczystego w przedmiocie ustalenia nowej albo zmiany dotychczasowej wysokości opłaty rocznej w chwili, gdy oświadczenie woli doszło do wiadomości kontrahenta (art. 61 kc). Wypowiedzenie, o jakim mowa w art. 78 ust. 1 ugn, nie zostało więc wyposażone w prawną skuteczność. Nie można więc uznać, że jednostronne oświadczenie organu przewidziane w tym unormowaniu wywołało skutek w postaci zmiany treści umowy użytkowania wieczystego, gdyż do jego zaistnienia wymagane jest przyjęcie oferty przez użytkownika wieczystego (art. 78 ust. 4 ugn) albo w razie wniesienia wniosku do SKO i wydania orzeczenia tego organu, oraz złożenia sprzeciwu konieczny jest wyrok sądu. Innymi słowy, oświadczenie woli organu w kształcie, w jakim zostało unormowane w ustawie o gospodarce nieruchomościami, może być postrzegane jako skuteczny akt jednostronny organu tylko w zakresie wyrażenia woli rezygnacji z opłaty dotychczasowej oraz zamiaru pobierania nowej lub zmienionej opłaty, natomiast nie może być traktowane jako źródło powstania prawa do podwyższonej opłaty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2014 roku, I CSK 559/13).
Z uwagi na powyższe nie ma zastosowania pogląd orzecznictwa powoływany przez stronę powodową, stanowiący, iż wymagalność opłaty rocznej w części w jakiej nastąpiło jej podwyższenie następuje dopiero z chwilą prawomocnego jej ustalenia, na co miałoby wskazywać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 roku, I CSK 607/10 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Sąd tego poglądu nie podziela, gdyż zarówno wskazany przepis jak i wyrok odnoszą się do odmiennej sytuacji faktycznej niż ta będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu. Przedmiotowy wyrok dotyczył bowiem kwestii związanej ze zmianą stawki procentowej opłaty rocznej za dany rok, która określona jest przepisami ustawy. Niniejsza sprawa natomiast dotyczy nie zmiany przepisów, a ich zastosowania w konkretnej indywidualnej sytuacji. W sprawie powołanej przez stronę powodową była już bowiem ustalona opłata roczna, a zmianie uległa jej stawka, natomiast w niniejszej sprawie do ustalenia opłaty doszło dopiero na podstawie konstytutywnego prawomocnego wyroku sądu.
Temu poglądowi nie stoi na przeszkodzie również okoliczność treści art. 79 ust. 8 w zw. z ust. 5 u.g.n., który stanowi, że ustalona na skutek prawomocnego orzeczenia Sądu lub w wyniku zawarcia ugody nowa wysokość opłaty rocznej obowiązuje, począwszy od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano wysokość dotychczasowej opłaty. Przepis ten bowiem nie dotyczy wymagalności roszczenia, a jedynie wskazania od kiedy obowiązuje zmieniona wysokość opłaty rocznej. Innymi słowy, w ten sposób ustawodawca zapobiegł, by przez sam fakt zaskarżenia wysokości opłaty rocznej użytkownik wieczysty mógł uchylić się od obowiązku jej zapłaty do chwili gdy zapadnie w tym przedmiocie prawomocne orzeczenie Sądu. Sam fakt konieczności uregulowania tego rodzaju sytuacji wskazuje na konstytutywny charakter orzeczenia zapadłego po wyczerpaniu procedury określonej w art. 78 – 81 u.g.n. Na marginesie Sąd wskazuje, że gdyby bowiem orzeczenie miało deklaratoryjny charakter, tego rodzaju norma byłaby zbędna, gdyż Sąd jedynie orzekałby o stanie prawnym, który już istnieje, a wobec powyższego i bez wskazanej normy użytkownik wieczysty musiałby uiścić opłatę w podwyższonej wysokości od dnia 1 kwietnia każdego kolejnego roku poza rokiem wypowiedzenia, co miałoby skutek ex tunc. W sytuacji gdy wyrok ustalający wysokość opłaty ma charakter konstytutywny, taka zależność już nie zachodzi, gdyż zobowiązanie do zapłaty w określonej wysokości powstaje dopiero z chwilą prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy ( ex nunc), a więc aby możliwe było żądanie opłat za użytkowanie wieczyste w wysokości określonej orzeczeniem Sądu za okresy sprzed tego wyroku, konieczne było wprowadzenie art. 79 ust. 5 i 8 u.g.n. Jednocześnie nie jest to równoznaczne ze wskazaniem chwili wymagalności, bo o ile ustawodawca normą z art. 79 ust. 5 i 8 u.g.n. eliminuje możliwość obstrukcji procesu podwyższania opłat rocznych ze strony użytkownika wieczystego o tyle, nie wprowadza w zakresie wymagalności takiej samej normy. Do chwili ukształtowania wysokości opłaty rocznej orzeczeniem bądź to SKO bądź to Sądu, użytkownik wieczysty nie ma wiedzy co do tej wysokości i nie można od niego oczekiwać, że będzie uiszczać ją w wysokości ustalonej w ofercie, którą kwestionuje i która go nie wiąże. Dopiero z chwilą ostatecznego ukształtowania wysokości opłaty można mówić o wymagalności tego roszczenia.
Podkreślić przy tym należało, że już Sąd Apelacyjny w Warszawie w pisemnym uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lipca 2021 roku wydanym w powołanej sprawie VI ACa 695/18, która toczyła się pomiędzy stronami, wskazał na konstytutywny charakter rozstrzygnięcia sądowego w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego.
W związku z powyższym, należało zasądzić odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 20 lipca 2021 roku, gdyż dopiero od tej chwili strona pozwana popadła w opóźnienie.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Rozliczenie kosztów na podstawie art. 108 k.p.c. pozostawiono referendarzowi sądowemu /pkt II wyroku/.
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Warszawie
Osoba, która wytworzyła informację: Bożena Chłopecka
Data wytworzenia informacji: