Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 kwietnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Dębicy Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Beata Kozik

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Woźniak

po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. w Dębicy

na rozprawie

sprawy z powództwa L. J.

przeciwko pozwanemu (...)
z siedzibą w W.

o zapłatę kwoty 10.100,00 zł

I.  Oddala powództwo.

II.  Odstępuje od zasądzenia od powoda L. J. na rzecz pozwanego (...)z siedzibą w W. zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

III.  Kosztami opłaty sądowej od pozwu obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt I C 386/24 upr.

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 2 kwietnia 2025r.

W pozwie wniesionym do tut. Sądu powód L. J. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) z siedzibą w W. kwotę 10.100,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 2 marca 2024r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadniając żądanie pozwu powód wskazał, że w dniu 31 stycznia 2024r. doszło do pożaru w gospodarstwie rolnym powoda, w wyniku którego doszło do całkowitego spalenia budynku gospodarczego wraz ze znajdującymi się tam ruchomościami. Powód wskazał, że zawarł z pozwanym umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC rolnika i obowiązkowego ubezpieczenia budynków gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych. Powód zgłosił szkodę pozwanemu, ale pozwany odmówił wypłaty odszkodowania wskazując, że powód nie posiadał ubezpieczenia od pożarów.

Powód nie zgadza się ze stanowiskiem pozwanego, bowiem zgodnie z art. 59 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, rolnik obowiązany jest zawrzeć umowę ubezpieczenia budynku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych. Zaś zgodnie z art. 67 ww. ustawy ustawodawca wskazał, iż z tytułu ubezpieczenia budynków rolniczych przysługuje odszkodowanie za szkody powstałe w budynkach na skutek zdarzenia losowego jakim jest ogień, przy czym za szkody spowodowane przez ogień uważa się szkody powstałe w wyniku działań ognia, który przedostał się poza palenisko lub powstał bez paleniska i rozszerzył się o własnej sile.

Zdaniem powoda pozwany w sposób nieuprawniony w OWU wyłączył swoją odpowiedzialność z tytułu pożaru, pomimo wskazania w treści polisy, że zawiera z powodem, obowiązkowe ubezpieczenie budynków gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych.

Powód domagał się wypłaty odszkodowania z tytułu szkody powstałej w wyniku pożaru w gospodarstwie rolnym w wysokości 10.100,00 zł, przy czym ostateczna wysokość szkody miała zostać ustalona przez biegłego sądowego z zakresu rzeczoznawstwa majątkowego.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany przyznał, że w dniu 31 stycznia 2024r. obejmował powoda ochroną ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych, jednocześnie zakwestionował swoją odpowiedzialność za szkodę z uwagi na fakt, iż budynek, który uległ spaleniu nie został wskazany do ubezpieczenia. Zgodnie z zakresem polisy budynek, który uległ spaleniu, nie został wskazany przez powoda do ubezpieczenia. Pozwany podkreślał, że do obowiązkowego ubezpieczenia został zgłoszony tylko budynek mieszkalny o pow. 100 mkw. o konstrukcji ścian murowanych oraz budynek gospodarczy o pow. 30 mkw. o konstrukcji ścian murowanych. Pozwany dodał, że inwentaryzacja powypadkowa wskazała, że na działce znajdował się jeszcze trzeci budynek – wiata obita z każdej strony blachą, duża o wymiarach 26 m x 6m. Dlatego też pozwany odmówił wypłaty odszkodowania.

W piśmie z daty wpływu 26 lutego 2025r. pełnomocnik powoda oświadczył jedynie, że po zapoznaniu się z odpowiedzią na pozew w całości podtrzymuje żądanie pozwu oraz zgłoszone wnioski dowodowe. Wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem pozwanego, który wskazał, że budynek, który uległ pożarowi nie był objęty ubezpieczeniem, bowiem majątek powoda został ubezpieczony na wypadek pożaru.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

Powód L. J. jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne w miejscowości Z..

Okoliczność bezsporna

W dniu 14 sierpnia 2023r. powód zawarł z pozwanym (...) z siedziba w W. Oddział w R. umowę ubezpieczenia rolniczego potwierdzoną polisa znak (...) potwierdzająca zawarcie umowy ubezpieczenia (...).

Okres ubezpieczenia obejmował 18 września 2023r. do 17 września 2024r., a miejsce ubezpieczenia to (...), gmina Ż., woj. (...).

W ramach tejże umowy obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej rolnika objęte zostało gospodarstwo rolne powoda o powierzchni 4,5 zł hektara ze składką ubezpieczeniową 35 zł w okresie ubezpieczenia.

Obowiązkowe Ubezpieczenie budynków gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych obejmowało:

⚫

budynek mieszkalny o pow. 100 mkw. o wartości 145.534,00 zł, o konstrukcji betonowej pokryty blachą, 30 – letni oraz

⚫

szopę, drwalnię i garaż o pow. 30 mkw. o wartości 19.050,00 zł o konstrukcji betonowej pokryte blachą, 30 -letnie.

Łączna składka za ubezpieczenie budynków wynosiła 134 zł.

Umowa ubezpieczenia rolniczego obejmowała także dobrowolne ubezpieczenie mienia, w tym budynek mieszkalny z jego stałymi elementami wyposażenia, ruchomości domowe i budynki gospodarcze (w tym inwentarskie) ze stałymi elementami wyposażenia budynku innego niż mieszkalny. Składka łączna za dobrowolne ubezpieczenie mienia wyniosła 41 zł.

dowód: - dokumenty w aktach szkody nr (...), w tym – polisa ubezpieczeniowa znak (...).

W dniu 31 stycznia 2024r. w gospodarstwie powoda miał miejsce pożar. Całkowitemu zniszczeniu uległ budynek gospodarczy wraz ze znajdującymi się wewnątrz ruchomościami: meblami, kredensem, 2 stołami, krzesłami, 6 rowerami, wózkiem ręcznym widłowym, plandekami, 1,5 tony nawozów, skrzyniami z narzędziami mechanicznymi, betoniarką, heblarką, 2 sztukami taczek typu „japonka” oraz 8 m ³ drewna.

Budynek-wiata, który uległ spaleniu był wykonany w konstrukcji stalowej, obity blachą, podzielony na 4 segmenty, więźba dachowa drewniana kryta blachą.

Na nieruchomości powoda znajdowały się ponadto budynek mieszkalny murowany kryty blachą i budynek gospodarczy murowany kryty blachą.

Powód zgłosił pozwanemu ubezpieczycielowi szkodę, która została zarejestrowana pod numerem (...).

W dniu 1 marca 2024r. pozwany wydał decyzję, w której odmówił wypłaty powodowi odszkodowania. Potwierdził, że pomiędzy stronami została zawarta umowa ubezpieczenia (...) potwierdzona polisą (...).

dowód: - dokumenty w aktach szkody nr (...), w tym – polisa ubezpieczeniowa znak (...), - pismo pozwanego z dnia 1.03.2024r., - dokumentacja fotograficzna

- pismo Państwowej Straży Pożarnej w Dębicy z dnia 6 marca 2024 r. w aktach szkody,

- fotografie w aktach szkody,

- protokół oględzin z dnia 13 lutego 2024 r. w aktach szkody,

- potwierdzenie przekazania terenu przez Państwową Straż Pożarną z dnia 31 stycznia 2025 r.

Umowa zawarta została na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (...) w (...) zatwierdzonych Uchwałą nr (...) z dnia 4 listopada 2021r.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 11 OWU przedmiotem ubezpieczenia może być następujące mienie, zgłoszone do ubezpieczenia i wyszczególnione w dokumencie potwierdzającym zawarcie umowy ubezpieczenia tj. budynki mieszkalne lub budynki gospodarcze wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, podlegające ubezpieczeniu w ramach ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Pozwany ubezpieczyciel poinformował powoda, że w toku inwentaryzacji ustalono, że w wyniku pożaru uszkodzeniu uległa wiata obita blachą o wymiarach 26 m x 6m, która nie była objęta umową ubezpieczenia.

Dodatkowo pozwany w decyzji o odmowie wypłaty świadczenia wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 2 OWU ubezpieczyciel odpowiada za szkody w ubezpieczonym mieniu, o którym mowa w § 3 ust.1 pkt 11 powstałe wyłącznie na skutek następujących zdarzeń losowych: huraganu, upadku drzew i innych obiektów, uderzenia pojazdu, przepięcia, zalania, dymu i sadzy, huku ponaddźwiękowego, naporu śniegu, opadu atmosferycznego, trzęsienia ziemi, katastrofy budowlanej lub aktów terroru. Uszkodzenie mienia powoda nie powstało przez żadne z wymienionych zdarzeń.

dowód: - dokumenty w aktach szkody nr 4845272/1, w tym – polisa ubezpieczeniowa znak (...), - pismo pozwanego z dnia 1.03.2024r. – k. 8-9.

Ocena dowodów

Ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez strony i znajdujących się w aktach szkodowych, których autentyczności strony nie kwestionowały.

Sąd postanowił pominąć dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu budownictwa i rzeczoznawstwa majątkowego na okoliczność ustalenia szkody jako zmierzający do przedłużenia postępowania na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 5 k.p.c, gdyż powód nie udowodnił, że pozwany ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę. Czynienie ustaleń co do wartości szkody stało się więc zbędne.

Sąd zważył co następuje:

Roszczenie powoda okazało się niezasadne i z tego względu w całości oddalone.

W toku procesu bezspornym pozostawał fakt, że powoda L. J. zawarł z pozwanym (...)z siedzibą w W. umowę ubezpieczenia rolniczego, do czego zobowiązywał go art. 59 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. Dz.U.2023.2500) stanowiący, iż rolnik jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia budynku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego, zwanego dalej "budynkiem rolniczym", od ognia i innych zdarzeń losowych. Z art. 2 wymienionej ustawy wynika, iż za budynek wchodzący w skład gospodarstwa rolnego uznaje się obiekt budowlany o powierzchni powyżej 20 m ^{( 2)} określony w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane , będący w posiadaniu rolnika.

Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( Dz.U. 2024.725 t.j.) za budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.

W toku procesu pozwany podkreślał, że umowa ubezpieczenia rolniczego zawarta z powodem w dniu 14 sierpnia 2023r. obejmowała jedynie dwa budynki wskazane przez powoda do ubezpieczenia, a to budynek mieszkalny o pow. 100 mkw. o wartości 145.534,00 zł, o konstrukcji betonowej pokryty blachą, 30 – letni oraz szopa, drwalnia i garaż o pow. 30 mkw. o wartości 19.050,00 zł o konstrukcji betonowej pokryte blachą, 30 - letnie.

Z art. 59 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. Dz.U.2023.2500) wynika jednoznacznie, iż rolnik jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia budynku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego, zwanego dalej "budynkiem rolniczym", od ognia i innych zdarzeń losowych, przy czym wskazanie takich budynków w posiadaniu rolnika należy do ubezpieczającego czyli rolnika. Powód zaś znając stanowisko pozwanego nie wykazał w toku procesu, że ubezpieczeniu podlegał także budynek gospodarczy wraz ze znajdującymi się wewnątrz ruchomościami: meblami, kredensem, 2 stołami, krzesłami, 6 rowerami, wózkiem ręcznym widłowym, plandekami, 1,5 tony nawozów, skrzyniami z narzędziami mechanicznymi, betoniarką, heblarką, 2 sztukami taczek typu „japonka” oraz 8 m ³ drewna.

Nie udowodnił powód także aby obiekt ten był budynkiem w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( Dz.U. 2024.725 t.j.) a zgodnie z tym przepisem za budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Powód nie zaoferował dowodów, aby budynek ten był wzniesiony na fundamentach i trwale związany z gruntem.

Powód reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego winien być świadomy, że samo stwierdzenie strony postępowania cywilnego nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę to twierdzenie zgłaszającą – art. 227 k.p.c. i art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c.

Zgodnie z przepisem art. 3 k.p.c. , strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Przepis ten nie nakłada, zatem na sąd obowiązku dążenia do wykrycia prawdy obiektywnej (materialnej) bez względu na procesową aktywność stron. Wręcz przeciwnie, przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego , nie jest rzeczą sądu zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - art. 232 k.p.c. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach - art. 3 k.p.c. , a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne art. 6 k.c.

Powód, reprezentowany w procesie przez zawodowego pełnomocnika, nie załączył ani też w toku procesu nie zawnioskował takich dowodów, które poparłyby jego twierdzenia zawarte w pozwie i w pismach procesowych, a wykazujące objęcie umową ubezpieczenia także budynku gospodarczego, którego ściany wykonano z blachy i który uległ zniszczeniu w wyniku pożaru w dniu 31 stycznia 2024r. Powód przedkładając umowę zawarcia ubezpieczenia rolniczego potwierdzonej polisą znak (...) nie dowiódł powyższej okoliczności. Inicjatywa dowodowa powoda w tym zakresie była skąpa a poprzez to nie wystarczająca, aby dowieść istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności spełniania warunków do wypłaty odszkodowania. Nadto powód przedstawiając jedynie decyzję pozwanego z dnia 1 marca 2024r. o odmowie wypłaty odszkodowania, nie wykazał, aby wykorzystał w pełni możliwości dochodzenia roszczenia od pozwanego chociażby poprzez drogę przysługującej mu reklamacji od wydanej decyzji.

Powód decydując się na dochodzenie niniejszego roszczenia mając świadomość odmowy wypłaty odszkodowania przez pozwanego, powinien być przygotowany do wykazania niesłuszności stanowiska pozwanego. Co więcej, konieczność zawnioskowania takich dowodów powód, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, powinien był przewidzieć już po zapoznaniu się z odpowiedzią pozwanego na pozew i wyartykułowanymi w niej zarzutami i argumentami.

Konkludując, w okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle zaoferowanych przez stronę powodową dowodów, nie sposób uznać, że powód co do zasady udowodnił swoje żądanie. Nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu wskazującego na skuteczne ubezpieczenie zniszczonego budynku gospodarczego wykonanego w konstrukcji stalowej, którego ściany wykonano z blachy. W konsekwencji nie zachodziły podstawy do poczynienia ustaleń faktycznych umożliwiających uwzględnienie roszczenia.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Sąd uznał, iż powód L. J. nie udowodnił zasadności dochodzonego roszczenia i na podstawie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. , Sąd oddalił powództwo uznając, iż nie zostało ono udowodnione.

Sąd zauważa nadto, że jak wynika z uzasadnienia pozwu, powód dochodził roszczenia z ubezpieczenia obowiązkowego a nie dobrowolnego.

Podnieść należy, że dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie uzasadniających je okoliczności faktycznych stanowi obligatoryjną treść pozwu (art. 187 § 1 k.p.c.). Granice sporu wyznacza nie tylko treść żądania pozwu (petitum) ale i podstawa faktyczna powództwa ( causa petendi), rozumiana jako okoliczności faktyczne powoływane przez powoda dla uzasadnienia wydania wyroku określonej treści. O zakresie rozstrzygnięcia sądu zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym decyduje „żądanie” w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c., które należy odnosić zarówno do treści pozwu o zasądzenie jak i do faktów powoływanych na jego uzasadnienie (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., I CRN 61/95, nie publ., z dnia 28 kwietnia 1998 r., II CKN 712/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 187, z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN 252/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 152, z dnia 18 marca 2005 r., II CK 556/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 38, z dnia 19 stycznia 2006 r., IV CK 376/05, MoP 2006, nr 4, z dnia 24 maja 2007 r., V CSK 25/07, OSNC-ZD 2008, nr B, poz. 32, z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 243/08, nie publ., z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 549/14, nie publ.).

Wydanie wyroku uwzględniającego powództwo na podstawie faktycznej, na której powód ani w pozwie, ani w postępowaniu przed sądem I instancji nie opierał powództwa, stanowi zasądzenie ponad żądanie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1936 r., C II 1770/35 PPiA 1936, nr 2, poz. 148). Również, w innych judykatach, tj. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2008 r., sygn. akt III CSK 17/08 – wskazuje się, że związanie Sądu granicami żądania obejmuje nie tylko związanie co do samej treści (wysokości) żądania zasadniczego, ale także co do uzasadniających je elementów motywacyjnych. Sąd orzeka bowiem o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez powoda.

Ustanowiona w art. 321 § 1 k.p.c. reguła związania sądu żądaniem pozwu (ne eat iudex ultra petita partium) oznacza, że sąd nie może wyrokować o czymś więcej (ultra), o czymś innym niż obejmuje żądanie (aliud), a także - co oczywiste - bez sformułowanego żądania. Wynikające z tego przepisu: zasada autonomii woli stron, zgodnie z którą każdy ma swobodę kształtowania swojej sytuacji prawnej i zasada dyspozycyjności, stosownie do której strony mogą swobodnie rozporządzać swoimi uprawnieniami i dochodzić ich na drodze sądowej albo zrezygnować z poszukiwania ochrony prawnej, należą do naczelnych reguł procesu cywilnego, mającej źródło w samej jego istocie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2017 r., I CNP 28/17, LEX nr 2389565).

Przepis art. 321 § 1 k.p.c. daje wyraz tradycyjnej zasadzie wyrokowania, statuującej zakaz orzekania ponad żądanie, czyli przejawiającej się w tym, że sąd jest związany granicami żądania powództwa i nie może dysponować przedmiotem procesu przez określenie jego granic. Sąd tym samym nie może zasądzić ponad żądanie, a więc uwzględnić roszczenia w większej wysokości niż żądał powód, również wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika, że powodowi przysługuje świadczenie w większym rozmiarze. Nie można więc wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, czyli zasądzić coś innego niż strona żądała, a ponieważ żądanie powództwa określa nie tylko jego przedmiot, lecz również jego podstawa faktyczna, również co do przedmiotu który tą podstawą nie był objęty. Dlatego też orzeczeniem ponad żądanie w rozumieniu art. 321 k.p.c. jest oparcie wyroku na podstawie faktycznej niepowołanej przez powoda (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2015 r. VCSK 612/14). Także w wyroku z dnia 23 lipca 2015 r. w sprawie I CSK 549/14 Sąd Najwyższy wskazał, iż zakaz orzekania ponad żądanie, będący przejawem zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności, oznacza, że o treści wyroku zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym decyduje żądanie strony. Sąd nie może zasądzać czego innego od tego, czego żądał powód, więcej niż żądał powód, ani na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. odstępując od obciążenia powoda zwrotem kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.

Przepis art. 102 k.p.c. stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przytoczona regulacja urzeczywistnia zasadę słuszności i stanowi wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, toteż ich kwalifikacja należy do Sądu, który – uwzględniając całokształt okoliczności konkretnej sprawy – może nie obciążyć lub obciążyć w części stronę przegrywającą kosztami procesu. Omawiany przepis nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, a komentatorzy wskazują, że do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez Sąd przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące „na zewnątrz” procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Artykuł 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności. Zastosowanie tego przepisu dotyczyć musi szczególnie uzasadnionych wypadków i nie może być stosowane w każdej sprawie, jest to wyjątek od reguły odpowiedzialności za wynik procesu. Zasadnie wskazuje Sąd Najwyższy, że okoliczności związane z przebiegiem sprawy takie jak charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem takie jak sytuacja majątkowa i życiowa strony mają wpływ na stosowanie art. 102 k.p.c., ale ocena czy takie wypadki rzeczywiście wystąpiły w konkretnej sprawie należy do sądu, który dokonuje jej w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 r. V CZ 124/12, opubl. LEX nr 1341727). Należy podkreślić, że powód był subiektywnie przekonany o zasadności swojego roszczenia, a jego sytuacja materialna uzasadniała zwolnienie go od opłaty od pozwu. Tym samym w ocenie Sądu zaistniały podstawy do nieobciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego.

Opłatą sądową od pozwu Sąd obciążył Skarb Państwa, gdyż powód zwolniony był z tej opłaty postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. na podstawie art. 101 i 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz.U.2024.959 t.j.) uznając, że sytuacja majątkowa powoda jest na tyle trudna, że uiszczenie opłaty mogłoby narazić powoda i jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.