Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

Formularz UK 2

Sygnatura akt

III Ka 844/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

3

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt X K 162/23 przeciwko W. K. oskarżonemu o czyny z art. 220 § 1 kk i art. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk oraz z art. 219 kk (dwukrotnie)

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☒

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.12.1. Ustalenie faktów

0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.2. Ocena dowodów

0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut oskarżycielki posiłkowej A. K.

1)

Ad 1)

2)

3)

Nie sformułowano zarzutów apelacyjnych, jednak w uzasadnieniu wskazano:

na nieprawidłowe umorzenie postępowania i powinność Sądu rozpoznania roszczeń majątkowych pokrzywdzonego i zasądzić odszkodowanie,

sąd nieprawidłowo umorzył postępowanie postanowieniem a nie wyrokiem i nie rozstrzygnął istotnych żądań oskarżycielki posiłkowej co do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia oraz co do zwrotu sprawy do oskarżyciela w celu jego uzupełnienia i objęcia aktem oskarżenia osób odpowiedzialnych za śmierć zmarłego brata T. H. (2) po stronie inwestora (...) w R.,

na błędy proceduralne, które spowodowały brak rozstrzygnięcia co do wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, jak i wniosku o zwrot akt do oskarżyciela, gdyż wobec śmierci oskarżonego W. K. nie ustała odpowiedzialność karna wobec innych osób winnych za śmierć T. H. (2) i M. K.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie zawisła sprawa przeciwko W. K., któremu wniesionym 20 marca 2023 r. aktem oskarżenia (sygn. akt 3036-1.Ds.24.2023 – Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie) Prokurator zarzucił popełnienie czynów z art. 220 § 1 kk i art. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk oraz z art. 219 kk (dwukrotnie). Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt X K 162/23. W toku trwającego postępowania dowodowego Sąd został poinformowany przez obrońcę oskarżonego o śmierci W. K. wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania (wniosek z dnia 10 kwietnia 2025 r. wraz z dołączonym skróconym aktu zgonu). Postępowanie karne przeciwko W. K. o popełnienie zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów, na podstawie art. 414 § 1 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 kpk, w dniu 28 maja 2025 r. Sąd Rejonowy umorzył, jednak mimo treści art. 414 § 1 kpk, który przywołał w podstawie swojej decyzji, wydał postanowienie. Tymczasem w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie, zgodnie z art. 414 § 1 kpk, Sąd umarza postępowanie wyrokiem. W tym zakresie kwestionowanie formy wydanego orzeczenia jest słuszne. Rację ma skarżący.

Jednakże niezachowanie przez Sąd Rejonowy właściwej formy orzeczenia, nie stanowiło – wbrew oczekiwaniom Skarżących – przeszkody do wydania rozstrzygnięcia odnośnie do złożonych wniosków:

- o odszkodowanie i zadośćuczynienie, czy też

- o zwrot sprawy do uzupełnienia postępowania celem rozszerzenia aktu oskarżenia przez oskarżyciela na inne osoby, które według podniesionych zarzutów wobec śmierci oskarżonego W. K. winny zostać pociągnięte do odpowiedzialności za śmierć zmarłych T. H. (2) i M. K..

Zdaniem Skarżących nie ustała odpowiedzialność innych osób po stronie inwestora (...) w R.. Do takich postulatów nie mógł odnieść się Sąd Rejonowy, umarzając postępowanie z powodu śmierci oskarżonego, nawet gdyby jego orzeczenie przybrało formę wyroku. Również tych postulatów nie mógł zrealizować Sąd odwoławczy.

Negatywna przesłanka procesowa o charakterze bezwzględnym w postaci śmierci oskarżonego musi być uwzględniona przez organ procesowy na każdym etapie postępowania. W takiej sytuacji nie występuje bowiem podmiot procesu, jakim jest oskarżony. Do orzekania o winie i karze konieczne jest występowanie oskarżonego jako strony i podmiotu postępowania. Brak tej strony generuje wystąpienie bezwzględnej przeszkody procesowej przesądzającej o niedopuszczalności prowadzenia postępowania karnego i to w każdym jego stadium. Śmierć oskarżonego, stosownie do treści art. 17 § 1 pkt 5 kpk, stanowi bezwzględną przesłankę procesową, skutkującą niedopuszczalnością postępowania karnego. Wykładnia tego przepisu daje asumpt do twierdzenia, że ma on zastosowanie do każdego typu i każdego etapu postępowania. Postępowanie umarza się w każdym jego stadium, w którym przesłanka ta zaistnieje (postanowienie SN z dnia 13 listopada 2024 r., III KK 185/24). Śmierć oskarżonego skutkuje, zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 17 § 1 pkt 5 kpk, odmową wszczęcia postępowania, a jeżeli zostało wszczęte jego umorzeniem w każdej jego fazie. Czyni to organ postępowania przygotowawczego, a po wniesieniu aktu oskarżenia – Sąd właściwy do rozpoznania sprawy. Dyspozycja art. 414 § 1 kpk przewiduje formę wyroku w przypadku umorzenia postępowania karnego, a przeszkoda procesowa ujawniła się po rozpoczęciu przewodu sądowego. Zatem rację ma Skarżący, gdy twierdzi, że Sąd Rejonowy winien umorzyć postępowanie wyrokiem. Sąd Rejonowy uchybił tej formie wydając postanowienie, mimo że podstawą swojej decyzji uczynił art. 414 § 1 kpk, a uzasadnienie rozpoczął od przywołania tego przepisu, z jednoczesnym przytoczeniem treści art. 17 § 1 pkt 5 kpk. Wystąpienie negatywnej przesłanki – śmierci oskarżonego – jest oczywiste. Również konsekwencja jej wystąpienia w postaci umorzenia postępowania nie jest kwestionowana. Orzeczenie zapadłe w niewłaściwej formie należy oceniać nie z punktu widzenia błędnej formy (ustawowego formalizmu), ale z punktu widzenia jego materialnej istoty i procesowego znaczenia. Chociaż ze względu na przedmiot decyzji, winna ona była zapaść w formie wyroku sądu, to jednak błędne określenie jej jako postanowienia, niczego nie zmienia (postanowienie SN z dnia 6 czerwca 2024 r., III KK 542/23). W każdym razie pozostaje bez wpływu na zarzucane przez Skarżących braki rozstrzygnięć co do odszkodowań i zadośćuczynień, jak również innych wniosków.

W pierwszym rzędzie wskazać bowiem należy, że odszkodowania i zadośćuczynienia w procesie karnym Sąd może orzec w ramach środka kompensacyjnego, o jakim mowa w art. 46 kk. Środek ten orzekany jest wyłącznie wobec osoby oskarżonej o czyn zabroniony, z którego popełnieniem wiąże się szkoda albo krzywda pokrzywdzonych, w wypadku wydania:

1)  wyroku skazującego (także, gdy zastosowano środek probacyjny – warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności jako zobowiązanie do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, chyba że sąd orzekł środek kompensacyjny – art. 72 § 2 kk) albo

2)  wyroku warunkowo umarzającego postępowanie (art. 67 § 3 kk umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę).

Każdorazowo jednak możliwość orzeczenia obowiązków naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wiąże się z wydaniem innego rodzaju wyroku niż ten – wydany zgodnie z dyspozycją art. 414 § 1 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 kpk – umarzający postępowanie prowadzone przeciwko oskarżonemu, który po rozpoczęciu przewodu sądowego zmarł. Literalne brzmienie art. 46 § 1 kk wskazuje bowiem: „w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (...)”. Również treść art. 415 § 1 kpk wskazuje na możliwości sądu karnego orzeczenia na rzecz pokrzywdzonego jego żądań o charakterze cywilnym, jednakże treść tego przepisu w sposób kategoryczny wskazuje: „w razie skazania oskarżonego lub warunkowego umorzenia postępowania w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, obowiązek naprawienia, w całości lub w części, szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (...)”. Stąd też zarzut braku rozstrzygnięcia o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu w zaskarżonym orzeczeniu Sądu Rejonowego, jako niezasadny nie mógł być uwzględniony.

Skoro ze względu na wystąpienie przesłanki nakazującej umorzenie postępowania nie było możliwe wydanie wyroku skazującego, ani warunkowo umarzającego, nie można mówić, że umarzając postępowanie Sąd Rejonowy pominął rozstrzygnięcia o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu. W takim bowiem przypadku nie było możliwe orzekanie o roszczeniach cywilnych na rzecz pokrzywdzonych. Ustawa procesowa nie przewiduje także możliwości uzupełnienia wyroku skazującego (warunkowo umarzającego, umarzającego, ale i postanowienia umarzającego postępowanie) o nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, obowiązek naprawienia, w całości lub w części, szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Procesowa instytucja uzupełnienia wyroku – art. 420 kpk – zdaje się bowiem potwierdzać, że przepisy Kodeksu postępowania karnego poza wyrokiem skazującym (warunkowo umarzającym w zakresie nałożenia obowiązków) nie przewidują orzeczenia odszkodowania lub zadośćuczynienia w innej formie, tj. uzupełnienia wyroku postanowieniem. Zgodnie bowiem z art. 420 § 1 kpk: „jeżeli wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia co do przepadku, zaliczenia okresu rzeczywistego pozbawienia wolności, okresu zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu lub okresu stosowania środków zapobiegawczych wymienionych w art. 276 kpk, nałożenia obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu albo dowodów rzeczowych, sąd orzeka o tym postanowieniem na posiedzeniu”. Wyliczenie jest enumeratywne i katalog uzupełniających rozstrzygnięć jest zamknięty (możliwe jest wydanie postanowienia uzupełniającego także w przypadku umorzenia postępowania – postanowieniem – przed rozpoczęciem przewodu sądowego o brakujące rozstrzygnięcie co do dowodów rzeczowych, ale nie inne, gdyż pozostałe immanentnie ze swojego rodzaju i charakteru wiążą się z wyrokami skazującymi bądź warunkowo umarzającymi postępowanie).

Drugie żądanie związane z wnioskiem o zwrot sprawy do oskarżyciela, gdyż wobec śmierci oskarżonego W. K. nie ustała odpowiedzialność karna wobec innych osób winnych za śmierć T. H. (2) i M. K., również nie mogło stanowić elementu rozstrzygnięcia zaskarżonego orzeczenia Sądu Rejonowego, nawet gdyby zapadło w prawidłowej formie wyroku. Przepisy Kodeksu postępowania karnego przewidują tylko dwie instytucje, w których Sąd ingeruje w czynności postępowania przygotowawczego oskarżyciela publicznego (prokuratora). Jedną z nich jest zwrot aktu oskarżenia – art. 337 kpk, gdy jako pismo procesowe inicjujące postępowanie jurysdykcyjne nie odpowiada on warunkom formalnym wymienionym w art. 119, art. 332, art. 333 lub art. 335, a także jeżeli nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 334 kpk. W niniejszej sprawie o brakach formalnych aktu oskarżenia zamykającego postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyny z art. 220 § 1 kk i art. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk oraz z art. 219 kk (dwukrotnie) prowadzone pod sygn. akt 3036-1.Ds.24.2023 – Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie przeciwko W. K. nie było mowy, zarządzono bowiem doręczenie oskarżonemu aktu oskarżenia, którego odczytanie (przedstawienie jego zarzutów) otwarło przewód sądowy w prowadzonej przez Sąd Rejonowy sprawie pod sygn. akt X K 162/23. Sąd nie widział braków formalnych aktu oskarżenia.

Drugą z takich instytucji jest instytucja „zwrotu sprawy Prokuratorowi” przewidziana w art. 344a § 1 kpk, zgodnie z którym „Sąd przekazuje sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia, jeżeli akta sprawy wskazują na istotne braki tego postępowania, zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowodów, zaś dokonanie niezbędnych czynności przez sąd powodowałoby znaczne trudności”. Umiejscowienie tej instytucji w Rozdziale 40 Kodeksu postępowania karnego: „wstępna kontrola oskarżenia” wskazuje, iż tylko do rozpoczęcia rozprawy może Sąd dokonać przekazania sprawy prokuratorowi, jednak zawsze chodzi o uzupełnienie postępowania przygotowawczego zakończonego aktem oskarżenia, który został wniesiony przeciwko konkretnemu oskarżonemu. Zgodnie bowiem z zasadą skargowości (art. 14 kpk), sąd rozpoznaje sprawę na podstawie i w granicach skargi uprawnionego oskarżyciela. Instytucja przekazania sprawy do postępowania przygotowawczego stanowi zatem wyłom w zasadzie skargowości. Ponieważ rolą Sądu jest rozstrzyganie o przedmiocie postępowania (kwestia odpowiedzialności oskarżonego za zarzucane mu czyny), przekazując sprawę do uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia, nakazuje przeprowadzenie określonych dowodów i w tym celu zwraca sprawę Prokuratorowi do postępowania przygotowawczego, przyjmuje się, że występuje wówczas w roli procesowej, do której co do zasady nie jest powołany (funkcję ścigania). W takiej sytuacji sąd ingeruje też w zasadę obiektywnego i bezstronnego rozpoznania sprawy, która wymaga od sądu pełnienia roli arbitra, bez angażowania się po którejkolwiek ze stron prowadzących spór. W tym stanie rzeczy, wykładnia przepisów odnoszących się do zwrotu sprawy Prokuratorowi musi uwzględniać nie tylko wyjątkowość tej instytucji, ale także procesowe uwarunkowania wynikające z zasady skargowości i podziału ról procesowych. Nie ma zatem podstawy prawnej do dokonania postulowanej czynności w sytuacji wystąpienia okoliczności nakazującej umorzenie postępowania karnego z powodu śmierci osoby, przeciwko której oskarżyciel publiczny skierował i popierał akt oskarżenia. Nie ma bowiem takiego braku tego postępowania, który mógłby zostać uzupełniony. Sąd może bowiem przekazać sprawę do uzupełnienia postępowania przed rozpoczęciem rozprawy i tylko wtedy, gdy jest niezbędne uzupełnienie postępowania przeciwko osobie, co do której wniesiono akt oskarżenia, nie zaś w ogóle w sprawie (zdarzenie objęte aktem oskarżenia) oraz w kierunku rozszerzenia aktu oskarżenia na inne osoby i inne czyny. W sytuacji gdy doszło do rozpoczęcia przewodu sądowego – jak w realiach niniejszej sprawy – Sąd I instancji nie może już Prokuratorowi przekazać sprawy na podstawie art. 344a kpk. W razie przekazania sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, w myśl art. 344b kpk, po uzupełnieniu śledztwa lub dochodzenia oskarżyciel publiczny składa nowy akt oskarżenia lub podtrzymuje poprzedni, kieruje do sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, albo postępowanie umarza. To zaś dowodzi, że podmiotem uprawnionym do wnoszenia i popierania w sprawach o przestępstwa publicznoskargowe jest oskarżyciel publiczny (prokurator). Wykładnia art. 344a § 1 kpk musi uwzględniać podział ról procesowych pomiędzy sąd i strony postępowania oraz funkcje procesowe spełniane przez tych uczestników procesu karnego. Z tych względów sformułowany przez Skarżącą wniosek o zwrot sprawy do w celu rozszerzenia aktu oskarżenia na osoby odpowiedzialne za wypadek ze skutkiem śmiertelnym głównego inwestora budowy firmy (...) w R. – dokładnie pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad budową, nie jest dopuszczalny. Nie tylko dlatego że jest spóźniony, bo etap wstępnej kontroli oskarżenia został zakończony, a zwrot sprawy prokuratorowi może nastąpić przed otwarciem przewodu sądowego, lecz przede wszystkim dlatego że zwrot może nastąpić tylko w celu uzupełnienia istotnych braków postępowania przygotowawczego, nie zaś w celu rozszerzenia aktu oskarżenia na inne osoby niż osoba oskarżona w tym postępowaniu, którego potrzebę uzupełnienia widzi sąd dokonujący przekazania sprawy na podstawie art. 344a § 1 kpk. Nie tylko bowiem nie jest przewidziany w ustawie procesowej zwrot sprawy Prokuratorowi w celu rozszerzenia oskarżenia, ale byłoby to także działanie sprzeczne z zasadą skargowości (wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela – art. 14 kpk) i zasadą legalizmu (wszczęcie i prowadzenie postępowania przygotowawczego należy do organów ścigania, zaś do oskarżyciela publicznego – prokuratora – wniesienie i popieranie aktu oskarżenia – art. 10 kpk). Zarzut braku takiego rozstrzygnięcia nie jest zasadny.

Wniosek

O uchylenie zaskarżonego postanowienia

O zwrot sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wobec niezasadności podniesionych w apelacji okoliczności wskazujących na braki zaskarżonego orzeczenia, wniosek o orzeczenie odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonych nie był zasadny. Ponieważ słusznie podniesiony zarzut naruszenia art. 414 § 1 kpk nie miał wpływu na treść merytoryczną orzeczenia, ani nie rodził powodów do prowadzenia czy powtarzania czynności przed sądem I instancji, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania jej Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Zarzut oskarżycielki posiłkowej T. H. (1)

Nie formułując zarzutów Skarżąca wskazała, że:

sąd nie rozstrzygnął żądań o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia oraz co do zwrotu sprawy do oskarżyciela w celu uzupełnienia i objęcia aktem oskarżenia osób odpowiedzialnych za śmierć syna T. H. (2) po stronie inwestora - (...) w R.,

Sąd I instancji zamiast wyroku wydał postanowienie to pociągało za sobą naruszenie art. 414 § 1 kpk

błędy proceduralne, spowodowały brak rozstrzygnięcia co do wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, jak i wniosku o zwrot akt do oskarżyciela, gdyż wobec śmierci oskarżonego W. K. nie ustała odpowiedzialność karna wobec innych osób winnych za śmierć T. H. (2) i M. K.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wobec zasadniczo tożsamych zastrzeżeń odnoszących się do zaskarżonego orzeczenia i podkreślanej wadliwości jego formy, jak również podnoszonych braków rozstrzygnięcia wniosków o odszkodowanie i zadośćuczynienie, jak i zwrócenia sprawy do oskarżyciela celem objęcia aktem oskarżenia innych osób, uwagi wskazane w pkt 1) zachowują swoją aktualność, stąd nie ma powodów ich powielania.

Wniosek

O uchylenie zaskarżonego postanowienia

O zwrot sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wobec niezasadności podniesionych w apelacji okoliczności wskazujących na braki zaskarżonego orzeczenia, wniosek o orzeczenie odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonych nie był zasadny. Ponieważ słusznie podniesiony zarzut naruszenia art. 414 § 1 kpk nie miał wpływu na merytoryczną treść orzeczenia, nie powodował podjęcia dodatkowych czynności przez Sąd Rejonowy, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania jej sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zarzut oskarżyciela posiłkowego J. H.

Nie formułując zarzutów podnosi, że:

umorzenie postępowania, po ujawnieniu przesłanek umorzenia w toku prowadzonego procesu, powinno to nastąpić wyrokiem,

orzeczenie o umorzeniu postępowania nie wyklucza możliwości orzeczenia odszkodowania na rzecz pokrzywdzonego. Mimo umorzenia sąd może rozpoznać roszczenia majątkowe pokrzywdzonego i zasądzić odszkodowanie, jeżeli spełnione są przesłanki do jego przyznania. Jeżeli brak przesłanek to pozew Sąd powinien przekazać jako pozew cywilny do Sądu Cywilnego,

nieprawidłowość umorzenia postępowania postanowieniem zamiast wyrokiem sprawiła, że Sąd nie rozstrzygnął co do wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, jak i wniosku o zwrot akt do oskarżyciela celem jego uzupełnienia i objęcia aktem oskarżenia osób odpowiedzialnych za śmierć T. H. (2) po stronie inwestora – (...) w R.;

Sąd nie uzasadnił orzeczenia to uniemożliwia stawianie zarzutów apelacyjnych,

błędy proceduralne spowodowały brak rozstrzygnięcia co do wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, jak i wniosku o zwrot akt do oskarżyciela, gdyż wobec śmierci oskarżonego W. K. nie ustała odpowiedzialność karna wobec innych osób winnych za śmierć T. H. (2) i M. K.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wobec zasadniczo tożsamych zastrzeżeń odnoszących się do zaskarżonego orzeczenia i podkreślanej wadliwości jego formy, jak również podnoszonych braków rozstrzygnięcia wniosków o odszkodowanie i zadośćuczynienie, jak i zwrócenia sprawy do oskarżyciela celem objęcia aktem oskarżenia innych osób, uwagi wskazane w pkt 1) zachowują swoją aktualność, stąd nie ma powodów ich powielania.

Wniosek

O uchylenie zaskarżonego postanowienia

O zwrot sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wobec niezasadności podniesionych w apelacji okoliczności wskazujących na braki zaskarżonego orzeczenia, wniosek o orzeczenie odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonych nie był zasadny. Ponieważ słusznie podniesiony zarzut naruszenia art. 414 § 1 kpk nie miał wpływu na merytoryczną treść orzeczenia, ani nie powodował potrzeby przeprowadzenia dodatkowych czynności przez Sąd Rejonowy, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania jej sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Wniesione środki odwoławcze inicjowały postępowanie apelacyjne, nie zaś zażaleniowe.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Postępowanie karne przeciwko W. K. o popełnienie zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów, na podstawie art. 414 § 1 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 kpk, w dniu 28 maja 2025 r. Sąd Rejonowy umorzył, jednak mimo treści art. 414 § 1 kpk, który przywołał w podstawie swojej decyzji, wydał postanowienie. Tymczasem w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie, zgodnie z art. 414 § 1 kpk, Sąd wyrokiem umarza postępowanie. Ponieważ Sąd Rejonowy nie wydał wyroku umarzającego postępowanie a postanowienie, uwzględniając treść art. 118 § 1 kpk należało uznać, że wydane przez Sąd Rejonowy orzeczenie, mimo nazwania go postanowieniem, zgodnie z art. 414 § 1 kpk, należy traktować jako wyrok, co determinowało decyzję o uznaniu, że nie zachodzą warunki do poddania tak wydanego orzeczenia – zażaleniowej kontroli instancyjnej.

W myśl bowiem art. 118 § 1 kpk znaczenie czynności procesowej ocenia się według treści złożonego oświadczenia. Z kolei zgodnie z § 2 tego przepisu, niewłaściwe oznaczenie czynności procesowej, a zwłaszcza środka zaskarżenia, nie pozbawia czynności znaczenia prawnego. W konsekwencji orzeczenie wydane w niewłaściwej formie podlega zaskarżeniu właściwym środkiem odwoławczym, czyli takim, jakim należałoby je zaskarżyć, gdyby zapadło ono we właściwej formie (postanowienie SN z dnia 7 listopada 1966 r., III KR 169/66; postanowienie SA w Katowicach z dnia 4 sierpnia 2010 r., II AKz 508/10). Analiza dokumentów z akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że „zażalenia/apelacje” oskarżycieli posiłkowych A. K., T. H. (1) i J. H. na orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r., winny zostać potraktowane jako apelacje. Postać orzeczenia Sądu Rejonowego nie mogła bowiem przesądzać o nadaniu przedstawionym Sądowi Okręgowemu środkom odwoławczym biegu w trybie właściwym dla zażaleń. Okoliczności wskazane również w postanowieniach Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 7 października 2025 r. (sygn. akt III Kz 483/25), z dnia 7 października 2025 r. (sygn. akt III Kz 491/25) i z dnia 14 października 2025 r. (sygn. akt III Kz 485/25) uchylających zarządzenia o odmowie przyjęcia środków odwoławczych wniesionych przez oskarżycieli posiłkowych T. H. (1), A. K. i J. H., tym samym otwierające drogę do skutecznego zaskarżenia przez oskarżycieli posiłkowych orzeczenia Sądu Rejonowego z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23). Tym razem Sąd Rejonowy po raz kolejny jednak przekazał środki odwoławcze oskarżycieli posiłkowych jako zażalenia, nie zaś jako apelacje. Tym niemniej zważywszy na dotychczasowy przebieg postępowania, trwającego długo i zakończonego w sposób naruszający przepisy proceduralne, przedłużające się postępowanie międzyinstancyjne, Sąd Odwoławczy postanowieniem z dnia 11 grudnia 2025 r. (sygn. akt III Kz 783/25) uznając, że nie zachodzą warunki do poddania kontroli zażaleniowej orzeczenia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23) potraktował wniesione przez oskarżycieli posiłkowych A. K., T. H. (1) i J. H. środki odwoławcze jako apelacje od orzeczenia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23), stąd też wyrok Sądu odwoławczego został wydany już pod sygn. akt III Ka 844/25 (repertorium spraw, w których wniesione zostały apelacje od wyroków Sądów Rejonowych).

Sąd Rejonowy dysponował informacją o śmierci W. K. w toku przewodu sądowego. Zaistniała zatem ujemna przesłanka, uniemożliwiająca prowadzenie postępowania wobec oskarżonego, skutkująca zgodnie z art. 17 § 1 pkt 5 kpk, koniecznością jego umorzenia. Ujęta przez ustawodawcę w art. 17 § 1 pkt 5 kpk śmierć oskarżonego stoi na przeszkodzie prowadzeniu postępowania karnego, a kontynuowanie w takiej sytuacji procesu i wydanie wyroku stanowi uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 9 kpk. Negatywna przesłanka procesowa o charakterze bezwzględnym w postaci śmierci oskarżonego musi być uwzględniona przez organ procesowy na każdym etapie postępowania. W takiej sytuacji nie występuje bowiem podmiot procesu, jakim jest oskarżony. Do orzekania o winie i karze konieczne jest występowanie oskarżonego jako strony i podmiotu postępowania. Brak tej strony generuje wystąpienie bezwzględnej przeszkody procesowej przesądzającej o niedopuszczalności prowadzenia postępowania karnego i to w każdym jego stadium. Śmierć oskarżonego, stosownie do treści art. 17 § 1 pkt 5 kpk, stanowi bezwzględną przesłankę procesową, skutkującą niedopuszczalnością postępowania karnego. Wykładnia tego przepisu daje asumpt do twierdzenia, że ma on zastosowanie do każdego typu i każdego etapu postępowania. Postępowanie umarza się w każdym jego stadium, w którym przesłanka ta zaistnieje (postanowienie SN z dnia 13 listopada 2024 r., III KK 185/24). Śmierć oskarżonego skutkuje, zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 17 § 1 pkt 5 kpk, umorzeniem postępowania karnego w każdej jego fazie. Dyspozycja art. 414 § 1 kpk przewiduje formę umorzenia postępowania, jeżeli następuje ono po wszczęciu postępowania. Wówczas Sąd winien umorzyć postępowanie wyrokiem. Sąd Rejonowy uchybił tej formie wydając postanowienie, mimo że podstawą swojej decyzji uczynił art. 414 § 1 kpk, a uzasadnienie rozpoczął od przywołania tego przepisu, z jednoczesnym przytoczeniem treści art. 17 § 1 pkt 5 kpk. Orzeczenie zapadłe w niewłaściwej formie należy oceniać nie z punktu widzenia błędnej formy (ustawowego formalizmu), ale z punktu widzenia jego materialnej istoty i procesowego znaczenia. Skoro zatem ze względu na przedmiot decyzji, winna ona była zapaść w formie wyroku sądu, to błędne określenie jej jako postanowienia niczego nie zmienia. Ewentualne błędne oznaczenie czynności procesowej może być konsekwencją błędnego jej oznaczenia przez stronę; podobnie w przypadku czynności organu procesowego, uznać należy, że w wypadku błędnego oznaczenia czynności procesowej dokonanej nie przez stronę, lecz przez organ procesowy, art. 118 § 1 i 2 kpk ma również zastosowanie – w drodze analogii (tak też Sąd Najwyższy w: wyroku z dnia 16 marca 2006 r., V KK 85/06; wyroku z dnia 3 listopada 2004 r., V KK 69/04; postanowieniu z dnia 29 listopada 2000 r., III KZ 21/00; postanowieniu z dnia 19 sierpnia 1983 r., IV KZ 99/83 oraz uchwale SN z dnia 30 czerwca 1971 r., VI KZP 23/71). Orzeczenie zapadłe w niewłaściwej formie należy oceniać nie z punktu widzenia błędnej formy (ustawowego formalizmu), ale z punktu widzenia jego materialnej istoty i procesowego znaczenia. Skoro zatem ze względu na przedmiot decyzji, winno zapaść w formie wyroku, to błędne określenie go jako postanowienia niczego nie zmienia (postanowienie SN z dnia 6 czerwca 2024 r., III KK 542/23). Uwzględniając treść art. 118 § 1 i 2 kpk należało uznać, że wydane przez sąd orzeczenie, nazwane postanowieniem, zgodnie z art. 414 § 1 kpk należało uchylić, co determinowało postać orzeczenia kasatoryjnego, jako że błędne oznaczenie decyzji nie mogło przesądzać, przy jego materialnej słuszności, o konieczności wydania postanowienia (wyrok SN z dnia 26 września 2018 r., IV KK 341/18) utrzymującego go w mocy. Skoro w sprawie powinien Sąd Rejonowy wydać wyrok, to jego utrzymanie w mocy winno nastąpić wyrokiem, brak zachowania przez Sąd Rejonowy właściwej formy spowodował uchylenie wadliwego orzeczenia, z jednoczesną decyzją następczą o umorzeniu na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 kpk postępowania o czyny zarzucane oskarżonemu W. K.. Jest to bowiem bezwzględna przesłanka, która nakazuje – wobec śmierci oskarżonego – zaniechanie dalszych czynności w sprawie, w której przeciwko nieżyjącemu już oskarżonego uprzednio Prokurator skierował akt oskarżenia.

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.11.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.11.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

Ponieważ oskarżony W. K. zmarł w toku postępowania sądowego, po otwarciu przewodu sądowego, a przed jego zamknięciem, zgodnie z art. 414 § 1 kpk, wobec wystąpienia przeszkody procesowej z art. 17 § 1 pkt 5 kpk, postępowanie karne przeciwko oskarżonemu o czyny z art. 220 § 1 kk i art. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk oraz z art. 219 kk (dwukrotnie) należało umorzyć wyrokiem, nie zaś jak to uczynił Sąd Rejonowy. By nadać właściwą formę orzeczeniu o umorzeniu postępowania Sąd Odwoławczy uchylił zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego (przyczyny wskazane w pkt 3 uzasadnienia) i następczo – na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 kpk – umorzył postępowanie wobec W. K. oskarżonego o zarzucane aktem oskarżenia czyny: z art. 220 § 1 kk i art. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk oraz z art. 219 kk (dwukrotnie).

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Zgodnie z art. 632 pkt 2 kpk w zw. z art. 634 kpk koszty procesu w wypadku umorzenia postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego obciążają Skarb Państwa.

7.  PODPIS

SSO Grażyna Artymiak

0.11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżycielka posiłkowa A. K.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23) przeciwko W. K.

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☒

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

0.11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

2

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżycielka posiłkowa T. H. (1)

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23) przeciwko W. K.

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☒

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

0.11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

3

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżycielka posiłkowa J. H.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2025 r. (sygn. akt X K 162/23) przeciwko W. K.

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☒

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana