Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Małgorzata Kołodziejczak

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. w Poznaniu

sprawy J. Ś. i T. Ś.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

na skutek apelacji J. Ś. i T. Ś.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt VIII U 445/23

Oddala apelację.

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 listopada 2022 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., stwierdził, że J. Ś. jako pracownik u płatnika składek – Kancelaria (...) podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8 października 2014 roku do 22 lipca 2016 roku oraz podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność od 23 lipca 2016 roku.

Podstawą wydania decyzji było stwierdzenie, że J. Ś. świadczyła pracę na rzecz Kancelarii (...) od 8 października 2014 roku. Jednak od 23 lipca 2016 roku pracy tej nie wykonywała w charakterze pracownika, tylko jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą T. Ś.. W ocenie organu rentowego J. Ś. od 23 lipca 2016 roku nie spełnia kryteriów określonych dla osób zgłaszanych do ubezpieczeń z tytułu pracowniczego, ponieważ jako współmałżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą, zamieszkuje z osobą prowadzącą działalność gospodarczą oraz współpracuje przy prowadzeniu działalności gospodarczej w pełnym zakresie. Skoro ubezpieczona J. Ś. spełnia wyżej wymienione kryteria, tym samym nie może od 23 lipca 2016 roku podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik. W odniesieniu do J. Ś. mają zastosowanie przepisy dotyczące osób współpracujących z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Powyższą decyzję zaskarżył płatnik składek – T. Ś. oraz ubezpieczona J. Ś., wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie, że ubezpieczona J. Ś. podlegała jako pracownik obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 23 lipca 2016 roku.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023r. w sprawie o sygn. akt VIII U 445/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1. Odwołania oddalił,

2. Zasądził od odwołującej J. Ś. na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

3. Zasądził od odwołującego T. Ś. na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli odwołujący: J. Ś. i T. Ś., w całości, zarzucając naruszenie:

1) prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 233 § 1 k.p.c. polegające na tym, że w opinii Sądu I instancji ubezpieczona wykonywała obowiązki pracownicze w sposób pozwalający uznać ją za osobę współpracującą, pomimo braku ku temu podstaw,

2) prawa materialnego, to jest art. 8 ust. 11 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4a ustawy dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, polegającym na tym, że sąd uznał ubezpieczoną za osobę współpracującą, pomimo: (i) braku ku temu podstaw faktycznych, (ii) nierozważenia, że adwokat może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego oraz regulaminem wykonywania zawodu adwokata formach, co wyklucza zacieśnienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej z osobą nieposiadającą tytułu zawodowego adwokata lub radcy prawnego.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnieśli o zmianę zaskarżanego wyroku poprzez uwzględnienie w całości odwołania ubezpieczonej i płatnika składek od zaskarżanej odwołaniem decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że ubezpieczona w okresie od dnia 23 lipca 2016 r. podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu jako pracownik, a także o zasądzenie od organu rentowego indywidualnie na rzecz płatnika składek oraz ubezpieczonej kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.

Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c., wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie.

Sąd Okręgowy dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny uznaje za własne. Prawidłowe ustalenia faktyczne są konsekwencją dokonania przez Sąd I instancji poprawnej oceny dowodów, bez naruszenia reguły wynikającej z art. 233 § 1 k.p.c., stały się nadto podstawą dokonania zasadniczo właściwych rozważań prawnych. Rozważania Sądu Okręgowego są wszechstronne i należycie osadzone zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak i w przepisach prawa. Sąd Apelacyjny je podziela.

Istotą niniejszej sprawy było rozstrzygnięcie, czy J. Ś. w okresie od 23 lipca 2016 roku podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, czy też w spornym okresie spełniała przesłanki do uznania ją za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Przechodząc w pierwszej kolejności do oceny apelacji, to wbrew zarzutom apelujących Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720 i z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX nr 558303).

Wskazać należy, że stosownie do art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby nawet w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez Sąd (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002r. IV CKN 1316/00, LEX nr 80273). Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów; nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej, niż przyjął Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005r. III CK 314/05 LEX nr 172176 i z 8 kwietnia 2009r. II PK 261/08 LEX nr 707877). Postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (vide: wyroki Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000r. I CKN 1169/99 oraz z 10 kwietnia 2000r. V CKN 17/2000). W takim rozumieniu tego przepisu strona apelująca nie wykazała naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c.

Przechodząc następnie do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. art. 8 ust. 11 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4a ustawy dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, to tak sprecyzowany zarzut nie jest uzasadniony.

Z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że pracownik jest traktowany dla celów ubezpieczeń społecznych jak osoba współpracująca, gdy spełnia kryteria określone dla osób współpracujących w ust. 11 tego artykułu. Przepis ten ma kluczowe znaczenie w ocenie sytuacji prawnej osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę u współmałżonka będącego osobą prowadzącą działalność gospodarczą.

Stosownie zaś do art. 8 ust. 6 pkt 3 ww. ustawy za osobę prowadzoną pozarolniczą działalność uważa się m.in. osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:

a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 11 ww. ustawy - za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność (…) uważa się m.in. małżonka, jeżeli pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy prowadzeniu tej działalności.

Ustawa systemowa nie zawiera legalnej definicji „współpracy przy prowadzeniu działalności”. Judykatura przyjmuje, że cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności gospodarczej”, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, są występujące łącznie:

a) istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego,

b) bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej,

c) stabilność i zorganizowanie,

d) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót,

(vide: wyrok Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010/13-14/170, OSP 2011/4/37; podobnie wyrok Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2010 r., II UK 315/09, LEX nr 604215). W uzasadnieniach przywołanych wyroków Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym; działalność prowadzoną wspólnie; działanie wraz z innymi w ramach jednego przedsięwzięcia; branie udziału w zbiorowej pracy. Z wykładni literalnej wynika zatem, iż termin współpraca przy prowadzeniu działalności, którym operuje art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, zakłada, że współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność.

Przechodząc natomiast do interpretacji zwrotu "pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym" należy przypomnieć, że w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 56/95 (OSNAPiUS 1996 Nr 16, poz. 240) Sąd Najwyższy stwierdził, że "ocena, czy osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, oznacza najogólniej rzecz ujmując więź gospodarczą i emocjonalną opartą na pokrewieństwie i tytule prawnym.

W ocenie Sądu Apelacyjnego – wbrew zarzutom strony apelującej - praca odwołującej J. Ś., zatrudnionej u swojego męża w indywidualnej kancelarii adwokackiej, spełniała wszystkie kryteria współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, o których mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o systemowej, za które, oprócz pozostawania w związku małżeńskim i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, uznaje się istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań współpracownika, które to działania nie mogą mieć charakteru wtórnego; muszą pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem podjętej działalności oraz muszą charakteryzować się pewną systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem, być wykonywane przez znaczący czas i ze znaczącą częstotliwością (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2022r., II USKP 233/21; z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 170; z dnia 20 maja 2008 r., , OSNP 2009 nr 17-18, poz. 241; z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 315/09, LEX nr 604215; z dnia 18 maja 2017r., I UK 215/16, LEX nr 2329474; z dnia 13 lipca 2017 r., III UK 181/16, LEX nr 2375932).

Apelujący zarzuty w zakresie kwestionowania „współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej” opierali przede wszystkim na twierdzeniu, że sąd meriti uznał ubezpieczoną za osobę współpracującą, pomimo: braku ku temu podstaw faktycznych oraz nierozważenia, że adwokat może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w określonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego oraz regulaminem wykonywania zawodu adwokata formach, co wyklucza zacieśnienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej z osobą nieposiadającą tytułu zawodowego adwokata lub radcy prawnego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzuty apelacji nie są zasadne, gdyż wymóg pozostawania w związku małżeńskim przez ubezpieczoną i płatnika w spornym okresie, jak i współpracowania przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie budziły wątpliwości. Podobnie za wykazaną należało uznać przesłankę prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez ubezpieczoną i płatnika. Sąd Apelacyjny za prawidłowe uznał i te ustalenia Sądu Okręgowego, że świadczona przez J. Ś. na rzecz T. Ś. pomoc przy prowadzeniu działalności gospodarczej w ramach współpracy, z uwagi na częstotliwość podejmowanych działań, a także ich bezpośredni związek z przedmiotem działalności, systematyczność i zorganizowanie, bezspornie wyczerpywała kryteria uznania przedmiotowej pomocy za współpracę przy prowadzeniu przez odwołującego działalności gospodarczej. Praca J. Ś. miała istotne znaczenie dla firmy płatnika, gdyż jest to mała kancelaria. Odwołująca miała wpływ na działalność gospodarczą męża, a wartość jej działania w ramach współpracy była znacząca. Istotne jest, że była to stała, regularna współpraca, bez której prowadzenie działalności nie byłoby możliwe, nadto charakteryzowała się systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem.

Sąd Apelacyjny wskazuje nadto, że adwokat prowadzący indywidualną kancelarię adwokacką, jako osoba wykonująca wolny zawód w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 3b ustawy systemowej, jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Oznacza to, że jego małżonek/małżonka, jeśli nawet jest zatrudniony w tej kancelarii na podstawie umowy o pracę, z mocy art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca i taki jest też jego tytuł ubezpieczeń. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Podsumowując, zgodzić się więc należy z Sądem Okręgowym, że począwszy od 23 lipca 2016r. J. Ś. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, natomiast w spornym okresie nie polegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik.

Z tych wszystkich względów, uznając zarzuty apelujących za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

Wiesława Stachowiak