Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy M. H. i B. H.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

przy udziale ubezpieczonego D. H.

o ustalenie nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego

na skutek apelacji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...)

w Z.

od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze

z dnia 7 lipca 2023 r. sygn. akt IV U 992/22

oddala apelację.

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzją z (...) r., znak: (...), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, a także emerytalno-rentowe dla D. H. od 17.11.2018 r. do 30.09.2021 r. W uzasadnieniu decyzji powołano się na wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 23.05.2022 r. oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, który uznał, że D. H. spełniał przesłanki z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. miał ukończone 16 lat, mieszkał z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie był związany stosunkiem pracy z ojcem – M. H., a ponadto łączył pracę w gospodarstwie z nauką. W związku z powyższym powstał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników wobec D. H. jako domownika od (...) r. (tj. po ukończeniu 16 roku życia) do 30.09.2021 r. (od 01.10.2021 r. D. H. jest studentem (...)).

Odwołania od powyższej decyzji złożyli M. H. i B. H., zarzucając, że organ błędnie interpretuje wyrok sądu. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uznał, że Sąd Rejonowy w Zielonej Górze prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i wydał trafną decyzję nakazującą wypłatę zasiłku z tytułu objęcia kwarantanną w związku z (...). W treści wyroku sądu nie ma mowy o konieczności uiszczania składek na rzecz ubezpieczenia społecznego rolników. W uzasadnieniu znalazło się rozwinięcie powyższego zarzutu. Skarżący podkreślili, że ich syn pracował w gospodarstwie tylko w okresie trwania choroby M. H. w listopadzie 2020 r. Nie powinni podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników uczniowie, którzy uczą się w szkole ponadpodstawowej poza miejscem zamieszkania, a po lekcjach w domu, ponieważ tacy uczniowie nie pracują w gospodarstwie rodziców.

W odpowiedziach na odwołania pozwany organ – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w Z. – wniósł o oddalenie odwołań i zasądzenie od odwołujących się na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powołując się na stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i odnosząc do poszczególnych argumentów skarżących.

Na podstawie art. 219 k.p.c. Sąd Okręgowy połączył sprawy z obu odwołań w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Zainteresowany D. H. podzielił stanowisko odwołujących się.

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2023r. sygn. akt IV U 992/22, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze: zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że D. H. w okresie od 17.11.2018r. do 30.09.2021r. z wyłączeniem okresu od 18.11.2020r. do 27.11.2020r., nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy, w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż D. H. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników - w okresie od 17.11.2018 roku do 17.11.2020 roku oraz w okresie od 28.11.2020 roku do 30.09.2021 roku, pomimo, że jak wynika z jego zeznań w sprawie o sygn. akt IV Ua 16/22 i uzasadnienia orzeczenia z dnia 23.05.2022 roku w sprawie o sygn. akt IV Ua 16/22, spełnił on wszystkie przesłanki ustawowe do objęcia go tym ubezpieczeniem;

2. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne dokonanie ustaleń faktycznych - na skutek przeprowadzenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania dowodowego bez rozważenia w sposób bezstronny i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji w zakresie istotnej dla sprawy okoliczności przyjęcie, że:

a) D. H. jako domownik spełnił wszystkie przesłanki określone z art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jedynie w okresie gdy nie uczęszczał do szkoły i był na kwarantannie tj. w okresie od 18.11.2020 roku do 27.11.2020 roku, co stoi w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym niniejszej sprawy oraz sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze o sygn. akt IV U-upr 305/21 jak też sprawy przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze o sygn. akt IV Ua 16/22;

b) D. H. jako domownik nie spełniał wszystkich przesłanek określonych w art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w okresie od dnia 17.11.2018 roku do dnia 17.11.2020 roku oraz od dnia 28.11.2020 roku do dnia 30.09.2021 roku, co stoi w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym niniejszej sprawy oraz sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze o sygn. akt IV U-upr 305/21 jak też sprawy przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze o sygn. akt IV Ua 16/22.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wnosił o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania w całości oraz zasądzenie od odwołujących na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych;

2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie odo odwołujących na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację odwołujący wnieśli o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu.

Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c., wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie.

Wbrew zarzutom strony apelującej Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji w całości uznał i przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09 i z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09). Również rozważania prawne, które skłoniły Sąd I instancji do uwzględnienia odwołania od zaskarżonej decyzji są trafne i Sąd Odwoławczy podziela je także w całości.

Istota sporu w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny, czy D. H. w okresie od 17.11.2018r. do 30.09.2021r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Na wstępnie rozważań prawnych Sąd Apelacyjny przypomina, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników, którzy: 1) posiadają obywatelstwo polskie, 2) są uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Z kolei jak wynika z treści art. 7 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Natomiast zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1;

3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji (...) Funduszu (...) lub ze środków pochodzących z (...) Funduszu Rolnego na rzecz (...) O. (...);

4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z S. (...) lub ze środków pochodzących z E. (...) na rzecz R. (...) wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

Natomiast w świetle art. 6 pkt 2 ww. ustawy, przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Zarzuty pozwanego koncentrowały się wokół naruszenia art. 6 pkt. 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a mianowicie przesłanki czy D. H. jako domownik rolników (odwołujących) w spornym okresie stale pracował w gospodarstwie rolnym.

Apelujący kwestionował przy tym ustalenie Sądu Okręgowego, że D. H. jako domownik rolników spełnił wszystkie przesłanki określone z art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jedynie w okresie gdy nie uczęszczał do szkoły i był na kwarantannie tj. w okresie od 18.11.2020 roku do 27.11.2020 roku, powołując się na dowody zgromadzone w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze o sygn. akt IV U-upr 305/21 jak też przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze o sygn. akt IV Ua 16/22;

W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty pozwanego nie są zasadne, a Sąd Okręgowy nie naruszył prawa materialnego, bowiem w okresie objętym sporem D. H. nie spełnił przesłanki, o której mowa art. 6 pkt. 2 lit. c ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. nie pracował stale w gospodarstwie rolnym.

Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek prace związane z prowadzoną produkcją rolną. Stała praca w szczególności wymaga dyspozycyjności (na co wskazuje przesłanka stałości), co w odniesieniu do uczniów szkół dziennych z zasady jest wątpliwe i wymaga wykazania szczególnych okoliczności związanych ze stosunkami rodzinnymi i rodzajem gospodarstwa. Wykazane szczegółowo przez organy okoliczności: dojazdu skarżącego do szkoły autobusem; wielkości gospodarstwa; osób mieszkających i pracujący w gospodarstwie, uzasadniały przyjęcie stanowiska, że prace skarżącego nie stanowiły stałej pracy w gospodarstwie rolnym wpływającej na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika i przyjmowania, że każde prace wykonywane w gospodarstwie rolnym należy uznawać za stałą pracę w takim gospodarstwie. Byłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób świadczących jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97 - lex 3310 i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10 - lex 852536 oraz NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 1234/13 - lex 1578853 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 5/13 - lex 1317090). W warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swym rodzicom czy dziadkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju. Zakres pomocy świadczonej na rzecz rolnika nie może być zatem obojętny dla oceny czy pomoc ta może być uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie nie podlegają takiej kwalifikacji. O stałej pracy można mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że jedynie w odniesieniu do okresu od 18.11.2020 r. do 27.11.2020 r. (który to okres nie był na etapie postępowania apelacyjnego sporny) Sąd Okręgowy był związany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 20.01.2022 r., sygn. akt IV U-upr 305/21, na mocy którego przyznano zainteresowanemu prawo do zasiłku z tytułu objęcia obowiązkową kwarantanną. Wyrokiem z 20.01.2022 r., sygn. akt IV U-upr 305/21, Sąd Rejonowy w Zielonej Górze zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał zainteresowanemu prawo do zasiłku z tytułu objęcia obowiązkową kwarantanną za okres od 18.11.2020 r. do 27.11.2020 r. Apelacja pozwanego od ww. wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 23.05.2022 r., sygn. akt IV Ua 16/22.

Przesłanką przyznania prawa do zasiłku w opisanej wyżej sprawie było m.in. ustalenie, że zainteresowany w ww. okresie podlegał ubezpieczeniom społecznym rolników. Sąd Apelacyjny wskazuje, że argumentacja pozwanego, jakoby Sąd Rejonowy w sprawie IV U-upr 305/21 ustalił, że zainteresowany spełnia wymogi podlegania ubezpieczeniu społecznego rolników jako domownik, może być trafne tylko co do okresu od 18.11.2020 r. do 27.11.2020 r. Ponadto D. H. istotnie w toku przesłuchania przed Sądem Rejonowym w sprawie IV U 305/21 podał, że był skupiony na pracy w gospodarstwie i nauce, jednakże dotyczyło to tylko okresu kwarantanny w listopadzie 2020r. Prawidłowa była zatem ocena Sądu I instancji, że wyprowadzanie wniosku, że przesłanka wykonywania pracy w gospodarstwie była spełniona o wiele dłużej, tj. od 17.11.2018 r. do 30.09.2021 r., jest nadużyciem i nie znajduje oparcia w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, ani zeznaniach samego zainteresowanego. W konsekwencji Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenie Sądu Okręgowego, że co do spornego okresu od 17.11.2018 r. do 30.09.2021 r. – zainteresowany D. H. nie pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców.

Zatem prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 20.01.2022 r., sygn. akt IV U-upr 305/21 ustalono, że zainteresowany spełnia wymogi podlegania ubezpieczeniu społecznego rolników jako domownik, ale wyrok rozstrzygał tę kwestię tylko w odniesieniu do okresu od 18.11.2020 r. do 27.11.2020 r. Jak wynika z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego poczynionych w oparciu o zeznania obojga odwołujących, zainteresowanego jak i świadka A. K. – D. H. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców jedynie w okresie kwarantanny w listopadzie 2020r., natomiast pracy tej nie wykonywał w pozostałym okresie objętym sporem, ponieważ uczęszczał do szkoły – codziennie rano dojeżdżał autobusem do L. (...) w N.. Nie można zatem uznać, że stale pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w rozumieniu wynikającym z cytowanych wyżej przepisów.

W wywiedzionej apelacji organ rentowy nie przedstawił żadnego merytorycznego argumentu podważającego ustalenia Sądu I instancji. Stąd też żaden z zarzutów apelacyjnych w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji i działając na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.

Wiesława Stachowiak