Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy P. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.

o należności z tytułu składek

na skutek apelacji P. A.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. akt VII U 58/23

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdza, że P. A. nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w kwotach i za okresy objęte zaskarżoną decyzją,

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz P. A. kwotę 5400 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

3.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz P. A. kwotę 4050 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. o znaku (...), na podstawie przepisów art. 83 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. stwierdził, że P. A. jest jego dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, naliczonymi na dzień wydania decyzji, wynosi łącznie 115.207,94 zł, w tym:

1.  z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres 10/2016 – 09/2021 w kwocie 44.527,47 zł oraz odsetek za zwłokę 8.358,00 zł;

2.  z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres 10/2016 – 09/2021 w kwocie 46.127,96 zł, odsetek za zwłokę 9.647,00 zł oraz kosztów egzekucyjnych 55,60 zł;

3.  z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres 10/2016 – 09/2021 w kwocie 3.734,49 zł,

4.  z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 40-49 za okres 05/2017 – 11/2017 w kwocie 869,30 zł oraz odsetek za zwłokę 289,00 zł;

5.  z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 40-49 za okres 05/2017 – 11/2017 w kwocie 1.189,12 zł oraz odsetek za zwłokę 410,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zawiadomił P. A. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz wezwał jednocześnie do złożenia pisemnych wyjaśnień w sprawie przyczyn nieopłacenia składek, pod rygorem wydania decyzji w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów. Płatnik składek P. A. nie dopełnił jednakże obowiązku określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w wyniku czego organ rentowy określił wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Z ustaleń organu rentowego wynika, że P. A. prowadzi działalność gospodarczą od 5 maja 2008 r. do 31 grudnia 2010 r. oraz od 3 stycznia 2012 r. do nadal. Konto zostało rozliczone na podstawie deklaracji rozliczeniowych za okres od maja 2008 r. do grudnia 2010 r. oraz od stycznia 2012 r. do listopada 2021 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. A. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji w trybie samokontroli ZUS, ewentualnie o zmianę decyzji przez sąd poprzez orzeczenie, że odwołujący nie jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu wskazanych w decyzji, nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, nadto wstrzymanie egzekucji należności, wynikających z zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odwołania odwołujący rozszerzył argumentację w zakresie każdego z zarzutów (wskazanych w odwołaniu) i wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i dokumentów w aktach spółek (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2023 r., (sygn. VII U 58/23) Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 8100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

P. A., ur. (...), prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nr (...):

1.  w okresie od 5 maja 2008 r. do 19 sierpnia 2014 r. pod firmą (...) z siedzibą w P., której przeważającym przedmiotem była działalność agentów zajmujących się sprzedażą wyrobów tekstylnych, odzieży, wyrobów futrzarskich, obuwia i artykułów skórzanych (kod (...) (...)),

2.  od 8 maja do 2 listopada 2017 r. pod firmą (...) z siedzibą w P., której przeważającym przedmiotem było przetwarzanie danych; zarządzanie stronami internetowymi (hosting) i podobna działalność (kod (...) (...)).

Działalność była zawieszona w okresach od 31 grudnia 2010 r. do 27 grudnia 2012 r., od 5 lutego 2013 r. do 24 października 2013 r.

W okresach prowadzenia działalności, P. A. posiadał inne tytuły o ubezpieczeń społecznych, tj. pracowniczy na pełny etat:

1.  od 1 marca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. u płatnika (...) s.c., NIP (...),

2.  od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. u płatnika (...) Sp. z o.o. sp. k. KRS (...) (przy czym od 20 do 30 grudnia 2009 r. odwołujący korzystał z urlopu bezpłatnego),

3.  od 6 sierpnia 2013 r. do 20 listopada 2013 r. u płatnika składek (...) Sp. z o.o. KRS (...),

4.  od 19 stycznia 2015 r. do 17 września 2015 r. u płatnika składek (...) Sp. z o.o. KRS (...),

5.  od 7 listopada 2017 r. u płatnika składek (...) Sp. z o.o. KRS (...) na ¼ etatu, jednakże podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.

P. A. nadto:

⚫

od 3 stycznia 2012 r. do 31 lipca 2013 r. był wspólnikiem (...) Sp. z o.o. s.k. (...),

⚫

od 4 stycznia 2013 r. do 10 marca 2016 r. był wspólnikiem i miał 99% udziałów w (...) Sp. z o.o. KRS (...),

⚫

od 25 lipca 2013 r. jest wspólnikiem i ma 99% udziałów w (...) Sp. z o.o. KRS (...),

⚫

od 19 grudnia 2013 r. do 27 czerwca 2019 r. był wspólnikiem i miał 99% udziałów w (...) Sp. z o.o. KRS (...),

⚫

od 30 stycznia 2018 r. jest wspólnikiem (...) Sp. z o.o. s.k. (...).

Drugim, mniejszościowym wspólnikiem w spółce (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. był brat odwołującego – M. A..

P. A. z tytułu pozarolniczej działalności powinien był się zgłosić do ubezpieczeń w okresach od 6 sierpnia 2013 r. do 24 października 2013 r., od 19 sierpnia 2014 r. do 7 maja 2017 r. i od 3 listopada 2017 r.

Nadto, P. A. z tytułu przebywania na urlopie bezpłatnym w związku z zatrudnieniem w (...) Sp. z o.o. sp.k. w dniach 20 – 30 grudnia 2009 r. powinien był się zgłosić do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Sumarycznie, P. A. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, podlegał:

1.  ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (w okresach opłacenia składek w terminie) oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach:

a.  1 marca 2012 r. – 31 sierpnia 2012 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

b.  1 października 2012 r. – 31 października 2012 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

c.  1 marca 2013 r. – 31 marca 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

d.  1 maja 2013 r. – 31 maja 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

e.  1 grudnia 2013 r. – 31 grudnia 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

f.  1 lutego 2014 r. – 28 lutego 2014 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...);

2.  ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach:

a.  20 grudnia 2009 r. – 30 grudnia 2009 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

b.  3 stycznia 2012 r. – 29 lutego 2012 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

c.  1 września 2012 r. – 30 września 2012 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

d.  1 listopada 2012 r. – 28 lutego 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

e.  1 kwietnia 2013 r. – 30 kwietnia 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

f.  1 czerwca 2013 r . – 5 sierpnia 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

g.  1 stycznia 2014 r. – 31 stycznia 2014 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

h.  1 marca 2014 r. – 19 sierpnia 2014 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

i.  20 sierpnia 2014 r. – 8 stycznia 2015 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

j.  19 września 2015 r. – 7 maja 2017 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

k.  8 maja 2017 r. – 2 listopada 2017 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

l.  od 3 listopada 2017 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...);

3.  obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach:

a.  5 maja 2008 r. – 19 grudnia 2009 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

b.  31 grudnia 2009 r. – 31 maja 2010 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

c.  1 czerwca 2010 r. – 30 grudnia 2010 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

d.  6 sierpnia 2013 r. – 24 października 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

e.  25 października 2013 r. – 30 listopada 2013 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...),

f.  19 stycznia 2015 r. – 17 września 2015 r. z kodem tytułu ubezpieczenia (...).

Koncepcję działalności zarobkowej (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. opracowali wspólnie P. A. i M. A.. Przedmiotem działalności obu spółek była produkcja i sprzedaż produktów rehabilitacyjnych (kołder, poduszek, jaśków, etc.) z materiałów, importowanych z W. oraz sprzedaż naczyń kuchennych na zorganizowanych prezentacjach. Prezentacje te obsługiwały zorganizowane zespoły: prelegent, asystent prelegenta, kierowca. Sprawy kadrowo-rachunkowe dla spółek prowadziła zewnętrzna księgowa, M. B..

Pismem z dnia 10 stycznia 2017 r. organ rentowy wszczął wobec P. A. postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i decyzją z dnia 2 marca 2017 r. o znaku (...)ustalił, że P. A. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 25.067,74 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2012 r. do sierpnia 2014 r., z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2012 r. do sierpnia 2014 r. i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2013 r. do sierpnia 2014 r.

Pismem z dnia 13 grudnia 2017 r. organ rentowy wszczął wobec P. A. ponownie postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i decyzją z dnia 14 lutego 2018 r. o znaku (...) ustalił, że P. A. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 7.048,31 zł za okres od maja do listopada 2017 r.

P. A. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, winien był deklarować składkę na ubezpieczenie zdrowotne od każdego rodzaju prowadzonej działalności, tj. zarejestrowanej w (...) oraz w (...), w szczególności:

1.  (...)w pojedynczej wysokości, tj. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie wpisu w (...),

2.  (...) w pojedynczej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. sp.k.,

3.  (...) w podwójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. sp.k. oraz prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie wpisu w (...),

4.  (...)w potrójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. sp.k., (...) Sp. z o.o. oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu w (...),

5.  (...) w podwójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. sp.k. oraz (...) Sp. z o.o.,

6.  (...) – w potrójnej wysokości , tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. sp.k., (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o.,

7.  (...)w podwójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o.,

8.  10, (...) w potrójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o., nadto prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu do (...),

9.  (...) w czterokrotnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu do (...),

10.  (...) w potrójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o.,

11.  (...) – 04, (...) w podwójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o.,

12.  (...) w potrójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu do (...),

13.  (...) w potrójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. oraz(...)Sp. o.o. s.k.,

14.  od (...) w podwójnej wysokości, tj. z tytułu bycia wspólnikiem (...) Sp. z o.o. i (...)Sp. o.o. s.k.

Pismem z dnia 20 października 2021 r. organ rentowy z urzędu ponownie wszczął wobec P. A. postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy na jego koncie, o czym zawiadomił P. A. w dniu 3 listopada 2021 r., doręczając korespondencję dorosłemu domownikowi płatnika składek – K. A.. Jednocześnie ustalenia w przedmiocie wysokości należności z tytułu składek na poszczególne fundusze, w okresie ramowym od 10/2016 do 09/2021, organ rentowy zawarł w szczegółowym zestawieniu należności, załączonym do przedmiotowego pisma z dnia 20 października 2021 r. P. A. nie wziął czynnego udziału w postepowaniu wyjaśniającym ZUS. Organ rentowy pismem z dnia 18 listopada 2021 r. zawiadomił P. A. o zakończeniu postępowania w sprawie określenia należności z tytułu składek na poszczególne fundusze i o możliwości zapoznania się z materiałem, zgromadzonym w sprawie. P. A. ponownie nie zareagował na korespondencję z ZUS.

Decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. o znaku (...)r. organ rentowy tym samym ustalił, że P. A. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w łącznej kwocie 115.207,94 zł za łączny okres od października 2016 r. do września 2021 r. na poszczególne fundusze, z rozbiciem na zakres deklaracji od 1 do 39 i od 40 do 49. Szczegółowe zestawienie należności, składających się na kwotę 115.207,94 zł, znalazło swoje odzwierciedlenie w załączniku do decyzji z dnia 31 grudnia 2021 r.

Decyzja ta stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał wyrok, w którym oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 8100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

Na wstępie rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja ZUS I Oddziału w P. z dnia 31 grudnia 2021 r., określająca wysokość zadłużenia P. A. wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, uzupełniona szczegółowym zestawieniem należności w formie tabelarycznej, stanowiącym załącznik do decyzji. Decyzja ta stanowi konsekwencję ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P., zebranych w toku postępowania wyjaśniającego – w piśmie z dnia 23 lipca 2021 r., doręczonego P. A. w dniu 2 sierpnia 2021 r. w przedmiocie schematu ustalenia okresów podlegania i podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. Ubocznie wskazał, że P. A. nie zareagował w żaden sposób na to pismo, wskutek czego organ rentowy sporządził deklaracje rozliczeniowe za płatnika z urzędu.

W odwołaniu od decyzji z dnia 31 grudnia 2021 r. P. A., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie kwestionował wynikającej z decyzji wysokości zadłużenia, a jedynie fakt jego powstania w związku ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń, zaprzeczając, ażeby zbieg ten miał miejsce, w szczególności kwestionując uznanie przez organ rentowy, że odwołujący był wspólnikiem jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Odwołujący wskazywał, że (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. miały dwóch wspólników – na mocy każdorazowej umowy spółki z dnia 25 lipca 2013 r. i 19 grudnia 2013 r. P. A. w każdej ze spółek objął 99 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.950 zł, a M. A. 1 udział o wartości nominalnej 50,00 zł. W umowach spółek nie przewidziano, aby którekolwiek udziały były uprzywilejowane oraz, żeby w jakikolwiek sposób ograniczono lub wyłączono uprawnienia któregokolwiek ze wspólników. Wspólnik mniejszościowy – M. A. został nadto wybrany w każdej ze spółek Prezesem Zarządu, co zwiększyło zakres jego uprawnień. Stanowisko swoje odwołujący podtrzymał następnie w piśmie procesowym z dnia 14 marca 2023 r. (k. 154).

W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji przytoczył treść art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4, art. 9 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Podał, że w nawiązaniu do pisma procesowego odwołującego z dnia 14 marca 2023 r., w którym odwołujący podniósł, że nie powinien podlegać ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, skoro podlegał tym ubezpieczeniom z tytułu pracowniczego, poza dużym uogólnieniem tego zarzutu, bez odniesienia się do konkretnego okresu i tytułu pracowniczego wtrącić jedynie należy, że P. A. był faktycznie zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o., jednakże podstawa wymiaru składek z tego tytułu była niższa od minimalnego wynagrodzenia ustawowego, co nie wyłącza tym samym ubezpieczenia z innych tytułów, w tym wypadku z tytułu prowadzenia równolegle działalności gospodarczej.

Analizując dalej, w myśl art. 82 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 t.j.), osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne od każdego rodzaju prowadzonej działalności, przez co należy rozumieć m.in. działalność gospodarczą prowadzoną w ramach jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki komandytowej.

Zgodnie z przepisem art. 66 ust. 1 pkt c ustawy o świadczeniach zdrowotnych, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. poz. 646, 1479, 1629, 1633 i 2212) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

W przypadku, gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie (por. art. 82 ust. 2).

Jeżeli ubezpieczony, prowadzący działalność pozarolniczą, uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki (por. art. 82 ust. 4).

Zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ustawy systemowej, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, podlegających rozliczeniu na poczet składek, między płatnikiem a ZUS następuje w drodze złożenia deklaracji rozliczeniowej, o której mowa w art. 46 ust. 2-4 ustawy systemowej.

W myśl art. 23 ust. 1 ustawy systemowej, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 t.j.).

Przenosząc powyższe rozważania prawne na kanwę przedmiotowej sprawy i odnosząc się do zarzutów odwołania, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że odwołujący P. A. zarzut braku zbiegu tytułów do ubezpieczeń podniósł dopiero względem aktualnie zaskarżonej decyzji ZUS, określającej zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W szczególności, P. A. nie odniósł się w żaden sposób wcześniej do schematu podlegania ubezpieczeniom w związku z przenikaniem się tytułów do ubezpieczeń, w zależności od aktualnej aktywności zawodowej odwołującego, ustalonym przejrzyście i szczegółowo w piśmie ZUS z dnia 23 lipca 2021 r. Analiza przedmiotowego pisma przez tut. sąd z urzędu, w oparciu o obiektywne wpisy w (...) i (...) dowiodła tego, że przy uwzględnieniu normy, wynikającej z przepisu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, schemat ten jest prawidłowy.

Przechodząc do dalszych zarzutów odwołania, wskazał, że nie kwestionuje przepisów art. 151 k.s.h., art. 152 k.s.h. czy art. 174 § 1 k.s.h., jednakże jak wynika to z art. 1 ust. 1 k.s.h., ustawa ta reguluje przede wszystkim tworzenie, organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych. Tym samym, w szczególności art. 174 § 1 k.s.h. dotyczy praw obligacyjnych i organizacyjnych oraz obowiązków wspólników w spółce na gruncie przepisów o spółkach, do których należy przykładowo prawo głosu (art. 242 k.s.h.), prawo do dywidendy (art. 191 k.s.h.), prawo do zbycia udziału (art. 180 k.s.h.), prawo do uczestniczenia w podziale kwoty likwidacyjnej (art. 286 k.s.h.). Do najważniejszych obowiązków wspólników należy natomiast wniesienie wkładu (art. 159 k.s.h.), a gdy umowa tak stanowi, obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych (art. 176 k.s.h.) i dopłat (art. 177 k.s.h.). Konsekwencją przyjęcia zasady równego traktowania wspólników jest przyjęcie w art. 174 § 1 k.s.h. zasady równości praw i obowiązków, która odnosi się do treści stosunku członkostwa w spółce, natomiast zasada równouprawnienia – (art. 20 k.s.h.) – do wykonywania przez spółkę wobec wspólników praw i obowiązków wynikających z takich stosunków (por. Dumkiewicz Małgorzata, Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el. 2023).

Obowiązki wspólników spółek prawa handlowego, w szczególności – jednoosobowych, zostały natomiast na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, jak niniejsza, uregulowane przepisami szczególnymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak zważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. III USK 232/22, artykuł 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. jest rozwinięciem regulacji art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, w myśl którego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Z kolei stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Prawidłowe odczytanie obu powołanych przepisów musi zatem prowadzić do wniosku, że chodzi w nich o podmioty ubezpieczeń społecznych będące osobami fizycznymi. To one podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych oraz to one (a nie spółki, których są wspólnikami) są płatnikami składek na te ubezpieczenia. O ile przy tym adresowanie tych przepisów do osób fizycznych będących wspólnikami spółek osobowych nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, o tyle odniesienie ich także do wspólnika spółki kapitałowej (posiadającej przecież osobowość prawną) stanowi specyficzną regulację właściwą dla prawa ubezpieczeń społecznych.

Stosownie zaś do stanowiska Sądu Najwyższego, wyrażonego w postanowieniu z dnia 6 września 2023 r. sygn. I USK 251/22, wspólnik posiadający 99 ze 100 udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartej ze spółką, lecz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako jej jedyny wspólnik (art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. w związku z art. 22 § 1 k.p.). Nie uznaje się za zatrudnienie pracownicze zatrudnienia dominującego wspólnika wtedy, gdy udział innych wspólników w kapitale zakładowym spółki jest tak mały, że pozostaje w istocie iluzoryczny, np. nie przekracza kilku procent. Z perspektywy prawa ubezpieczeń społecznych tego rodzaju spółkę należy traktować jak spółkę jednoosobową.

Wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który posiada część udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który - wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu - ma nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki, podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. II UK 24/18).

W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że jest mu znany wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. III AUa 1313/20, który zważył, że wyłącznie wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Nie będzie tak zatem w przypadku wspólnika spółki wieloosobowej (dwu-i więcej), nawet jeśli w konkretnych realiach faktycznych jeden ze wspólników, posiadający większościowy pakiet udziałów (wspólnik dominujący) w istocie skupia w swoich rękach całą wiązkę uprawnień o charakterze majątkowym oraz uprawnień o charakterze korporacyjnym w tej spółce.

Zdaniem tut. sądu bliższe niniejszej sprawie jest zapatrywanie Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 4 października 2023 r. sygn. I USK 176/23, które należy czytać a contrario. Sąd Najwyższy w tym judykacie zważył bowiem, że jeżeli w konkretnym stanie faktycznym nie można przyjąć, że mniejszościowy udziałowiec jest udziałowcem fikcyjnym (figurantem), ponieważ bierze rzeczywisty udział w prowadzeniu spraw spółki (choćby nawet nie był członkiem jej zarządu a na zgromadzeniu wspólników mógłby być przegłosowany w każdej sprawie przez wspólnika większościowego), to nie ma miejsca na stosowanie art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.

W przedmiotowej sprawie, jak sam wskazał na to odwołujący, (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. formalnie miały dwóch wspólników. P. A. w każdej ze spółek objął 99 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.950 zł, a brat odwołującego - M. A. po 1 udziale o wartości nominalnej 50,00 zł. P. A. argumentował, że docelowo M. A. miał go częściowo spłacić (odkupić od odwołującego część udziałów). Dla wyrównania statusu braci we wspólnym przedsiębiorstwie, M. A. mimo symbolicznego udziału własnościowego, objął w obu spółkach funkcję Prezesa Zarządu. Faktycznie jednak, M. A. nigdy nie wykupił od P. A. udziałów. Pod względem własnościowym zatem, P. A. od początku działalności obu spółek, miał przytłaczającą przewagę kapitałową nad M. A., a tym samym głos decydujący przy prowadzeniu opartego na spółkach przedsiębiorstwa.

P. A. argumentował, że wraz z M. A., prowadzili sprawy spółek w równym obciążeniu: P. A. koordynował część sprzedażową i częściowo produkcyjną, a M. A. – pozyskiwanie surowców do produkcji, telemarketing i częściowo produkcję. Materiał dowodowy, zgromadzony w sprawie dowodzi jednakże, że P. A. ani przed organem rentowym, ani w toku postępowania sądowego nie wykazał obiektywnie powyższej okoliczności, tj. faktycznego udziału drugiego wspólnika w sprawach ww. spółek, w tym stopnia zaangażowania M. A. w procesie decyzyjnym i kierowaniu sprawami spółek. Przesłuchanie M. A. w sprawie okazało się niemożliwe z uwagi na jego śmierć. Fiaskiem zakończyło się także przeprowadzenie dowodu z zeznań zewnętrznej księgowej spółek – M. (...) z powodu nie podejmowania przez tego świadka korespondencji z sądu, wysyłanej na adres wskazany przez stronę odwołującą. W zeznaniach P. A. wskazywał, że spółki zatrudniały pracowników (zespoły sprzedażowe liczyły ok. 20 osób), mimo tego odwołujący nie wskazał żadnego z tych pracowników, celem przesłuchania go w charakterze świadka na okoliczność faktycznego udziału drugiego wspólnika – M. A. w prowadzeniu spraw spółek, względnie choćby rzeczywistego wpływu na sprawy spółki (...) jako Prezesa Zarządu.

W takim stanie sprawy, w szczególności w braku przeciwnych dowodów, udział M. A., tj. mniejszościowego wspólnika spółek w ich prowadzenie należy uznać – zdaniem Sądu Okręgowego - za iluzoryczny. Inaczej rzecz ujmując, P. A. należy traktować jako jedynego wspólnika wymienionych wyżej spółek z ograniczoną odpowiedzialnością mimo, że formalnie w okresie spornym pozostawał on jedynie większościowym udziałowcem. Z perspektywy norm prawa ubezpieczeń społecznych, tego rodzaju spółkę należy natomiast traktować jako spółkę jednoosobową. Taka kwalifikacja prawna ustalonego stanu faktycznego znajduje oparcie w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego: wyrokach z dnia 7 marca 2018 r. (sygn. akt I UK 575/16), z dnia 3 sierpnia 2011 r. (sygn. akt I UK 8/11), z dnia 11 września 2013 r. (sygn. akt II UK 36/13), z dnia 7 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II UK 177/09), a także w orzecznictwie sądów powszechnych (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. AUa 916/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. III AUa 1953/16).

Mając zatem powyższe na uwadze, skoro odwołujący nie kwestionował zaskarżonej decyzji organu rentowego pod względem wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w okresie, jaki obejmuje ta decyzja, a jedynie podnosił konsekwentnie, że ani (...) Sp. z o.o., ani (...) Sp. z o.o. nie były spółkami jednoosobowymi, przez co przepis art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej nie znajdował zastosowania i nie doszło do zbiegu tytułów do ubezpieczeń, nadto w braku podniesienia okoliczności ubocznych (np. braku prowadzenia działalności zarobkowej w ramach ww. spółek), Sąd I instancji doszedł do przekonania, że decyzja organu rentowego odpowiada obowiązującym przepisom prawa, natomiast odwołanie od niej nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu w myśl przepisu art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, wyrażających się w kosztach zastępstwa procesowego organu rentowego, Sąd Okręgowy orzekł natomiast w punkcie 2 sentencji wyroku w łącznej kwocie 8.100 zł, w relacji do wartości przedmiotu sporu (115.207,94 zł), na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 (50%) oraz § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, na którą składa się kwota 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu rozpoznawczym oraz kwota 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, obciążając nimi odwołującego P. A., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania (tj. stronę przegrywającą).

Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł odwołujący P. A. zaskarżając go w całości, zarzucając mu:

I.  naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj.:

1.  art. 233 § 1 k.p.c., poprzez uznanie zeznań odwołującego za niewiarygodne w części co do twierdzeń w zakresie roli M. A. - mniejszościowego wspólnika - w prowadzeniu spółek, podczas gdy jego zeznania w zakresie opracowania koncepcji działalności wspólnie z ww. wspólnikiem Sąd uznał za wiarygodne, a w konsekwencji czego Sąd błędnie uznał, że prawa i obowiązki obu wspólników w spółce nie były równe, a odwołującego należy traktować jako jedynego wspólnika, mimo iż z dokumentacji KRS wprost wynika, że drugi, mniejszościowy wspólnik pełnił kluczową rolę w spółkach, a zwłaszcza w obu pełnił rolę jedynego członka zarządu;

2.  art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., poprzez błędne ich zastosowanie i przerzucenie na odwołującego ciężaru dowodu wykazania, że nie jest dłużnikiem organu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy szczegółowo wskazanych w zaskarżonej decyzji, podczas gdy to na organie, zgodnie z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu ciążył obowiązek szczegółowego wskazania sposobu wyliczenia należności składkowych objętych zaskarżoną decyzją (w tym uwzględniającego wskazanie przyjętych okresów i tytułów podlegania), czego organ nie uczynił, w konsekwencji czego Sąd uznał, że odwołujący jest dłużnikiem organu;

II.  naruszenie prawa materialnego, tj.:

1.  art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h., poprzez błędne jego niezastosowanie i uznanie, że spółki (...) Sp. z o.o. (KRS:(...)), (...) Sp. z o.o. (KRS: (...)) są spółkami jednoosobowymi, albowiem 99% udziałów w nich należy do odwołującego, a 1% udziałów do innego wspólnika, podczas gdy z ww. przepisu wprost wynika, że spółka jednoosobowa - jest to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza;

2.  art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako „usus”), poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż odwołujący jest wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a co za tym idzie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, co skutkowało zastosowaniem art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 ust. 4 usus i uznaniem, iż odwołujący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonych działalności gospodarczej w formie spółek jednoosobowych, podczas gdy odwołujący nie jest wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

3.  art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 13 ust. 4 usus, poprzez błędne ich zastosowanie i przyjęcie, że odwołujący podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, w okresach od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, podczas gdy odwołujący się nie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu ww. przepisów;

4.  art. 151, 152, 153 k.s.h. w zw. z art. 174 § 1 k.s.h., poprzez ich niezastosowanie i pominięcie uprawnień właścicielskich wspólnika posiadającego 1% udziałów, podczas gdy umowa spółek ani ustawa nie przewiduje, ażeby prawa i obowiązki wspólnika posiadającego 1% udziałów i 99% udziałów nie były równe, brak jest uprzywilejowania jakichkolwiek udziałów, wobec czego brak jest podstaw do stwierdzenia, że rola wspólnika posiadającego 1% udziałów jest iluzoryczna;

5.  art. 7 w zw. z art. 87 Konstytucji RP, poprzez ustalenie na podstawie orzeczeń Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2011 r. (sygn. akt: I UK 8/11), z 7 kwietnia 2010 r. (sygn. akt: II UK 177/09), z 6 września 2023 r. (sygn. akt: I USK 251/22), że spółka, w której występuje dwóch wspólników, przy czym jeden z nich posiada 99%, a drugi 1% udziałów należy traktować jako spółkę jednoosobową, a co za tym idzie stwierdzenie, że odwołujący jest dłużnikiem organu z tytułu nieopłaconych składek, podczas gdy organ jako organ władzy publicznej ma obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa, a orzeczenia sądowe nie są źródłem prawa Rzeczypospolitej Polskiej;

nadto, z ostrożności procesowej zarzucił:

III.  naruszenie przepisów dotyczących kosztów zastępstwa procesowego, tj. § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 oraz § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez błędne ich zastosowanie i zasądzenie od odwołującego na rzecz organu kwoty 8.100 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego, podczas gdy zgodnie z § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawach o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawki minimalne wynoszą 180 zł, a sześciokrotność tej stawki wynosi 1.080 zł.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1.  zmianę przez Sąd zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, że odwołujący nie jest dłużnikiem organu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne. Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy szczegółowo wskazanych w zaskarżonej decyzji,

2.  zasądzenie od organu na rzecz odwołującego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych;

3.  zasądzenie od organu na rzecz odwołującego kosztów postępowania wywołanego wniesieniem apelacji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. nie wniósł odpowiedzi na apelacji odwołującego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja odwołującego jest (poza zarzutami odnoszącymi się do wysokości kosztów procesu) uzasadniona, czego następstwem jest wydanie w sprawie wyroku reformatoryjnego.

Na wstępie Sąd II instancji podkreśla, że co prawda Sąd Okręgowy dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych, natomiast dokonał błędnej oceny prawnej, której nie podzielił Sąd II instancji.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie czy organ rentowy prawidłowo stwierdził, że P. A. jest jego dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, określając zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, naliczonymi na dzień wydania decyzji w łącznej kwocie 115.207,94 zł. Spór co do zasady skupiał się na tym, czy odwołującego należało uznać za jedynego wspólnika (z uwagi na posiadanie 99 udziałów w obu spółkach).

Przypomnieć należy, że zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

Stosownie do przepisu art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a oraz wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

W myśl art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7. Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z jednego wybranego przez siebie rodzaju działalności (por. art. 9 ust. 3).

W myśl art. 82 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne od każdego rodzaju prowadzonej działalności, przez co należy rozumieć m.in. działalność gospodarczą prowadzoną w ramach jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki komandytowej. Zgodnie z przepisem art. 66 ust. 1 pkt c ustawy o świadczeniach zdrowotnych, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. W przypadku, gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie (por. art. 82 ust. 2). Jeżeli ubezpieczony, prowadzący działalność pozarolniczą, uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1–5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki (por. art. 82 ust. 4). Zgodnie z art. 69 ust. 1 ww. ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ustawy systemowej, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, podlegających rozliczeniu na poczet składek, między płatnikiem a ZUS następuje w drodze złożenia deklaracji rozliczeniowej, o której mowa w art. 46 ust. 2-4 ustawy systemowej. W myśl art. 23 ust. 1 ustawy systemowej, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, że odwołujący zobowiązany był do uiszczania składek z tytułu bycia wspólnikiem w spółkach (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o., albowiem uznał, że spółki te są spółkami jednoosobowymi, bowiem odwołujący posiada w nich 99% udziałów, a drugi wspólnik 1% udziałów, co ma – w ocenie Sądu I instancji - przemawiać za uznaniem, że drugi wspólnik jest wspólnikiem iluzorycznym.

Tymczasem po zapoznaniu się z zarzutami apelacji oraz zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym Sąd Apelacyjny doszedł do odmiennych niż Sąd I instancji wniosków.

W ocenie Sądu Apelacyjnego z twierdzeniem Sąd Okręgowego jakoby odwołującego należy uznać za jedynego wspólnika nie sposób się zgodzić, albowiem jak wskazuje się w orzecznictwie określony w ostatnio powołanym przepisie tytuł ubezpieczenia nie spełnia się, gdy nie ma jednoosobowej spółki (...) Pojęcie „iluzorycznego wspólnika” nie jest kategorią prawną. Taka kategoria posiłkowo przyjmowana jest w orzecznictwie, jednak na tle sporów o pracownicze zatrudnienie wspólnika jedynego lub dominującego „w swojej” spółce (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09 - LEX nr 599767 oraz z dnia 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11 - OSNP 2012, nr 17-18, poz. 225).

Posiadanie choćby jednego udziału w jednoosobowej spółce z o.o. powoduje, że wspólnik traci tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2020 r., I UK 225/19 - Legalis nr 2595194).

Z niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego wynika, że zarówno spółka (...) Sp. z o.o. jak i (...) Sp. z o.o. formalnie miały dwóch wspólników (P. A. i M. A.). P. A. w każdej ze spółek posiadał 99 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.950 zł, a jego brat - M. A. po 1 udziale o wartości nominalnej 50,00 zł. Ponadto M. A. objął w obu spółkach funkcję Prezesa Zarządu.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu Odwoławczego uznać należało, że spółka ta nie była więc jednoosobowa – jak błędnie stwierdził Sąd Okręgowy, gdyż odwołujący posiadał 99 udziałów w Spółce, a istnienie drugiego wspólnika skutkowało tzw. odpadnięciem tytułu do podlegania odwołującego ubezpieczeniom i to jako jedynego wspólnika, a w związku z tym nie sposób uznać by po stronie odwołującego istniała zaległość składkowa.

Ponadto zaznaczyć wypada, że w myśl art. 152 k.s.h. „Kapitał zakładowy spółki dzieli się na udziały o równej albo nierównej wartości nominalnej”, a stosownie do art. 153 Umowa spółki stanowi, czy wspólnik może mieć tylko jeden, czy więcej udziałów. Jeżeli wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, wówczas wszystkie udziały w kapitale zakładowym powinny być równe i są niepodzielne. Jednocześnie, zgodnie z art. 174 § 1 k.s.h. „Jeżeli ustawa lub umowa spółki nie stanowi inaczej, wspólnicy mają równe prawa i obowiązki w spółce.”

Podzielić zatem należało stanowisko odwołującego w zakresie w jakim wskazywał, że Sąd I instancji całkowicie pominął fakt, że żadna z umów spółek ani ustawa nie przewiduje, ażeby prawa i obowiązki wspólnika posiadającego 1% udziałów i 99% udziałów nie były równe, brak jest uprzywilejowania jakichkolwiek udziałów, wobec czego brak jest podstaw do stwierdzenia, że rola wspólnika posiadającego 1% udziałów jest iluzoryczna. Obaj wspólnicy mieli takie same prawa i obowiązki w postaci m.in: udziału w rozpatrzeniu i zatwierdzeniu sprawozdania z zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za rok obrotowy, podziale zysku, udzielenia członkom zarządu absolutorium z wykonania przez nich obowiązków, obaj wspólnicy równie czynnie uczestniczyli w zgromadzeniach wspólników i podejmowaniu decyzji. Wspólnik mniejszościowy nie został pozbawiony swoich praw, a odwołujący nie zachowywał się jak jedyny wspólnik.

Nadto zaznaczyć należy, że w wyroku z dnia 15 września 2021 r., I (...) 44/21 (OSNP 2022 Nr 9, poz. 91) Sąd Najwyższy zajął stanowisko przyjmując, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy, choćby „prawie” lub „niemal” jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy argumentował, że zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. W ustawie systemowej nie ma definicji jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Istnieje jednak definicja legalna spółki jednoosobowej, która została zawarta w art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h. Ta definicja powinna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni prawa, w tym prawa ubezpieczeń społecznych. Stosownie zaś do art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h., spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza. Jeżeli w spółce jest dwóch wspólników (udziałowców), to taka spółka nie jest spółką jednoosobową. Sąd Najwyższy zauważył w uzasadnieniu tego wyroku, że w bogatym orzecznictwie pojawia się co prawda problem spółek jednoosobowych pozornych (w których jeden wspólnik ma pozycję dominującą, a drugi udział marginalny). Sąd Najwyższy posługuje się w takim przypadku terminem „niemal jedynego” lub „prawie” jedynego wspólnika, która to konstrukcja nie jest jednak konstrukcją prawną ani nawet pojęciem prawniczym, ale opisuje tylko pewną szczególną sytuację faktyczną. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej podlega natomiast tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy spółek wieloosobowych (także dwuosobowych), choćby „prawie” lub „niemal” jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). Jeżeli więc w konkretnym stanie faktycznym nie można przyjąć, że mniejszościowy udziałowiec jest udziałowcem fikcyjnym (figurantem), ponieważ bierze rzeczywisty udział w prowadzeniu spraw spółki (choćby nawet nie był członkiem jej zarządu a na zgromadzeniu wspólników mógłby być przegłosowany w każdej sprawie przez wspólnika większościowego), to nie ma miejsca na stosowanie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. W takim przypadku słuszne odrzucenie możliwości zawarcia przez większościowego wspólnika umowy o pracę ze spółką może prowadzić do sytuacji, w której wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie będzie miał tytułu do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Jednak w takim przypadku przysługuje mu prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi (art. 7 ustawy systemowej). Jeżeli z tej możliwości nie skorzysta, powinien mieć świadomość konsekwencji swojej decyzji w zakresie nabycia w przyszłości prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialności, który nie może skutecznie zawrzeć ze spółką umowy o pracę, musi mieć również świadomość, że brak możliwości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (które dotyczy tylko osoby podlegającej obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym) pozbawi go świadczeń przysługujących z tego ubezpieczenia na wypadek krótkotrwałej niezdolności do pracy. Takie są konsekwencje świadomego wykreowania spółki wieloosobowej (nawet tylko dwuosobowej), które nie pozwalają na objęcie jej wspólników obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, a jednocześnie wspólnik nie ma (nie chce lub nie może mieć) innego tytułu do tych ubezpieczeń na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy systemowej. Pozostanie wówczas poza systemem. Jest to jego decyzja i to on (oraz członkowie jego najbliższej rodziny uprawnieni do świadczeń pochodnych, np. renty rodzinnej) poniosą jej negatywne skutki (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., III USKP 65/21, OSNP 2022 Nr 8, poz. 82; OSP 2023 Nr 6, poz. 50, z glosą S. Koczura).

Na marginesie zaznaczyć należy, że powyższe stanowisko podzielił również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 2024 r. (...) 52/23 w zakresie rozpoznania skargi od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2022r. sygn. III AUa 1313/20.

Poza tym stanowisko Sądu Apelacyjnego orzekającego w niniejszej sprawie jest zbieżne z najnowszym orzecznictwem Sądu Najwyższego, tak w uchwale z dnia 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, (LEX nr 3686847) Sąd Najwyższy stwierdził, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1230).

W uzasadnieniu wskazanej uchwały Sąd Najwyższy zauważył, że pierwotna rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego mogła wystąpić (wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lipca 2019 r., II UK 24/18; z 5 marca 2020 r., III UK 36/19; z 16 grudnia 2021 r., (...) 101/21), jednak nie wyznacza dalszego kierunku wykładni. W ocenie Sądu Najwyższego znaczenie ma właściwa wykładnia przedstawiona w wyroku Sądu Najwyższego z 15 września 2021 r., I (...) 44/21, a wcześniej także w wyroku z 16 grudnia 2020 r., I UK 225/19. Po tych orzeczeniach utrwala się jednolita wykładnia, że art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje jedynie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. - zob. wyrok z 28 stycznia 2021 r., I (...) 1/21; postanowienie z 30 listopada 2021 r., (...) 366/21; postanowienie z 5 kwietnia 2023 r., (...) 141/22.

Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy rozstrzygając w zakresie skargi kasacyjnej w postanowieniu z dnia 23 października 2024 r. w sprawie o sygn. III USK 332/23 wskazując, że artykuł 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. obejmuje jedynie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Przenosząc powyższe, na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że skoro P. A. nie był właścicielem wszystkich udziałów w przedmiotowych spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, lecz w każdej z tych spółek jeden z udziałów posiadał inny wspólnik (jego brat M. A.), to odwołujący nie może być traktowany jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a zatem nie było podstaw by objąć go ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Brak także przeciwdowodów na twierdzenia odwołującego co do zakresu czynności w spółce drugiego ze wspólników.

Kierując się powyższymi względami, stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok w punkcie 1 Sądu I instancji zapadł z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, wobec czego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdził, że P. A. nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w kwotach i za okresy objęte zaskarżoną decyzją (pkt 1 wyroku).

Zmiana zaskarżonego wyroku co do meritum sprawy, skutkowała zmianą orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów procesu i zasądzeniem od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz P. A. kwotę 5400 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2 wyroku).

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6 i § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015r. Mając powyższe na względzie, zasądzono od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz P. A. kwotę 4050 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (pkt 3 wyroku).

sędzia Marta Sawińska