Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. w Poznaniu

sprawy (...) sp. z o.o. z siedzibą w P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.

przy udziale : P. B.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji (...) sp. z o.o. z siedzibą w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt VIII U 1742/22

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdza, że podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne P. B. z tytułu stosunku pracy w (...) sp. z o.o. w P. nie stanowi kwota 4000 zł wypłacona w czerwcu 2019r. z tytułu nagrody jubileuszowej,

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz (...) sp. z o.o. w P. kwotę 900 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres po upływie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

3.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na rzecz (...) sp. z o.o. w P. kwotę 675 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z 15 grudnia 2021 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3
w zw. z art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.), art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.) stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne P. B. z tytułu stosunku pracy z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. wynosi:

Miesiąc/ rok	Podstawa wymiaru składek
	na ubezpieczenia			na ubezpieczenie
	Emerytalne i rentowe	Chorobowe	Wypadkowe	Zdrowotne
06-2019 11	17625,00 zł	17625,00 zł	17625,00 zł	15 208,61zł
11-2019 11	9276,33 zł	11 420,83 zł	11 420,83 zł	11 565,96 zł
12-2019 11	0,00 zł	13 625,00 zł	13 625,00 zł	13 291,19 zł

Odwołanie od powyższych decyzji wywiódł płatnik składek (...) sp. z o.o., zaskarżając je w całości i zarzucając jej:

1)  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że nagroda jubileuszowa wypłacona ubezpieczonemu w czerwcu 2019 r. nie może być uznana za nagrodę jubileuszową, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że przychód z tego tytułu w kwocie 2000 zł winien zostać uwzględniony przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne,

2)  naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą przyjęciem, że nagroda jubileuszowa wypłacona ubezpieczonemu w czerwcu 2019 r. nie może być objęta dyspozycją przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że przychód z tego tytułu winien zostać uwzględniony przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne,

3)  naruszenie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że nagroda jubileuszowa wypłacona ubezpieczonemu w czerwcu 2019 r. nie mieści się w kategorii świadczeń objętych dyspozycją tego przepisu pomimo faktu, że zarówno charakter świadczenia jak i warunki jego nabycia i okoliczności jego przyznania prowadzą do całkowicie odmiennych wniosków.

Mając na uwadze powyższe, odwołujący wniósł o:

1)  zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że przyjęta przez odwołującego, jako płatnika składek, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne jest prawidłowa ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania,

2)  zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu

3)  w przypadku oddalenia odwołania, odstąpienie od obciążania odwołującego kosztami postępowania na podstawie art. 102 k.p.c.

Sąd Okręgowy nie wzywał P. B. do udziału w postępowaniu odrębnym postanowieniem, bowiem był on już stroną postępowania administracyjnego przed organem rentowym i adresatem decyzji, stając się automatycznie stroną postępowania odwoławczego.

Ubezpieczony nie zajął stanowiska w sprawie.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. VIII U 1742/22 Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie (punkt 1), zasadzając w punkcie 2 wyroku od odwołującej spółki na rzecz organu rentowego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

(...) sp. z o.o. jest wpisana do KRS pod numerem (...).

Prezesem Zarządu spółki jest J. T.. Siedziba spółki znajduje się
w P.. Przedmiotem działalności odwołującej jest m.in. działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne, roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych.

Jednym z pracowników zatrudnionych u płatnika składek na podstawie umowy
o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy był P. B..

Ubezpieczony był zatrudniony na podstawie umowy o pracę z 1 lutego 1992 r. od 1 lutego 1992 r. na czas nieokreślony, początkowo jako specjalista ds. handlowych, kierownik działu rozwoju i planowania marketingowego, kierownik działu pomp i armatury, a następnie jako dyrektor ds. usług technicznych

U odwołującej do 2002 r. były wypłacane nagrody jubileuszowe. Nagrody te były związane z osiągnięciem pewnego stażu zatrudnienia przez pracowników. Przysługiwały one pracownikom nie częściej niż co 5 lat. Kwestia nagród jubileuszowych była uregulowana w regulaminie wynagradzania obowiązującym od 1 września 1999 r. w art. 20. W aneksie nr (...) z 1 lutego 2002 r. wprowadzono możliwość zawieszenia, wstrzymania lub zlikwidowania wypłaty nagrody firmowej, a aneksem z 1 stycznia 2009 r. art. 20 regulaminu wynagradzania został wykreślony.

Zgodnie z regulaminem wynagradzania, według brzmienia obowiązującego do
1 stycznia 2009 r., pracownikowi, który przepracował w spółce 5 lat i więcej przysługuje prawo do otrzymania nagrody „firmowej” za wieloletnią pracę na rzecz pracodawcy pod warunkiem, że pracownik nie pozostaje w okresie wypowiedzenia umowy o prace (art. 20 ust. 1). Zgodnie z art. 20 ust. 2 regulaminu wysokość nagrody, o której mowa kształtuje się następująco:

a.  za 5 lat pracy – 100% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego,

b.  za 10 lat pracy – 150% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego,

c.  za 15 lat pracy – 200% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego,

d.  za 20 lat pracy – 250% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego,

e.  za 25 lat i więcej lat pracy – 300% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Podstawą do ustalenia nagrody firmowej jest wynagrodzenie zasadnicze z miesiąca poprzedzającego przyznanie nagrody.

Powyższa regulacja została wykreślona na podstawie pkt 14 aneksu z dnia 1 stycznia 2009 r. z regulaminu wynagradzania.

W okresie od 2003 – 2018 r. odwołująca nie wypłacała nagród jubileuszowych, a w 2019 r. w związku z 30-leciem spółki, prezes zarządu podjął decyzję o wypłacie nagród pracownikom. Aneksem nr (...) z 25 maja 2019 r. do regulaminu wynagradzania zostały przywrócone świadczenia, nazwane „nagrodą jubileuszową”. Określono widełki stażowe i odpowiednie kwoty do tych widełek. Prawo do nagrody jubileuszowej powstało dla każdego pracownika w momencie wprowadzenia zapisu do regulaminu, de facto w czerwcu 2019r., a przesłanką był jubileusz firmy. Przepracowanie określonego czasu w spółce nie było warunkiem przyznania nagrody, ta okoliczność miała wpływ jedynie na wysokość świadczenia. Prawo do nagrody jubileuszowej otrzymali wszyscy pracownicy niezależnie od stażu pracy. Co najważniejsze - regulamin nie wskazywał, że nagroda taka nie będzie wypłacana częściej niż co pięć lat. Była to jedyna dokumentacja w spółce, która regulowała kwestie przyznawania i wypłaty nagród jubileuszowych.

Staż pracy pracowników do przyznania nagrody był ustalany przez zarząd, zajmował się tym dział kadr i rachub. Jeżeli pracownik w czerwcu 2019 r. przekroczył próg w widełkach stażu to dostawał wyższą nagrodę.

Wzmiankowanym aneksem nr (...) z dnia 25 maja 2019 r. wprowadzono do regulaminu wynagradzania art. 25, zgodnie z którym pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę oraz na umowę zlecenie zostanie wypłacona „Nagroda Jubileuszowa”. Wysokość nagrody uzależniona jest od stażu pracy i kształtuje się następująco:

- za 26 – 30 lat pracy – 6500 zł,

- za 21 – 25 lat pracy – 5000 zł,

- za 16 – 20 lat pracy – 4000 zł,

- za 11 – 15 lat pracy – 3000 zł,

- za 5 – 10 lat pracy – 2000 zł,

- za 3 – 4 lata pracy – 1500 zł,

- poniżej 3 lat pracy – 1000 zł.

Zmiana regulaminu wynagradzania pochodzi z 25 maja 2019 r. i zgodnie z punktem 4 weszła w życie w terminie 2 tygodni od ogłoszenia, a zatem, zakładając, że ogłoszenie nastąpiło 25 maja 2019r. (co jest mało prawdopodobne, gdyż była to sobota), to regulamin zaczął obowiązywać najwcześniej od 8 czerwca 2019 r. Wypłata nastąpiła zatem przed wejściem w życie postanowień regulaminu wynagradzania wprowadzających „nagrodę jubileuszową”- do 7 czerwca 2019 r. nie upłynęły bowiem nawet owe 2 tygodnie, po których upływie miał wejść w życie aneks do regulaminu wynagradzania.

Wszystkie nagrody zostały wypłacone pracownikom odwołującej w dniu 7 czerwca 2019 r. Pracownicy zostali zróżnicowani długością stażu pracy i u prezesa zarządu spółki nie budziło wątpliwości, że wypłata może nastąpić w tym samym czasie.

Ubezpieczonemu P. B. 7 czerwca 2019 r. wypłacono świadczenie nazwane „nagrodą jubileuszową” w kwocie 4000 zł z okazji 30-lecia istnienia spółki. Płatnik składek nie włączył do przychodów ubezpieczonego wartości wypłaconego jako nagroda jubileuszowa świadczenia. W konsekwencji, od wartości tych świadczeń nie zadeklarował składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zarówno z zeznań Prezesa złożonych na etapie postępowania administracyjnego, jak i złożonych przed sądem wynikało, że intencją zarządu było, aby wypłaty tych nagród były dokonywane co 5 lat. Kwestia ta nie została jednak uregulowana w regulaminie wynagradzania obowiązującym w firmie - żaden przepis regulaminu nie wskazywał na okoliczność, że będzie ona wypłacana nie częściej niż co pięć lat.

Dnia 15 grudnia 2021 r. ZUS wydał zaskarżoną decyzję.

W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie wskazał, że z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a, czyli m.in. pracowników stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie). Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie).

Art. 4 pkt 9 ustawy jako przychód definiuje: przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy.

Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1426), przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 cyt. ustawy, za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Katalog rodzajów świadczeń będących świadczeniami ze stosunku pracy ma charakter przykładowy. Jakiekolwiek świadczenie uzyskane przez podatnika w związku ze stosunkiem pracy będzie świadczeniem z tego stosunku, a konsekwencją jego otrzymania będzie powstanie obowiązku podatkowego w zakresie podatku dochodowego. Nadto zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 1949) podstawy wymiaru składek nie stanowią nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat.

Przepisy tego rozporządzenia – zdaniem Sądu I instancji - jako ustanawiające wyjątki od zasady ustalania podstawy wymiaru składek od wszystkich przychodów ze stosunku pracy muszą być wykładane ściśle. Świadczenia wyłączone z podstawy oskładkowania to świadczenia pracodawcy z tytułu dodatkowych przywilejów pracowniczych, które nie są zależne od uznania pracodawcy i co do zasady stanowią dodatkowe świadczenia pracodawców o naturze wynagrodzeniowo-roszczeniowej, co oznacza, że uprawniony pracownik może dochodzić ich realizacji na drodze sądowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2011 r., I UK 30/11). Spełnienie tych przesłanek nie jest jednak wystarczające dla wyłączenia świadczenia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 21 lutego 2012 r. (I UK 238/11) katalog dodatkowych świadczeń niestanowiących podstawy wymiaru składek jest zamknięty.

Przedmiotem sporu w sprawie było to, czy wypłacone ubezpieczonemu świadczenie nazwane „nagrodą jubileuszową” w czerwcu 2019 r. w kwocie 4000 zł stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne oraz, czy w związku z tym prawidłowo kwoty te doliczono do przychodu osiągniętego przez ubezpieczonego w czerwcu 2019r.

Zdaniem organu rentowego świadczenie wypłacone ubezpieczonym miały charakter premii i nie mogą być uznane za nagrodę jubileuszową w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r., gdyż staż pracy nie był podstawowym wyznacznikiem przyznania nagrody, skoro miały ją otrzymać osoby legitymujące się stażem pracy kilkuletnim, a nawet kilkumiesięcznym. Nadto kryterium, według którego określono w odwołującej spółce częstotliwość otrzymania nagrody jubileuszowej, płatnik składek wyznaczył w widełkach – przedziałach czasowych obejmujących lata pracy od – do, co jest zapisem niewłaściwym, ponieważ nie wynika z niego jak często przysługuje prawo do kolejnej nagrody jubileuszowej.

Natomiast odwołująca podnosiła, że warunkiem przyznania nagrody jubileuszowej jest przepracowanie określonego okresu czasu, przy czym wielkość tego stażu nie jest regulowana ustawowo i może być dowolnie ustalana przez pracodawcę.

Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie świadczenia wypłaconego ubezpieczonemu 7 czerwca 2019 r. nie można uznać za nagrodę jubileuszową w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Wskazał, że po pierwsze w dacie jego wypłaty nie obowiązywały jeszcze zmiany do regulaminu wynagradzania. Ponadto, warunkiem jego przyznania nie było przepracowanie określonego w latach okresu czasu, a przepracowanie określonego okresu czasu miało jedynie wpływ na wysokość nagrody. Jak wynika z zeznań prezesa zarządu, nagroda ta była związana z jubileuszem odwołującej, a nie jubileuszem pracy danego pracownika. Nagroda została wypłacona wszystkim pracownikom, a nie tylko tym, którzy uzyskali określony staż pracy.

Zgodzić się więc – zdaniem Sądu Okręgowego - należy z pozwanym, że świadczenie wypłacone ubezpieczonemu miało charakter premii i nie może być uznane za nagrodę jubileuszową w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Rację ma pozwany stwierdzając, że staż pracy nie był podstawowym wyznacznikiem przyznania nagrody, skoro miały ją otrzymać osoby legitymujące się stażem pracy kilkuletnim, a nawet kilkumiesięcznym. Nawet gdyby uznać, że aneks wprowadzający nagrodę jubileuszową obowiązywał już w dacie wypłaty nagrody, to i tak pracodawca w żaden sposób nie określił, że nagroda ta będzie wypłacana co pięć lat.

Same zapisy zawarte w aneksie nr (...) z 25 maja 2019 r. mogą sugerować, że nagroda ta będzie wypłacana co roku, co także przeczy istocie nagrody jubileuszowej, która może być wypłacana nie częściej niż co 5 lat, aby mogła być wyłączona z podstawy wymiaru składek. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro przepisy przewidujące wyjątki od reguły oskładkowania przychodów ze stosunku pracy należy interpretować ściśle, a pracodawca zamierzał skorzystać z takiego zwolnienia, to powinien wypłacić świadczenia dopiero po wprowadzeniu zmian do regulaminu, a po drugie powinien starannie i jednoznacznie określić wypłacane pracownikom nagrody jako przysługujące co najwyżej raz na pięć lat. Taki zapis powinien się znaleźć w regulaminie. Bez takiego ujęcia świadczenia w regulaminie, nie można zastosować do niego wyjątku przewidzianego w § 7 ust. 1 punkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.). Przepis ten stanowi wyraźnie, iż składki na ubezpieczenie społeczne odprowadza się od wszystkich dochodów pracowników w gotówce i w naturze z wyjątkiem dochodów wymienionych wyczerpująco w 26 punktach, a w punkcie 1) wymienione są nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), ale nie wszystkie, tylko takie, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat.

Zasady określające warunki wypłaty spornego świadczenia zawarte zostały w aneksie z 25 maja 2019r., który wszedł w życie najwcześniej 8 czerwca 2019r. Ponadto nie zawierał on określenia, że są to świadczenia, które przysługują nie częściej niż co 5 lat, a zatem pracodawca nie mógł skorzystać ze zwolnienia od opłacania składek od tegoż spornego świadczenia, wypłaconego ubezpieczonemu w dniu 7 czerwca 2019 r.

W ocenie Sądu I instancji decyzja pozwanego jest prawidłowa. Organ rentowy w sposób prawidłowy zwiększył więc podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uznając, że świadczenie wypłacone ubezpieczonemu w czerwcu 2019 r. nazwane „nagrodą jubileuszową” w kwocie 4000 zł w rzeczywistości takim świadczeniem nie jest.

W konsekwencji kwota 4000 zł wypłacona ubezpieczonemu stanowi jego przychód z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, a w konsekwencji stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Uwzględniając powyższe rozważania, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. i powołanych przepisów prawa materialnego, oddalił odwołanie jako bezzasadne, orzekając jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 3 i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 roku, poz. 265), zasądzając je od odwołującego jako przegrywającego sprawę w całości, uwzględniając w zakresie wysokości wynagrodzenia wartość przedmiotu sporu wskazaną przez odwołującą.

Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Za zastosowaniem art. 102 k.p.c. muszą przemawiać zupełnie szczególne okoliczności, odnoszące się w przypadku osób prawnych tak do sytuacji finansowej podmiotu, który miałby z tego dobrodziejstwa skorzystać, jak i dotyczących charakteru samej sprawy (rodzaju rozstrzyganego sporu, jego zawiłości faktycznej czy skomplikowania prawnego). Dopiero łączne rozważenie ich i stwierdzenie w oparciu o tę analizę, iż dostatecznie usprawiedliwionym jest odwołanie się do zasad słuszności jako tych, które uzasadniają odstępstwo od ogólnej reguły odpowiedzialności za wynik sprawy na rzecz wyjątkowego nieobciążania nimi strony przegrywającej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 marca 2017 r., I ACa 711/16). Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od zasądzenia od odwołującej kosztów postępowania. W szczególności odwołująca nie wykazała aby jej sytuacja finansowa nie pozwalała na uregulowanie kosztów postępowania. Spółka nie znajduje się w upadłości ani nie jest prowadzone w niej jakiekolwiek postępowanie naprawcze. Nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie w sprawie art. 102 k.p.c. znany sądowi z urzędu fakt wydania w odniesieniu do odwołującej wielu decyzji opartych na analogicznych okolicznościach faktycznych oraz prowadzenie odrębnych postępowań odwoławczych. Wydanie odrębnych decyzji adresowanych jednocześnie do odwołującej i każdego z ubezpieczonych, których podstawę wymiaru składek określił pozwany, było prawidłowe. Nieprawidłowe natomiast byłoby wydanie decyzji „zbiorczej” odnoszącej się do odwołującej jako płatnika składek i do wszystkich ubezpieczonych. Wskazać bowiem należy, że organ rentowy ma obowiązek wydawania decyzji w indywidualnych sprawach dotyczących właśnie choćby ustalania wysokości podstawy wymiaru składek (art. 83 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W postępowaniach takich, jak niniejsze indywidualną sprawą jest sprawa stosunku ubezpieczeniowego łączącego płatnika składek, pozwanego i ubezpieczonego (zainteresowanego), a nie płatnika składek i wszystkie zgłoszony przez niego do ubezpieczeń podmioty. Wprawdzie stopień skomplikowania sprawy nie był znaczny, ale jednocześnie Sąd zaznaczył, że przyznał koszty w kwocie minimalnej. Łączne rozważenie sytuacji finansowej odwołującej i charakteru sprawy nie usprawiedliwia zatem odwołanie się do zasad słuszności uzasadniających odstępstwo od ogólnej reguły odpowiedzialności za wynik sprawy.

Apelację od powołanego orzeczenia wywiodła (...) sp. z o.o. w P., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie oraz błędną subsumpcję, w szczególności w zakresie przepisu § 2, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż świadczenie wypłacone ubezpieczonym w czerwcu 2019 r. nie mogą być objęte dyspozycją ww. przepisu, zaś przychód z tego tytułu, winien zostać uwzględniony przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, pomimo faktu, iż wypłata tego świadczenia nie nastąpiła z naruszeniem okresu 5 lat wynikającego z tego przepisu. Sąd I instancji, pomimo prawidłowych ustaleń faktycznych w tym zakresie, orzekając o zasadności odwołania nie wziął pod uwagę faktu, że nagrody otrzymane przez Ubezpieczonych w czerwcu 2019 r. nie zostały wypłacone, ani też prawo do niej nabyte, z uchybieniem terminu, o którym mowa w § 2, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a także bezzasadnie przyjął, że postanowienia Regulaminu nie spełniają wymogu wskazanego w dyspozycji ww. przepisu, pomimo faktu, że wnioski odmienne wynikają jednoznacznie z poczynionych ustaleń dotyczących okresów obowiązywania postanowień Regulaminu, stanowiących podstawę do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, ich treści oraz bezspornej okoliczności, że ostatnie nagrody jubileuszowe wypłacane były w 2003 r. (str. 4 uzasadnienia). Ponadto Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony utożsamia zasady wypłat nagród jubileuszowych obowiązujących u podmiotów publicznych, czy podmiotów stery budżetowej z regulacjami, które w tym zakresie mogą być zastosowane u podmiotów prywatnych.

Wskazując na powyższe odwołująca Spółka wniosła:

1.  o zmianę wyroku w zaskarżonej części, uwzględnienie odwołania w całości i ustalenie, że przyjęta przez Odwołującego, jako płatnika składek, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, dotycząca Ubezpieczonych, jest prawidłowa,

2.  o zasądzenie od ZUS I Oddział w P. na rzecz Odwołującego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu przed Sądem I Instancji według norm przepisanych, a także

3.  o zasądzenie od ZUS I Oddział w P. na rzecz Odwołującego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych,

ewentualnie

4.  o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania,

5.  o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od odwołującej spółki na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja odwołującej spółki jest uzasadniona, czego następstwem jest wydanie w sprawie wyroku reformatoryjnego.

Na wstępie Sąd II instancji podkreśla, że w istocie stan faktyczny sprawy – prawidłowo skonstruowany na etapie postępowania pierwszo instancyjnego – był poza sporem. Prawidłowo także dokonano oceny zebranych w sprawie dowodów, nie przekraczając granic wyznaczonych regułą swobodnej sędziowskiej ich oceny, znajdującej oparcie w normie art. 233 § 1 k.p.c.

Analiza treści apelacji i jej uzasadnienia prowadzić musi do konkluzji, że postawiony w środku zaskarżenia zarzut naruszenia wskazanej wyżej normy jest de facto zarzutem pozornym. Apelujący nie wskazuje bowiem w uzasadnieniu apelacji uchybień Sądu I instancji w zakresie oceny poszczególnych elementów postępowania dowodowego, stawia w to miejsce natomiast zarzut błędnej subsumcji stanu faktycznego pod normy prawa materialnego. Podnosi mianowicie, iż w jego mniemaniu uznany za wiarygodny materiał dowodowy prowadzić winien do wniosku o zasadności odwołania.

Jest to wniosek prawidłowy. Choć Sąd I instancji prawidłowo przywołał znajdujące zastosowanie przy rozstrzyganiu normy prawa materialnego, to jednak dokonał błędnej ich subsumcji. Krótko zatem ponownie przywołać należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1009), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a, czyli m.in. pracowników stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie). Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie).

Art. 4 pkt 9 ustawy jako przychód definiuje: przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy.

Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1426 ze zmianami), przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy, za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Nadto zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1949) podstawy wymiaru składek nie stanowią nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat.

Analiza pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, iż argumenty przemawiające zdaniem Sądu I instancji za oddaleniem odwołania przedstawiają się następująco:

- warunkiem przyznania nagrody nie było przepracowanie określonego czasu w spółce, ta okoliczność miała wpływ jedynie na wysokość nagrody,

- wypłata nagrody jubileuszowej winna nastąpić w miesiącu, w którym przypada rocznica podjęcia pracy przez pracownika, co w sprawie nie nastąpiło,

- prawo do nagrody jubileuszowej otrzymali wszyscy pracownicy niezależnie od stażu pracy,

- regulamin nie wskazuje, że nagroda taka będzie miała charakter jednorazowy, ani w jakich odstępach czasu będzie ona wypłacana,

- nagroda mogłaby być wypłacana nawet co roku.

W uznaniu Sądu Apelacyjnego zaprezentowane rozumowanie jest obarczone błędem.

Wydaje się, że Sąd I instancji bezzasadnie utożsamia uprawnienia pracodawcy do ustalania zasad wynagradzania zatrudnianych pracowników (w tym w zakresie nagród jubileuszowych) z zasadami regulującymi ich oskładkowanie.

Staje się zatem konieczne przywołanie, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.) składki na ubezpieczenie społeczne odprowadza się od wszystkich dochodów pracowników w gotówce i w naturze z wyjątkiem dochodów wymienionych wyczerpująco w 26 punktach.

Jak wskazywano wyżej w punkcie 1) wymienione są nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat. Ten zapis reguluje jednak wyłącznie warunki zwolnienia tego rodzaju wypłat z oskładkowania, nie odnosząc się do uprawnień pracodawcy w zakresie zapisów regulaminów płacowych co do tego rodzaju świadczenia.

Zaznaczyć trzeba, że pracownicy mogą nabyć prawo do nagród jubileuszowych na zasadach określonych w układach zbiorowych lub regulaminach pracy.

Do czasu uchylenia art. 79 Kodeksu Pracy ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110) regulacja dotycząca nagród jubileuszowych zawarta była w zarządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358). Zarówno pod rządem tego zarządzenia, jak i po utracie jego mocy obowiązującej przepisy regulujące wynagrodzenia (układy zbiorowe, zakładowe systemy wynagradzania) mogły w różny sposób kształtować zarówno uzyskanie prawa do nagrody jubileuszowej i zasady jej przyznawania. W stosunku do pracowników sfery pozabudżetowej, obowiązek wypłaty nagrody jubileuszowej może wynikać wyłącznie z sytuacji, gdy prawo do jej uzyskania będzie uwzględnione w akcie należącym do katalogu źródeł prawa pracy wynikającego z kodeksu pracy, wskazującego na układy zbiorowe pracy, inne porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Nie są to świadczenia obligatoryjne, stanowią formę świadczenia dodatkowego wynikającego bezpośrednio ze stażu pracownika, prawo do którego nabywa się po przepracowaniu wymaganego okresu.

Obecnie warunki przyznawania świadczeń związanych z pracą ustalane są w regulaminach wynagradzania na zasadach określonych w art. 77 ² Kodeksu Pracy. W zakresie regulaminów wynagradzania przepisy nie zawierają ograniczeń co do długości stażu pracy wymaganego do przyznania nagrody, okresów zatrudnienia zaliczanych do tego stażu, częstotliwości przyznawania nagrody i zasad ustalania jej wysokości. W szczególności nagrody takie mogą być wypłacane częściej niż co pięć lat, z tym, że wówczas dochody z tego tytułu nie są wyłączone z obowiązku składkowego, chociaż świadczenie zachowuje charakter nagrody jubileuszowej (tak Sąd Najwyższy w przywoływanym zresztą przez sąd I instancji wyroku z dnia 29.10.2002 r. II UKN 461/01).

W rozpoznawanej sprawie – w ramach własnych uprawnień, które omówiono wyżej – pracodawca sformułował zasady wypłat nagród jubileuszowych (zwanych Nagrodami Firmowymi).

Aneksem nr (...) z dnia 25 maja 2019 r. wprowadzono do regulaminu wynagradzania art. 25, zgodnie z którym pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę oraz na umowę zlecenie zostanie wypłacona „Nagroda Jubileuszowa”. Wysokość nagrody uzależniona jest od stażu pracy i kształtuje się następująco:

- za 26 – 30 lat pracy – 6500 zł,

- za 21 – 25 lat pracy – 5000 zł,

- za 16 – 20 lat pracy – 4000 zł,

- za 11 – 15 lat pracy – 3000 zł,

- za 5 – 10 lat pracy – 2000 zł,

- za 3 – 4 lata pracy – 1500 zł,

- poniżej 3 lat pracy – 1000 zł.

Przyjęte uregulowanie – jeszcze raz należy zaakcentować – w zakresie zastosowanych tam rozwiązań należy do kompetencji własnej pracodawcy.

Zarówno z zeznań Prezesa złożonych na etapie postępowania administracyjnego, jak i złożonych przed sądem w sprawie sygn. VIII U 449/22 (protokół z 5 lipca 2022r.) jasno wynikało, że wypłaty tych nagród będą dokonywane co 5 lat. Niewątpliwie także warunkiem wypłaty było osiągnięcie w spółce określonego stażu pracy. W przypadku ubezpieczonego P. B. było to 16 lat stażu (zgodnie z umową o pracę – w aktach osobowych - zainteresowany zatrudniony od 1 maja 2003 r. na stanowisku Dyrektora ds. usług technicznych), co skutkowało wypłatą jubileuszowej w kwocie 4000 zł.

Znaczenie podstawowe dla sprawy ma więc ustalenie, czy nagroda taka została względem ubezpieczonego już wypłacona w przeciągu ostatnich 5 lat. Taka sytuacja nie miała miejsca. Nagród jubileuszowych nie wypłacano bowiem w spółce od 2003 r.

Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, iż z tego właśnie powodu niemożliwe było wypełnienie warunku by każdy z pracowników uzyskał taką nagrodę w miesiącu osiągnięcia określonego stażu pracy w spółce. Co więcej – niewątpliwie brak tego rodzaju wypłat w ciągu kilkunastu lat skłonił władze spółki do wprowadzenia: „widełkowego” systemu ustalania kwoty nagrody, tak by objąć jej zasięgiem całość kadry i w pewien sposób „zadośćuczynić” oczekiwaniom załogi co do nagrody jubileuszowej zaniechanej przez tak długi okres czasu. Powyższe także stało za decyzja o uruchomieniu wypłat tych nagród względem wszystkich zatrudnionych w tej samej dacie.

Przyjęcie tez forsowanych przez Sąd I instancji co do tego, iż jednorazowa wypłata nagród na rzecz wszystkich uprawnionych niweczy charakter nagrody jako nagrody jubileuszowej, czyniłoby niemożliwym dokonywanie wypłat tego składnika w sytuacji, gdy z określonych przyczyn regulamin nie przewidywał (czy jak w rozpoznawanej sprawie – wykreślał) tego typu gratyfikacji w „idealnym” – jak tego oczekuje Sąd I instancji – systemie gdzie nagroda przyznawana jest w miesiącu osiągnięcia przez danego pracownika 5-10-15-25 stażu pracy, podczas gdy prawo takiej sytuacji obecnie już (po 2 lutym 1996 r.) nie konstruuje.

Mając na uwadze całość przywołanej argumentacji orzeczono jak w sentencji w myśl art. 386 § 1 k.p.c.

O kosztach Sąd I instancji orzekł w punkcie 2 i 3 wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 3 i § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając je od organu rentowego jako przegrywającego sprawę w całości, uwzględniając w zakresie wysokości wynagrodzenia wartość przedmiotu sporu wskazaną przez odwołującą spółkę.

sędzia Marta Sawińska