Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

W dniu 27 listopada 2020 roku (data stempla pocztowego) do Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim wpłynął wniosek Gminy Miejskiej M. o stwierdzenie nabycia spadku po K. S. (1) z domu S. zmarłej w dniu (...) 2017 roku. Wnioskodawca wskazał, iż spadkodawczyni była jego dłużniczką i z tego wywodzi interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (k. 3 – 5).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. S. (1) zmarła w dniu (...) 2017 roku w M.. W chwili śmierci była wdową. Jej ostatnim miejscem zwykłego pobytu był M.. Nie pozostawiła testamentu. Jako spadkobierców pozostawiła 5 dzieci: E. Ł., K. N., W. T. C. (1), R. S. (1) i M. S. (1).

Nikt ze spadkobierców nie był niegodnym dziedziczenia. Nie toczyła się sprawa o poświadczenie dziedziczenia.

Uczestniczka postępowania K. N. zawarła ze spadkodawczynią w dniu 19 listopada 2013 roku w formie aktu notarialnego umowę zrzeczenia się dziedziczenia.

Uczestniczka postępowania E. Ł. w dniu 23 lutego 2017 roku aktem notarialnym odrzuciła spadek po swojej matce. Posiada ona małoletnie dziecko L. Ł., w imieniu której w dniu 8 marca 2018 roku odrzuciła spadek po spadkodawczyni.

Uczestnik postępowania M. S. (1) w dniu 23 lutego 2017 roku odrzucił aktem notarialnym spadek po spadkodawczyni.

Uczestniczka postępowania T. C. (2) w dniu 8 marca 2017 roku odrzuciła spadek po swojej matce K. S. (1). Posiada ona dwoje małoletnich dzieci K. C. i P. C.. W dniu 13 lipca 2017 roku oświadczeniem złożonym przed notariuszem w imieniu małoletnich dzieci odrzuciła ona spadek po spadkodawczyni.

Uczestnik postępowania R. S. (2) w dniu 23 lutego 2017 roku odrzucił spadek po matce K. S. (1). Ma on małoletnią córkę K. S. (2).

W dniu 19 października 2017 roku uprawomocniło się postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 września 2017 roku w sprawie sygn. akt III (...), w którym zezwolono przedstawicielom ustawowym małoletniej K. R. (1) S. i K. R. (2) – na złożenie w jej imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłej K. S. (1).

W dniu 20 kwietnia 2018 roku przedstawiciele ustawowi małoletniej K. S. (2) złożyli przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu w imieniu małoletniej uczestniczki postępowania spadku po spadkodawczyni.

Pozostali spadkobiercy powołani do spadku po spadkodawczyni, w przypadku skutecznego odrzucenia spadku przez zstępnych K. S. (1) to matka i rodzeństwo spadkodawczyni oraz zstępni rodzeństwa, bowiem ojciec spadkodawczyni W. S. zmarł przed nią w 2004 roku.

Matka spadkodawczyni M. S. (2) odrzuciła spadek w dniu 22 sierpnia 2017 roku.

Brat spadkodawczyni S. S. (2) i jego córka odrzucili spadek w dniu 26 marca 2018 roku, zaś Uczestnik E. K. (1) – syn M. S. (3) odrzucił spadek w dniu 24 września 2018 roku, nie miał własnych zstępnych.

Brat spadkodawczyni T. S. odrzucił spadek w dniu 22 sierpnia 2018 roku, zaś jego syn Ł. S. odrzucił spadek w dniu 28 grudnia 2018 roku, nie miał własnych zstępnych.

Brat spadkodawczyni Z. S. odrzucił spadek w dniu 23 kwietnia 2018 roku, nie miał własnych zstępnych.

Siostra spadkodawczyni E. K. (2) zmarła w 2004 roku przed K. S. (1). Pozostawiła zstępnych M. K., P. K. (1), P. K. (2) i P. P..

P. K. (2) złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po swojej ciotce K. S. (1) w dniu 22 sierpnia 2017 roku a następnie, na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 roku. Na rozprawie tej oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawczyni złożyli również synowie P. K. (2): G. K. i I. K..

Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie dowodów w postaci dokumentów: skróconych odpisów aktów zgonu: K. S. (1) (k. 13), J. S. (k. 159), F. S. (k. 160), W. S. (k. 161), M. S. (2) (k. 162M. S. (4) (k. 163), odpisów skróconych aktów urodzenia: M. S. (1) (k. 17), R. S. (1) (k. 18), L. Ł. (k. 337), P. C. (k. 338), K. C. (k. 339), K. S. (3) (k. 424), skróconych odpisów aktów małżeństwa K. N. (k. 340), E. Ł. (k. 341), W. T. C. (2) (k. 342), aktu notarialnego z dnia 19 listopada 2013 roku zawartego przed notariuszem P. R.. A Nr (...) (k. 138 – 139), postanowienia Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 września 2017 roku, w sprawie sygn. akt III Nsm (...) (k. 355), akt spraw (...), zapewnienia spadkowego złożonego przez P. P. (k. 281v.) oraz przez M. S. (3) (k. 282), zeznań uczestników postępowania: K. N. (k. 282), E. K. (1) (k. 282v.), P. K. (2) (k. 282v.).

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przedmiotem postępowania jest ustalenie osoby spadkodawcy, sposobu powołania spadkobierców do spadku, kręgu spadkobierców oraz udziałów przypadających spadkobiercom w spadku.

Zgodnie z przepisem art. 926 § 1 kc powołanie do spadku wynika z ustawy albo testamentu. § 2 tego przepisu wskazuje, że w przypadku gdy spadkodawca co do całości spadku nie pozostawił testamentu spadkobiercy dziedziczą na podstawie ustawy. Przepis ten wyraża zasadę pierwszeństwa dziedziczenia na podstawie testamentu.

Jak wynika z powyżej ustalonego stanu faktycznego spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Porządek dziedziczenia wskazują zatem przepisy kodeksu cywilnego.

Zgodnie z przepisem art. 931 kc w pierwszej kolejności spadek dziedziczą małżonek i zstępni spadkodawcy, którzy dziedziczą spadek w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż ¼ całości spadku. Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową, więc spadek dziedziczą zstępni w częściach równych.

Uczestniczka postępowania, córka spadkodawczyni K. N., zawarła ze spadkodawczynią umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia.

Zgodnie z przepisem art. 1048 § 1 kc „ Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.” W myśl art. 1049 § 2 kc „Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”, a zatem córka K. N. i jej zstępni zostali wyłączeni od dziedziczenia.

W myśl przepisu art. 1020 kc „spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku”.

Ponieważ spadek odrzuciły wszystkie dzieci spadkodawczyni w ich miejsce wchodzą ich zstępni, czyli wnuki K. S. (1). Wnuki: L. Ł., P. C., K. C. osobiście lub za pośrednictwem swoich przedstawicieli ustawowych prawidłowo odrzucili spadek po swojej babce.

K. S. (2) nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku w ustawowym terminie zawitym sześciu miesięcy od chwili kiedy dowiedzieli się o tytule swojego powołania (art. 1015§1 kc). Jej przedstawiciel ustawowy – ojciec R. S. (1) dowiedział się o powołaniu do spadków swojej małoletniej córki w dniu złożenia przez siebie oświadczenia o odrzuceniu spadku po matce czyli 23 lutego 2017 roku. W terminie sześciu miesięcy od tego dnia złożył wniosek do sądu rodzinnego o zezwolenie na dokonanie czynności prawnej przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka polegającej na odrzuceniu spadku. Postanowienie uwzględniające wniosek zostało wydane w dniu 27 września 2017 roku w sprawie I. N. (...)Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim.

Sąd w pełni podziela i przyjmuje za swoje argumenty i rozważania wyrażone w uchwale 7 sędziów SN z dnia 22 maja 2018 roku (III CZP 102/17; OSNC 2018/12/110). W myśl tej uchwały „(…) należy uznać, że termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez przedstawicieli ustawowych dziecka nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie oświadczenia w tym przedmiocie. Jeżeli postępowanie przed sądem opiekuńczym zakończyło się wcześniej, oświadczenie o odrzuceniu spadku przez małoletniego może być złożone w dowolnym momencie, aż do upływu terminu. Jeżeli jednak zakończyło się później, powinno być złożone niezwłocznie.”

Postępowanie w sprawie o sygn. akt III Nsm (...) zakończyło się po upływie terminu zakreślonego przepisem art. 1015§1 kc, a zatem przedstawiciele ustawowi małoletniej K. S. (2) winni złożyć w jej imieniu oświadczenie o odrzuceniu spadki bezzwłocznie, czyli bez uzasadnionej zwłoki.

Przedstawiciele ustawowi małoletniej uczestniczki postępowania K. S. (2) złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku po K. S. (1) w dniu 20 kwietnia 2018 roku. Przyjmując nawet najbardziej liberalną wykładnię pojęcia bezzwłocznego złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, to okres ten nie może być dłuższy niż sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zezwoleniu przedstawicielom ustawowym na złożenie oświadczenia w przedmiocie odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka. Postanowienie sądu rodzinnego uprawomocniło się w dniu 19 października 2017 roku. Sześć miesięcy upłynęło w dniu 19 kwietnia 2018 roku (czwartek), zaś oświadczenie o odrzuceniu zostało złożone po upływie tego okresu w dniu 20 kwietnia 2018 roku.

Zgodnie z przedstawionymi przepisami powołaną do całego spadku na podstawie ustawy jest jedyna zstępna, wnuczka K. S. (2), córka R. i J. K., urodzona (...) w M..

Z uwagi na powyższe Sąd pominął rozważania co do dalszych krewnych spadkodawczyni i możliwości odziedziczenia przez nich spadku.

Rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd na podstawie przepisu art. 520§1 kpc obciążył każdego z uczestników kosztami postępowania związanymi z jego udziałem w sprawie.

Ponieważ Sąd ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika M. K. kuratora do reprezentowania jego interesów w niniejszej sprawie w osobie adw. P. Z., w pkt III postanowienia przyznał kuratorowi uczestnika ze Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim) wynagrodzenie w wysokości 118,08 zł.

Wynagrodzenie to zostało ustalone na podstawie przepisu §1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018r., poz. 536) w związku z § 6 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.) powiększone o stawkę podatku VAT.

Z przytoczonych wyżej względów i z mocy powołanych przepisów Sąd orzekł jak w postanowieniu.