Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2025 roku

Sąd Rejonowy w Puławach I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Rejonowego Tomasz Włodek

Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Łazińska

po rozpoznaniu w dniu 01 października 2025 roku w Puławach

na rozprawie

sprawy z powództwa A. A. (1)

przeciwko E. Z. (1)

o zobowiązanie do złożenie oświadczenia woli

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od A. A. (1) na rzecz E. Z. (1) kwotę 1.817,00 zł (jeden tysiąc osiemset siedemnaście złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 353/22

UZASADNIENIE

A. A. (1) wniosła w dniu 17 listopada 2022 roku (data nadania) przeciwko E. Z. (1) pozew o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „Ja E. Z. (1) przenoszę nieodpłatnie własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 2500 m ² położonej we wsi T. gmina J., województwo (...) dla której Sąd Rejonowy w Puławach V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą, na rzecz A. A. (1) w związku z odwołaniem darowizny z dnia 20 września 2022 roku z powodu rażącej niewdzięczności” oraz o nakazanie E. Z. (1) niezwłocznego wydania przedmiotowej nieruchomości powódce A. A. (1). Jednocześnie w pozwie strona powodowa wniosła o zabezpieczenie roszczenia poprzez wydanie postanowienia o wpisie w dziale III księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Puławach V Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki oznaczonej numerem (...) położonej w miejscowości T. ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu w przedmiocie zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie nieruchomości na rzecz A. A. (1). W uzasadnieniu pozwu wskazano, że aktem notarialnym z dnia 13 lipca 2006 roku A. A. (1) dokonała na rzecz E. C. (obecnie Z.) darowizny zabudowanej działki gruntu rolnego położnej w T. o pow. 0,25 ha oznaczonej numerem (...) Pozwana zaczęła wykazywać w stosunku do powódki rażącą niewdzięczność przejawiająca się pomawianiem jej i zarzucaniem rzeczy nieprawdziwych. Począwszy od kwietnia 2021 roku pozwana zarzucała powódce pobieranie nielegalnych dotacji, ponadto pismem datowanym na dzień 12 kwietnia 2022 roku oskarżyła powódkę o kradzież i szkodliwe zarządzanie nieruchomościami. Powódka całkowicie bezzasadnie oskarżona została przez pozwaną o amoralne i bezwstydne oraz podstępne zachowanie, ponadto o podłączenie nieczystości do studni. Pozwana używała w stronę powódki słów powszechnie uznawanych za obelżywe, nazwała ją oszustką i krętaczem. Naruszała jej dobre imię rozpowszechniając nieprawdziwe informacje sąsiadom oraz rodzinie. Wobec powyższego strona powodowa skierowała do pozwanej oświadczenie o odwołanie darowizny w dniu 20 września 2022 roku w którym z uwagi na powyższe okoliczności wezwała pozwana do stawiennictwa u notariusza celem zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości, jednakże pozwana odmówiła dokonania czynności (pozew k. 4-6).

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2022 roku Sad Rejonowy w Puławach I Wydział Cywilny zabezpieczył roszczenie powódki A. A. (1) prze dokonanie w dziale III księgi wieczystej prowadzonej przez Sad Rejonowy w Puławach numer (...) dla nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) o pow. 2,40 ha położonej w T. gminie J. – wpisu ostrzeżenia o toczącym się w Sądzie Rejonowym Puławach postepowaniu w sprawie z powództwa A. A. (1) przeciwko E. Z. (1) o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli do czasu prawomocnego zakończenia postępowania oznaczonego sygnaturą akt I C 353/22 (postanowienie k. 15).

W odpowiedzi na pozew z dnia 24 stycznia 2023 roku (data wpływu) pełnomocnik pozwanej oświadczył że nie uznaje powództwa w całości i wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu stanowiska strona pozwana wskazał, że twierdzenie o rażącej niewdzięczności nie zostały w żadnej mierze udowodnione przez powódkę. Zdaniem strony pozwanej powódka przyznała się do bezprawnej ingerencji w działkę stanowiąca własność pozwanej, która miała do niej uzasadnione pretensji o wykonanie nielegalnej kanalizacji na działce stanowiącej przedmiot darowizny. Pozwana nigdy nie zachowywała się źle wobec powódki uważając, że ma z nią dobre relacje. W ocenie pozwanej powódka chęć wyjaśnienia spraw dotyczących działki odebrała jako atak na osobę powódki, a faktycznie zachowanie powódki wynikło z troski o realizację swojego prawa własności. Pozwana pracując w Belgii wielokrotnie wspomagała finansowo powódkę i traktowała jej syna D. A. jak własnego. Zdaniem pozwanej strona powodowa nie wskazała konkretnych przykładów rzekomej rażącej niewdzięczności pozwanej względem powódki. Nie zostały wskazane żadne konkretne negatywne zachowania pozwanej wobec powódki. Strona pozwana wskazała ponadto, że powódka uchybiła rocznemu terminowi do złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny (odpowiedź na pozew k. 51-59).

Na rozprawach w dniach 03 września 2025 roku i 01 października 2025 roku strony poprały dotychczasowe stanowiska prezentowane w sprawie (protokoły rozpraw k. 192, k. 214).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

Umową z dnia 13 lipca 2006 roku zawartą przed notariuszem Z. J. (1) w Kancelarii Notarialnej w P. za Rep. A Nr (...) A. A. (1) działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w imieniu i na rzecz swojej siostry E. C. (obecne nazwisko Z.) darowała niezbudowaną działkę gruntu rolnego położoną w T. o powierzchni 0,25 ha oznaczona nr (...) na rzecz E. C. (obecnie nazwisko Z.) oświadczając jednocześnie, że w jej imieniu tę darowizną przyjmuje. Wartość darowizny została określona w umowie na 1000 zł. Podczas zawierania tej umowy darczyńca legitymowała się dokumentem pełnomocnictwa od E. C. (Z.) z dnia 21 października 2005 roku. Aktem notarialnym z dnia 21 października 2005 roku E. C. (Z.) udzieliła A. A. (1) pełnomocnictwa m.in. do reprezentowania mocodawczyni wobec wszelkich władz, urzędów i banków we wszystkich sprawach, do nabywania nieruchomości na warunkach i według uznania pełnomocnika, sprawowania nieograniczonego zarządu nieruchomościami w szczególności zawierania i rozwiązywania wszelkich umów związanych z użytkowaniem nieruchomości, odbioru korespondencji oraz wszelkich środków finansowych z banków i innych instytucji.

dowód: umowa darowizny k. 10, pełnomocnictwo k. 63

Przyczyną do zawarcia umowy darowizny było dokonanie spłaty przez E. Z. (1) zadłużenia z tytułu nieuregulowanych przez S. C. (ojca powódki i pozwanej) należności w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego tj. długu obciążającego nieruchomość oraz pożyczki otrzymanej przez byłego męża A. M. (1) A. od E. Z. (1). Siostry porozumiały się co do takiego sposobu dokonania rozliczenia.

dowód: bezsporne, zeznania A. A. (1) k. 192, 216v, zeznania E. Z. (1) k. 193,216 częściowo zeznania świadka S. C. k. 193v. zeznania świadka A. K. k. 202, zeznania świadka M. M. k.201v, zeznania świadka A. M. (2) k. 201-202, zeznania świadka J. T. k. 202v, zeznania świadka R. Z. k.214v-215, zeznania świadka A. S. k. 215v

Początkowo relacje pomiędzy A. A. (1) i E. Z. (1) układały się bardzo poprawnie. Siostry pomagały sobie nawzajem również w kwestiach finansowych. E. Z. (1) często opiekowała się synem A. A. (1) D. A., m.in. zabierała go na wczasy.

dowód: bezsporne, zeznania A. A. (1) k. 192, 216, zeznania E. Z. (1) k. 193, 216v, zeznania świadka A. K. k. 202, zeznania świadka A. M. (2) k. 201-202, zeznania świadka J. T. k. 202v, zeznania świadka R. Z. k.214v-215, zdjęcia k. 78-91

W dniu 01 stycznia 2013 roku A. A. (1) działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w imieniu i na rzecz E. Z. (1) zawarła umowę dzierżawy działki gruntu nr (...) obszaru 0,25 ha położonej w T. gminie J.. Umowa została zawarta na 10 lat. Umowa została zawarta formie pisemnej z notarialnie potwierdzonymi podpisami. A. A. (1) w dniu 15 maja 2013 roku złożyła wniosek do Starostwa Powiatowego w P. o ujawnienie umowy dzierżawy w ewidencji gruntów. O zawarciu umowy A. A. (1) nie poinformowała E. Z. (1). E. Z. (1) dowiedział się o tym fakcie w Urzędzie Gminy w J.. A. A. (1) otrzymywała środki finansowe z tytułu dopłat bezpośrednich od Agencji (...).

dowody: umowa dzierżawy k. 218-219, wniosek k. 220, decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa k.74, k75, zeznania A. A. (1) k. 192, 216v, zeznania E. Z. (1) k. 193, 216v,

Oświadczeniem zawartym w formie aktu notarialnego z dnia 04 lipca 2013 roku sporządzonego przed notariuszem Z. J. w P. za Rep. A Nr (...) E. Z. (1) odwołała w całości pełnomocnictwo udzielone siostrze A. A. (1). Powodem odwołania pełnomocnictwa była kwestia otwierania korespondencji adresowanej do E. Z. (1) przez A. C. oraz niepoinformowanie jej przez powódkę o wydzierżawieniu nieruchomości.

dowody: oświadczenie k. 64, zeznania E. Z. (1) k. 193, 216v,

Na początku stycznia 2022 roku miała miejsce impreza urodzinowa E. Z. (1) na której była również A. A. (1).

dowody: bezsporne,

A. A. (1) użytkując nieruchomość gruntu nr (...)obszaru 0,25 ha położonej w T. gminie J. bez wiedzy i zgody E. Z. (1) podłączyła kanalizację do znajdującej się na tej działce studni. Po uzyskaniu informacji o tym fakcie pismem z dnia 12 kwietnia 2022 roku E. Z. (1) rozwiązała umowę dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym, wezwała A. A. (1) do przywrócenia wydzierżawionej nieruchomości do stanu sprzed dzierżawy, a w szczególności do usunięcia toalety wraz z nieczystościami, posprzątania i wyrównania terenu Ponadto w tym piśmie E. Z. (2) oświadczyła że zabrania fizycznego wejścia na swoją nieruchomości A. A. (1) oraz osobom trzecim. W odpowiedzi na ww. pismo A. A. (1) wysłała do E. Z. (1) listem priorytetowym nadanym w dniu 27.05.2022r. pisemną informację o tym, że działka została przywrócona do stanu pierwotnego. A. Z. zwróciła się również do Starostwa Powiatowego w P. oraz Wójta Gminy J. z pismami datowanymi na 06 kwietnia 2022 roku zawierającymi jej oświadczenia o braku zgody na składanie w jej imieniu przez osoby trecie pism i wniosków dotyczących przedmiotowej nieruchomości.

dowody: pismo E. Z. (1) k. 61, pismo A. A. (1) k.62, zeznania E. Z. (1) k. 193, 216v, częściowo zeznania A. A. (1) k. 192, 216, raport z badania wody k. 69-70, zdjęcia k. 71-74, pismo k. 67, pismo k. 68, pismo k. 92, pismo k. 93, pismo k. 94

Relacje pomiędzy A. A. (1) i E. Z. (2) uległy popsuciu od kwietnia 2022 roku.

dowody: zeznania E. Z. (1) k. 193, 216v, częściowo zeznania A. A. (1) k. 192, 216, zeznania świadka R. Z. k. 214v-215

Pismem z dnia 20 września 2022 roku porządzonym w L. A. A. (1) skierowała do E. Z. (1) oświadczenie o odwołaniu darowizny wykonanej w dniu 13 lipca 2006 roku aktem notarialnym Rep. A nr (...) której przedmiotem było prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o pow. 0,25 ha. Jako przyczynę odwołania darowizny wskazano w piśmie rażąca niewdzięczność obdarowanej przejawiająca się w znieważeniu darczyńcy i pomawianiu jej. Fakt pomawiania rozpoczął się od kwietnia 2021 roku. Obdarowana pomówiła nieprawdziwie darczyńcę o nielegalnie pobieranie dotacji.. Ponadto zdaniem A. A. (1) E. Z. (1) wysłała jej w dniu 12 kwietnia 2022 roku nieprawdziwe i krzywdzące ja pismo w którym oskarżała ja o kradzież, szkodliwe zarządzanie nieruchomościami. Oceniła zachowanie powódki jako amoralne, podstępne i bezwstydne. Nieprawdziwie znieważała o podłączenie nieczystości do studni. Ponadto w piśmie wskazano naruszenie przez E. Z. (1) dobrego imienia A. A. (1), szkalowanie poprzez wyzywania o złodziei, oszustów i manipulantek. A. A. (1) odczuła ze strony E. Z. (1) rażąca niewdzięczność i wezwała ją do stawiennictwa u notariusza celem zwrotnego przeniesienia nieruchomości. Poprosiła o zwrot nieruchomości.

W odpowiedzi na wezwanie E. Z. (1) pismem datowanym na dzień 28 września 2022 roku i nadanym w tym dniu w Urzędzie Pocztowym w P. poinformowała A. A. (1), że nie dopuściła się w stosunku do niej rażącej niewdzięczności. Żądanie zwrotu nieruchomości jest bezpodstawne, pozwana nigdy nie wyzywała powódki.

dowody: oświadczenie A. A. k. 11, pismo E. Z. k.65

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Puławach II Wydziału Karnego z dnia 16 stycznia 2023 roku wydanym w sprawie II K 986/22 S. C. został uznany za winnego tego, że: - dwukrotnie w sierpniu 2022 roku dat dziennie nieustalonych oraz 1 września 2022 roku w miejscowości K. w krótkich odstępach czasu z wykorzystanym takiej samej sposobności i z góry powziętego zamiaru groził E. Z. (1) pozbawieniem jej życia, pozbawieniem życia jej bliskich, gdzie groźby te wzbudziły w pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione tj. o czyn wyczerpujący dyspozycje art. 190§1 kk w zw. z art. 12§1 kk, - dwukrotnie w sierpniu 2022 roku dat dziennie nieustalonych oraz 1 września 2022 roku w miejscowościach K. i T. w krótkich odstępach czasu z wykorzystanym takiej samej sposobności i z góry powziętego zamiaru groził R. Z. pozbawieniem go życia, pozbawieniem życia jego bliskich, gdzie groźby te wzbudziły w pokrzywdzonym uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione tj. o czyn wyczerpujący dyspozycje art. 190§1 kk w zw. z art. 12§1 kk, - w dniu 26 października 2022 roku w miejscowości K. groził E. Z. (1) pozbawieniem życia, gdzie groźba ta wzbudziła w pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona tj. o czyn wyczerpujący dyspozycje art. 190§1 kk. Za czyny te S. C. został skazany na karę łączną 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem kary tytułem próby na okres 2 lat.

dowody: odpis wyroku Sądu Rejonowego w Puławach II Wydział Karny II K 986/22, odpis wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie V Wydział Karny-Odwoławczy V Ka 48/24 k. 209

Powyższy stan faktyczny został ustalony przez Sąd w oparciu o: umowę darowizny k. 10, pełnomocnictwo k. 63, zeznania A. A. (1) k. 192, 216v, zeznania E. Z. (1) k. 193,216 częściowo zeznania świadka S. C. k. 193v. zeznania świadka A. K. k. 202, zeznania świadka A. M. (2) k. 201-202, zeznania świadka J. T. k. 202v, zeznania świadka R. Z. k.214v-215, zeznania świadka A. S. k. 215v, zeznania świadka M. M. k.201v, zdjęcia k. 78-91, umowę dzierżawy k. 218-219, wniosek k. 220, decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa k.74, k.75, oświadczenie k. 64, pismo E. Z. (1) k. 61, pismo A. A. (1) k.62, raport z badania wody k. 69-70, zdjęcia k. 71-74, pismo k. 67, pismo k. 68, pismo k. 92, pismo k. 93, pismo k. 94, oświadczenie A. A. k. 11, pismo E. Z. k.65, odpis wyroku Sądu Rejonowego w Puławach II Wydział Karny II K 986/22, odpis wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie V Wydział Karny-Odwoławczy V Ka 48/24 k. 209.

Przechodząc do oceny dowodów należy stwierdzić, że dokumentom zgromadzonym w sprawie Sąd dał w pełni wiarę zarówno w zakresie treści jak i formy. Stwierdzić należy, że część z nich stanowią dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania. Są one dla Sadu w pełni wiarygodne. W pozostałej części to dokumenty prywatne na treści których Sąd również oparł się dokonując ustaleń faktycznych zasługują na wiarę co ich treści. Co istotne żadna ze stron postepowania nie kwestionowała ich prawdziwości ani w obszarze merytorycznym ani w formalnym. Podobnież należy ocenić wiarygodność dokumentacji zdjęciowej załączonej przez obydwie strony.

Sąd w pełni dał wiarę zeznaniom pozwanej E. Z. (1). Pozwana w sposób pełny przedstawiła istotne dla sprawy okoliczności. Jej zeznania były spontaniczne, szczere i nie zawierały luk logicznych. Znajdują całkowicie odzwierciedlenie w zebranym materialne dowodowym w sprawie, a zwłaszcza w zeznaniach świadków A. K., A. M. (2), J. T., R. Z., A. S. i M. M.. Co do zeznań wskazanych świadków Sąd również nie znalazł powodów, by je zdyskredytować w jakimkolwiek zakresie. Są one wiarygodne i szczere. Świadkowie w swobodny sposób przedstawili znane przez siebie fakty, a w przypadku braku wiedzy na jakiś temat wyraźnie to komunikowali. Jeżeli chodzi o zeznania powódki A. Z. Sąd, to obdarzył je przymiotem wiarygodności jedynie częściowo, tj. w takim zakresie w jakim znajdują potwierdzenie w pozostałym wiarygodnym materiale dowodowym w postaci dokumentów oraz zeznań E. Z. (1) i świadków A. K., A. M. (2), J. T., R. Z., A. S. i M. M.. Za niewiarygodne Sąd uznał zeznania powódki odnoszące się do pomawiania i zniesławiania jej przez pozwaną. Jest to w ocenie Sądu jedynie narracja strony powodowej mająca na celu wywołać efekt w postaci uznania przez Sąd zasadności powództwa. W żadnej mierze nie potwierdzają tego dowody z zeznań pozwanej i świadków wskazanych wyżej. Pozwana opisuje te okoliczności przedstawiając je w sposób bliżej nieokreślony, niedokładnie, nieprecyzyjnie. Jej wypowiedź w tym zakresie była nie tylko mało precyzyjna lecz również nielogiczna. Z jednej strony bowiem zarzuciła pozwanej zachowanie w postaci pomawiania, znieważania „obgadywania” z drugiej strony nie potrafiła dookreślić tych zdarzeń zarówno co do miejsca jak i czasu. Jeżeli chodzi o zeznania świadka S. C. to zasłużyły one na wiarę Sądu jedynie w zakresie przyczyn zawarcia umowy darowizny i początkowo dobrych relacji pomiędzy stronami. Świadek w pozostałej części oparł się o fakty zasłyszane od powódki. Nie można uznać za wiarygodne okoliczności braku pobierania przez powódkę dopłat do nieruchomości, braku nielegalnej kanalizacji, braku kierowania wyzwisk przez świadka w stronę pozwanej i jej męża, które są biegunowo sprzeczne z pozostałym materiałem dowodnym w sprawie. Na uwadze przy ocenie wiarygodności świadka Sąd miał również okoliczność prawomocnego skazania S. C. za groźby karalne kierowane do E. Z. (1) i jej męża R. Z.. Jeżeli chodzi o zeznania D. A. to zdaniem Sądu w związku świadek ten będący synem powódki nie jest obiektywny w niniejszej sprawie. Większość informacji jakie posiada na temat istotny da rozstrzygnięcia czerpał od powódki. Nie był bezpośrednim świadkiem zdarzeń pomiędzy stronami, ani też tych związanych z zachowaniem pozwanej zarzucanym jej przez powódkę tj. pomawianiem czy znieważanie. Wobec tego Sąd nie uwzględnił tego dowodu w ustaleniach faktycznych.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo jako bezzasadne należało oddalić. W niniejszym postępowaniu powódka domagała się zobowiązania przez Sąd pozwanej do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „Ja E. Z. (1) przenoszę nieodpłatnie własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 2500 m ² położonej we wsi T. gmina J., województwo (...) dla której Sąd Rejonowy w Puławach V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą, na rzecz A. A. (1) w związku z odwołaniem darowizny z dnia 20 września 2022 roku z powodu rażącej niewdzięczności” oraz o nakazanie E. Z. (1) niezwłocznego wydania przedmiotowej nieruchomości powódce A. A. (1).

A. A. (1) w drodze powództwa żądała zatem wydania przez sąd orzeczenia, w którym sąd stwierdzi obowiązek wskazanej w pozwie osoby do złożenia określonego oświadczenia woli tj. E. Z. (1), w konsekwencji doprowadzając do sytuacji w której zapadły wyrok zastąpi oświadczenie woli pozwanej (art. 64 k.c.). Sytuacje, w których zasadne jest skonstruowanie powództwa na podstawie powołanego przepisu, to m.in. zwlekanie obdarowanie w złożeniu oświadczenia o zwrotnym przeniesieniu prawa własności nieruchomości na darczyńcę po uprzednim odwołaniu darowizny wskutek dopuszczenia się przez obdarowanego rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy. (art. 898§1 k.c.). Zasadniczo prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony złożenia określonego oświadczenia woli zastępuje tylko to konkretne oświadczenie. W związku z powyższym, jeżeli oświadczenie ma stanowić składnik umowy (oświadczenie jednej ze stron umowy), do zawarcia umowy konieczne jest, aby druga strona złożyła swoje oświadczenie woli w odpowiedniej, przewidzianej przez przepisy prawa formie (np. w formie aktu notarialnego). Co istotne przepis art. 64 k.c. nie jest samoistną podstawą do kreowania obowiązku złożenia oznaczonego oświadczenia woli. Stanowi on jedynie podstawę do stwierdzenia przez sąd, że dłużnik ma obowiązek złożenia oświadczenia woli. Innymi słowy, przepis art. 64 k.c. określa jedynie skutki prawne wynikające ze stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, którego źródłem muszą być jednak określone, istniejące stosunki prawne, a których zbadanie i ocena jest obowiązkiem sądu uwzględniającego powództwo na podstawie tego przepisu. Zobowiązanie do złożenia stosownego oświadczenia woli może wynikać ze źródeł o różnym charakterze, a więc zarówno z ustawy, jak i z ważnej czynności prawnej. (zob. wyrok SN z 12.03.2004 r., II CK 457/02, LEX nr 368453). Oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.). Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy (zob. wyrok SN z 19.09.2002 r., II CKN 930/00, LEX nr 55569).

Zgodnie z art. 898 §1 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu (art. 898§2 k.c.). Stosownie do treści art. 899§1 k.c. darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 898§3 k.c.). W myśl art. 900 k.c. odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Jednakże przepisów o odwołaniu darowizny nie stosuje się, gdy darowizna czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego (art. 902 k.c.).

Co do samego określenia rażącej niewdzięczności należy stwierdzić, że owa rażąca niewdzięczność zachodzi tylko wtedy, gdy niewłaściwe postępowanie obdarowanego było intencjonalne, świadome, umyślne, czy też podjęte ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze. Nie mogą być uznane za rażącą niewdzięczność przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, lecz mieszczące się w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego, podyktowane emocjami wypowiedzi czy gesty, które są przejawem konfliktu rodzinnego, spowodowanego przez obie jego strony. Pojęciem "rażącej niewdzięczności" objęte jest zatem co do zasady świadome zachowanie obdarowanego, skierowane w nieprzyjaznym zamiarze przeciwko darczyńcy, cechujące się znacznym nasileniem złej woli i zmierzające do wyrządzenia darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej, które w świetle powszechnie akceptowanych zasad moralnych jest oceniane wysoce ujemnie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r. I CSK 233/24 publ. LEX nr 3845621). Nie każde zachowanie obdarowanego, które można uznać za naganne z punktu widzenia obowiązku wdzięczności, stanowi samo przez się usprawiedliwioną podstawę do odwołania poczynionej darowizny w świetle art. 898 § 1 k.c. O istnieniu lub nieistnieniu przesłanek do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności, rozważane przez Sąd orzekający na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, dobrych obyczajów, relacji stron, w tym stopnia ich bliskości. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, drobne czyny nawet umyślne, ale niewykraczające, w określonych środowiskach poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak też wywołane postępowaniem darczyńcy. Nie jest również obojętna przyczyna niewdzięczności, bo umożliwia dokonanie oceny, czy i na ile zachowanie obdarowanego może być uznane za nieusprawiedliwione. Wartym podkreślenia jest również to, że Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia rażącej niewdzięczności ani nie określa kryteriów, jakie należy brać pod uwagę przy ocenie zachowań obdarowanego. Nie jest możliwe formułowanie generalnych elementów znaczenia tego pojęcia z uwagi na zróżnicowane sytuacje życiowe. O istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza wypadki życiowych konfliktów. Każdy przypadek powinien być rozważony indywidualnie. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, drobne czyny nawet umyślne, ale niewykraczające, w określonych środowiskach poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak też wywołane zachowaniem się, czy działaniem darczyńcy. Nie jest również obojętna przyczyna niewdzięczności, bo umożliwia dokonanie osądu, czy i na ile zachowanie obdarowanego może być uznane za nieusprawiedliwione (tak Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 26 września 2024 roku I ACa 1106/22 LEX nr 3888034).

Upływ terminu wskazanego w art. 899 § 3 k.c. w którym darczyńca może złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny, odnosi się do każdego zdarzenia z którym darczyńca łączy niewdzięczność obdarowanego, o której się dowiedział. W konsekwencji każdy wypadek nagannego zachowania obdarowanego, który może być traktowany jako rażąca niewdzięczność, daje podstawę do odwołania darowizny i każdy z osobna podlega przedawnieniu z art. 899 § 3 k.c. Jeżeli zatem naganne zachowanie przybiera postać ciągłego zaniechania, termin roczny przewidziany w art. 899 § 3 k.c. zostaje zachowany, jeżeli nie upłynął rok od chwili, kiedy stan rażąco niewdzięcznego zachowania ustał.

Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy bezspornym jest, że strony łączyła umowa darowizny, przedmiotem której była nieruchomość położona w T. gminie J. oznaczona jako działka o numerze ewidencyjnym (...) o powierzchni 2500 m ². Nie była również kwestionowana przez żadną ze stron okoliczność złożenia E. Z. (1) przez A. A. (1) oświadczenia o odwołaniu darowizny z powołaniem się na zachowanie uważane w opinii powódki za rażąca niewdzięczność w stosunku do niej ze strony pozwanej. E. Z. (1) wobec takiego żądania odmówiła dokonania zwrotnego przeniesienia przedmiotowej nieruchomości na powódkę z uwagi na brak przesłanek ku temu. Podstawą żądania pozwu jest zatem ww. przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odwołania darowizny. Sąd dokonując ustaleń faktycznych w sposób niebudzący wątpliwości stwierdził brak jakichkolwiek podstaw po stronie powódki do odwołania darowizny. Powódka jako darczyńca nie wykazała jednak faktu rażącej niewdzięczności zaistniałej po stronie pozwanej będącej przez nią obdarowaną nieruchomością wskazaną w pozwie. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, tym bardziej, że ciężar dowodu pozostaje w ścisłym związku z problematyką procesową dowodów i spełnia dwie zasadnicze funkcje. Po pierwsze dynamizuje postępowanie dowodowe w systemie obowiązywania zasady sporności (kontradyktoryjności) w procesie, a po drugie określa wynik merytoryczny sporu (sprawy) w sytuacji, gdy strona nie udowodni faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji oznacza to, że Sąd tylko wyjątkowo winien ingerować w przebieg postępowania dowodowego dopuszczając dowody z urzędu, które to uprawnienie wynika z treści przepisu art. 232 k.p.c. Zgodnie bowiem z przyjętą linią orzeczniczą obowiązek wskazania dowodów, potrzebnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obciąża przede wszystkim strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 października 1996 r., III CKN 6/96, OSNC 1997/3/29, post, Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025r. II PSK 78/24, LEX nr 3843219). W związku z tym, ze Sąd został wyposażony jedynie w uprawnienie, a nie obowiązek, dopuszczenia dalszych jeszcze, nie wskazanych przez żadną ze stron, dowodów, kierując się przy tym własną oceną, czy zebrany w sprawie materiał jest — czy też nie jest — dostateczny do jej rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 kpc). Dlatego też Sąd powinien korzystać z przewidzianego w art. 232 zd. 2 kpc. uprawnienia pamiętając, że taka inicjatywa należy przede wszystkim do samych stron i że cały rozpoznany spór jest ich sprawą, a nie sądu.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejsza sprawę E. Z. (1) nie zachowała się w stosunku do A. A. (1) w jakikolwiek sposób niewdzięczny, nie wspominając nawet o rażącej niewdzięczności. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że umowa darowizny z dnia 13 lipca 2006 roku zawarta przed notariuszem Z. J. (1) w Kancelarii Notarialnej w P. za Rep. A Nr (...)miała „sui generis” causę. Przyczyną jej zawarcia, co jest w sprawie okolicznością bezsporną, potwierdzoną zarówno przez strony jak i większość świadków, było pewnego rodzaju zadośćuczynienie majątkowe dla E. Z. (1) dokonane przez A. A. (1). Pozwana spłaciła bowiem długi obciążające tą nieruchomość, jak również udzieliła pożyczki byłemu mężowi pozwanej. Darowiznę tę można uznać za moralnie nakazaną formę spłaty zobowiązań przez A. A. (1) na rzecz swojej E. Z. (1). Istotnym jest również to, że obydwie siostry pozostawały przez długi czas w bardzo dobrych relacjach. Pomagały sobie, uczestniczyły w uroczystościach rodzinnych, a E. Z. (1) opiekowała się synem powódki. Co więcej pozwana udzieliła powódce bardzo szerokiego pełnomocnictwa materialnego obejmującego między innymi nabywanie i zbywanie nieruchomości, jak też zarządzanie nimi. To właśnie na podstawie tego pełnomocnictwa doszło do zawarcia umowy darowizny, gdzie powódka działała zarówno w imieniu własnym jak i w imieniu i na rzecz pozwanej. Co istotne wartość przedmiotu umowy została określona w momencie jej zawierania na kwotę 1.000 zł, gdy tymczasem długi które spłaciła E. Z. (1) wynosiły ok. 8.500 zł, przewyższając znacznie wartość nieruchomości. Wobec znaczącego wzrostu cen, wartość nieruchomości objętej pozwem została określona przez stronę powodową na 10.000 zł. Ta różnica wartości działki w stosunku do wysokości zadłużenia występująca w 2005 roku świadczą dobitnie, że dokonanie darowizny było próbą uregulowania zadłużenia w dodatku korzystną dla strony powodowej, zaś próba odwołania darowizny w razie powodzenia przyniosłaby powódce odczuwalne przysporzenie majątkowe. Oceniając w dalszej perspektywie zachowanie A. A. (1) należy podkreślić, że jako pełnomocnik nadużyła zaufania swojej mocodawczyni E. Z. (1). Nie poinformowała jej bowiem o zawarciu de facto z samą sobą umowy dzierżawy oraz otrzymywaniu dopłat z Agencji (...) na nieruchomość. Choć te czynności ujęte były zakresowo pełnomocnictwie, to zdaniem Sądu w rażący sposób powódka zachowała się nielojalnie wobec pozwanej nie informując jej o tak istotnych czynnościach. O tym, że miały one duże znaczenia dla E. Z. (4) świadczy odwołanie pełnomocnictwa dokonane przez nią po powzięciu informacji o tych faktach. Mimo to stosunki pomiędzy stronami były nadal poprawne. Uległy one pogorszeniu a nawet zerwaniu po tym, jak pozwana dowiedziała się o tym, że powódka dopuściła się zbudowania w sposób nielegalny szamba na działce pozwanej, poprzez wykorzystanie znajdującej się na posesji studni. Do tej studni zostały doprowadzone rury kanalizacyjne ze ściekami. Z punktu widzenia społecznego okoliczność tą należy ocenić jako dalece naganną uzasadniającą w pełni pretensje właściciela nieruchomości do sprawcy takiego faktu. E. Z. (1) nie wypowiedziała umowy dzierżawy w momencie dowiedzenia się o jej istnieniu, ale dopiero po wyjściu na jaw kwestii nielegalnego szamba. Powódka zaprzeczyła jego budowie, lecz to zdaniem przyznane zostało przez nią w piśmie sporządzonym jako odpowiedź na wezwanie jej przez pozwaną do usunięcia nielegalnego szamba. W piśmie tym A. A. (1) informuje pozwaną o przywróceniu nieruchomości do stanu poprzedniego. Dokumentacja zdjęciowa załączona do akt potwierdza zarówno wybudowanie przyłącza kanalizacyjnego jak i jego usunięcie na żądanie pozwanej.

Powódka nie wykazała żadnymi środkami dowodowymi tego, że pozwana zachowała się w stosunku do niej w sposób niewdzięczny. Nie udowodniono w szczególności faktu pomawiania do osób trzecich powódki, jak również znieważania jej. Pozwana wobec nielojalnego zachowania w stosunku do niej przez powódkę, czego skrajnym przykładem było wybudowanie nielegalnego szamba powodującego skażenie wody w studni, podjęła kroki zmierzające do ochrony swojego prawa własności wyrazem czego było skierowanie pisma do powódki wzywającego do zaprzestania określonych czynności związanych z nieruchomości i przywrócenia jej do stanu poprzedniego. Powódka zatem przyczyniła się bezpośrednio do popsucia stosunków z siostrą.

W tym miejscu należy również podkreślić, iż w oderwaniu od tego czy zachowanie pozwanej wyczerpuje znamiona rażącej niewdzięczności, czy też nie, to odwołanie darowizny w przedmiotowej sprawie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Darowizna ta była bowiem formą spłaty długu przez powódkę jaki miała u pozwanej. Z moralnego punktu widzenia darowizna (faktycznie zwolnienie się z długu - „datio in solutum”) była czymś sprawiedliwym i oczekiwanym.

Kwestią całkowicie uboczną wobec powyższych ustaleń braku rażącej niewdzięczności było ewentualne uchybienie rocznemu terminowi na odwołanie darowizny wskazanemu w art. 899§3 k.c. Z tych też względów Sąd dogłębniej tą okolicznością się nie zajmował.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że powództwo zasługiwało na oddalenie.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje uzasadnienie w treści przepisu art. 98 kpc. Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Pozwana poniosła koszty postępowania w postaci kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 1.817 zł (1800 zł - §2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców adwokackie Dz.U.2023.1964 z późniejszymi zmianami, 17 zł koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa).

Sygn. akt I C 353/22

ZARZĄDZENIE

(...)

Sędzia Sądu Rejonowego

Tomasz Włodek