Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r.

w L.

sprawy D. L.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

o wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.

od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie

z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. akt VIII U 3925/19

oddala apelację

Elżbieta Czaja Krzysztof Szewczak Jacek Chaciński

III AUa 94/21

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 września 2019 r., znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wstrzymał wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego D. L. od dnia 1 września 2019 r., tj. od miesiąca, w którym powstała przyczyna powodująca wstrzymanie wypłaty tego świadczenia.

W odwołaniu od decyzji D. L. wnosiła o jej zmianę poprzez
zawieszenie wypłaty świadczenia od dnia (...) i wypłatę świadczenia za niepełny miesiąc, zgodnie z art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r.
o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wnosił o jego oddalenie. Podniósł jednocześnie, że D. L. nabyła prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na podstawie decyzji z dnia 2 października 2018 r. W dniu(...) złożyła ona wniosek o zawieszenie w/w świadczenia z powodu podjęcia pracy w Szkole Podstawowej nr (...)
w L. od dnia (...).

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję poprzez wstrzymanie wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia(...).

W uzasadnieniu tej decyzji Sąd I instancji ustalił, że D. L. nabyła prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia 1 września 2018 r. (decyzja z dnia 2 października 2018 r.). W dniu(...) D. L. złożyła wniosek o zawieszenie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego
z dniem(...) w związku z podjęciem pracy w Szkole Podstawowej nr (...) w L. w dniu (...)na podstawie umowy o zastępstwo.

Sąd Okręgowy dokonał powyższych ustaleń na podstawie dowodów z dokumentów, które obdarzył przymiotem wiarygodności, ponieważ zostały one sporządzone przez uprawnione podmioty, w zakresie przysługujących im uprawnień, zaś ich autentyczność i osnowa nie były kwestionowane przez strony.

Sąd I instancji zacytował następnie treść przepisów art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 128 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j Dz.U. 2018 r., poz. 967 ze zm.), a także art. 134 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1270). Sąd Okręgowy dalej podniósł, że wstrzymanie wypłaty świadczeń wynika z faktu, że świadczenia emerytalno-rentowe, co do zasady, nie są przyznawane bezwarunkowo i bezterminowo. Dotyczy to w szczególności tych świadczeń, które mają charakter szczególny lub okresowy. W tym przypadku przysługiwanie prawa do świadczenia jest uzależnione od istnienia określonych warunków. W konsekwencji organ rentowy upoważniony jest do wydania – na wniosek zainteresowanego (który obowiązany jest do poinformowania o zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia) lub z urzędu – nowej decyzji w przedmiocie dalszego przysługiwania prawa do świadczeń w przypadku ujawnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Jeżeli po nabyciu prawa do świadczenia wskutek zaistnienia nowych okoliczności okaże się, że osoba zainteresowana nie spełnia już wszystkich wymaganych ustawą warunków do nabycia prawa do tego świadczenia, wówczas organ rentowy uprawniony jest do wstrzymania wypłaty świadczenia. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że przepis art. 18 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych odsyła w zakresie postępowania w sprawach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, egzekucji i potrąceń do odpowiedniego stosowania przepisów art. 138-144 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazany w treści art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych przypadek zawieszenia prawa do świadczenia kompensacyjnego występuje w sytuacji podjęcia przez nauczyciela pracy we wskazanych jednostkach, w tym w publicznej szkole działającej na podstawie ustawy o systemie oświaty. Z brzmienia tego przepisu wynika, że sankcji w postaci zawieszenia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego podlega samo zatrudnienie w wymienionych jednostkach bez względu na formę zatrudnienia, rodzaj wykonywanej pracy, zajmowane stanowisko, wysokość uzyskiwanego z tego tytułu przychodu. Jeżeli nauczyciel, pomimo zakazu, podejmie zatrudnienie, świadczenie nie zostanie mu wypłacone za miesiące, w których otrzymywałby jednocześnie wynagrodzenie i świadczenie kompensacyjne. Nauczyciel ma obowiązek zawiadomić Zakład Ubezpieczeń Społecznych (o czym zostaje pouczony) o samym fakcie zatrudnienia, niezależnie od warunków tego zatrudnienia. W przeciwnym razie już wypłacone świadczenie stanie się świadczeniem nienależnym, a nauczyciel, który pobrał świadczenie obowiązany będzie do jego zwrotu wraz z odsetkami, zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 138-144) oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 84). D. L. zgłosiła zamiar podjęcia i pracę podjęła z dniem (...)., zaś świadczenia została pozbawiona już za okres od 1 września 2019 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego, pobrane świadczenie w okresie przed zatrudnieniem nauczycielskim, nie jest świadczeniem nienależnym za tę część miesiąca przed podjęciem pracy. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że ustawodawca nie sprecyzował jasno, czy zwrot świadczenia następuje za cały miesiąc w sytuacji zatrudnienia w trakcie miesiąca, za który nastąpiła wypłata świadczenia. Wykładnia przepisu prowadząca do wniosku, że nauczyciel nie ma prawa do świadczenia za cały miesiąc, w sytuacji, kiedy pracę podejmuje w trakcie tegoż miesiąca, byłaby sprzeczna z celem prawa do świadczenia kompensacyjnego. Przepis art. 16 w ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych stanowi, że świadczenie wypłaca się za miesiąc kalendarzowy, w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych w art. 129, art. 130, art. 132-135 i art. 136b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach kompensacyjnych wynika, że kwotę świadczenia za niepełny miesiąc ustala się dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Oznacza to, że za część miesiąca ZUS ma obowiązek wypłacić świadczenie tylko w odpowiedniej części. Wskazany przepis nie różnicuje sposobu obliczenia części świadczenia w zależności od określonych okoliczności faktycznych wymienionych enumeratywnie. To oznacza, że zasada częściowej wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ma zastosowanie nie tylko wtedy, gdy nauczyciel staje się bezrobotny w trakcie miesiąca, w którym uzyskuje prawo do tego świadczenia, ale także do sytuacji, gdy traci prawo do wypłaty takiego świadczenia w trakcie miesiąca z uwagi na podjęcie zatrudnienia nauczycielskiego powodującego zawieszenie wypłaty świadczenia. Zdaniem Sądu Okręgowego inne rozumienie w/w przepisu naruszałoby zasadę równego traktowania ubezpieczonych określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję poprzez wstrzymanie wypłaty D. L. nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia (...).

Apelację od tego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości apelant zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych poprzez ich błędna wykładnię oraz art. 134 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie daty wstrzymania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

W konsekwencji tych zarzutów apelant wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów postpowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Ustalenia Sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie niniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97 – OSNC 1999, z. 3, poz. 60; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 21/98 – OSNAP 2000, nr 4, poz. 143; z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98 – LEX nr 50863; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 – LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 – LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 – LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 – LEX nr 602700).

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadzała się do ustalenia, od kiedy winno nastąpić wstrzymanie D. L. wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a mianowicie od dnia(...)., w którym wnioskodawczyni podjęła pracę w Szkole Podstawowej nr (...) w L. na stanowisku nauczyciela, jak przyjął Sąd I instancji, czy też od pierwszego dnia miesiąca września 2019 r., w którym miało miejsce to zdarzenie, czego domaga się apelant.

Stanowisko organu rentowego przedstawione w apelacji nie może być uznane za trafne. Sąd I instancji nie dopuścił się obrazy wskazanych w apelacji przepisów art. 9 ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 128) oraz art. 134 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 291). Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych prawo do świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zdarzeniem powodującym zawieszenie prawa D. L. do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego było podjęcie przez nią z dniem (...) pracy na stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej nr (...) w L., tj. w jednostce, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Z dniem podjęcia tej pracy nastąpiło zawieszenie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Taką też datę zawieszenia prawa do tego świadczenia przyjął Sąd I instancji.

Kolejny przepis powołany w apelacji organu rentowego, a mianowicie art. 16 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych stanowi, że świadczenie wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych w art. 129, art. 130, art. 132-135 i art. 136b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustawodawca odsyła więc do stosowania m.in. powołanych w apelacji przepisów art. 134 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa. Z kolei art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe. Wykładni tego ostatniego przepisu nie można jednak dokonywać z pominięciem art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, który stanowi, że kwotę świadczenia za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Z przepisu tego nie wynika, że ma on zastosowanie wyłącznie w sytuacji nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W sytuacji, gdy w ciągu miesiąca (tak jak w przypadku D. L. w dniu (...).) zajdzie zdarzenie powodujące zawieszenie prawa do tego świadczenia, wstrzymanie wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nastąpi, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 16 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, z dniem, w którym miało miejsce to zdarzenie. W okolicznościach sprawy niniejszej wypłata D. L. nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego winna więc być wstrzymana, jak prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, z dniem(...)., w którym podjęła ona pracę na stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej nr (...) w L..

Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, a apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.