Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 4 sierpnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Płocku – II Wydział Karny w składzie:

Przewodnicząca: sędzia Justyna Wawrzyńczak

Protokolant: st. sekr. sąd. Aleksandra Szymczak

przy udziale Prokuratora Krzysztofa Kucińskiego

po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu dzisiejszym w P.

w sprawie W. Ż. (Z. G.)

podejrzanego według prawa białoruskiego za przestępstwo z art. 243 ust. 2 kodeksu karnego Republiki Białorusi

z wniosku Prokuratury Okręgowej w Płocku

w przedmiocie wydania orzeczenia o prawnej niedopuszczalności wydania ściganego na podstawie wniosku państwa obcego

na podstawie art. 603 k.p.k., art. 604 § 1 pkt 5 i pkt 7 k.p.k.

postanowił:

stwierdzić prawną niedopuszczalność wydania W. Ż. (V. Z.), syna G. i I. z domu P., urodzonego w dniu (...) w miejscowości B. (Białoruś), poszukiwanego przez organy Republiki Białorusi w celu przeprowadzenia postępowania karnego w zakresie objętym wnioskiem Prokuratury Generalnej Republiki Białorusi z dnia 18 kwietnia 2025 roku numer 11-2057-2025

UZASADNIENIE

W dniu 9 lipca 2025 roku do II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Płocku wpłynął wniosek Prokuratury Okręgowej w Płocku dotyczący wydania orzeczenia o prawnej niedopuszczalności wydania ściganego na podstawie wniosku państwa obcego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż V. Z. jest osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa z art. 243 ust. 2 kodeksu karnego Republiki Białorusi. Ww. przepis prawny, zgodnie z białoruskim kodeksem karnym, dotyczy unikania zapłaty należnych kwot podatków i opłat poprzez ukrywanie, umyślne zaniżanie podstawy opodatkowania, w tym poprzez nieprzedłożenie zeznania podatkowego (rozliczenia) lub wprowadzenia do niego świadomie fałszywych danych, które spowodowało szkodę w dużym rozmiarze. Za wskazany czyn zabroniony, wg regulacji białoruskiej, grozi kara ograniczenia wolności na okres do pięciu lat, albo pozbawienia wolności na okres od trzech do siedmiu lat wraz z grzywną i pozbawieniem prawa do zajmowania określonych stanowisk lub prowadzenia określonej działalności lub bez takiego pozbawienia. W dniu 8 lipca 2025 roku ścigany W. Ż. został przesłuchany i nie przyznał się do przedstawionych mu zarzutów oraz nie wyraził zgody, aby być wydanym do Białorusi. Do wniosku skierowanego przez Prokuraturę Okręgową w Płocku zostały załączone dokumenty, tj. oryginały dokumentów nadesłanych przez stronę białoruską, w tym wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności z dnia 18 kwietnia 2025 roku z tłumaczeniem oraz oryginał protokołu przesłuchania W. Ż. przez Prokuratora Okręgowego w Płocku z dnia 8 lipca 2025 roku wraz z pouczeniami i załącznikami.

Na posiedzeniu w dniu dzisiejszym podsądny nie wyraził zgody na przekazanie go władzom Republiki Białorusi. Złożył również wyjaśnienia, w których wskazał na swoją działalność polegającą na pomocy opozycji białoruskiej podczas protestów po wyborze prezydenta Republiki Białorusi w 2020 roku, w tym dowożenia posiłków i napojów protestującym, odwożenia osób rannych do szpitali. Skutkiem podejmowanych przez niego działań były czynności organów ścigania w miejscu jego zamieszkania, a konsekwencją opuszczenie terytorium Republiki Białorusi w 2021 roku. Obecnie na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej podsądny przebywa wraz z całą swoją rodziną (żona i dwoje małoletnich dzieci), zaś represje dotykają pozostałych w Białorusi matki oraz siostry. W styczniu 2025 roku W. Ż. złożył wniosek o przyznanie mu ochrony międzynarodowej. Postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku pozostaje w toku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Wniosek Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Płocku o stwierdzenie prawnej niedopuszczalności wydania ściganego obywatela białoruskiego W. Ż. organom Republiki Białorusi zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie ekstradycyjne polega na przekazaniu przez władze jednego państwa władzom drugiego państwa osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub osoby skazanego za popełnienie przestępstwa w celu pociągnięcia tej osoby do odpowiedzialności karnej lub wykonania orzeczonej kary (vide: M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 55). Ze złożonego wniosku przez Prokuratora Okręgowego w Płocku wynika, że Prokuratura Generalna w Białorusi wniosła o wydanie W. Ż., celem przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego za czyn, który przez Stronę białoruską został zaliczony do kategorii przestępstw ciężkich, których karalność ustaje z upływem 10 lat od czasu jego popełnienia. Prokuratura Okręgowa w Płocku słusznie podniosła, że zgodnie z polskim porządkiem prawnym czyn zarzucany ściganemu przez Stronę białoruską należy traktować jako występek z art. 56 § 2 kodeksu karnego skarbowego, tzn. oszustwo podatkowe, czyli jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości (a w tym przypadku tak jest), sprawca czynu zabronionego (…) podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. Z uwagi na fakt bowiem, iż wskazana w zarzucie kwota wynosi 300.197,33 rubli, co stanowi równowartość 387.254,55 złotych (według tabeli nr (...) z dnia 2022.12.28 określającej średni kurs rubla białoruskiego na kwotę 1,29 zł), wartość uszczuplenia należności publicznoprawnej nie przekracza dwustu krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę (stanowiącego kwotę 3.010 złotych brutto w 2022 roku – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14.09.2021r.). To oznacza, że nie został spełniony warunek określony w art. 66 ust. 2 Umowy między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białorusi o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, sporządzona w M. z dnia 26 października 1994 r. (Dz. U. 1995, Nr 128, poz. 619), który dotyczy górnej granicy grożącej kary pozbawienia wolności przestępstw w państwie wzywającym i wezwanym, a więc jak słusznie zauważyła Prokuratura Okręgowa w Płocku brak było podstaw do zastosowania tymczasowego aresztowania W. Ż., w myśl art. 71 Umowy.

W sprawie W. Ż. występują bezwzględne przesłanki uniemożliwiające wydanie osoby ściganej z art. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k. Wydanie W. Ż. do Republiki Białorusi nie może mieć miejsca, albowiem zachodzi obawa, że w ww. państwie może dojść do naruszenia podstawowych praw i wolności tej osoby (art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k.), które są zagwarantowane w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czyli zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawo do rzetelnego procesu sądowego, tj. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy czy prawo do skutecznego środka odwoławczego. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) wielokrotnie podkreślał, że państwo nie może dokonać wydania osoby, jeśli istnieje realne ryzyko, że po przekazaniu zostanie ona np. poddana torturom czy pozbawiona wolności bez gwarancji uczciwego procesu. W takiej sytuacji polski Sąd ma prawny obowiązek stwierdzić niedopuszczalność wydania ściganego na podstawie wniosku państwa obcego. Zatem istnieje realne, konkretne i aktualne ryzyko, że po wydaniu ściganego do Białorusi dojdzie do naruszenia art. 3 EKPCz.

Wydanie S. białoruskiej ściganego W. Ż. byłoby również sprzeczne z polskim porządkiem prawnym, czyli z art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k. Konstytucja RP wskazuje jednoznacznie, że źródłami powszechnie obowiązującego w Polsce prawa są: Konstytucja RP, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a więc w sytuacji gdy ekstradycja pozostaje w sprzeczności z tymi aktami normatywnymi, należy ją uznać za niedopuszczalną (vide: P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks Postępowania Karnego. Komentarz, t. 3, 2012, s. 715). Sąd rozpoznający wniosek państwa obcego o wydanie osoby ściganej dysponuje swobodą decyzyjną, polegającą na tym, że może samodzielnie ocenić, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa – w tym wiążących Polskę umów międzynarodowych, zarówno dwustronnych, jak i wielostronnych – istnieją konkretne podstawy do uznania wydania za dopuszczalne lub niedopuszczalne (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1997 r., sygn. akt II KKN 313/97). W tym przypadku wydanie ściganego, któremu zagraża realnie naruszenie jego podstawowych praw, stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa krajowego, ale także międzynarodowego. Sama również umowa między Rzeczpospolitą Polską, a Republiką Białorusi o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i pracowniczych i karnych z dnia 26 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r., Nr 128, poz. 619), na którą powołuje się Strona białoruska, w art. 19 wskazuje, że pomocy prawnej nie udziela się, jeśli jej udzielenie pozostawałoby w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawnymi wezwanej Umawiającej się Strony. To oznacza, że jedną z podstawowych zasad funkcjonowania państwa prawa jest poszanowanie prawa do sądowej kontroli legalności pozbawienia wolności (bezsporne). W związku z tym wydanie W. Ż. do państwa, które tej gwarancji nie zapewnia jest – w świetle wspomnianego ww. art. 19 – niedopuszczalne. Sąd podziela pogląd, iż nie jest dopuszczalna ekstradycja do państwa, w którym sądy nie spełniają kryterium niezawisłości i bezstronności określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC. Takim państwem jest obecnie Republika Białorusi (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2023 r., III K 265/21).

Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreśla, że złożenie przez państwo wnioskujące o ekstradycję zapewnień poszanowania praw człowieka nie stanowi wystarczającej gwarancji wyeliminowania ryzyka, że osoba przekazana nie zostanie poddana niewłaściwemu traktowaniu. Ocena udzielonych przez państwo wnioskujące gwarancji powinna uwzględniać m.in. istnienie skutecznych mechanizmów ochrony przed torturami, gotowość do współpracy z międzynarodowymi instytucjami monitorującymi przestrzeganie praw człowieka oraz rzeczywistą wolę ścigania sprawców nieludzkiego lub poniżającego traktowania (vide: wyrok ETPCz z dnia 15 maja 2012 r., (...), L. v. Słowacja, LEX nr 1164244). Europejski Trybunał Praw Człowieka odniósł się do respektowania praw człowieka na Białorusi wskazując, że raporty organów międzynarodowych, jak i organizacji pozarządowych wskazują na naruszenia praw człowieka na Białorusi, a w szczególności na złe traktowanie oraz stosowanie tortur (vide: wyrok ETPCz z dnia 10 grudnia 2009 r., skarga nr (...)).

Z treści wniosku Prokuratury Okręgowej w Płocku, a przede wszystkim protokołu przesłuchania ściganego z dnia 8 lipca 2025 roku oraz przesłuchania podsądnego w dniu dzisiejszym wynika, iż W. Ż. jest poszukiwany na Białorusi za wspieranie w 2020 roku opozycjonistów prezydenta A. Ł.. Ścigany przebywa aktualnie na terenie Polski z obawy przed represjami. Dokumenty, jak i raporty organizacji, tj. H. W. czy (...) wskazują na stosowanie tortur, przemocy wobec zatrzymanych, czy instrumentalne wykorzystywanie wymiaru sprawiedliwości do zwalczania opozycji politycznej (vide: Belarus: S. B., T. of P. (2020), https://www.hrw.org/news/2020/09/15/belarus-systematic-beatings-torture-protesters). W ocenie Sądu procesy sądowe na Białorusi służą represji politycznej, a nie sprawiedliwości. W przypadku wydania W. Ż. istnieje realna obawa, że może być poddany przemocy, bez rzeczywistej możliwości dochodzenia swoich praw przed niezależnym sądem. Zwłaszcza, iż aktywnie wspierał opozycjonistów prezydenta A. Ł. w 2020 roku. Z dostępnych informacji wynika, iż nadal na terenie Białorusi dochodzi do aresztowań oraz ścigania uczestników i zwolenników protestów w 2020 roku, których członkowie rodzin są również nękani. Władza nadużywa wymiaru sprawiedliwości (vide: (...) State of the W.’s H. R.; Belarus 2024, https://www.ecoi.net (...).html). V. Z. powiedział podczas przesłuchania, że obawia się wrócić na Białoruś, ponieważ jest on prześladowany. Ponadto wskazuje, iż jego mama i siostra, które mieszkają w B. na Białorusi są represjonowane. Ścigany złożył wniosek o ochronę międzynarodową, albowiem służby białoruskie zaczęły dzwonić do jego mamy, siostry i grozić, że znajdą sposób, aby sprowadzić go na Białoruś (vide: protokół przesłuchania ściganego z dnia 8 lipca 2025 roku, protokół posiedzenia w dniu dzisiejszym).

Wymiar sprawiedliwości w Republice Białorusi nie spełnia standardów demokratycznego państwa prawa. Sądownictwo nie jest niezależne, a procesy osób związanych z opozycją często mają charakter pokazowy i są pozbawione podstawowych gwarancji, jak dostęp do obrońcy, jawność, itd. Sąd akceptuje przedstawione stanowisko, że „ analiza systemu wymiaru sprawiedliwości funkcjonującego obecnie w Republice Białorusi wskazuje, że nie działają tam sądy, które spełniałyby kryteria niezawisłego i niezależnego sądu wynikające z art. 6 EKPC oraz art. 45 ust. 1 polskiej Konstytucji. To bowiem, że w jakimś systemie prawnym określony organ bywa nazywany sądem nie oznacza, że w rzeczywistości odpowiada on standardom wyznaczonym przez konstytucyjne i traktatowe rozumienie niezależnego i bezstronnego sądu” (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt III K 265/21). Na Białorusi dochodzi do naruszeń prawa do rzetelnego procesu sądowego, w postaci m.in. braku dostępu do niezależnych prawników, a więc nie ma tutaj mowy o realnym prawie do obrony (vide: Belarus: C. on H. L., https://www.hrw.org/news/2024/05/27/belarus-crackdown-human-rights-lawyers). Z uwagi na systemową zależność białoruskiego wymiaru sprawiedliwości od władzy wykonawczej oraz brak możliwości niezależnej kontroli procesowej, nie sposób uznać, że ścigany będzie miał zapewnione: prawo do obrony czy prawo do uczciwego procesu przed niezależnym sądem. Ponadto, zgodnie z art. 33 ust. 1 Konwencji genewskiej dot. statusu uchodźców żadne Umawiające się Państwo nie wydali lub nie zawróci w żaden sposób uchodźcy do granicy terytoriów, gdzie jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo ze względu na jego rasę, religię, obywatelstwo, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne.

W świetle powyższych okoliczności, Sąd stwierdza, iż wydanie obywatela Białorusi władzom tego państwa byłoby sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, w tym z konstytucyjną zasadą ochrony praw człowieka, a także z wiążącymi Polskę konwencjami międzynarodowymi, tj. art. 3 i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Nawet jeśli osoba ścigana nie posiada obywatelstwa polskiego, zasada ochrony praw człowieka ma charakter powszechny, a co najważniejsze wiąże organy również wobec cudzoziemców. Zdaniem Sądu, jeśli ścigany wspierał opozycjonistów prezydenta A. Ł. to istnieje chociażby uzasadnione przypuszczenie, że osoba ścigana jest ze względów politycznych, a nie z powodu faktycznie popełnionego czynu zabronionego, a więc wydanie jest niedopuszczalne. Jak wynika z różnych źródeł, poziom gwarancji procesowych w Republice Białorusi jest wyraźnie niższy niż ten, który obowiązuje w Polsce oraz w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.