Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 2023 roku (...) w Ł. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) po rozpoznaniu odwołania wniesionego od orzeczenia (...) w S. z dnia 17 lutego 2023 roku nr: (...).724.14.2021 uchylił zaskarżone orzeczenie jedynie w części dotyczącej ustalenia w punkcie III i zamiast wydania orzeczenia do dnia 28 lutego 2025 roku orzekł, iż orzeczenie wydaje się na stałe. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. (...) w S. orzekł o zaliczeniu wnioskodawcy R. S. do lekkiego stopnia niepełnosprawności z przyczyn 02-P oraz 05-R do dnia 28 lutego 2025 roku.

R. S. odwołał się od powyższego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez zaliczenie go do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym.

W odpowiedzi na odwołanie (...)
(...) w Ł. wniósł o jego oddalenie.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił odwołanie R. S. oraz nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi na rzecz adwokat A. M. kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wnioskodawcy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następujących ustaleń:

Orzeczeniem z dnia 15 marca 2021 roku nr: (...).724.14.2021 (...) w S. zaliczył wnioskodawcę do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 05-R oraz 02-P. Orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2023 roku.

Następnie orzeczeniem z dnia 17 lutego 2023 roku nr: (...).724.14.2021 (...) w S. zaliczył wnioskodawcę do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 05-R oraz 02-P. Orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2025 roku.

Orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 2023 roku nr (...). (...).406.2023 (...) w Ł. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) po rozpoznaniu odwołania wniesionego od orzeczenia (...) w Powiecie (...) Wschodnim z dnia 17 lutego 2023 roku nr: (...).724.14.2021 uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustaleń zawartych w punkcie III i orzekł, iż symbol przyczyny niepełnosprawności to 05-R i 02-P, a orzeczenie wydaje się na stałe.

U wnioskodawcy rozpoznano chorobę alkoholową i polineuropatię alkoholową, drobne skupiska hemosyderyny w istocie białej lewego płata czołowego oraz zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne odcinka LS kręgosłupa. Inne dolegliwości to bóle stawów, zaburzenia błędnika i dna moczanowa. Rozpoznano u niego także dość znaczne ograniczenie ruchomości kręgosłupa LS oraz chwianie nasilające się przy zamkniętych oczach (próba R.).

U wnioskodawczyni rozpoznano także ZZA, przy czym wnioskodawca wskazała, że jest abstynentem od ok. miesiąca. Obecnie pije w ciągach do 2 tygodni. Wnioskodawca od 20 roku życia pił nałogowo ciągami trwającymi do tygodnia z utrwalonymi następstwami zdrowotnymi. Od 2006 roku podjął leczenie psychiatryczne w związku z uzależnieniem, ale nie podjął leczenia odwykowego, a wizyty u psychiatry były nieregularne z dużymi przerwami. Wnioskodawca zgłaszał zaburzenia snu i trudności adaptacyjne. W trakcie badania wnioskodawca był niespokojny, drażliwy, roszczeniowy i bezkrytyczny wobec własnego postępowania. Wnioskodawca ma niski próg frustracji, jest dominujący, wielomówny z myśleniem i wypowiedziami negatywnymi. Wnioskodawca nie jest zainteresowany podjęciem pracy zawodowej.

Z punktu widzenia neurologicznego odwołujący się jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Symbol niepełnosprawności to 10-N. Ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter stały. U wnioskodawcy wedle znajdującej się w aktach dokumentacji medycznej występuje bóle odcinka LS kręgosłupa, zawroty głowy z zaburzeniami równowagi i trudności natury psychiatrycznej. Wnioskodawca ma rozpoznaną chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i występuje podejrzenie polineuropatii alkoholowej. 15 lat temu wnioskodawca przebył uraz głowy co skutkowało pojawieniem się bólów okolicy czołowej głowy, co potwierdza badanie (...) głowy z 17 grudnia 2022 r. Z punktu widzenia neurologicznego wnioskodawca po uwzględnieniu zdolności psychofizycznych może być zatrudniony na otwartym rynku pracy. Nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W opinii uzupełniającej biegła odniosła się do dokumentów z Poradni neurologicznej z dnia 30 marca 2023 roku (czyli wizyty, która miała miejsce po wszczęciu postępowania przed (...) (...)) i wskazał, że pojawiły się tam nowe zapisy dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy w postaci niedowładów kończyn dolnych. Jednakże biegła wskazała, że z uwagi na datę badania i zapisów w/w dokumentacji jeżeli doszło do pogorszenia stanu zdrowia wnioskodawcy, winien on wystąpić z nowym wnioskiem o ustalenie wyższego stopnia niepełnosprawności. Biegła podtrzymała swoje wcześniejsze wnioski.

Z punktu widzenia psychiatrycznego u wnioskodawcy stwierdza się ZZA z powikłaniami neurologicznymi oraz zaburzenia osobowości. Stwierdzone zaburzenia kwalifikują wnioskodawcę do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 02-P. Stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy do dnia 28 lutego 2025 roku. Wnioskodawca nie wymaga odpowiedniego zatrudnienia ze wskazań psychiatrycznych i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Obecnie leków od psychiatry nie przyjmuje.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o opinie biegłych – neurologa i psychiatry, stwierdzając, że szerokie spektrum wiadomości specjalnych pozyskanych w toku postępowania pozwoliło sądowi na dokonanie holistycznej oceny stanu zdrowia wnioskodawczyni i wynikających z niego ograniczeń w jej funkcjonowaniu, zaś (...) w Ł. nie zgłaszał zastrzeżeń do żadnej z przedstawionych opinii.

Sąd I instancji miał na uwadze, że wnioskodawca zakwestionował wszystkie opinie biegłych, tj. z zakresu neurologii i psychiatrii, zarówno jeżeli chodzi o opinie zasadnicze, jak i opinie uzupełaniające oraz finalnie wnosił o wydanie opinii przez innych biegłych wskazanych specjalności, przy czym w uzasadnieniu wniosku o wydanie opinii przez innego biegłego psychiatrę wnioskodawca nie wskazał ani konkretnych pytań, ani zarzutów co do opinii uzupełaniającej. Natomiast uzasadnieniem wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa miała być okoliczność, że biegła neurolog nie wyjaśniała dlaczego nie wzięła pod uwagę dokumentacji wnioskodawcy z wizyty w Poradni Neurologicznej z 30 marca 2023 roku.

W ocenie Sądu a quo nie ma racji wnioskodawca, iż biegła neurolog nie wyjaśniała powyższej kwestii, ponieważ już w pierwszej opinii uzupełniającej wyjaśniała, iż dokument ten został sporządzony już po wszczęciu postępowania przez (...) (...) i już po wydaniu orzeczenia przez Miejski Zespół, a zatem gdyby przyjąć, iż potwierdza on pogorszenie stanu zdrowia wnioskodawcy względem daty wydania orzeczenia przez (...), to może on stanowić podstawę do złożenia kolejnego wniosku do w/w organu, ale jednocześnie nie ma znaczenia z punktu niniejszego postępowania.

Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd meriti nie dostrzegł w treści opinii biegłych jakichkolwiek okoliczności negatywnie rzutujących na ich wartość dowodową. Wskazał, iż podstawą zakwestionowania opinii nie może być fakt, iż treść wydanej w sprawie opinii nie jest zbieżna z zapatrywaniami oraz stanowiskiem w sprawie danej strony - innymi słowy, nie można kwestionować opinii tylko dlatego, że strona nie jest zadowolona z opinii przedstawionej przez dotychczasowego biegłego. Sąd I instancji powołał się na stanowisko judykatury, które uznaje, że opowiedzenie się za odmiennym stanowiskiem oznaczałoby bowiem przyjęcie, że należy przeprowadzić dowód z wszelkich możliwych biegłych, by upewnić się, czy niektórzy z nich nie byliby takiego zdania, jak strona kwestionująca ( tak m. in.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie III AUa 1180/12, LEX 1294835; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 76/12, LEX 1312019). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, przyczynami mogącymi przemawiać za koniecznością uzyskania dodatkowej opinii od innego biegłego są na przykład nielogiczność wyciągniętych przez niego wniosków, zawarcie w opinii sformułowań niekategorycznych, niejednoznacznych czy też brak dostatecznej mocy przekonywającej opinii (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 980/12, LEX 1293767; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2013 roku w sprawie I ACa 148/13, LEX 1313335).

W ocenie Sądu Rejonowego opinie biegłych są pełne, jasne i jednoznaczne, odpowiadają zakreślonej tezie dowodowej, a wnioski biegłych są logiczne i prawidłowo uzasadnione, nadto znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, a zwłaszcza w złożonej dokumentacji medycznej; zostały przygotowana przez lekarzy specjalistów będących biegłymi sądowymi, dającymi rękojmię sporządzenia opinii zgodnie z zasadami sztuki. Opinie biegłych Sąd ten ocenił nadto jako rzetelne i spójne, co nie pozwalało na ich kwestionowanie w jakimkolwiek zakresie.

Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 26 maja 2025 roku na podstawie art.235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa i psychiatry uznając, że wnioski opinii biegłego nie były zbieżne ze stanowiskiem wnioskodawcy, nie stanowi podstawy do dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego.

Na podstawie tak dokonanych ustaleń Sąd meriti uznał, że odwołanie jest niezasadne i podlegało oddaleniu.

Dalej wskazał, że kryteria zaliczania do poszczególnych stopni niepełnosprawności określa ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 44); godnie z art. 1 ustawa ma zastosowanie do osób niepełnosprawnych, tj. osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności o których mowa w art. 3 tej ustawy (art. 1 ust. 1), bądź orzeczeniem o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów (art. 1 ust. 2), bądź orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przed 16 rokiem życia (art. 1 ust. 3).

Podniósł, że w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustala się trzy stopnie niepełnosprawności, które stosuje się do realizacji celów określonych ustawą: znaczny, umiarkowany i lekki; na podstawie art. 4 ust. 3 powołanej powyżej ustawy do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne; stosownie zaś do brzmienia art. 4 ust. 2 ww. ustawy do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych; w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, poza ustalonym stopniem niepełnosprawności wskazuje się symbol przyczyny niepełnosprawności, okres na jaki orzeczono stopień, datę lub okres powstania niepełnosprawności, datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności oraz wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; wskazania te dotyczą w szczególności: odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby; szkolenia, w tym specjalistycznego; zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej; uczestnictwa w terapii zajęciowej; konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

Sąd a quo wskazał nadto, że standardy w zakresie kwalifikowania do lekkiego, umiarkowanego i znacznego stopnia niepełnosprawności określają § 29 - § 31 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r, poz. 857), zaś przy kwalifikowaniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności uwzględnia się naruszenie sprawności organizmu powodujące czasową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza konieczność udzielenia pomocy, o której mowa w § 29 ust. 1 pkt 3 w okresach wynikających ze stanu zdrowia albo częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza wystąpienie co najmniej jednej okoliczności, o których mowa w § 29 ust. 1 pkt 3, tj. powodujące konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (§ 30 pkt 1-2 w zw. z § 29 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia); przy zaliczaniu do lekkiego stopnia niepełnosprawności uwzględnia się zaś naruszoną sprawności organizmu powodującą istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy, co oznacza naruszoną sprawność organizmu powodującą ograniczenia w wykonywaniu pracy zarobkowej znacznie obniżające wydajność pracy na danym stanowisku w porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, co oznacza trudności doświadczane przez osobę zainteresowaną w relacjach z otoczeniem i środowiskiem według przyjętych norm społecznych, jako skutek naruszonej sprawności organizmu. Przy tym możliwość kompensacji ograniczeń oznacza wyrównywanie dysfunkcji organizmu spowodowanej utratą lub chorobą narządu odpowiednio przez przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne (§ 31 ust. 1 pkt 1-2 i ust. 2 ww. Rozporządzenia).

Sąd Rejonowy podniósł, że przy kwalifikowaniu do stopni niepełnosprawności bierze się pod uwagę zakres naruszenia sprawności organizmu oraz symbol przyczyny niepełnosprawności (§ 32 ww. Rozporządzenia). Ustalając orzeczony stopień niepełnosprawności organ orzekający określa również jego charakter czasowy. Zgodnie z § 3 ust. 4 ww. Rozporządzenia naruszenie sprawności organizmu uważa się za: trwałe (stałe) - jeżeli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy (pkt 1) albo okresowe - jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia (pkt 2). Zaś stopień niepełnosprawności osoby zainteresowanej orzeka się na czas określony lub na stałe (§ 3 ust. 5).

W ocenie Sądu meriti - w toku niniejszego postępowania wnioskodawca twierdził, że występujące u niego schorzenia kwalifikują go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Twierdzenie to nie znalazło potwierdzenia w zgromadzonym materialne dowodowym.

Sąd ten ocenił, uwzględniając całokształt zgromadzonego w sprawie materiału, że R. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim w rozumieniu powołanej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Jego sprawność organizmu jest niewątpliwie naruszona i powoduje w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do osób zdrowych, jednakże nie wymaga ona pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, jego zdolność do samodzielnej egzystencji nie jest ograniczona, a nadto nie jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Ustalenia poczynione w toku postępowania sądowego, przy szczególnym uwzględnieniu opinii biegłych lekarzy: neurologa oraz psychiatry, korespondują z oceną dokonaną przez (...) (...).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy ustalił, że nie ma podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia (...) (...) w Ł. poprzez zaliczenie R. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i stosownie do dyspozycji art. 477 ^{( 14 )}§ 1 k.p.c. odwołanie oddalił.

Mając na względzie, iż wnioskodawca korzystał z pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ale jednocześnie przegrał proces, Sąd I instancji tymi kosztami obciążył Skarb Państwa - ich wysokość stanowiła opłata ustalona zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez skarb państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764) powiększona o stawkę VAT.

R. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł apelację od powyższego wyroku, zaskarżając orzeczenie w całości.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1.  naruszenie art.224 § 3 k.p.c. w zw. z art. 148 ¹ § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie wnioskodawcy możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowiącą tym samym okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c.;

2.  naruszenie art. 235 ² § 2 k.p.c. polegające na niewskazaniu podstawy prawnej postanowienia z dnia 26 maja 2025 roku o oddaleniu wniosków dowodowych w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy Sąd był zobowiązany do wydania postanowienia o pominięciu dowodu przy jednoczesnym wskazaniu podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający wnioskodawcy weryfikację prawidłowości decyzji Sądu, co stanowi uchybienie proceduralne, które nie może być konsolidowane dopiero w uzasadnieniu wyroku;

3.  naruszenie art. 235 ² § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. i art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy doprowadziło to do zaniechania ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a przede wszystkim stanu zdrowia wnioskodawcy w dacie orzekania przez (...) w Ł..

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania o dnia 26 maja 2025 roku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi - Śródmieścia Ł. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, a na wypadek niepodzielenia powyższego zarzutu - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie wyższego stopnia niepełnosprawności i zaliczenie R. z S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz o nieobciążenie w trybie art. 102 k.p.c. wnioskodawcy kosztami postepowania w związku z faktem niemożności ich poniesienia z uwagi na sytuację majątkową i zarobkową skarżącego, który utrzymuje się wyłącznie z zasiłku okresowego.

Alternatywnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w tych kosztach zastępstwa procesowego według o przepisanych.

Jednocześnie - na podstawie art. 380 k.p.c. związku z art. 382 k.p.c. - apelant wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia Ł. wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu wydania wyroku, tj. z dnia 26 maja 2025 roku oddalającego wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa i biegłego psychiatry oraz o przeprowadzenie tych dowodów przez Sąd Okręgowy jako mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym, oświadczając, że koszty te nie zostały poniesione ani w całości ani w części.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ze zniesieniem postępowania dotkniętego nieważnością.

W myśl art.379 pkt 5 k.p.c. nieważność postepowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw, w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swojej woli, zostaje faktycznie pozbawiona możności działania i na skutek tego nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części. (por. wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, opubl. L., postanowienie SN z dnia 27 listopada 2024 r., I CSK 3683/23, opubl. L.).

Brak możności obrony swoich praw jako przesłanka nieważności postępowania musi być interpretowana ściśle. Hipoteza art. 379 pkt 5 k.p.c. zostaje wypełniona, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i faktycznie nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, zaś skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. ( por. postanowienie SN z dnia 19 marca 2025 r., I CSK 2831/24)

Przytoczona podstawa nieważności postępowania jest spełniona, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła – wbrew swej woli – brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Pozbawienie to musi w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony, chociaż nie można go utożsamiać z całkowitym wyłączeniem strony od udziału w postępowaniu. Regułą jest, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wbrew przepisom prawa, prowadzi do nieważności postępowania. (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, LEX nr 4895; z 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNC 1975/5/84; z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 94/98, LEX nr 36068; z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000/12/220; z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/01, LEX nr 1674487; z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, LEX nr 196607; z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13, LEX nr 1483413).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący ma rację twierdząc, że zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie go możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowi okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c.

Wstępnie wskazać należy, że - co do zasady - sąd jest uprawniony do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 148 ¹ k.p.c., gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, a ponadto jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.

Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. nie jest też wyłączona w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Możliwe jest bowiem rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym sprawy, w której rozstrzygnięcie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy, ale tylko wtedy gdy zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich opinie nie są negowane przez strony albo jeśli organ rentowy zaaprobuje niekorzystne dlań stanowisko lub też ubezpieczony zgodzi się z negatywnym osądem medycznym co do stopnia upośledzenia jego organizmu. Uprawnienie jednak - a nie obowiązek - sądu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (art. 148 ¹ § 1 k.p.c.) nie powstaje natomiast, gdy strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów. (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 2021 r., (...) 152/21, opubl. L.)

W ocenie Sądu Okręgowego zakreślone w powołanym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy nie wystąpiły jednak na gruncie rozpatrywanego sporu.

Analiza akt sprawy prowadzonej przez Sąd meriti wykazuje, że postanowieniem z dnia 26 maja 2025 roku Sąd Rejonowy oddalił dalsze wnioski dowodowe R. S. (nota bene - bez wskazania podstawy prawnej – przyczyny tej decyzji) i tego samego dnia – nie uprzedzając stron o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne – wydał wyrok.

Wnioskodawca został zatem pozbawiony możliwości dalszego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu oraz zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie. Został zatem – w ocenie Sądu Okręgowego – pozbawiony możliwości obrony swych praw w procesie sądowym.

Stan, o którym mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi bowiem wówczas, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Chodzi zatem o sytuację, w której w następstwie naruszenia przepisów prawa doszło do pozbawienia możliwości aktywnego uczestnictwa w postępowaniu w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że strona została pozbawiona prawa do wysłuchania. O pozbawieniu możliwości obrony swych praw przesądza zatem łączne wystąpienie trzech okoliczności: naruszenia przez sąd przepisów procesowych będących źródłem uprawnień strony, wpływu tego uchybienia na wyłączenie możliwości jej działania w postępowaniu oraz niemożliwość obrony praw do zakończenia postępowania. (por. postanowienie SN z dnia 31 stycznia 2025 r., I CSK 4436/23, opubl. L., postanowienie z dnia 28 listopada 2024 r., I CSK 3539/23, opubl. L.)

Pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonego przez sąd dowodu oznacza takie naruszenie zasad postępowania, które musi być ocenione jako pozbawienie możliwości obrony jej praw prowadzące do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 w związku z art. 391 § 1 KPC) . (por. uzasadnienie do wyroku z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt I UK 336/09, wyrok z dnia 3 lipca 2007 r. I UK 40/07 i wyrok z dnia 16 lipca 2008 r. I UK 3/08).

Analogiczne poglądy wyrażał też Europejski Trybunał Praw Człowieka, badający przestrzeganie prawa do sądu przez państwa - strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w R. dnia 4 listopada 1959 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).

Miedzy innymi w orzeczeniu z dnia 26 lipca 2011 r. (...) w sprawie J. przeciwko Chorwacji (opubl. L.) uznał, że „zasada równości broni będąca jednym z elementów szerszego pojęcia rzetelnego procesu wymaga, by każda ze stron miała rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na warunkach, które nie stawiają jej w sytuacji wyraźnie niekorzystnej w stosunku do strony przeciwnej, a pojęcie sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy implikuje także prawo do postępowania kontradyktoryjnego; prawo to oznacza, że strony postępowania karnego lub cywilnego muszą z zasady mieć możliwość nie tylko przedstawienia wszelkich dowodów niezbędnych, by skutecznie dochodzić swoich roszczeń, lecz także możliwość zapoznania się z całością przedstawionych dowodów lub złożonych oświadczeń oraz wypowiedzenia się co do tych dowodów i oświadczeń w celu wywarcia wpływu na orzeczenie sądu”.

Uznać zatem należy, że Sąd Rejonowy wydając na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. wyrok, bez przyznania stronie - pozostającej w otwartym sporze, która ponawiała wnioski dowodowe - możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów, przekroczył zakreślone w tym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy, które niewątpliwie nie wystąpiły na gruncie niniejszego sporu.

Doszło zatem w postępowaniu przed Sądem I instancji do pozbawienia wnioskodawcy prawa do obrony, co skutkuje stwierdzeniem na postawie art.379 pkt 5 k.p.c. nieważności postępowania od dnia wydania wyroku (26 maja 2025 roku).

Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, znosząc postępowanie od daty wydania tego wyroku.

Uwzględnienie najdalej idącego zarzutu apelacyjnego - poprzez stwierdzenie nieważności postępowania w niniejszej sprawie - powoduje odstąpienie od rozważania pozostałych zarzutów podniesionych w złożonym środku odwoławczym.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 108 ² k.p.c. pozostawiono - Sądowi I instancji

SSO Paulina Kuźma