Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

całości wyroku z dnia 23 czerwca 2025 roku

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2024 r. skierowaną do T. M., Prezes Kasy (...) stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno – rentowego dla V. M. od dnia 6 czerwca 2023 r. oraz ustanie obowiązku opłacania składek na ww. osobę od wymienionego dnia, gdyż V. M., będąc małżonką rolnika, nabyła prawo do emerytury od 9 maja 2023 r. na podstawie decyzji ZUS z dnia 5 czerwca 2023 r.

(decyzja k. 193 akt KRUS)

Odwołujący T. M. zaskarżył ww. decyzję i w złożonym odwołaniu wniósł o jej zmianę poprzez przywrócenie praw emerytalnych KRUS w pełnym wymiarze dla żony V. M..

(odwołanie k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie pozwany rolniczy organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

(odpowiedź na odwołanie k. 5-7)

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2024 roku Sąd Okręgowy w Łodzi ustanowił dla wnioskodawcy T. M. pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.

(postanowienie k. 14)

W piśmie procesowym z dnia 6 lutego 2025 r. pełnomocnik z urzędu wnioskodawcy poparł odwołanie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a nadto wniósł o przyznanie kosztów udzielonej nieodpłatnie pomocy prawnej w n/n postępowaniu, oświadczając, że nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Pełnomocnik odwołującego podniósł, że decyzją z 24 grudnia 2024 r. pozwana Kasa odmówiła V. M. prawa do świadczeń z ubezpieczenia emerytalno – rentowego dla rolników, uzasadniając to tym, że V. M. udowodniła staż 24 lat, 2 miesięcy, 5 dni z wymaganego okresu 25 lat podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, co oznacza, że zabrakło wymienionej trochę ponad 9 miesięcy do uzyskania uprawnień emerytalnych z KRUS. Konkludując stwierdził, że zaskarżona decyzja prowadzi do zastosowania nieproporcjonalnie drastycznej sankcji w postaci pozbawienia V. M. praw do emerytury z KRUS.

(pismo k. 26-27)

Postanowieniem z dnia 12 marca 2025 r. Sąd Okręgowy zawiadomił o postępowaniu w n/n sprawie V. M. informując ją jednocześnie, że może przystąpić do n/n sprawy w ciągu 2 tygodni od dnia doręczenia zawiadomienia w charakterze zainteresowanego.

(postanowienie k. 29)

V. M. zawiadomiona o n/n sprawie oraz o terminie rozprawy nie przystąpiła do sprawy, nie stawiła się na rozprawie w dniu 9 czerwca 2025 r., ani nie zajęła stanowiska w n/n sprawie.

(niesporne)

Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2025 r. pełnomocnik z urzędu wnioskodawcy poparł odwołanie, zajmując stanowisko jak w piśmie z 6 lutego 2025 r. i podtrzymując wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej, natomiast pełnomocnik organu wniósł o oddalenie odwołania.

(stanowiska stron – e-prot. z 9.06.2025 r.: 00:01:22-00:07:55)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

V. M., jako małżonka rolnika – T. M., podlegała rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu od 31 maja 1999 roku do 31 grudnia 2007 roku. Ponownie została objęta rolniczym ubezpieczeniem społecznym w dniu 19 lutego 2008 roku.

(zaświadczenie k. 13 akt KRUS, decyzja KRUS z 29.04.2008 r. k. 33 akt KRUS)

W dniach 20 i 23 sierpnia 2024 roku pozwany rolniczy organ rentowy powziął informację, że V. M. nabyła prawo do emerytury od 9 maja 2023 roku na mocy decyzji ZUS z dnia 5 czerwca 2023 roku.

(korespondencja mailowa k. 191 akt KRUS, decyzja ZUS z 5.06.2023 r. k 192 akt KRUS)

W związku z powyższym - zaskarżoną decyzją z dnia 27 sierpnia 2024 r. Prezes K. R. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników V. M.od dnia 6 czerwca 2023 r.

( decyzja k. 193 akt KRUS)

Powyższy stan faktyczny był w całości bezsporny i został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron a i Sąd nie znalazł jakichkolwiek powodów by czynić to z urzędu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 197 z późn. zm.), ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2. domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie art. 16 ust. 1 ww. ustawy, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1;

3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

Jak wynika zaś z brzmienia art. 16 ust. 2 ww. ustawy, ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:

1) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

2) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

3) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową;

3a) osobę pobierającą rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2;

4) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku – do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2.

Zgodnie z art. 16 ust. 3 ww. ustawy, przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 3a ust. 1 ww. ustawy, ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3.

Z kolei zgodnie z art. 3a ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie na wniosek ustaje także:

1) od dnia wskazanego w oświadczeniu ubezpieczonego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym to oświadczenie zostało złożone Kasie, albo

2) od pierwszego dnia okresu ubezpieczenia, za który składka nie została opłacona.

Jeżeli wraz z ustaniem okoliczności uzasadniających podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy następują okoliczności uzasadniające objęcie ubezpieczeniem na wniosek, ubezpieczenie istniejące z mocy ustawy ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ubezpieczonemu doręczono decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia z mocy ustawy (ust. 3 art. 3 ww. ustawy).

Jeżeli złożony został wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje od dnia następującego po dniu, w którym wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo (ust. 4 art. 3 ww. ustawy).

W art. 5 ww. ustawy, postanowiono, że przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Z kolei zgodnie z art. 6 pkt 10 c) ww. ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o ustalonym prawie do emerytury lub renty - rozumie się ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo ustalone prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów emerytalnych lub innych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym, albo ustalone prawo do emerytury pomostowej na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych lub do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych na podstawie przepisów o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, a także ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, przyznanego na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej oraz do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1051).

W realiach badanej sprawy bezspornym jest, że małżonka wnioskodawcy V. M. ma od dnia 9 maja 2023 r. ustalone prawo do emerytury na mocy decyzji ZUS z dnia 5 czerwca 2023 roku. Tym samym, wobec treści powołanych wyżej przepisów, pozwany organ rentowy po powzięciu o powyższym informacji w dniach 20 i 23 sierpnia 2024 r., prawidłowo stwierdził w zaskarżonej decyzji z dnia 27 sierpnia 2024 r., że ubezpieczenie społeczne rolników dla I. M.ustało od dnia 6 czerwca 2023 r., tj. od następnego dnia po dniu, w którym została wydana ww. decyzja ZUS z dnia 5 czerwca 2023 r. (zob. cytowane wyżej art. 3 a ust. 1 i 4 cyt. ustawy).

Podkreślić należy, że pojęcie „ustalone prawo do emerytury” w rozumieniu art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, obejmuje także sytuację, w której prawo do emerytury zostało ustalone decyzją organu emerytalnego- Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z mocą wsteczną. Równocześnie brak jest podstawy prawnej do jednoczesnego podlegania ubezpieczeniom rolniczym i pobierania emerytury (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 lutego 2014 r., III AUa 691/13, Legalis nr 924527, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2016 r., III AUa 175/16, LEX nr 2284854; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2016 r., III AUa 123/16, LEX nr 2274220 oraz orzecznictwo przywołane w jego uzasadnieniu).

Taka wykładnia jest zgodna także z poglądami doktryny. W literaturze przedmiotu trafnie bowiem podnosi się, że ubezpieczenie społeczne rolników pełni rolę dopełniającą w stosunku do każdego innego tytułu zabezpieczenia społecznego, które mają pierwszeństwo przed ubezpieczeniem rolniczym. Zatem, jeżeli małżonek rolnika podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu społecznemu, to nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Właściwa wykładnia przepisów prowadzi do wniosku, że z reguły podleganie zabezpieczeniu społecznemu z innego tytułu, wyklucza możliwość objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. Ubezpieczenie społeczne rolników ma charakter subsydiarny i obowiązki z tym związane powstają wtedy, gdy dana osoba nie podlega innemu ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (zob. E. Nasternak: Prawo do emerytury rolniczej, Warszawa 2017, s. 90, podobnie W. Roguszewska: Jakie ubezpieczenie - ZUS czy KRUS?, Przegląd Ubezpieczeniowy 2003 nr 2).

Podkreślić także należy, że wbrew argumentacji pełnomocnika z urzędu wnioskodawcy, powyższe pozostaje w zgodzie z poczuciem sprawiedliwości społecznej, gdyż wyklucza obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres, w którym przysługuje już prawo do emerytury powszechnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2022 r., III USK 6/22, Legalis nr 2960167).

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, jako niezasadne, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC, o czym orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd Okręgowy przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego na rzecz radcy prawnego J. C. kwotę 442,80 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy przez pełnomocnika z urzędu. Sąd Okręgowy w Łodzi w ramach tej kwoty przyznał wynagrodzenie w kwocie 360,00 złotych powiększone o podatek VAT na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764).