Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lipca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

Protokolant: st.sekr.sądowy Anna Sobańska

po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2024 r. w Kaliszu

odwołania E. H.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

z dnia 14 lutego 2024 r. Nr (...)

w sprawie E. H.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o wysokość emerytury

Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 14 lutego 2024 r. znak (...) w ten sposób, że ustala, że E. H. ma prawo do przeliczenia emerytury przyznanej 23 czerwca 2014 roku przy uwzględnieniu waloryzacji składek jak dla wniosków z maja 2014 roku.

Sędzia Stanisław Pilarczyk

Sygn. akt VU 197/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 lutego 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. odmówił E. H. wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2023 roku, sygnatura akt P 7/22, gdyż skarga z 6 lutego 2024 roku została wniesiona po ustawowym terminie, czyli po 18 grudnia 2023 roku.

W odwołaniu od decyzji ZUS z 23 lutego 2024 roku E. H. domagała się przeliczenia świadczenia z uwzględnieniem treści wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd ustalił i zważył co następuje.

E. H. urodziła się (...).

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Ostrowie przyznał odwołującej E. H. emeryturę od 5 czerwca 2014 roku, czyli od ukończenia przez nią wieku emerytalnego. Świadczenie obliczono w 20% zgodnie ze starymi zasadami, tj. art. 53 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w 80% w myśl art. 26 tej ustawy, przy czym uwzględniono: zwaloryzowane składki: 27 034,22 zł, zwaloryzowany kapitał początkowy: 371 113,85 zł i średnie trwanie życia – 252,70 miesięcy. Odwołująca się do chwili obecnej pobiera to świadczenie, oparte na tzw. czerwcowym waloryzowaniu składek.

Wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego E. H. złożyła w dniu 6 lutego 2024 roku, w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 roku.

Organ rentowy decyzją z dnia 14 lutego 2024 roku odmówił odwołującej wznowienia postępowania w sprawie w oparciu o art. 145 a § 2 kpa w związku z art. 83 b ustawy systemowej, uznając iż skarga została wniesiona po upływie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W odwołaniu i w toku dalszego postępowania sądowego do Sądu odwołująca powołała się na uznanie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przeliczenia tzw. emerytur czerwcowych i zarzuciła brak właściwych informacji ze strony organu rentowego o terminie złożenia wniosku o wznowienie postępowania, jak i treści samego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Na wstępie należy wspomnieć, że w wyroku z dnia 15 listopada 2023 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł jedynie, iż art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku, o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25 a ust 2 punkt 2 i ust 2a ustawy emerytalnej z dnia 17 grudnia 1998 roku, o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 roku jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Odwołującą, z powołaniem na to rozstrzygnięcie, domaga się przeliczenia jej emerytury, a organ rentowy stoi na stanowisku, że wyrok ten nie stanowi podstawy przeliczenia świadczenia emerytalnego.

Zgodnie z art.25 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art.24 tej ustawy (dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 roku) stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie z tzw. kapitałowej części składki emerytalnej. Waloryzację składek przeprowadza się corocznie od 1 czerwca każdego roku (art. 25 ust.3 cyt. ustawy), przy czym waloryzacja składek za ostatni rok przed przejściem na emeryturę (zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadza się ostatnią waloryzację) dokonywana jest kwartalnie według sposobu określonego w art. 25a cytowanej ustawy. Ustawą nowelizującą z 2004 roku dodano art. 25a i od 1 lipca 2004 roku. Jego ustęp 2 stanowił, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w pierwszym kwartale danego roku ostatniej waloryzacji składek dokonuje się za trzeci kwartał poprzedniego roku, w drugim kwartale – za czwarty kwartał poprzedniego roku,, jeśli ustala się wysokość emerytury w trzecim kwartale danego roku ostatniej waloryzacji dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku, a jeśli w czwartym kwartale danego roku ostatniej waloryzacji dokonuje się za drugi kwartał danego roku. W praktyce stosowania tej regulacji okazało się, że osoby przechodzące na emerytury w czerwcu otrzymują świadczenia niższe niż gdyby przechodzili w innym miesiącu.

Dostrzegając ten problem ustawodawca dokonał zmiany ustawą z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021 poz. 1621) stanowiąc w art.25a ust.2a, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku waloryzacji składek dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju danego roku, jeśli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. W art.17 w/w ustawy zmieniającej ustawodawca stwierdzał jednocześnie, że przepisy art. 25 a ust 2 punkt 2 oraz 2a i 2b ustawy emerytalnej stosuje się do emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po dniu 31 maja 2021 roku. Zmiana powyższych przepisów spowodowała więc zmianę zasad naliczania emerytur tzw. czerwcowych tylko dla określonej grupy emerytów i to właśnie ten przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego i obecnie został uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 roku.

Odwołująca się po wyroku Trybunału Konstytucyjnego zmierzała do uzyskania przeliczenia emerytury „czerwcowej” na zasadach jak to dotyczy beneficjentów zmiany ustawowej obowiązującej od 2021 roku.

Decyzja organu rentowego z 14 lutego2024r. co do wniosku odwołującej z 6 lutego 2024 roku. wydana na podstawie przepisów postępowania administracyjnego wynika z faktu, że odwołująca się przekroczyła termin miesięczny do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Nawet jednak przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie zmieniłoby sytuacji odwołującej, wobec przekroczenia zgodnie z art. 146 k.p.a. terminu 5 lat od daty wydania decyzji przyznającej jej emeryturę, w której wystąpiło niekorzystne zwaloryzowanie składek dla emerytów, którym przyznano emeryturę od daty czerwcowej.

W związku z tym w ocenie Sądu podstawą rozstrzygnięcia wniosku odwołującej o przeliczenie emerytury stanowić powinien art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd zdaje sobie sprawę, iż wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem z pominięcia i właściwe dla załatwienia sprawy konieczne byłyby zmiany ustawowe, jednakże z uwagi na ich brak, jedynie wskazana wyżej regulacja z art. 114 stanowi podstawę rozstrzygnięcia wniosku odwołującego, który ewidentnie znajduje się w niekorzystnej sytuacji na skutek rozwiązania prawnego uznanego obecnie za niekonstytucyjne.

W podobnej sytuacji postanowieniu z dnia 29 października 2020 roku w sprawie III UZP 4/20 (OSNP 2021/6/71) Sąd Najwyższy uznał, iż w przypadku niewykonania przez ustawodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podstawą prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego, prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia, stanowi art. 114 ust. 1 punkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145 a kpa z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 kpa. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszonej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Należy zwrócić uwagę, że E. H. bez swojego udziału dotknięta została niekorzystną decyzja emerytalną, ponieważ objęło go niekorzystne waloryzowanie składek zaewidencjonowanych na koncie dla tzw. emerytur czerwcowych.

Dopiero w 2021 roku ustawodawca uznając wady stosowanej wówczas waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie emeryta dokonał zmiany przepisów w tej materii ustawą z 24 czerwca 2021 roku. Zmiana ta została jednak dokonana tylko na bieżąco, wobec wniosków składanych od 1 czerwca 2021 roku. Zmiana ustawy w zakresie obliczania emerytur „czerwcowych” dokonana w 2021 roku pozostawiła poza korzystnymi rozwiązanymi prawnymi emerytów takich jak odwołująca się, który nie miał wpływu na moment przyznania mu emerytury.

W niniejszej sprawie należało więc przyznać odwołującej prawo do przeliczenia emerytury, przyznanej decyzją z dnia 23 czerwca 2014 roku, poczynając od 5 czerwca 2014 roku, przy uwzględnieniu waloryzacji składek jak dla wniosków z maja danego roku, czyli z maja 2014 roku. Zmieniając decyzję z 14 lutego 2024r. Sąd orzekł w wyroku w myśl art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

Sędzia Stanisław Pilarczyk