Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 lipca 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia SA Wiesława Kuberska

Sędziowie: SA Krystyna Golinowska

SA Jolanta Jachowicz

Protokolant: Paulina Działońska

po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2024 r. w Łodzi na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości S. K. w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W.

przeciwko B. W.

o zapłatę

na skutek apelacji strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I C 357/22

I.  zmienia zaskarżony wyrok na następujący:

„1. utrzymuje w mocy w całości nakaz zapłaty wydany 2 stycznia 2020 r.
w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie w sprawie o sygn. akt I Nc 61/19;

2. zasądza od B. W. na rzecz Syndyka masy upadłości S. K. w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. kwotę 7.800 (siedem tysięcy osiemset) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem dalszego wynagrodzenia pełnomocnika powoda.”;

II. zasądza od B. W. na rzecz Syndyka masy upadłości S. K. w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą
w W. kwotę 17.250 (siedemnaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

III.  nie obciąża pozwanej nieuiszczoną częścią opłaty od apelacji.

Sygn. akt I ACa 1748/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi,
w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości S. K. w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. przeciwko B. W. o zapłatę, uchylił w całości nakaz zapłaty wydany w dniu 2 stycznia 2020 r. w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie w sprawie o sygn. akt I Nc 61/19 (pkt 1), oddalił powództwo (pkt 2), a także zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 15.017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3).

(wyrok – k. 531)

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na ustaleniach, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne. Z ustaleń tych wynikało,
że pozwana B. W. (poprzednio (...)) – urodzona w (...) r. – z zawodu jest opiekunem osób starszych. W 2011 r. pozwana znajdowała się w trudnej sytuacji życiowej – utraciła pracę w związku z długotrwałą absencją z powodu choroby. Pozwana w tym czasie sprawowała opiekę nad chorą matką, która była po wylewie oraz nad chorą córką. Sytuacja finansowa pozwanej była zła. Pozwana zaciągała pożyczki krótkoterminowe w firmie (...), w której pracowała M. W.. Pozwana zwierzała się M. W. ze swoich problemów życiowych. M. W. zaproponowała pozwanej możliwość uzyskania kwoty 10.000 zł w zamian za to, że weźmie pożyczkę dla jakiegoś polityka w S. K.
w W. (dalej: (...)). Pozwana nie uzyskała informacji dla kogo ma być udzielona pożyczka. Podano jej jedynie, że pojedzie do W., gdzie pracownica (...) będzie wiedziała dla kogo są przeznaczone środki
z pożyczki. Pozwana wyraziła zgodę na udział w zaciągnięciu pożyczki dla innej osoby. Pozwana była zapewniana, że wszystko jest legalne i pożyczka zostanie spłacona w ciągu 4-5 lat. Pozwana udostępniła swoje dane osobowe znajomemu M. W., który podał je telefonicznie innej osobie w celu przygotowania umowy.

Pozwana pojechała do W. ze znajomym M. W.. Pozwana miała jedynie ze sobą dowód osobisty. W siedzibie (...) były przygotowane dokumenty do podpisu przez pozwaną. Pozwana nie czytała przygotowanych dla niej dokumentów przed ich podpisaniem. Pozwana była
w tym czasie zdenerwowana. Pozwana nie była pytana przez pracownika (...) o miejsce pracy, o wysokość uzyskiwanych dochodów, o posiadany majątek. Pozwana nie otrzymała kopii podpisanych dokumentów. W związku
z zawarciem umowy pozwana nie była u notariusza, nie zlecała wykonania oceny wartości nieruchomości rzeczoznawcy majątkowemu. Po podpisaniu umowy pracownica (...) na zapleczu przekazała pozwanej pieniądze w kopercie, którą pozwana oddała w samochodzie znajomemu M. W.. Pozwana otrzymała kwotę 10.000 zł z tych pieniędzy. Pozwana nie miała świadomości jaka jest kwota pożyczki, którą zaciągnęła.

W dniu 30 września 2011 r. pozwana podpisała ze S. K. w W. umowę pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...). Zgodnie z treścią umowy (...) udzielił pozwanej na jej wniosek z 27 września 2011 r. pożyczki na cele mieszkaniowe
w wysokości 3.670.000 zł na okres do 27 września 2016 r., na warunkach określonych w umowie i regulaminie udzielania kredytów i pożyczek w (...).

Zgodnie z punktem 2 umowy z udzielonej pożyczki (...) potrącił prowizję w wysokości 5% kwoty pożyczki, tj. 183.500 zł.

Zabezpieczeniem przyznanej pożyczki jest weksel, cesja polisy NNW, hipoteka ustanowiona na nieruchomości gruntowej, grunty orne pastwiska, stanowiącej działkę o nr. ew. (...) obszar (...) ha, położonej w miejscowości K., gmina B., powiat (...) KW nr (...).

Pożyczkobiorca zobowiązany był do opłacenia składek na rzecz (...) zgodnie z umową generalną ubezpieczenia do dnia uprawomocnienia się wpisu hipoteki w księdze wieczystej.

Zgodnie z punktem 13 umowy pożyczkobiorca wystawi i wręczy (...) w chwili zawierania umowy weksel in blanco, opatrzony klauzulą „nie na zlecenie” lub inną równoznaczną jako zabezpieczenie terminowej spłaty pożyczki. W przypadku nieterminowej spłaty pożyczki pożyczkodawca ma prawo wypełnić weksel, w tym opatrzyć go datą i miejscem płatności i przystąpić do jego realizacji do sumy odpowiadającej zadłużeniu (niespłaconej kwoty pożyczki wraz z odsetkami i innymi należnościami).

W dniu 30 września 2011 r. pozwana podpisała deklarację do weksla in blanco, wskazując, że (...) ma prawo wypełnić weksel in blanco na sumę odpowiadającą kwocie wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, prowizją i innymi należnościami Kasy, w przypadku niedotrzymania umownego terminu spłaty całości lub części kredytu oraz we wszystkich tych przypadkach,
w których służy Kasie prawo ściągnięcia swoich wierzytelności przed nadejściem terminu płatności. Kasa ma prawo opatrzyć ten weksel datą płatności według swego uznania. Weksel może być opatrzony klauzulą „bez protestu” i klauzulą waluty w postaci numeru umowy kredytowej. Jednocześnie pozwana zobowiązała się do każdorazowego informowania (...) o zmianie nazwy lub adresu.

W dniu 30 września 2011 r. pozwana podpisała także druk weksla in blanco, który pozostawał w posiadaniu (...).

Pozwana podpisała również dyspozycję wypłaty ubezpieczenia, potwierdzenie wypłaty kwoty 3.353.888 zł.

Pozwana podpisała nadto opatrzony datą 27 września 2011 r. wniosek
o przyznanie pożyczki.

Pismem z 14 marca 2016 r. strona powodowa wezwała pozwaną na
adres (...) do zapłaty zaległego zadłużenia w kwocie 1.775.461,19 zł.

Kolejnym pismem z 25 kwietnia 2016 r. strona powodowa wezwała pozwaną do zapłaty zadłużenia w kwocie 1.885.212 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy oraz postawienia całego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności.

W piśmie z 6 czerwca 2016 r. strona powodowa dokonała wypowiedzenia umowy pożyczki z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia.

Weksel in blanco podpisany przez pozwaną na zabezpieczenie przedmiotowej umowy pożyczki został wypełniony przez powoda na kwotę 2.924.901,55 zł z oznaczeniem daty płatności na dzień 17 grudnia 2018 r.

O fakcie wypełnienia weksla przez powoda pozwana została zawiadomiona pismem z 23 listopada 2018 r. W piśmie tym wskazano, że na należność
w wysokości 2.924.901,55 zł składa się:

– kwota 2.031.901,84 zł tytułem kapitału,

– kwota 254.719,27 zł tytułem skapitalizowanych odsetek umownych,

– kwota 638.199,44 zł tytułem odsetek od należności przeterminowanych,

– kwota 81 zł tytułem kosztów wezwań i powiadomień poręczycieli.

Strona powodowa wezwała pozwaną jako wystawcę weksla do stawienia się w dniu 17 grudnia 2018 r. w siedzibie (...), gdzie weksel zostanie okazany w oryginale celem jego wykupu.

W dniu 13 listopada 2020 r. pozwana złożyła stronie powodowej pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń złożonych pod wpływem błędu, tj.:

1. Oświadczenia o deklaracji członkostwa w S. K. w W. na dokumencie datowanym na dzień 26 września 2020 r.,

2. Oświadczenia o deklaracji opłacenia oraz objęcia udziału obowiązkowego w S. K.
w W.,

3. Oświadczenia o deklaracji opłacenia oraz objęcia udziału nadobowiązkowego w S. K.
w W.,

4. Oświadczenia o zawarciu umowy pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...) na kwotę 3.670.000 zł,

5. Oświadczenia o zapoznaniu się z regulaminem udzielania kredytów
i pożyczek S. K. w W.,

6. Oświadczenia o zapoznaniu się o aktualnej spłacie pożyczki nr (...),

7. Oświadczenia złożonego pod kwestionariuszem wywiadu pożyczkowego,

8. Oświadczeń złożonych na dokumencie datowanym na dzień
27 września 2020 r., tj. wniosek o udzielenie pożyczki nr (...).

W uzasadnieniu tego pisma pozwana podała, że o treści wymienionych dokumentów dowiedziała się dopiero w dniu 2 października 2020 r., w toku prowadzonego przeciwko niej postępowania karnego. Wskazała, że działała pod wpływem błędu, który został wywołany przez (...), bowiem jego pracownicy wiedzieli o dokumentacji przedstawionej jej do podpisu, a nadto, że błąd był istotny, gdyż nie złożyłaby podpisu pod deklaracją członkowską, oświadczeniem o objęciu udziałów obowiązkowych i nadobowiązkowych,
i wreszcie nigdy nie zawarłaby umowy pożyczki na kwotę 3.670.000 zł.

Postanowieniem z 5 lutego 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. akt X GU 53/15, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w W., X Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych ogłosił upadłość (...)
z możliwością zawarcia układu, powierzając sprawowanie zarządu całym majątkiem upadłego – Zarządcy w osobie L. K..

Następnie postanowieniem z 19 marca 2015 r., wydanym w sprawie
o sygn. akt X GUp 87/15, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w W.,
X Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego (...)
z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i ustanowił Syndyka w osobie L. K..

Sytuacja (...) z siedzibą w W. jest wynikiem działania w (...) grup przestępczych, mających na celu wyłudzanie pożyczek na szkodę Kasy. Działania członków zarządu i pracowników Kasy, pożyczkobiorców, rzeczoznawców, a także innych osób związanych ze (...) podejmowane w ramach postępowań o udzielenie pożyczki doprowadziły do znacznych strat majątkowych, ze szkodą dla wierzycieli
i członków (...). Mechanizm wyłudzania kredytów obejmował wszystkie etapy postępowania o udzielenie pożyczki; już na etapie weryfikacji zdolności kredytowej przyszłego pożyczkobiorcy dochodziło do popełniania przestępstw. Osoby ubiegające się o udzielenie pożyczek przedstawiały nieprawdziwe lub nierzetelne zaświadczenia o zarobkach. Były one wystawiane przez firmy nieistniejące lub nieprowadzące żadnej działalności gospodarczej. Fałszowano także raporty płatników składek ZUS oraz deklaracje rocznych zeznań podatkowych w celu wykazania nierzeczywistego dochodu i zwiększenia zdolności kredytowej osób ubiegających się o przyznanie pożyczki. Prowadzono nierzetelną weryfikację dochodów potencjalnych pożyczkobiorców, która ograniczała się do kontaktu telefonicznego z osobą wskazaną przez pożyczkobiorcę. We wnioskach kredytowych podawano nieprawdziwe dane co do wysokości osiąganego dochodu, sytuacji majątkowej, wykształcenia i sytuacji rodzinnej tych osób. W efekcie dochodziło do sztucznego zawyżenia zdolności kredytowej osób ubiegających się o pożyczkę i udzielania pożyczek na kwoty przekraczające możliwości finansowe pożyczkobiorców. W efekcie powyższych działań pożyczkobiorcy są często osobami niewypłacalnymi lub wypłacalnymi
w niewielkim stopniu. Rzeczywista sytuacja majątkowa tych osób nie pozwala im na spłatę bieżącego zadłużenia, a tym bardziej na spłatę przeterminowanych należności. Jednocześnie, w celu uniknięcia nadzoru finansowego ze strony Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego oraz Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego zarząd (...) udzielał pożyczek zawsze poniżej progu, który podlegał weryfikacji tych służb. Wraz z obniżaniem progu kontroli następowało obniżenie kwot udzielanych pożyczek.

Jednym z przejawów przestępczego działania było ustanawianie hipotek celem zabezpieczenia spłaty udzielanych pożyczek. Przy czym w większości przypadków wartość nieruchomości stanowiących przedmiot zabezpieczenia
była zawyżana. Dochodziło do tego poprzez sporządzanie nierzetelnych
operatów szacunkowych na potrzeby postępowania o udzielenie pożyczki. Realna wartość poszczególnych nieruchomości stanowiących zabezpieczenie była niejednokrotnie kilkadziesiąt razy niższa niż ich wycena wynikająca
z operatu szacunkowego.

Aktualnie toczy się przed organami ścigania różnych szczebli kilkadziesiąt postępowań przygotowawczych na terenie całego kraju, w tym dwa główne postępowania, którymi objęte może być ponad 1000 osób. Zarzuty popełnienia przestępstwa zostały postawione pożyczkobiorcom, jak i pracownikom Kasy. Podejrzanymi w sprawie są także rzeczoznawcy sporządzający operaty szacunkowe na potrzeby ustanawiania zabezpieczeń spłat pożyczek. Zarzuty obejmują także udział osób w zorganizowanych grupach przestępczych, które
w (...) koordynowały i kierowały wyłudzaniem pożyczek i kredytów, w większości zabezpieczonych hipoteką.

Na dzień 24 lutego 2015 r. nominalna wartość należności z tytułu pożyczek udzielonych przez Kasę zgodnie ze spisem inwentarza złożonym do akt postępowania upadłościowego wynosiła 3.120.428.428,74 zł, zaś wartość bilansowa (księgowa) tychże wynosiła 214.612.842,27 zł. Kwota ta obejmowała należności z tytułu niespłaconego kapitału, odsetek oraz opłat i prowizji. Ustalono także, że udział pożyczek przeterminowanych stanowił w tym czasie 95,2% portfela, zaś udział pożyczek z okresem przeterminowania powyżej
3 miesięcy stanowił aż 85% wartości wszystkich udzielonych przez (...) pożyczek. Kasa posiadała przy tym środki pieniężne w wysokości zaledwie 30 mln złotych.

Przeciwko pozwanej prowadzone jest przez Prokuraturę Okręgową W. – P. w W. postępowanie karne o sygn. akt VI Ds. 59/11/MKŁ, w toku którego w dniu 22 kwietnia 2020 r. postawiono jej zarzut popełnienia czynu z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294
§ 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Po zawarciu przedmiotowej umowy pozwana była w złej kondycji psychicznej. Od maja 2013 r. leczyła się psychiatrycznie z powodu zaburzeń adaptacyjnych. Wcześniej zażywała środki psychotropowe, które zapisywał lekarz jej mamie.

W 2017 r. pozwana chciała zakupić telefon na raty, wówczas otrzymała informację z BIK, że ma zadłużenie z powodu przedmiotowej pożyczki. Pozwana nie miała świadomości, że przedmiotowa pożyczka nie jest spłacana. W 2016 r. pozwana zmieniła miejsce zamieszkania, o czym nie poinformowała powoda, dlatego nie odbierała wezwań do zapłaty.

Sąd Okręgowy w tak zilustrowanym stanie sprawy nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa stwierdzając, że powód w świetle zebranego materiału dowodowego nie wykazał przysługiwania mu wobec pozwanej wierzytelności wynikającej z weksla własnego na kwotę 2.924.901,55 zł. W ocenie Sądu
z całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wynika, że pozwana podpisując przedmiotowy weksel in blanco, stanowiący zabezpieczenie umowy pożyczki mieszkaniowej nr (...) z 30 września 2011 r., nie miała woli zabezpieczenia zobowiązania wynikającego z wymienionej umowy, ani świadomości skutków prawnych dokonywanych czynności prawnych.
Z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że umowa pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...) zawarta w dniu 30 września 2011 r. pomiędzy pozwaną a S. K.
w W. jest nieważna na mocy art. 58 k.c., a zatem nieważne jest też zabezpieczenie wekslowe udzielone w związku z zawarciem powyższej umowy.

Przedmiotowa umowa pożyczki w przekonaniu Sądu Okręgowego została zawarta w celu wyprowadzania środków finansowych ze (...), tj.
w celu obejścia art. 3 ust. 1 ustawy z 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych (Dz.U. z 2012 r., poz. 855 ze zm.), zgodnie z którym celem kas, z zastrzeżeniem art. 13aa, jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek
i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz wykonywanie dystrybucji ubezpieczeń na zasadach określonych w ustawie
z dnia 15 grudnia 2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń (Dz. U. z 2019 r. poz. 1881 oraz z 2021 r. poz. 2140). Poprzez zawarcie tej umowy dążono do uzyskania środków pieniężnych zgromadzonych przez (...) poza systemem obowiązujących Kasę wymagań co do warunków zaangażowania kapitału powierzonego jej przez członków. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy
w orzeczeniu z 10 listopada 2022 r., II CSKP 642/22. Okoliczności faktyczne towarzyszące złożeniu przez pozwaną zarówno oświadczenia o zawarciu przedmiotowej umowy pożyczki, jak również oświadczenia o ustanowieniu zabezpieczenia jej wykonania (złożenie weksla in blanco, ustanowienie hipoteki) pozwoliły na uznanie, że oświadczenia te zostały złożone w celu obejścia ustawy, Nie ulega wątpliwości, że pełną świadomość co do takiego celu posiadały osoby organizujące proceder wyprowadzenia środków finansowych ze (...), jak i współpracujący z nimi pracownicy (...), którzy zawarli przedmiotową umowę z pozwaną bez weryfikacji jej faktycznej zdolności kredytowej. Pozwana natomiast, biorąc pod uwagę okoliczności zawarcia umowy (m.in. brak zbadania jej zdolności kredytowej, uzyskanie informacji, że za udostępnienie danych osobowych otrzyma kwotę 10.000 zł oraz, że pieniądze
z pożyczki będą dla pewnego polityka), a także jej treść (m.in. pożyczka mieszkaniowa), powinna być również świadoma takiego celu. Zamiarem pozwanej, nie było bowiem zaciągnięcie pożyczki mieszkaniowej, ani zabezpieczenie roszczeń Kasy z umowy kredytu wekslem in blanco, a jedynie uzyskanie korzyści majątkowej w wysokości 10.000 zł w zamian za podanie swoich danych osobowych. Korzyść pozwanej w stosunku do wyprowadzonej ze (...) kwoty 3.670.000 zł na podstawie przedmiotowej umowy pożyczki jest nieznaczna, co nie może jednak oczywiście wpłynąć na jej odpowiedzialność w aspekcie prawa karnego.

Sąd Okręgowy podkreślił zarazem, że świadomość przestępczego celu umowy kredytu istniała po stronie pracowników (...), którzy na podstawie zawierających nieprawdę dokumentów, bez ich weryfikacji, doprowadzili do zawarcia z pozwaną przedmiotowej umowy pożyczki
i wyprowadzenia na jej podstawie środków finansowych z (...). Tym samym to nie powód padł ofiarą oszustwa pozwanej, lecz pracownicy powoda wykorzystali trudne położenie pozwanej, niemającej dostatecznego rozeznania
w transakcjach finansowych i doprowadzili do jej współudziału w popełnieniu czynu zabronionego.

Wobec powyższego ustanowienie przez pozwaną zabezpieczenia przedmiotowej umowy pożyczki w postaci weksla in blanco należało ocenić
tak samo jak umowę pożyczki, a więc jako element łańcucha czynności stanowiących zorganizowany proceder nielegalnego wyprowadzania środków pieniężnych z (...). Zbadanie natomiast okoliczności dokonania łańcucha różnych czynności – w ocenie Sądu – zdemaskowało właśnie prawdziwy cel tej umowy, którym jest obejście prawa.

W konsekwencji Sąd Okręgowy na podstawie art. 496 k.p.c. uchylił
w całości nakaz zapłaty wydany w dniu 2 stycznia 2020 r. w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie w sprawie
o sygn. akt I Nc 61/19 i oddalił powództwo.

Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania był art. 98 k.p.c.

(uzasadnienie zaskarżonego wyroku – k. 542 – 550)

Powód zaskarżył opisany wyrok w całości apelacją, w której zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. polegające na braku wszechstronnej analizy materiału dowodowego
i faktycznym nieuwzględnieniu treści złożonych przez powoda i mających
istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów, wobec czego doszło
do istotnej sprzeczności oceny dowodów z ich treścią w sposób niezgodny
z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, a konkretnie:

(i.) umowy, weksla, deklaracji wekslowej, wniosku o przyznanie pożyczki, wezwań do zapłaty, dyspozycji podpisanych przez pozwaną, z których wynika, iż pozwana wnioskowała o zawarcie umowy pożyczki w określonej kwocie i czasie obowiązywania umowy, ustanowiła zabezpieczenie, złożyła oświadczenie
o otrzymaniu egzemplarza umowy, zawarła pożyczkę i ustanowiła zabezpieczenie w postaci weksla oraz była wzywana do zwrotu otrzymanych środków, co nie potwierdza, aby umowa miała być zawarta w celu obejścia ustawy,

(ii.) oświadczenia o ustanowieniu hipoteki poprzez jego ocenę, jako czynności zmierzającej do obejścia ustawy w sytuacji, gdy takowego oświadczenia nie przedłożono do akt sprawy, co oznacza, że Sąd orzekał na podstawie nie tyle dowodu co wyobrażenia, czy innymi słowy przypuszczenia
o dowodzie;

(iii.) deklaracji członkowskiej, zgodnie z którą pozwana była w chwili zawarcia umowy członkiem Kasy, co wyklucza działanie w celu obejścia art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k. dotyczącego możliwości udzielania kredytów i pożyczek członkom Kasy,

(iv.) karty wniosku poprzez pominięcie, iż jego treść potwierdza fakt zbadania zdolności kredytowej, w tym weryfikację dochodów, wyrażenie opinii
o pozwanej, wskazanie zabezpieczeń, weryfikację pozwanej w BIK, sprawdzenie zatrudnienia pozwanej (wskaźniki: regon oraz minimalny okres zatrudnienia), wyrażenie opinii kredytowej, zapoznanie się z operatem szacunkowym, co przeczy twierdzeniem pozwanej i stanowisku Sądu, jakoby nie doszło do zbadania zdolności kredytowej pozwanej,

(v.) szczegółowych wyliczeń, które potwierdzają spłatę w łącznej kwocie 3.119.057,58 zł zadłużenia wynikającego z umowy i ze zdroworozsądkowego punktu widzenia przeczą stanowisku Sądu, jakoby w sprawie chodziło wyłącznie o wyprowadzenie środków z Kasy. W przeciwnym razie zadłużenie nie byłoby wcale spłacane,

(vi.) wyjaśnień pozwanej złożonych podczas rozprawy w dniu 2 marca 2023 r., z których wynikało, że pozwana przybyła do (...)
z nastawieniem zawarcia umowy pożyczki, miała doświadczenie w zawieraniu umów pożyczek, była świadoma zawarcia pożyczki ze (...) w W.
i w związku z tym podpisywała szereg dokumentów, w tym weksel, a także była przekonana, że pożyczka jest legalna i zostanie spłacona, co zgodnie z zasadami logicznego myślenia jednoznacznie wyklucza działanie przez pozwaną w celu obejścia ustawy z uwagi na brak zamiaru obejścia ustawy;

w wyniku czego Sąd orzekający błędnie doszedł do przekonania, że stosunek podstawowy, tj. umowa pożyczki nr (...), był nieważny jako zawarty
w celu obejścia ustawy - art. 3 ust. 1 ustawy z 5 listopada 2009 r.
o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (…) i w konsekwencji dokonał błędnej subsumpcji stanu faktycznego pod art. 58 § 1 k.c.,

b) art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia pozwu w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 4 lipca 2019 r. (…) poprzez jego błędne zastosowanie i skonstruowanie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z treścią przepisu i niekonsekwentny polegający na:

(i.) braku wskazania w podstawie faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, które konkretnie okoliczności składające się na całokształt sprawy doprowadziły Sąd do wniosku, że pozwana podpisując umowę i weksel na jej zabezpieczenie nie miała woli zabezpieczenia, ani świadomości skutków prawnych dokonywanych czynności zwłaszcza, że z wyjaśnień pozwanej wynikało, iż miała ona świadomość zawarcia umowy oraz przeznaczenia środków na rzecz innej osoby,

(ii.) braku wskazania w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, z których konkretnie elementów materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika jednoznacznie zdaniem Sądu, że umowa i weksel ustanowiony na jej zabezpieczenie są nieważne na mocy art. 58 k.c., a powodowi wierzytelność nie przysługuje,

(iii.) braku wskazania w podstawie prawnej orzeczenia, którą konkretnie przesłankę nieważności określoną w art. 58 k.c. Sąd uznał za zachodzącą
w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy w treści uzasadnienia wskazał dwie jednostki redakcyjne ww. przepisu (§ 1 i § 2), a w dalszej części uzasadnienia odnosił się wyłącznie do jednej przesłanki wskazanej w § 1 ww. przepisu,

(iv.) braku wskazania w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia czy, a jeśli tak, to dlaczego Sąd odmówił wiarygodności dowodowi w postaci karty wniosku (niezakwestionowanemu przez stronę przeciwną pozwaną i złożonemu na skutek jej zarzutów), z którego wynika, iż zdolność kredytowa pozwanej została zbadana i co przeczy koncepcji Sądu o braku zdolności kredytowej pozwanej,

co w konsekwencji sprawia, iż decyzja Sądu orzekającego o oddaleniu powództwa jest nieweryfikowalna i co uniemożliwia powodowi poznanie motywów rozstrzygnięcia i poddanie orzeczenia kontroli instancyjnej,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zawarcie stosunku podstawowego,
tj. umowy pożyczki nr (...) było nieważne, albowiem nastąpiło w celu wyprowadzenia środków z Kasy i w celu obejścia art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k., podczas gdy:

(i.) przepis ten określa cel i zadania spółdzielczej kasy-oszczędnościowo-kredytowej względem członka kasy, przy czym pozwana była członkiem Kasy,
a zatem nie sposób stwierdzić na tej podstawie o nieważności stosunku podstawowego i to w dodatku powołując się na nieadekwatne pod względem stanu sprawy orzeczenie Sądu Najwyższego,

(ii.) w sprawie nie został zgłoszony przez pozwaną (reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika) żaden dowód wskazujący na świadomość pracowników Kasy, w postępowaniu karnym nie zapadły dotychczas żadne prawomocne wyroki skazujące, które pozwalałby na stwierdzenie świadomości
i celowości działania pracowników Kasy, a z przedłożonego materiału dowodowego sprawy wynika, iż doszło do zbadania zdolności kredytowej. Natomiast treść zarzutów karnych postawionych pozwanej ze swej istoty wyklucza działanie drugiej strony w celu obejścia przepisów ustawy,

(iii.) aby mówić o nieważności w wyniku obejścia prawa konieczne jest wywołanie skutku sprzecznego z prawem przez dokonanie samej czynności
(a nie przez procedurę samej czynności), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, albowiem umowa pożyczki jest typową umową znaną obrotowi prawnemu, a pozwana zawierała pożyczkę z przekonaniem o jej spłacie,

(iv.) Sąd I instancji pominął, że działanie w celu obejścia ustawy winno być wyłącznym celem stron stosunku, podczas gdy dowody zgromadzone
w niniejszej sprawie, w tym wyjaśnienia samej pozwanej jednoznacznie wskazują, iż jej wolą było zawarcie umowy pożyczki,

(v.) pozwana powoływała się na złożenie oświadczenia od uchylenia się od skutków prawnych w wyniku działania pod wpływem błędu. Z logicznego punktu widzenia, gdyby pozwana uważała umowę za zawartą w celu obejścia prawa nie powoływałaby się na tego typu oświadczenie,

(vi.) badanie zdolności kredytowej (dotyczące umów kredytów, a nie pożyczek) wbrew twierdzeniom Sądu jest irrelewantne dla kwestii ważności umowy i istnienia zobowiązania z tego tytułu,

b) art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k. poprzez jego błędną subsumpcję polegającą na uznaniu, iż stosunek podstawowy w postaci umowy pożyczki nr (...) stanowił obejście ww. przepisu w sytuacji, gdy ww. przepis wszedł w życie
z dniem 27 października 2012 r., a więc ponad rok po zawarciu umowy, co Sądowi I instancji znającemu prawo materialne z racji sprawowanej funkcji, winno być wiadome z urzędu. Innymi słowy Sąd I instancji orzekał na podstawie niewłaściwego prawa materialnego,

c) art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, a przez to wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z zasadami współżycia społecznego z uwagi na udzielenie ochrony osobie podejrzanej o popełnienie przestępstwa, której postawiono w tym względzie zarzuty karne, a nie pokrzywdzonemu.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez utrzymanie w całości w mocy nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym
z dnia 2 stycznia 2020 r., sygn. akt I Nc 61/19 oraz zmianę postanowienia
w przedmiocie kosztów procesu zawartego w pkt. 3 poprzez zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego wywołanych wniesieniem zarzutów, ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.

(apelacja – k. 581 – 595)

Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zwrot kosztów, które poniosła na tym etapie sporu.

(odpowiedź na apelację – k. 612 – 614)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

I. Apelacja jest trafna i podlega uwzględnieniu na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., choć nie sposób podzielić wszystkich zarzutów skarżącego.

Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd Apelacyjny podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie III CZP 49/07 (OSNC 2008/6/55), że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W związku z tym dla postępowania apelacyjnego znaczenie wiążące mają tylko takie uchybienia prawu procesowemu, które zostały przedstawione w apelacji i nie są wyłączone spod kontroli sądu odwoławczego na podstawie przepisu szczególnego.

II. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia pozwu w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 4 lipca 2019 r. (…) poprzez jego błędne zastosowanie i skonstruowanie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z treścią przepisu. Podobnie, jak nie sposób uznać, że doszło do naruszenia obowiązującego w dacie orzekania przez sądy obu instancji art. 327 ¹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., bo tylko o ewentualne naruszenie tego przepisu może w tej sprawie chodzić.

Sąd a quo wskazał w podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia, a jedynie nieprawidłowo zastosował prawo materialne, co jednak nie pozostaje w żadnym związku ze sposobem sporządzenia uzasadnienia. Wynika to wprost z samej konstrukcji zarzutu apelacji naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., w którym mowa o naruszeniu tego przepisu poprzez nienależyte omówienie zastosowania art. 58 k.c.

III. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. polegający na braku wszechstronnej analizy materiału dowodowego i faktycznym nieuwzględnieniu treści złożonych przez powoda i mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów, wobec czego doszło do istotnej sprzeczności oceny dowodów z ich treścią w sposób niezgodny z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił, że w istocie stan faktyczny sprawy jest bezsporny, tyle, że wyprowadził z tego stanu faktycznego całkowicie błędną ocenę jurydyczną, ale to znów jest problem wadliwego zastosowania art. 58 k.c., a nie kwestia nieprawidłowej oceny materiału dowodowego.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c., stanowiący wyraz zasady swobodnej oceny dowodów, określa granice tej swobody i wskazuje, w jaki sposób sąd powinien ją realizować. Wynika z niego między innymi, obowiązek sądu wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków prawidłowych logicznie, tj. sąd może oprzeć swoje przekonanie jedynie na dowodach prawidłowo przeprowadzonych i na podstawie wszechstronnego rozważenia całego zebranego materiału dowodowego, oraz musi dokonać selekcji zebranego materiału, ocenić moc dowodową poszczególnych dowodów i dać prawidłowy wyraz wynikom tego wyboru i oceny.

W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1980 r., II URN 175/79, OSNC 1980, Nr 10, poz. 200; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000, Nr 17, poz. 655; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2000 r., III CKN 1049/99, LEX nr 51627; uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 r., IV CKN 1097/00, LEX nr 52624; z dnia 29 września 2000 r., V CKN 94/00, LEX nr 52589; z dnia 15 listopada 2000 r., IV CKN 1383/00, LEX nr 52544; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2001 r., II UKN 423/00, OSNP 2003, Nr 5, poz. 137; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 859/00, LEX nr 53923; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r., IV CKN 1050/00, LEX nr 55499; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00, LEX nr 80273).

Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania, lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak: orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, publ. Lex nr 53136; z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, publ. Lex nr 56096). I na koniec należy podnieść, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. musi się odnosić do faktu mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

W aspekcie tych uwag trzeba jednoznacznie stwierdzić, że żaden z zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. opisanych w przedmiotowej apelacji nie jest trafny. Sąd Okręgowy w szczególności nie ustalił, aby osoby reprezentujące stronę powodową, działały w zmowie lub porozumieniu z pozwaną w celu wyprowadzenia środków z (...) w W.. Posobnie, nie zostało ustalone, by jakieś inne, ale konkretne osoby, działając w ramach swoich obowiązków służbowych, a nie przy ich okazji, działały w zmowie lub porozumieniu z pozwaną w celu wyprowadzenia środków z (...) w W.. Nieprawidłowe odwoływanie się przez Sąd a quo w rozważaniach prawnych do art. 58 k.c., nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia w poczynionych ustaleniach faktycznych, natomiast same fakty są ustalone prawidłowo. W tym zakresie w szczególności twierdzenie, apelującego, że Sąd pierwszej instancji odmówił wiarygodności dowodowi w postaci karty wniosku, z którego wynika, iż zdolność kredytowa pozwanej została zbadana, nie odpowiada treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, natomiast bez wątpienia Sąd Okręgowy nie mógł ocenić, że pozwana nie miała zdolności kredytowej.

IV. Trafne natomiast są zarzuty apelacji naruszenia prawa materialnego.

1. Doszło do naruszenia przez Sąd a quo przepisu art. 58 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zawarcie stosunku podstawowego, tj. umowy pożyczki nr (...) było nieważne, albowiem nastąpiło w celu wyprowadzenia środków z Kasy i w celu obejścia art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k.

Jak wskazał sam Sąd pierwszej instancji, aby można było zastosować art. 58 k.c. konieczne jest udowodnienie, że czynność zawiera jedynie pozór zgodności z ustawą, czynność jest pozornie zgodna z prawem, ale zmierza w rzeczywistości do zrealizowania celu, którego osiągniecie jest przez nią zakazane. Podkreślono również, że cel ten musi być objęty świadomością obu stron umowy i zamiarem co najmniej jednej z nich.

Taki cel rzeczywiście przyświecał pozwanej i do tego doszło, co skutkowało przedstawieniem pozwanej aktu oskarżenia. Treść zarzutów karnych postawionych pozwanej ze swej istoty wyklucza jednak działanie drugiej strony w celu obejścia przepisów ustawy. W tej sprawie nie został zgłoszony przez pozwaną (reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika) żaden dowód wskazujący na świadomość pracowników strony powodowej, uprawnionych do jej reprezentowania, które pozwalałby na stwierdzenie świadomości i celowości współdziałania takich osób z pozwaną. Sąd I instancji pominął, że działanie w celu obejścia ustawy winno być wyłącznym celem stron stosunku, podczas gdy dowody zgromadzone w niniejszej sprawie, w tym wyjaśnienia samej pozwanej, jednoznacznie wskazują, iż jej wolą było zawarcie umowy pożyczki, a brak dowodów, aby taki cel miała również na uwadze strona powodowa.

Ponadto pozwana sama w rzeczywistości powoływała się na złożenie oświadczenia od uchylenia się od skutków prawnych w wyniku działania pod wpływem błędu. Z logicznego punktu widzenia, gdyby pozwana uważała umowę za zawartą w celu obejścia prawa nie powoływałaby się na tego typu oświadczenie.

Przepis art. 3 ust. 1 u.s.k.o.k. określa cel i zadania spółdzielczej kasy-oszczędnościowo-kredytowej względem członka kasy, przy czym pozwana była członkiem Kasy, a zatem nie sposób stwierdzić na tej podstawie o nieważności stosunku podstawowego. Niezależnie od tego, przepis ten wszedł w życie
z dniem 27 października 2012 r., a więc ponad rok po zawarciu umowy, co oznacza, że Sąd a quo orzekał na podstawie niewłaściwego prawa materialnego.

Z tych względów nie może mieć zastosowania w tej sprawie art. 58 § 1 k.c., gdyż sporna czynność prawna nie była sprzeczna z ustawą, ani nie miała na celu jej obejścia.

2. Doszło również do zarzucanego naruszenia art. 5 k.c. i to w niejako podwójny sposób.

Po pierwsze dlatego, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, przedmiotowa czynność nie była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z tradycyjnym ujęciem klauzulami generalnymi są przepisy prawne, w których nie są dokładnie sprecyzowane wszystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosujący prawo. Powszechnie przyjmuje się w doktrynie, że klauzule generalne to zwroty: 1) niedookreślone, zawarte w tekstach prawnych i odsyłające do oznaczonych kryteriów pozaprawnych; 2) zapewniające organom stosującym prawo dużą swobodę przy formułowaniu decyzji i wymagające określonych wartościowań, w oparciu o wskazane kryteria oceny; 3) których istnienie służyć ma słuszności rozstrzygnięć sądowych. Podstawową funkcją klauzul generalnych jest zatem zapewnienie normom prawnym dostatecznego stopnia elastyczności. Normy prawne wyposażone w owe klauzule znajdują zastosowanie w odniesieniu do realnie istniejących zjawisk społecznych. Jednocześnie też dzięki klauzulom przepisy prawne nie podlegają zbyt szybkiemu starzeniu się i znajdują zastosowanie bez formalnej zmiany nawet wtedy, gdy stosunki społeczne lub ich oceny uległy zmianie. Reasumując stwierdzić należy, iż klauzule generalne to konstrukcje otwierające system prawny na zmieniającą się rzeczywistość i pozwalające na modyfikację normy prawnej, jeśli wymaga tego kontekst pozaprawny. Zapewniają one elastyczność i indywidualizację procesu stosowania prawa. Dzięki nim system prawny zostaje wzbogacony o oceny i normy społeczne, a także nasycony wartościami pozaprawnymi (zob. Komentarz do art. 5 k.c. pod red. K. Osajda i A. Zbiegień – Turzańska).

Niewątpliwie klauzula zasad współżycia społecznego ma charakter klauzuli generalnej. W literaturze wyróżnia się dwa możliwe podejścia do tej klauzuli: normatywne (obiektywne) – zasady współżycia społecznego są traktowane jako zespół reguł o uzasadnieniu aksjologicznym, które należą do obowiązującego prawa, a ich podstawową cechą jest abstrakcyjność i generalność oraz sytuacjonistyczne (subiektywne) – zasady współżycia społecznego nie są żądnym zbiorem sztywnym, nie mogą być katalogowane, gdyż są ze swojej istoty zmienne, są natomiast całokształtem kryteriów nierozłącznych, wyznaczających granice, podstawy i właściwy kierunek oceny sędziowskiej.

Zdaniem niektórych zwolenników szkoły normatywnej, przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć wyłącznie normy o charakterze moralnym, zdaniem innych – również normy obyczajowe. Te ostatnie definiowane są jako takie reguły, których przestrzega się z mocy nawyku społecznego. Ten z kolei – z moralnego punktu widzenia – może być różnie oceniany. Dominuje pogląd, zgodnie z którym do kategorii zasad współżycia społecznego należy zaliczyć tylko te obyczaje, które zasługują na aprobatę z punktu widzenia zasad słuszności i moralności. Normatywne pojmowanie zasad współżycia społecznego niejednokrotnie wiąże się z postulatem, aby sąd – podejmując konkretne rozstrzygnięcie sądowe – wyraźnie wskazał, jaka to zasada została naruszona. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 maja 1964 r. (I PR 159/64, OSN 1965, nr 1, poz. 19) wyraził zapatrywanie, zgodnie z którym dla zastosowania jakichkolwiek sankcji związanych z nadużyciem prawa podmiotowego niezbędne jest stwierdzenie, na czym polega naruszenie zasad współżycia społecznego, przede wszystkim poprzez wskazanie, jakie konkretnie zasady zostały naruszone przez stronę, czyniącą niewłaściwy użytek z przysługującego jej prawa. Podobne stanowisko było reprezentowane także w późniejszym orzecznictwie (por. wyr. SN z 22.11.1994 r., II CRN 127/94, Legalis; wyr. SN z 14.10.1998 r., II CKN 928/97, OSN 1999, Nr 4, poz. 75; wyr. SN z 31.5.2006 r., IV CSK 149/05, Legalis i wyr. SN z 20.12.2006 r., IV CSK 263/06, OwSG 2007, Nr 5, poz. 52, s. 10).

Zwolennicy drugiej koncepcji wskazują, że ocena dokonywana w świetle zasad współżycia społecznego powinna uwzględniać wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, a sąd powinien jedynie ogólnie stwierdzić, że dane postępowanie jest w konkretnej sprawie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Żądanie zaś od sędziego, aby wyraźnie wskazał, jaka to zasada została naruszona, jest chybione w samym założeniu i odwodzi sąd od właściwej linii postępowania. Za niewskazane należy także uznać sugerowanie się jednym aspektem sprawy, wskazującym na naruszenie zasad współżycia społecznego. Sąd musi dokonywać oceny wszystkich okoliczności danego przypadku, biorąc pod uwagę wszelkie jego aspekty i przyjmując za podstawę oceny całokształt kryteriów zawartych w pluralnym pojęciu zasad współżycia społecznego, nie zaś jedną sztucznie wysublimowaną zasadę. Co istotne także, ocena, czy dane postępowanie pozostaje w zgodzie z zasadami współżycia społecznego, adresowana jest do określonych podmiotów i zindywidualizowanej sytuacji. W związku z tym, nie można w oderwaniu od stanu faktycznego danej sprawy formułować ogólnych dyrektyw co do stosowania zasad współżycia społecznego (por. uchw. SN z 17.1.1974 r., III PZP 34/73, OSN 1975, Nr 1, poz. 4).

W tej sprawie Sąd a quo nawet nie pokusił się o wskazanie, którą koncepcję podziela, ale nawet gdyby przyjąć, że nie miał obowiązku wskazania konkretnych zasad współżycia społecznego, które zostały naruszone sporną umową, to nie pokusił się o rozważenie wszystkich okoliczności tej sprawy i nie wskazał, nawet ogólnikowo, dlaczego postępowanie stron przedmiotowej umowy jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

I tu dochodzimy do drugiego przejawu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 5 k.c. Albowiem nie został w ogóle rozważony kontekst całej sytuacji i doprowadziło to do wydania rozstrzygnięcia sprzecznego z zasadami współżycia społecznego z uwagi na udzielenie ochrony osobie podejrzanej o popełnienie przestępstwa, której postawiono w tym względzie zarzuty karne, a nie pokrzywdzonemu.

Poza sporem jest bowiem, że pozwana w dniu 30 września 2011 r. zawarła ze stroną powodową umowę pożyczki mieszkaniowej na kwotę 3.670.000 zł. Te pieniądze zostały wypłacone pozwanej w sposób zgodny z jej dyspozycjami. Nie ma znaczenia, kto w rzeczywistości i ile otrzymał z udzielonej pożyczki, zasadnicze znaczenie ma to, że pozwana otrzymała pieniądze i zobowiązała się je zwrócić. Pozwana, jako osoba pełnoletnia, nie dotknięta chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym, dobrowolnie, bez przymusu ze strony powódki, zawarła umowę pożyczki, wcześniej dopełniając wszystkich formalności. Pozwana w żadnej mierze nie wyjaśniła, jak sobie wyobrażała spłatę pożyczki.

Natomiast (...) w W. nie otrzymał żadnej kwoty z tytułu spłaty udzielonej pożyczki i jest pokrzywdzony dokonaną transakcją.

W takiej sytuacji oddalenie powództwa, i to z powołanie się na zasady współżycia społecznego, jest niewątpliwie naruszeniem tych zasad.

Z tych wszystkich względów należało utrzymać w całości w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie w dniu 2 stycznia 2020 r. za nr I Nc 61/19.

V. Koszty procesu.

O tych kosztach Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 i 98 ¹ k.p.c. w obu instancjach.

W nakazie zapłaty zasądzono na rzecz Syndyka masy upadłości kwotę 13.217 zł, w tym 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia adwokackiego. W postępowaniu po wniesieniu zarzutów przez pozwaną znajduje zaś zastosowanie § 3 ust. 2 tego rozporządzenia, przewidujący stawkę 15.000 zł wynagrodzenia, stąd konieczne było zasądzenie w pkt. 2 dodatkowej kwoty 7.800 zł, ponad koszty wynikające z nakazu zapłaty.

W postępowaniu apelacyjnym koszty poniesione przez Syndyka masy upadłości wyniosły: 6000 zł tytułem części opłaty od apelacji i 11.250 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika syndyka, łącznie 17.250 zł.

Sąd ad quem nie obciążył pozwanej nieuiszczoną przez syndyka masy upadłości częścią opłaty od apelacji na zasadzie art. 113 ust. 1 u.o.k.s.c. w zw. z art. 102 k.p.c.