I ACa 569/23 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Łodzi z 2023-09-29
Sygn. akt I ACa 569/23
WYROK CZĘŚCIOWY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 września 2023 roku
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia SA Wiesława Kuberska
po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 roku w Łodzi
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa S. K. i M. K.
przeciwko P. D.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt I C 1084/19
I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach 3, 4, 5 i 6 w ten sposób, że:
- w punkcie 3 zasądza dodatkowo od P. D. na rzecz S. K. i M. K. kwotę (...),01 (cztery tysiące czterdzieści cztery i 1/100) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie;
-w punkcie 4 obniża nakazaną do pobrania kwotę 3.754,99 zł do kwoty 3.504,66 (trzy tysiące pięćset cztery i 66/100) zł;
- w punkcie 5 podwyższa nakazaną do pobrania kwotę 4.589,43 zł do kwoty 4.839,76 (cztery tysiące osiemset trzydzieści dziewięć i 76/100) zł;
- w punkcie 6 podwyższa zasądzoną kwotę 4.523,70 zł do kwoty 5.065,92 (pięć tysięcy sześćdziesiąt pięć i 92/100) zł;
II. zasądza od P. D. na rzecz S. K. i M. K. kwotę (...) (jeden tysiąc siedemdziesiąt pięć) zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego
Sygn. akt I ACa 569/23
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 28 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, w sprawie z powództwa S. K. i M. K. przeciwko P. D. o zapłatę uchylił w całości wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 27 listopada 2019 r. (pkt 1), zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 80.127,25 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty (pkt 2), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3), nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych solidarnie od powodów kwotę 3.754,99 zł
(pkt 4), a od pozwanego kwotę 4.589,43 zł (pkt 5), a także zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 4.523,70 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 5).
(wyrok – k. 422)
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na ustaleniach, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne.
Z ustaleń tych wynikało, że na podstawie umowy o generalne wykonawstwo inwestycji, zawartej pomiędzy stronami w dniu 8 czerwca 2018 r. w B., pozwany zobowiązał się do generalnego wykonawstwa inwestycji polegającej na budowie budynku parterowego z poddaszem użytkowym o powierzchni użytkowej 163 m 2 wraz z wykonaniem instalacji wewnętrznych, zewnętrznych, zewnętrznej infrastruktury technicznej na nieruchomości położonej w R. (95-100) przy ul. (...) w zakresie szczegółowo opisanym w załączniku do umowy za wynagrodzeniem w wysokości 326.000 zł netto, powiększonym o należny podatek VAT.
Wynagrodzenie miało być płatne w następujący sposób:
• 50.000 zł netto - w terminie 7 dni od podpisania umowy
z przeznaczeniem na zakup materiałów,
• 100.000 zł netto - po zakończeniu I etapu robót i dokonaniu jego odbioru,
• 100.000 zł netto - po zakończeniu II etapu robót i dokonaniu jego odbioru,
• 50.000 zł netto - po zakończeniu III etapu robót i dokonaniu jego odbioru,
• 26.000 zł netto - po zakończeniu IV etapu i dokonaniu odbioru końcowego.
W zakres umówionych prac wchodziły:
Etap pierwszy:
1. Prace ziemno-betonowe:
a) wykop pod płytę fundamentową,
b) wymiana gruntu z zagęszczeniem,
c) ułożenie chudziaka,
d) wykonanie izolacji poziomej i pionowej płyty fundamentowej,
e) szalowanie i zbrojenie płyty fundamentowej,
f) ułożenie betonu płyty fundamentowej
2. Prace instalacyjno-rozprowadzeniowe:
a) kanalizacja sanitarna pod płytą fundamentową,
b) kanały na instalację elektryczną, wodną,
Etap drugi:
1. Prace konstrukcyjne wg projektu:
a) montaż ścian zewnętrznych,
b) montaż ścian wewnętrznych,
c) montaż stropu,
d) montaż więźby dachowej,
2. Obijanie szkieletu płytą (...),
3. Roboty blacharsko-dekarskie z orynnowaniem,
4. Roboty instalacyjne wewnętrzne:
a) instalacja CO,
b) instalacja wodociągowa,
c) instalacja elektryczna,
5. Wylewka wewnętrzna,
Etap trzeci:
1. Montaż stolarki otworowej zewnętrznej, w tym drzwi wejściowych
z montażem bramy garażowej,
2. Ocieplenie ścian wełną mineralną,
3. Montaż płyty (...),
4. Montaż płyt karton-gips,
Etap czwarty:
1. Szpachlowanie z wymalowaniem na raz,
2. Roboty elektryczne wykończeniowe,
3. Montaż paneli podłogowych,
4. Drzwi i parapety wewnętrzne z montażem,
5. Prace elewacyjne,
6. Parapety zewnętrzne z montażem,
7. Podbitka dachowa,
8. Uporządkowanie terenu budowy.
Zgodnie z § 6 umowy pozwany zobowiązał się rozpocząć roboty w terminie 7 dni od dnia protokolarnego przekazania wykonawcy terenu budowy (co nastąpiło w dniu 17 lipca 2018 r.) i wykonać roboty budowlane zgodnie
z harmonogramem, tj.:
- I etap w terminie 3 tygodni od przekazania terenu,
- II etap w terminie 5 tygodni od odbioru etapu I,
- III etap w terminie 3 tygodni od odbioru etapu II,
- IV etap w terminie 4 tygodni od odbioru etapu III.
Zgodnie z § 11 umowy o generalne wykonawstwo inwestycji zawartej pomiędzy stronami w dniu 8 czerwca 2018 r. w B. każdej ze stron przysługuje prawo rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym z ważnych przyczyn, za które uważa się okoliczności niezależne od stron, uniemożliwiające kontynuowanie realizacji inwestycji, takie jak działanie siły wyższej, w tym klęski żywiołowe lub inne zdarzenia niezależne od stron umowy, których
w chwili jej zawarcia nie można było przewidzieć, a które w sposób trwały
i nieodwracalny powodują niemożność wykonania postanowień umowy.
Inwestorowi przysługuje prawo do wypowiedzenia umowy w terminie 7 dni od dnia stwierdzenia przez inwestora opóźnienia wykonawcy przekraczającego
3 miesiące w realizacji poszczególnych etapów prac budowalnych w stosunku do terminów wynikających z harmonogramu.
Pozwany wykonał szkielet domu z technologii drewnianej.
Podczas prac często brakowało materiałów, były przerwy w budowie. Powodowie - inwestorzy mieli pretensje do wykonawcy odnośnie terminu wykonania prac, zarzucali mu, że inwestycja nie została wykonana w terminie, że wykonawca nie rozliczał się z zaliczki, nie dostarczał materiałów, m.in. okna nie dotarły na plac budowy w terminie, nie wszystkie ściany zostały ocieplone.
Pozwany zalegał z płatnościami wobec pracowników, którzy podjęli się prac przy budowie domu, m.in. wobec osoby, która zobowiązała się wykonać instalację elektryczną w domu powodów. Dostawca okien na teren budowy swoją usługę uzależnił od wcześniejszej zaliczki. Pozwany zalegał z płatnościami, nie odbierał telefonów od wykonawców, którzy podjęli się prac na terenie budowy. Wykonawcy informowali powodów o tym, że wykonanie tych prac jest uzależnione od wcześniejszego uregulowania płatności. Inni pracownicy także skarżyli się na brak płatności ze strony pozwanego. Pozwany nie odbierał telefonów od wykonawców prac budowlanych, nie reagował na sms-y co do konieczności uregulowania płatności, nie odbierał telefonów od powodów. Koszty elektryka zostały pokryte przez powodów, była to kwota 11.000 zł. Powodowie po wykonaniu prac przez pozwanego zlecili rzeczoznawcy ich wycenę, a kolejna firma wszystko zrywała i podjęła się prac od nowa.
Powodowie uregulowali umówione wynagrodzenie za materiały budowlane oraz za I i II etap robót w łącznej wysokości 250.000 zł netto, tj. 270.000 zł brutto z uwzględnieniem 8% stawki VAT.
Płatności regulowane były przez powodów przelewami bankowymi bezpośrednio na rachunek bankowy pozwanego:
- dniu 11 czerwca 2018 r. powodowie przelali kwotę 54.000 zł,
- w dniu 20 sierpnia 2018 r. powodowie przelali kwotę 50.000 zł,
- w dniu 17 września 2018 r. powodowie przelali kwotę 58.000 zł,
- w dniu 22 października 2018 r. powodowie przelali kwotę 50.000 zł,
- w dniu 27 listopada 2018 r. powodowie przelali kwotę 58.000 zł.
Pozwany nie wywiązał się z postanowień umowy o generalne wykonawstwo. Nie dopełnił obowiązków w zakresie wykonania izolacji przeciwwodnej płyty fundamentowej, nie wypełnił ścian działowych, nie wykonał wszystkich prac etapu II, nie przystąpił do wykonania prac kolejnych etapów.
Z uwagi na opóźnienia w wykonywaniu robót powodowie wielokrotnie wzywali pozwanego do wykonywania umowy. Mimo to do w dniu 31 grudnia 2018 r. pozwany nie zgłosił gotowości odbioru nawet II etapu prac.
Z uwagi na ponad trzymiesięczne opóźnienie w wykonywaniu umowy, mimo wielokrotnie kierowanych wezwań, powodowie pismem z 15 stycznia
2019 r. (doręczonym pozwanemu w dniu 22 stycznia 2019 r.) rozwiązali umowę o generalne wykonawstwo z zachowaniem 7-dniowego okresu wypowiedzenia - na podstawie § 11 ust. 2 lit a) umowy.
Okres wypowiedzenia upłynął z dniem 29 stycznia 2019 r.
Wartość robót, które obejmowały prace zasadnicze, objęte projektem budowlanym (bez prac dodatkowych) - na dzień zejścia pozwanego z budowy wynosi 190.605,55 zł (brutto).
Szacunkowy koszt wykonania prac przez pozwanego na budowie domu powodów, na dzień wypowiedzenia umowy – tj. na dzień 1 lutego 2019 r., łącznie z wykonaniem prac dodatkowych wynosi 208.405,55 zł (brutto).
Szacunkowy całkowity koszt wykonanych prac przez pozwanego na dzień wypowiedzenia umowy, tj. na dzień 1 lutego 2019 r., po uwzględnieniu kosztów wykonania prac naprawczych, wynosi 189.872,75 zł (brutto).
Biegły po ponownym sprawdzeniu podsumowania kwoty, którą poniósł pozwany i zawarł w załączniku do sprzeciwu - na stronie 178 akt sprawy oświadczył, że nie ma błędu - koszt ten, wynosi 241.818,04 zł.
Szacunkowa wartość wynagrodzenia, które powinno być zwrócone powodom, wynosi: 270.000 + 18.532,80 - 190.605,55 - 17.800 = 80.127,25 zł (brutto).
Sąd Okręgowy w tak zilustrowanym stanie sprawy uwzględnił powództwo częściowo po uprzednim uchyleniu wyroku zaocznego z 27 listopada 2019 r.
W szczególności miał na uwadze, że opinia biegłego sądowego ds. budownictwa ogólnego szacowania nieruchomości inż. K. W. potwierdziła liczne nieprawidłowości w toku wykonywania umowy przez pozwanego. Pozwany nie tylko wykonywał umowę nienależycie, ale również dopuścił się zwłoki
w wykonywaniu poszczególnych etapów prac. Powyższe uzasadniało zatem odstąpienie przez powodów od umowy zarówno na podstawie art. 491 § 1 k.c., jak i § 11 ust. 2 lit. a łączącej strony umowy, a obecnie zasądzenie na ich rzecz wynagrodzenia oszacowanego przez biegłego na poziomie 80.127,25 zł brutto wraz z odsetkami naliczanymi od dnia następnego po dniu, w którym upłynął wyznaczony w wezwaniu do zapłaty 7-dniowy termin wypowiedzenia łączącej strony umowy, tj. od dnia 30 stycznia 2019 r. Powództwo w pozostałym zakresie podlegało oddaleniu. W związku z tym Sąd Okręgowy o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., przyjmując że powodowie wygrali spór
w 55%.
(uzasadnienie zaskarżonego wyroku – k. 429 – 440)
Powodowie zaskarżyli opisany wyrok w pkt. 3, 4 i 6 apelacją, w której zarzucili:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, tj.:
- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego dokonaną z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego,
a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu poniesionej przez powodów szkody w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania, a związanej z koniecznością poniesienia kosztów magazynowania pompy ciepła oraz kosztów opinii prywatnych niezbędnych dla potwierdzenia zakresu i jakości prac wykonanych przez pozwanego,
- art. 322 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich okoliczności
sprawy mających znaczenie dla ustalenia wysokości należnego powodom odszkodowania, tj. nieuwzględnienie poniesionych przez powodów kosztów magazynowania pompy ciepła oraz kosztów sporządzenia opinii
o zaawansowaniu robót oraz o wartości prac wykonanych przez pozwanego,
- art. 316 § 1 k.p.c. i art. 327
1 pkt 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla sprawy, w szczególności pomięcie okoliczności, że powodowie wskutek nienależytego wykonania umowy ponieśli koszty magazynowania pompy ciepła oraz koszty sporządzenia opinii
o zaawansowaniu robót oraz o wartości prac wykonanych przez pozwanego,
- art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
przez jego niezastosowanie i obciążenie powodów obowiązkiem zapłaty
kwoty 3.754,99 zł tytułem nieuiszczonych kosztów procesu, pomimo iż zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążenia
ich nieuiszczonymi kosztami postępowania, wyrażające się m.in. zasadnością dochodzonych roszczeń i pokrzywdzeniem powodów wskutek działania pozwanego,
- art. 98 § 1 i 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie poniesionych przez powodów kosztów zaliczki na poczet opinii biegłego przy rozliczeniu kosztów postępowania,
2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 361 § 2 k.c. w zw.
z art. 294 § 1 zd. 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na pominięciu zasady pełnego odszkodowania, a w konsekwencji zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów wyłącznie zwrotu wynagrodzenia z pominięciem obowiązku naprawienia szkody, a w konsekwencji przyjęcie, że powodom nie należy
się pełne odszkodowanie w zakresie poniesionych kosztów magazynowania pompy ciepła oraz kosztów sporządzenia opinii o zaawansowaniu robót oraz
o wartości prac wykonanych przez pozwanego, mimo wykazania ich zasadności
i wysokości.
W konkluzji skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie solidarnie na ich rzecz dalszej kwoty 4.044,01 zł tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30 stycznia 2019 r., odstąpienie od obciążenia powodów nieuiszczonymi kosztami postępowania na rzecz Skarbu Państwa oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
(apelacja – k. 444 – 448)
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zaskarżony wyrok podlegał zmianie zgodnej z postulatem apelacji.
Nie ulega wątpliwości, że Sąd Okręgowy trafnie skonstatował na podstawie zebranego materiału dowodowego, że zostały spełnione przesłanki
do odstąpienia od łączącej strony umowy i żądania zwrotu uiszczonego przez powodów wynagrodzenia. Słusznie również Sąd wskazał, że zgodnie z treścią
art. 494 § 1 k.c. strona, która odstępuje od umowy, może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również na zasadach ogólnych naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Oceniając jednak wysokość żądanego świadczenia, pominął zupełnie fakt doznanej przez powodów szkody, wyrażającej się w poniesionych kosztach magazynowania pompy ciepła, która nie mogła zostać zainstalowana na budowie z powodu zawinionych przez pozwanego opóźnień w wykonaniu pozostałych prac oraz kosztach sporządzenia prywatnych opinii o zaawansowaniu robót i wyceniającej wartość robót wykonanych przez pozwanego. Mając na uwadze, że opinie te zostały sporządzone celem wykazania zasadności dochodzonych roszczeń, należało je uznać za niezbędne w niniejszej sprawie. Wszak powodowie kontynuowali budowę, zlecając prace innym wykonawcom, a przeprowadzenie ekspertyzy zaawansowania i jakości robót pozwanego pozwoliło im na wykazanie w niniejszym postępowaniu jakie prace
i w jaki sposób zostały rzeczywiście przez pozwanego wykonane - bez konieczności wykonywania odkrywek przez biegłego powołanego przez Sąd. Poniesione przez powodów koszty stanowią zatem szkodę wynikłą
z nienależytego wykonania zobowiązania przez pozwanego.
W prawie cywilnym obowiązuje zasada pełnego odszkodowania (art. 361
§ 2 k.c.), a zobowiązany do naprawienia szkody co do zasady odpowiada za całą szkodę w granicach związku przyczynowego w ujęciu art. 361 § 1 k.c. Pełne odszkodowanie obejmuje wszystkie szkodliwe skutki zdarzenia, z którym ustawa łączy odpowiedzialność odszkodowawczą - zarówno powstałe wraz z tym zdarzeniem, jak i powstałe później - jeżeli tylko pozostają z tym zdarzeniem
w adekwatnym związku przyczynowym, tj. stanowią jego normalne następstwo. Na gruncie cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej konieczne jest wskazanie zdarzenia, z którym osoba dochodząca odszkodowania wiąże powstanie szkody oraz określenie szkody, a następnie ustalenie, czy wskazane zdarzenie jest przyczyną tej szkody, a więc, czy było ono koniecznym warunkiem jej wystąpienia, przy czym normalny związek przyczynowy zachodzi
wtedy, gdy w zestawie wszystkich przyczyn i skutków określone przyczyny wywołują normalnie, w zwykłej kolejności rzeczy albo z wysokim stopniem prawdopodobieństwa lub zazwyczaj, tego rodzaju skutki. O tym, czy określone zdarzenia pozostają w normalnym związku przyczynowym, decyduje wiedza dostępna o tych zdarzeniach w chwili orzekania i zobiektywizowane kryteria wynikające m.in. z doświadczenia życiowego
(zob. np. wyrok SN z 4 października 2012 r., I CSK 665/11,”Izba Cywilna” 2013, nr 12, s. 37). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 29 maja 2019 r., III CZP 68/18 Sąd Najwyższy wskazał, że w sytuacjach granicznych rozstrzygające znaczenie przypada - ze względu na niedookreśloność zwrotu „normalne następstwa” - poczuciu prawnemu sędziego. Podkreślił nadto, że celem przedstawionego ujęcia przyczynowości adekwatnej jest wyznaczenie odpowiadającej słuszności granicy między tymi skutkami, które można przypisać pozwanemu o naprawienie szkody, a tymi, których przypisać mu nie można
(zob. np. uchwała SN
z 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, OSNC 2004, Nr 1, poz. 4 oraz wyroki SN
z 18 września 1964 r., II PR 507/64, OSNCP 1965, nr 7-8, poz. 125 i 6 listopada 2008 r., III CSK 130/08, niepubl.).
W świetle tych rozważań uzasadniony jest wniosek, że zlecenie przez powodów osobie trzeciej ekspertyzy na potrzeby dochodzenia odszkodowania od pozwanego pozostaje w normalnym (w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.) związku przyczynowym z nienależytym wykonywaniem zobowiązania, a jej koszt wchodzi w określony w art. 361 § 2 k.c. zakres szkody objętej należnym odszkodowaniem od pozwanego. W stanie faktycznym sprawy, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, zlecenie ekspertyzy, jak i jej koszt były bowiem celowe, niezbędne, konieczne, racjonalne oraz wystarczająco uzasadnione z punktu widzenia efektywnej realizacji roszczenia odszkodowawczego. Powodowie – co oczywiste -nie dysponują wiedzą lub kadrą i sprzętem, które pozwoliłyby im bez pomocy osób trzecich ocenić zakres i prawidłowość wykonanych przez pozwanego prac,
a w szczególności ich wartość. Z tego też względu musieli ponieść wydatki na ekspertyzę dotyczącą rozmiaru szkody, jak również na ekspertyzę zleconą w celu wykazania zakresu robót wykonanych przez pozwanego, a także opóźnień w ich wykonaniu. To zaś pozwoliło im na potwierdzenie zasadności odstąpienia od umowy, w szczególności gdy pozwany negował swoją odpowiedzialność, a ocena okoliczności sprawy wymagała profesjonalnej analizy.
Powyższe oznacza, że żądanie powodów w zakresie zwrotu poniesionych kosztów magazynowania oraz prywatnych ekspertyz było uzasadnione. Wszystkie poniesione przez powodów koszty zostały przy tym potwierdzone załączonymi do pozwu rachunkami.
W konsekwencji Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził na rzecz powodów dodatkową kwotę 4.044,01 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części.
Jednocześnie skorygował zawarte w pkt. 4, 5 i 6 wyroku rozstrzygnięcia
o kosztach procesu, przyjmując że powodowie wygrali spór w 58%
(84.171,26 zł/144.442,69 zł).
Przy kosztach procesu poniesionych przez powodów w kwocie 12.657 zł oraz kosztach poniesionych przez pozwanego w wysokości 5.417 zł powodom należała się ostatecznie kwota 5.065,92 zł tytułem należnych od pozwanego kosztów procesu.
Nieuiszczone koszty sądowe, należne Skarbowi Państwa, rozłożyły się natomiast w ten sposób, że z ogólnej ich kwoty 8.344,40 zł powodów obciążało 42% (3.504,64 zł), a pozwanego 58% (4.839,76 zł).
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego był
art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c. przy uwzględnieniu wynagrodzenia pełnomocnika powodów (
vide § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2
in principio rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U.2023.1935 t.j.) oraz opłaty od apelacji w kwocie 400 zł.
Podmiot udostępniający informację: Sąd Apelacyjny w Łodzi
Osoba, która wytworzyła informację: Wiesława Kuberska
Data wytworzenia informacji: