Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lutego 2025 roku

Sąd Rejonowy w Gorlicach I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: asesor sądowy Damian Kusibab

Protokolant: Sylwia Lichwała

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 roku w Gorlicach

na rozprawie

sprawy z wniosku M. A. (1)

z udziałem R. A., A. G., M. A. (2), K. A., P. A. (1), U. A.

o stwierdzenie nabycia spadku po B. A.

p o s t a n a w i a:

1.  stwierdzić, że spadek po B. A. synu F.
i A., PESEL: (...), zmarłym w dniu 20 czerwca 2012 r. w G., którego ostatnie miejsce zwykłego pobytu było w G., na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 28 marca 2006 r. R. A numer (...), sporządzonego przed notariuszem G. M. w Kancelarii Notarialnej w G. przy ulicy (...), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym
w Gorlicach na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. w sprawie o sygnaturze akt
I Ns 914/23, nabył wprost syn M. A. (1) syn B. i M. urodzony (...) w K. w całości;

2.  stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

ZARZĄDZENIE

Proszę Sekretariat:

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

a.  (...)

b.  (...)

c.  (...)

4.  (...)

a.  (...)

b.  (...)

Gorlice, dnia 26 lutego 2025 roku Asesor sądowy Damian Kusibab

Sygn. akt I Ns 914/23

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach

z dnia 26 lutego 2025 roku

Wnioskodawca M. A. (1) wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po B. A., zmarłym w dniu 20 czerwca 2012 r. w G., ostatnio stale zamieszkałym w G. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28 marca 2006 r.

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2024 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania U. A. (k. 22).

W piśmie procesowym z dnia 21 lutego 2024 r. uczestnik M. A. (2) oświadczył, że wnioskodawca nie przedstawił pełnej dokumentacji dotyczącej niniejszego postępowania, pomijając zmianę w testamencie, na który się powołuje. Podał, że nie zgadza się z twierdzeniami wnioskodawcy i przedłożonym testamentem sporządzony dnia 2 sierpnia 2007 r. Rep. A (...)r. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że wnioskodawca, przedstawiając dokumenty związane z postępowaniem spadkowym, nie uwzględnił istotnych faktów i pominął dokumenty mające znaczenie dla dalszego toku postępowania. Zgodnie z treścią wniosku, w akcie notarialnym z 2006 r. zostały określone warunki dziedziczenia. Jednakże wypis aktu notarialnego z 2007 r., do którego uczestnik ma dostęp, zawiera istotne zmiany względem testamentu z dnia 2006 r., które nie zostały uwzględnione w doręczeniu powiadomienia z dnia 7 lutego 2024 r. W szczególności, zmiana w testamencie z 2007 r. nakłada na spadkobiercę obowiązek spłaty na rzecz braci spadkobiercy kwot odpowiadających ¼ wartości rynkowej mieszkania stanowiącego przedmiot spadku – na rzecz każdego z zapisobiorców. Jest to istotna zmiana, mająca wpływ na przebieg postępowania spadkowego oraz podział majątku (k. 30)

W odpowiedzi na wniosek z dnia 9 sierpnia 2024 r. uczestnika U. A. podała, że nie kwestionuje wypisów testamentów doręczonych przez Sąd. Po zapoznaniu się z wszystkimi załączonymi do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po B. A. wypisami testamentów podała, że testament z 2007 r. numer Rep. A(...) jest jedynym, ostatecznym i aktualnym (k. 78-79).

Na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. A. G., U. A., R. A., P. A. (1) – reprezentowany przez opiekuna prawnego M. O., M. A. (2) oraz K. A. podali, że nie kwestionują testamentów spadkodawcy i wskazali, że aktualnym testamentem jest ten z 2007 r. (k. 138v).

W piśmie procesowym z dnia 31 grudnia 2024 r. wnioskodawca M. A. (1) wniósł o odebranie od niego oświadczenia o odrzuceniu spadku przypadającemu mu z mocy testamentu po zmarłym B. A. (k. 77).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Spadkodawca B. A. zmarł w dniu 20 czerwca 2012 r. w G., ostatnio stale zamieszkiwał w G.. W chwili śmierci był wdowcem. Żonaty był jeden raz z M. A. (3). Pozostawił po sobie trzech synów, to jest: P. A. (2), P. A. (1) oraz M. A. (1). Syn spadkodawcy A. A. zmarł w dniu 8 sierpnia 2008 r., pozostawiając po sobie córkę A. G. oraz syna R. A..

(dowód: odpis skrócony aktu zgonu A. A. – k. 6; odpis skrócony aktu zgonu B. A. – k. 6; odpis skrócony aktu urodzenia M. A. (1) – k. 6; odpis skrócony aktu zgonu P. A. (2) – k. 6; odpis skrócony aktu małżeństwa A. A. – k. 6; odpis skrócony aktu małżeństwa A. G. – k. 6; odpis skrócony aktu urodzenia R. A. – k. 6; wyciąg z aktu urodzenia P. A. (1) – k. 6; zapewnienie spadkowe złożone przez uczestnika R. A. protokół rozprawy z dnia 28 listopada 2024 r. 00:20:45:00:28:53 )

Testamentem notarialnym, sporządzonym przed notariuszem A. W. w Kancelarii Notarialnej w G. w dniu 1 lutego 1990 roku repertorium (...), B. A. do całego spadku po sobie powołał swojego syna P. A. (1). Jednocześnie § 2 testamentu testator zobowiązał spadkobiercę do spłaty, w terminie jednego miesiąca od daty sprzedaży lokalu numer (...) w budynku mieszkalnym przy ulicy (...) w G., gdyby doszło do jego sprzedaży w terminie 20 lat od otwarcia testamentu, na rzecz synów spadkodawcy, tj. M. A. (1), A. A. i P. A. (2), będących braćmi spadkobiercy, w kwotach wynoszących 20% ceny sprzedaży.

(dowód: akt notarialny repertorium A(...) – k. 42)

Następnie testamentem notarialnym sporządzonym przed notariuszem J. K. w Kancelarii Notarialnej przy ulicy (...) w G. w dniu 14 maja 1996 r. repertorium A (...) odwołał w całości swój testament notarialny z dnia 1 lutego 1990 r. W § 2 tegoż testamentu powołał do całości spadku syna P. A. (2).

(dowód: akt notarialny repertorium A (...) – k. 32)

W dniu 28 marca 2006 r. B. A. sporządził testament przed notariuszem G. M. w Kancelarii Notarialnej w G. przy ulicy (...). Do całości spadku powołał syna M. A. (1) syna B. i M.. Testamentem tym B. A. odwołał w całości testament sporządzony w dniu 14 maja 1996 r. w formie aktu notarialnego przez notariusza J. R. (...)

(dowód: akt notarialny repertorium A numer (...) – k. 19)

Dnia 2 sierpnia 2007 r. B. A. sporządził testament przed notariuszem G. M. w Kancelarii Notarialnej w G. przy ulicy (...) za numer Rep. A (...) W § 1 testamentu spadkodawca zobowiązał spadkobiercę testamentowego M. A. (1), powołanego na mocy testamentu z dnia 28 marca 2006 r. Rep. A (...), do spłaty na rzecz braci spadkobiercy: A. A., P. A. (2) i P. A. (1) w kwotach odpowiadających ¼ wartości rynkowej mieszkania stanowiącego przedmiot spadku na rzecz każdego z zapisobiorców.

(dowód: akt notarialny repertorium A numer (...) – k. 76 )

Spadkodawca nie sporządził więcej testamentów. Żaden ze spadkobierców B. A. nie został uznany niegodnego dziedziczenie oraz nie zrzekł się dziedziczenia.

(dowód: zapewnienie spadkowe złożone przez uczestnika R. A. protokół rozprawy z dnia 28 listopada 2024 r. 00:20:45:00:28:53 )

Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. wnioskodawca M. A. (1) złożył wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku przypadającego mu z mocy testamentu po B. A.. Następnie wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku, które zostały uzupełnione w piśmie procesowym z dnia 31 grudnia 2024 r.

(bezsporne, a nadto: protokół rozprawy z dnia 19 grudnia 2024 r. – k. 169; pismo procesowe wnioskodawcy z dnia 31 grudnia 2024 r. – k. 178)

Na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. w formie ustnej M. A. (1) złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku przypadającego mu z mocy testamentu notarialnego po B. A..

(dowód: oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. przez wnioskodawcę M. A. (1) - protokół rozprawy z dnia 26 lutego 2025 r. 00:07:49-00:09:52)

W skład spadku po B. A. wchodzi udział w wysokości ½ części w nieruchomości lokalowej położonej w G. przy ulicy (...), objęty Księgą Wieczystą nr (...). M. A. (1) jest synem spadkodawcy. O śmierci ojca dowiedział się w dniu jej nastąpienia. W tym czasie przebywał w R., gdzie przyjechał na wakacje ze Stanów Zjednoczonych. M. A. (1) nie chciał przyjmować spadku przypadającego mu z mocy testamentu z uwagi na relacje rodzinne, jednakże nie składał wcześniej oświadczenia spadkowego. Testament notarialny repertorium A numer (...) z dnia 28 marca 2006 r. został mu przekazany przez ojca za jego życia. O kolejnym testamencie, to jest z dnia 2 sierpnia 2007 r. Rep. A numer (...), w którym został zobowiązany do dokonania spłaty na rzecz swoich braci, M. A. (1) dowiedział się w toku niniejszego postępowania. Jego pełnomocnik J. A., będący synem, nie informował go o istnieniu czwartego testamentu, w którym ustanowiono wobec niego obowiązek spłaty (zapis zwykły) na rzecz pozostałych braci.

(dowód: zeznania wnioskodawcy M. A. (1) protokół rozprawy z dnia 26 lutego 2025 r. 00:10:28-00:26:35)

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt (...), Sąd Rejonowy w Szczecinku stwierdził, że spadek po A. A., zmarłym dnia 8 sierpnia 2008 r. w K., ostatnio stale zamieszkałym w B., na podstawie ustawy nabyli: wdowa M. A. (3) oraz dzieci A. G. i R. A. po 1/3 części.

( dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Szczecinku z dnia 10 czerwca 2010 r., (...) – k. 95 )

M. A. (3) zmarła w dniu 30 sierpnia 2022 r. w K..

(dowód: odpis skrócony aktu zgonu M. A. (3) – k. 99)

Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt (...), Sąd Rejonowy w Gorlicach stwierdził, że spadek po P. A. (2) synu B. i M., zmarłym dnia 21 lutego 2013 r. w G., ostatnio stale zamieszkałym w G., na podstawie ustawy nabyli wprost: żona U. A., syn M. A. (2) oraz K. A. po 1/3 części każde z nich.

(dowód: akta Sądu Rejonowego w Gorlicach o sygnaturze(...), a w nich: postanowienie Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 31 maja 2016 r. – k. 13)

Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania dowodowego. Dotyczy to skróconych aktów stanu cywilnego, a w szczególności dlatego, że dokumenty zostały sporządzone zgodnie z właściwymi przepisami w związku z czym w świetle art. 244 § 1 k.p.c. stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Podstawą rozstrzygnięcie Sądu było także zapewnienie spadkowe złożone przez wnioskodawcę M. A. (1) i uczestnika R. A. oraz ich przesłuchanie. Ponadto obecni na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. uczestnicy postępowania potwierdzili zapewnienie spadkowe złożone przez R. A. i złożenie przez niego zeznania.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Przepis art. 924 k.c. stanowi, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.). Powołanie zaś do spadku wynika, zgodnie z przepisem art. 926 § 1 k.c., z ustawy lub z testamentu.

Otwarcie spadku po B. A. nastąpiło w dniu 20 czerwca 2012 r.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści przepisu art. 670 k.p.c. zdanie pierwsze, sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą i stosownie do treści przepisu art. 677 k.p.c. stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd związany jest wnioskiem jedynie co do osoby spadkodawcy, krąg uczestników tego postępowania oraz jego wynik – wyznaczają stosownie do wyników postępowania - przepisy ustawy.

Przepis art. 941 k.c. stanowi, że rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Zgodnie natomiast z art. 943 k.c. spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Przepis art. 946 k.c. stanowi, że odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. Odwołanie testamentu powoduje pozbawienie testamentu odwołanego skutków prawnych.

Spadkodawca B. A. sporządził następujące testamenty:

1.  w dniu 1 lutego 1990 roku – w formie aktu notarialnego – w którym do spadku powołał syna P. A. (1),

2.  w dniu 14 maja 1996 roku – w formie aktu notarialnego – w którym odwołał testament z dnia 1 lutego 1990 roku i do spadku powołał w całości syna P. A. (2),

3.  w dniu 28 marca 2006 roku – w formie aktu notarialnego – w którym odwołał testament z dnia 14 maja 1996 roku i do spadku powołał syna M. A. (1),

4.  w dniu 2 sierpnia 2007 r. – w formie aktu notarialnego – zobowiązał spadkobiercę testamentowego M. A. (1), powołanego na mocy testamentu z dnia 28 marca 2006 r., do spłaty na rzecz braci spadkobiercy: A. A., P. A. (2) i P. A. (1) w kwotach odpowiadających ¼ wartości rynkowej mieszkania stanowiącego przedmiot spadku na rzecz każdego z zapisobiorców.

B. A. w testamentach z 1996 r. i 2006 r. wyraźnie i jednoznacznie wskazał, że odwołuje poprzednio sporządzone testamenty. Z tego względu nie budzi wątpliwości, że testamenty z 1990 r. i 1996 r. nie mogły wpływać na ustalenie kręgu spadkobierców w sprawie, a jedynie podstawą dziedziczenia po spadkodawcy B. A. był testament z dnia 28 marca 2006 r., którym do dziedziczenia powołał swojego syna M. A. (1).

W testamencie z dnia 2 sierpnia 2007 r. spadkodawca B. A. ustanowił jedynie zapis zwykły, polegający na zobowiązaniu spadkobiercy do przekazania określonych świadczeń na rzecz innych osób (rodzeństwa M. A. (1)), co nie stanowiło zmiany testamentu z dnia 28 marca 2006 r., w którym w sposób jednoznaczny wskazano osobę powołaną do dziedziczenia. Wskazać należy, że zapis zwykły nie wpływa na porządek dziedziczenia, lecz jedynie kształtuje obowiązki majątkowe spadkobiercy względem zapisobiorcy. Tym samym testament z dnia 2 sierpnia 2007 r., mimo że zawiera istotne postanowienia majątkowe, nie uchyla ani nie modyfikuje testamentu z dnia 28 marca 2006 r. w zakresie powołania do dziedziczenia.

W świetle powyższego należy uznać, że spadkobiercą pozostaje osoba wskazana w testamencie z dnia 28 marca 2006 r., tj. M. A. (1), zaś postanowienia testamentu z 2007 r. mogą być wykonane jedynie jako zapisy, przy czym nie mają one wpływu na skuteczność wcześniejszego rozporządzenia testamentowego.

W tym miejscu należy dokonać oceny skuteczności złożonego na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. oświadczenia spadkobiercy M. A. (1) o odrzuceniu spadku przypadającego mu z mocy testamentu po B. A..

Zgodnie z art. 1015 k.c. spadkobierca może złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania. Przyjmuje się, że termin ten rozpoczyna swój bieg od chwili, gdy spadkobierca uzyskał wiarygodną informację o istnieniu testamentu, w którym został powołany do dziedziczenia, oraz o śmierci spadkodawcy.

Dowiedzenie się o tytule powołania do spadku należy pojmować jako powzięcie przez spadkobiercę wiarygodnej informacji o tym, że został on do danego spadku powołany z ustawy albo z testamentu. Jeżeli spadkodawca nie sporządził testamentu, jego spadkobierca dowiaduje się o tytule swego powołania, gdy dotrze do niego wiadomość o śmierci spadkodawcy. Jeżeli został sporządzony testament, ustanowiony w nim spadkobierca dowiaduje o swoim powołaniu do spadku wówczas, gdy dojdzie do niego wiadomość zarówno o testamencie, jak i o śmierci testatora (w wypadku gdy te informacji nie doszły jednocześnie, decyduje data późniejsza). Dowiedzenie się przez spadkobiercę o testamencie obejmuje powzięcie informacji o tym, iż został sporządzony testament, oraz o zawartym w jego treści powołaniu tego spadkobiercy. Spełnienie powyższych przesłanek jest wystarczające do przyjęcia, że spadkobierca wie o tytule testamentowym (tak Sąd Najwyższy w uchwale z 15.01.1991 r., III CZP 75/90, OSNC 1991/5–6, poz. 68) Obojętne jest natomiast, czy dowiedział się on o jakichkolwiek innych, choćby obiektywnie dla spadkobiercy istotnych, składnikach treści testamentu (o udziale, w którym został powołany, o zapisach i poleceniach go obciążających, o współspadkobiercach, o zapisach windykacyjnych). Jeżeli spadkodawca sporządził kilka różniących się w swej treści testamentów, w których powołał tego samego spadkobiercę (np. w odmiennych udziałach), decydująca jest chwila dowiedzenia się przez spadkobiercę o którymkolwiek z tych testamentów. Tytuł powołania nie jest bowiem konkretnym testamentem, lecz testamentem w ogólności, a zatem termin z art. 1015 § 1 nie biegnie na nowo z tego powodu, iż spadkobierca po dowiedzeniu się o jednym testamencie wykrył istnienie kolejnego. Dlatego też w sytuacji, gdy spadkobierca przyjął (także przez upływ terminu) albo odrzucił spadek na podstawie testamentu, nieważne będą wszystkie kolejne oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składane po wykryciu innych testamentów spadkodawcy (patrz: G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 1015)

W przedmiotowej sprawie spadkobierca dowiedział się o testamencie ustanawiającym go spadkobiercą w chwili otwarcia spadku, to jest w dniu 20 czerwca 2012 r., co stanowiło początek biegu terminu do złożenia oświadczenia spadkowego. Po upływie sześciu miesięcy od tego momentu termin ustawowego do złożenia oświadczenia wygasł. W związku z tym, stosownie do treści art. 1015 § 2 k.c., brak złożenia oświadczenia w przewidzianym ustawowo terminie skutkował przyjęciem spadku wprost, mając na uwadze regulację obowiązującą w chwili śmierci spadkodawcy.

Ujawnienie po upływie terminu do złożenia oświadczenia spadkowego kolejnego testamentu, który dotyczył jedynie zapisu zwykłego, nie miało wpływu na bieg terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Zgodnie z poglądami doktryny, które Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje, jeżeli spadkodawca sporządził kilka testamentów, lecz kolejne z nich nie zmieniają tytułu powołania do spadku, to bieg terminu określony w art. 1015 § 1 k.c. rozpoczyna się od momentu uzyskania informacji o pierwszym testamencie powołującym daną osobę do dziedziczenia. Nowy testament, który jedynie ustanawia zapis zwykły, nie wywołuje skutków prawnych w zakresie rozpoczęcia terminu do złożenia oświadczenia spadkowego.

Wobec powyższego Sąd uznał, że spadkobierca M. A. (1), nie składając w przewidzianym terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z testamentu, przyjął spadek przypadający mu z mocy testamentu, zaś złożone na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. oświadczenie spadkowe nie wywołuje skutków prawnych.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd stwierdził, że spadek po B. A. synu F. i A., PESEL: (...), zmarłym w dniu 20 czerwca 2012 r. w G., którego ostatnie miejsce zwykłego pobytu było w G., na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 28 marca 2006 r. R. A numer (...), sporządzonego przed notariuszem G. M. w Kancelarii Notarialnej w G. przy ulicy (...), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Gorlicach na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r., nabył wprost syn M. A. (1) syn B. i M. urodzony (...) w K. w całości.

Stąd orzeczono jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w punkcie 2. postanowienia opiera się na treści art. 520 § 1 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

Proszę Sekretariat:

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

Gorlice, dnia 3 kwietnia 2025 roku asesor sądowy Damian Kusibab