Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 22 lutego 2022 roku

Pozwem inicjującym przedmiotowe postępowanie powodowie A. Ś. (1) i R. L. domagali się ustalenia, że umowa z dnia 15.04.2008 roku nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) jest nieważna w całości oraz zasądzenia od pozwanego (...) S.A. z/s w W. na rzecz powodów kwoty 139 688,82 zł oraz 40 125,49CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13.02.2021 roku do dnia zapłaty z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego. Ewentualnie powodowie wnieśli o ustalenie bezskuteczności postanowień umowy z dnia 15.04.2008 roku tj. § 1 ust 3A, § 1 ust 7A, § 10 ust 5, § 12 ust 5 umowy czego konsekwencją jest obowiązywanie umowy bez tych klauzul ze skutkiem od chwili jej zawarcia i zasądzenia spłaty na rzecz powodów od pozwanego kwoty 77 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13.02.2021 roku do dnia zapłaty tytułem nienależnie pobranych, zawyżonych rat kredytu oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z opłatą skarbową od pełnomocnictw tj. 34 zł.

Motywując pozew powodowie podnieśli, że w dniu 15.04.2008 roku jako konsumenci zarwali w/w umowę kredytu, którą dnia 1.10.2013 roku aneksowano. Aneksem pozwany zapewnił powodom możliwość spłat rat w walucie kredytu. W tej umowie zawarto niedozwolone postanowienia umowne odnoszące się do wysokości zaciągniętego kredytu tj. § 1 ust 3A, wysokości rat spłaty w relacji do CHF tj. § 10 ust 5, prowizji tytułem ubezpieczenia spłaty rat kredytu tj. § 1 ust 7A, wcześniejszej spłaty kredytu tj. § 12 ust 5. Zarówno z treści umowy kredytu jak również (...) Banku S.A. nie wynikały zasady ustalania przez bank kursu kupna i sprzedaży CHF. Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego, niczym nieograniczonego kształtowania kursu CHF w sporządzonej przez siebie tabeli kursowej, co powoduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron umowy, na niekorzyść powodów. Powodowie nie mieli możliwości zweryfikowania prawidłowości ustalenia kursów sprzedaży CHF zawartych w tabeli. Spłaty kredytu były pobierane z rachunku powodów w złotówkach. Wysokość każdej raty była zawyżana. Powodowie ponosili też nieograniczone ryzyko walutowe, nie mieli wpływu na treść postanowień umownych. Umowa kredytu została zawarta na wzorcu umownym, nie była indywidulanie z nimi uzgadniana zatem stosownie do art. 385 ¹ k.c. kwestionowane wyżej postanowienia nie wiążą powodów. Zdaniem powodów sporna umowa jest nieważna, ponieważ została skonstruowana tak, że pozwala na arbitralne kształtowanie wysokości ich świadczeń na rzecz banku. Postanowienia zawierające mechanizm indeksacji jako dotyczące zwrotu kredytu i odsetek określają główne świadczenia kredytobiorcy. Odesłanie do tabel kursowych dookreśla zasadę indeksacji i jest z nią nierozerwalnie związane. Umowa kredytu bez indeksacji nie może się ostać i trzeba stwierdzić jej nieważność. Powodowie powołali się też na brak odpowiedniej informacji o ryzyku kursowym, co stanowi kolejną kwestię rzutującą na nieważność umowy. Żądanie zapłaty powodowie oparli na art. 410 k.c. Nieważność umowy powoduje, że uiszczone przez nich spłaty rat, prowizja i koszty składek ubezpieczeniowych są świadczeniami nienależnymi i związku z tym podlegają zwrotowi na podstawie teorii dwóch kondykcji. Roszczenie powodów nie zostało unicestwione dokonanym przez bank potrąceniem.

Pozwany w odpowiedzi na pozew (k.64-184) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Pozwany podniósł, że umowa łącząca strony była kredytem walutowym w wariancie kredytu waloryzowanego kursem CHF. W pierwszej kolejności bank podniósł, zarzut przedawnienia roszczeń powodów wymagalnych dawniej niż trzy lata przed podjęciem próby przerwania biegu przedawnienia w tej sprawie. Pozwany podał, że umowa kredytowa została zawarta ponad 10 lat przed próbą podjęcia przez powodów przerwania biegu przedawnienia, zatem w zakresie roszczeń z tytułu umowy upłynął także 10 letni termin przedawnienia. Powodowie dochodzą należności od 2008 roku, więc część roszczeń jest przedawniona mając na uwadze 10 letni termin przedawnienia. Ponadto zdaniem Banku roszczenia powodów są bezpodstawne co do zasady i co do wysokości. Powodowie posiadali wykształcenie księgowe, a w momencie składania wniosku kredytowego obydwoje prowadzili działalność gospodarczą w tym zakresie, co wskazuje na to, że posiadali rozległą wiedzę w zakresie finansów i rachunkowości. Powodowie nie posiadają interesu prawnego w roszczeniu o ustalenie, ze względu na możliwość dochodzenia dalej idących roszczeń o zapłatę. Rzeczywistą przyczyną powództwa nie są rzekome wady prawne umowy, ale obiektywny i niezależny od banku wzrost kursu CHF. Powodowie wiedzieli natomiast, że umowa wiąże się z ryzykiem kursowym i się na nią godzili. Obecnie chcą wyeliminować to ryzyko. Według banku brak też podstaw do stwierdzenia abuzywności postanowień umownych. Twierdzenie o nieważności umowy nie znajduje oparcia w prawie. Niedopuszczalne są żądania powodów zwrócenia im przez bank uiszczonych spłat długu. Powodowie otrzymali określoną kwotę i winni ją zwrócić bankowi z odsetkami. Na wypadek unieważnienia umowy powodowie winni pozwanemu zwrócić nienależne świadczenie w postaci kwoty kredytu wraz z odsetkami analogicznymi dla kredytu złotowego. Zdaniem banku stwierdzenie nieważności umowy byłoby też dla powodów niekorzystne. W zakresie roszczenia ewentualnego nie istnieją podstawy prawne i faktyczne do tworzenia konstrukcji stanowiącej hybrydę kredytu złotowego i kredytu waloryzowanego CHF. Koncepcja kredytu w PLN + LIBOR byłaby sprzeczna z utrwalonym orzecznictwem SN, zgodnie z którym nawet uznanie klauzuli indeksacyjnej za abuzywną nie może prowadzić do zmiany charakteru zobowiązania. Według Banku nawet po stwierdzeniu abuzywności normy odsyłającej do tabel kursów nie powstaje w umowie żadna luka, bo zgodnie z wykładnią oświadczeń woli stron umowy należałoby zastosować kurs walut rynkowy. Bank natomiast od zawsze stosował kurs rynkowy, więc roszczenie o zapłatę jest bezpodstawne. Ewentualnie należałoby zastosować w świetle ustalonych zwyczajów do wyliczenia wysokości rat kapitałowo-odsetkowych średniego kursu NBP zgodnie z art. 358 § 2 k.c. Bank zaprzeczył by umowa kredytu była nieważna. Jego zdaniem postanowienia dotyczące klauzul waloryzacyjnych nie były abuzywne. Ponadto w toku wyjaśniania umowy przez pracownika banku nie doszło do jakiegokolwiek uchybienia obowiązkom informacyjnym. Umowa nie jest sprzeczna z przepisami prawa. Bank nie mógł arbitralnie, dowolnie ustalać kursów publikowanych w tabeli kursowej. Żadne wyroki SOKiK nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W kwestionowanej umowie nie występuje żadna dysproporcja praw i obowiązków stron. Postanowienia umowy dotyczące waloryzacji kredytu były indywidualnie negocjowanie przez strony. Bank zaprzeczył, aby świadczył na rzecz powodów świadczenie nienależne. Uwzględnienie roszczeń powodów doprowadziłoby do nieuczciwego traktowania innych konsumentów tj. kredytobiorców złotowych, a także naraziłoby depozyty konsumentów w Banku, byłoby też sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

(...) Bank w 2008 roku oferował swoim klientom kredyty w PLN i kredyty waloryzowane walutami obcymi m.in. CHF.

Małżonkowie A. L. (1) i R. L. na początku 2008 roku chcieli zakupić mieszkanie na rynku wtórnym za 333 500 zł na własne cele mieszkaniowe. Zgłosili się do kilku banków, aby zaznajomić się z ofertami kredytowymi. Oferta pozwanego wydawała się im atrakcyjna. Po wstępnych ustaleniach wybrali (...) Bank SA. Pracownik banku przedstawił powodom ofertę kredytu w złotówkach i kredytu indeksowanego, przy czym rekomendował kredyt indeksowany jako korzystniejszy dla powodów z niższą miesięczną ratą kredytową. Powodowie posiadali zdolność kredytową na kredyt w PLN. Pracownik przedstawił też powodom wykres dotyczący kursu CHF z ostatnich 2 lat wstecz, wskazując na jego niewielkie wahania 0,10 zł. Podawał, że kurs jest stabilny i w zasadzie nie ma ryzyka kursowego. Powodom nie przedstawiono symulacji wzrostu raty kredytu przy wzroście kursu CHF. Nie poinformowano powodów po jakim kursie zostanie wypłacony kredyt, a po jakim będą go spłacali. Pracownik nie odwoływał się do tabel banku i tego w jaki sposób bank w tej tabeli ustalał kurs CHF.

W dniu 19.03.2008 powodowie złożyli w (...) Banku SA wniosek kredytowy, wypełniony przy pomocy doradcy banku (...), w którym chcieli, aby bank udzielił im kredytu w kwocie 333 500 zł, w walucie CHF na zakup lokalu mieszkalnego. Jako zabezpieczania spłaty proponowali hipotekę na nieruchomości, ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, pakiet ubezpieczenia spłata do czasu ustanowienia hipoteki na nieruchomości, ubezpieczenie kredytu. W dniu złożenia wniosku kredytowego oboje powodowie prowadzili własną działalności gospodarcze w zakresie usług księgowych. R. L. był wspólnikiem (...). (...) sp. z o.o. Powodowie posiadali też zaciągnięte kredyty hipoteczne i gotówkowe w (...) Banku (...) SA.

Pracownik banku dokonał kalkulacji zdolności kredytowej małżonków, którą ocenił pozytywnie. Bank dnia 14.04.2008 roku wydał decyzję kredytową. W decyzji kredytowej poinformowano kredytobiorcę, że kwota kredytu ma charakter informacyjny, bowiem indeksacja następuje według kursu aktualnego dopiero w chwili uruchomienia kredytu.

Poza postanowieniami dotyczącymi wysokości prowizji, wyboru waluty waloryzacji i kwoty kredytu, małżonkowie nie mieli wpływu na treść umowy, która została im przedstawiona na gotowym, sporządzonym przez bank wzorcu.

(dowód: wniosek kredytowy k.202-204, decyzja kredytowa k. 205-208, (...).pl k. 226-229, zeznania powódki A. Ś. (1) k. 356-358 00:17:56, częściowo zeznania świadka M. D. do sygn. III C 1071/18 k. 188-192, częściowo zeznania świadka M. P. k. 359-369)

W dniu 15.04.2008 r. powodowie A. L. (2) i R. L. jako małżonkowie zarwali z (...) Bank SA w W. umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF.

Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 333 500 zł na sfinansowanie przedpłat na poczet budowy i nabycia od developera lokalu mieszkalnego nr (...) poł. w N. przy ul. (...), refinansowanie kosztów zakupu oraz pokrycie części opłat okołokredytowych. Walutą waloryzacji kredytu był CHF- § 1 ust 1-3.

Według § 1 pkt 3A kwota kredytu wrażona była w walucie waloryzacji na koniec 8.04.2008 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej w (...) Banku SA i wynosiła 156 771,49 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być różna od podanej powyżej.

Okres kredytowania wynosił 30 lat do 10.04.2038 roku- § 1 ust 4. Kredyt był płatny w równych ratach kapitałowo – odsetkowych do 10 każdego miesiąca -§1 ust 5-6. Prowizja za udzielenie kredytu wynosiła 1% kwoty kredytu tj. 3 335 zł - §1 ust 7.

Wg §1 ust 7A opłata z tytułu ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) SA wynosiła 0,20% kwoty kredytu tj. 667 zł.

Wg §1 ust 7B składka miesięczna tytułem generalnej umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych wynosiła 0,0065 % wartości nieruchomości. Suma ubezpieczenia wynosiła 321 918,06 zł. Składka ubezpieczeniowa była płatna w dniu uruchomienia kredytu w terminach spłaty kolejnych rat kapitałowo-odsetkowych. Jeśli kredytobiorca dostarczył do M. polisę innego niż proponowany mu przez M. Ubezpieczyciela, potwierdzającą objęcie ochroną ubezpieczeniową nieruchomości będące zabezpieczeniem kredytu wraz z przelewem praw na M., składka nie była pobierana za okres ubezpieczenia na jaki została zawarta polisa.

Wg §1 ust 7D składka tytułem ubezpieczenia spłaty raty kredytu w zakresie poważnego zachorowania oraz pobytu w szpitalu w wyniku choroby i nieszczęśliwego wypadku wynosiła:

- jednorazowo z góry za okres pierwszych dwóch lat -1,4 % od łącznej kwoty kredytu, płatna w dniu uruchomienia kredytu,

- miesięcznie z góry po dwóch latach 4% miesięcznej raty kredytu płatna w terminach spłat kolejnych rat kapitałowo-odsetkowych.

Ubezpieczeniem spłaty rat kredytu w zakresie poważnego zachorowania oraz pobytu w szpitalu w wyniku choroby i nieszczęśliwego wypadku zostali objęci kredytobiorcy spełniających warunki do przystąpienia do umowy ubezpieczenia na podstawie oświadczeń zawartych we wniosku kredytowym. Kredytobiorcy mieli prawo wypowiedzieć umowę kredytu zgodnie z warunkami ubezpieczenia.

Oprocentowanie kredytu na dzień wydania decyzji kredytowej wynosiło 3,79 %, marża banku wynosiła 0,9 % - § 1 ust 8. W okresie ubezpieczenia pomostowego kredytu w (...) SA dokonanego zgodnie z §3 ust 6 z tytułu refinansowania składki na ubezpieczenie pomostowe, oprocentowanie kredytu ulegało podwyższeniu o 1% i wynosiło 4,79%. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1% następowało od daty spłaty najbliższej raty. W przypadku rezygnacji kredytobiorcy z ubezpieczenia spłaty raty kredytu w zakresie poważnego zachorowania oraz pobytu w szpitalu w wyniku choroby i NNW marża oprocentowania kredytu była zwiększana o 0,20%.

Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 500 250 zł ustanowiona na nieruchomości objętej nowo ustanowioną Kw-§ 2 ust 1.

Wg § 5 ustalono sposób wypłaty kredytu w kwocie 311 918,06 zł przelanej na rachunek zbywcy nieruchomości, kwotę 10 000 zł na refinansowanie kosztów zakupu nieruchomości, kwotę 11 581,94 na pokrycie części kosztów okołokredytowych.

Spłata kredytu następowała na podstawie nieodwołalnego na czas trwania umowy zlecenia dokonywania przelewu z rachunku prowadzonego przez M.-§ 6.

Wg §9 ust 1 kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej została określona w § 1 ust 8. Wysokość zmiennej stopy procentowej została ustalona jako stawka bazowa LIBOR 3M, dla waluty w której udzielono kredytu z dnia 28.03.2008 wynoszącej 2,89%, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania mażę banku wynoszącą 0,9% - § 9 ust 2.

Zgodnie z § 10 ust 1 i 2 kredytobiorca zobowiązał się do spłat kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych określonych w § 1 ust 5 w terminach i kwotach zawartych w harmonogramie spłat. Harmonogram stanowił załącznik nr 1 do umowy i był jego integralną częścią. Był sporządzany w CHF.

Zgodnie z § 10 ust 5 raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe miały być spłacane w PLN po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) banku SA obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50.

W § 11 A ust 1 spłaty rat kapitału i odsetek od kredytu kredytobiorca dokonywał na rachunek kredytowy kredytobiorcy określony w § 6 ust 2 prowadzony przez MultiBank poprzez wpłatę gotówki, przelew środków.

W § 11 B postanowiono, że kredytobiorca zleca i upoważnia bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę kapitału i odsetek z tytułu udzielonego kredytu z rachunku M. określonego w § 6 ust 3. Niniejsze zlecenie było nieodwołalne i wygasało po całkowitym rozliczeniu kredytu. Kredytobiorca był zobligowany do zapewniania na tym rachunku w terminach zawartych w harmonogramie, środków odpowiadających wysokości wymagalnej raty kapitału i odsetek.

W § 12 ust 5 postanowiono, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo - odsetkowej a także spłata przekraczająca wysokość raty, powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku SA obowiązującym w dniu i godzinie spłaty.

W § 25 ust 1 postanowiono, że integralną część umowy stanowił „Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...). Kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem umowy zapoznał się z tym dokumentem i uznał jego wiążący charakter.

W § 29 ust 1 i 2 umowy kredytobiorca oświadczył, że został dokładnie zapoznany z kryteriami zmian stóp procentowych kredytów obowiązującymi w MultiBanku oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i je w pełni zaakceptował. Kredytobiorca oświadczył, też że został dokładnie zapoznany z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptował, a także że jest świadomy, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe i jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu.

Zgodnie z III. § 1 ust 1 Regulaminu MultiBank udział kredytów na cele mieszkaniowe, kredytów konsolidacyjnych, pożyczek hipotecznych w złotych polskich posiadaczom M. połączonego z rachunkiem bilansującym.

Wg III.§ 1 ust 2 Regulaminu MultiBank udzielał kredytów i pożyczek złotowych waloryzowanych kursem USD/EUR/CHF/GBP/SEK według tabeli kursowej (...) Banku SA.

Wg III.§ 1 ust 3 Regulaminu kredyt waloryzowany udzielany był w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę walutę.

Wg III.§ 23 ust 2 Regulaminu wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo-odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określana była w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana była w złotych po uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty określonym w tabeli kursowej (...) Banku na dzień spłaty.

Wg III. § 33 ust 1 Regulaminu w całym okresie spłaty kredytu kredytobiorca mógł dokonać zmiany waluty będącej podstawą waloryzowania na pisemny wniosek. Wg III.§ 35 ust 1 Regulaminu przewalutowanie kredytu waloryzowanego na złotowy następowało po kursie sprzedaży dotychczasowej waluty wg tabeli kursowej (...) Banku.

Aneksem z dnia 1.10.2013 roku zmieniono umowę kredytu, w ten sposób, że spłata kredytu była możliwa w walucie waloryzacji kredytu z rachunku walutowego prowadzonego przez bank.

(dowód: umowa kredytu z aneksem k.14-24, regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych k. 193-201, harmonogram spłat k. 211)

Zgodnie z wnioskami powodów o wypłatę transz kredytowych bank wypłacił kredyt. Powodowie początkowo spłacali kredyt przez konto złotowe, przy przeliczaniu przez bank poszczególnych wpłat. Później spłacali kredyt w CHF, zakupując franki w kantorach. Do tej pory tak spłacany jest kredyt. Rata kredytu wzrosła dwukrotnie. W czerwcu 2021 roku orzeczono rozwód małżeństwa A. L. (1) i R. L.. Powódka powróciła do nazwiska panieńskiego Ś..

(dowód: wnioski o wypłatę transz k. 209- 210, zaświadczenia banku o dokonanych wypłatach transz i spłatach k. 31-43, zeznania powódki A. Ś. (1) k. 356-358 00:17:56)

Pismem z dnia 1.02.2021 roku powodowie wezwali pozwanego do dokonania rozliczeń w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Powoływali się na nieważność umowy kredytowej i konieczność zwrotu wszelkich wpłat. Pismo to doręczono pozwanemu dnia 5.02.2021 roku.

(dowód: pismo z dnia 1.02.2021 roku k. 25 z dowodem doręczenia k. 27)

W okresie od 18.04.2008 do 22.02.2021 roku powodowie spłacili odsetki w wysokości 38 656,10 zł oraz 2745,31 CHF oraz kapitał w wysokości 72 682,55 zł oraz 37 380,18 CHF, czyli łącznie 111 338,65 zł i 40 125,49 CHF. Ponadto w okresie od 18.04.2008 do 6.01.2021 roku bank pobrał prowizje w kwocie 900 zł i 3 335 zł, prowizję za ubezpieczenie w kwocie 667 zł, składki na ubezpieczenie NNW w kwocie 6 713 zł, składki na ubezpieczenia pakiet bezpieczna spłata 13 687,77 zł, składki za ubezpieczenie nieruchomości 3 046,68 zł- w sumie tytułem tych opłat i prowizji bank pobrał 28 350,17 zł.

(dowód: zaświadczenia banku o dokonanych wypłatach transz i spłatach k. 31-43)

Od lipca 2009 roku (...) Bank SA dawał swoim klientom możliwość zmiany sposobu spłaty kredytu poprzez zmianę waluty spłaty na walutę indeksacji, przez zawarcie stosownego aneksu. Podobną możliwość bank dawał od 2011 roku od wprowadzenia ustawy antyspreadowej, również przez aneksowanie umowy kredytowej.

(dowód: pismo okólne z dnia 1.07.2009 roku k. 218-221, pismo okólne z dnia 25.08.2011 k. 222-225)

Dnia 22.11.2013 roku dokonano zmiany nazwy (...) Bank SA w W. na (...) SA w W..

( okoliczność niesporna)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie w/w dowodów z dokumentów. W/w dowody z dokumentów nie budziły wątpliwości Sądu i nie były kwestionowane.

Zeznania świadka M. D. złożone w formie protokołu do sprawy III C 1071/18 oraz zeznania na piśmie świadka M. P. na okoliczność procedury związanej z udzielaniem kredytu, rodzajów kredytów hipotecznych oferowanych przez bank w 2008 roku, indywidualnego ustalania umowy, możliwości przewalutowania kredytu i innych, Sąd podzielił tylko częściowo. Świadkowie nie brali udziału w podpisywaniu umowy między stronami. Posiadali zatem tylko wiedzę ogólną i teoretyczną jak procedura udzielania kredytu winna wyglądać u pozwanego. Zeznania świadków podzielono zatem tylko w takim zakresie jak korelują z zeznaniami powódki, która w sposób rzeczowy, szery i wiarygodny przedstawiła w jakich okolicznościach podpisała z mężem sporną umowę i co pracownicy banku im wyjaśnili.

Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały dowody z dokumentów zawnioskowanych przez powodów, a to : pismo E. Ł. z dnia 17.08.2020 k. 28 -30 i k. 45-46 oraz te zawarte na płycie CD (k. 63a), a wymienione przez pozwanego w odpowiedzi na pozew w punkcie 4-k.68-69, jak też dowody z dokumentów tj. pisma okólnego z dnia 1.04.2009 z k. 212-217, Rekomendacji S (II) z k. 230-231, pisma prezesa NBP z lutego 2021 roku k. 232-235, wypowiedzi przewodniczącego (...) J. J. z dnia 8.12.2020 k.236-243, pisma Banku do Prezesa UOKIK z dnia 13.04.2015 roku k. 244-247, ekspertyzy A. R. z k.248-260, rejestru klauzul niedozwolonych k. 282, pism banków w kwestii zakazania udzielania kredytów walutowych klientom indywidualnym k. 294-296, wykazu prawomocnych wyroków k. 297-298, artykułów prasowych k. 420, dlatego je pominięto na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 1 k.p.c. w stanie faktycznym pominięto wyroki sądów powszechnych i SN oraz TK z k.44 i k. 283-294 i k. 299-333 i k. 382 -419 i k. 421-431 przedstawione przez powodów, ponieważ nie jest to część materiału dowodowego. Jest to materia jurydyczna i poglądów prawnych, mogąca mieć znacznie tylko dla rozważań prawnych.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominięto wnioski stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ds. finansów. Wniosek powodów miał charakter warunkowy i dotyczył wyliczenia żądania ewentualnego, którego Sąd nie rozpoznawał, wobec uwzględniania roszczeń zgłoszonych na pierwszym miejscu, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. jako cofnięty pominięto dowód z zeznań powoda R. L..

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo A. Ś. (2) i R. L. o ustalenie nieważności umowy kredytu z dnia 15.04.2008 roku waloryzowanego walutą CHF zawartą z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem SA zasługiwało na uwzględnienie w całości. Również powództwo o zapłatę kwoty 139 688,82 i kwotę 40 125,49 CHF tytułem spłaconych rat oraz uiszczonych prowizji i składek na ubezpieczenie, wyrażone jako żądanie główne na pierwszym miejscu zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Na wstępie należało podkreślić, że w zakresie żądania zapłaty powodów jako byłych małżonków, nie zachodziła po ich stronie solidarność wynikająca z czynności prawnej, ponieważ dochodzili zwrotu świadczenia z bezpodstawnego wzbogacenia a nie z wykonania umowy. Art. 30 § 1 k.r.o. wprowadza jedynie zasadę solidarnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania, natomiast w ogóle nie dotyczy solidarności czynnej. Wobec braku przesłanek z art. 369 k.c. o solidarności czynnej nie mogło być zatem mowy w niniejszej sprawie. Powodowie byli uprawnieni do domagania się wierzytelności jedynie łącznie od dłużnika, a nie na zasadzie solidarności.

Bezspornie łącząca strony umowa nr (...) z dnia 15.04.2008 roku o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF, była tzw. kredytem indeksowanym. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. Zawarcie tego typu umowy było możliwe i ważne w 2008 roku, chociaż ustawodawca polski nie definiował wtedy takiej umowy. Była to wówczas umowa nienazwana, ale ważna na gruncie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 prawa bankowego, chociaż nie była zdefiniowana ustawowo. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do kredytów zawieranych przed nowelizacją prawa bankowego w 2011 roku zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne było zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej, z tym że tego rodzaju zastrzeżenie dotyczyły wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania, a zatem nie powodowały zmiany waluty wierzytelności (por. wyrok z dnia 25 marca 2011 r., IV CSK 377/10, nie publ. oraz z dnia 29 kwietnia 2015 r., V CSK 445/14, nie publ.).

Należało też podkreślić, że w świetle orzecznictwa TSUE dotyczącego wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG zawartej m.in. w wyroku C-260/18 jeżeli sąd krajowy uzna, że umowa łącząca konsumenta z Bankiem upada, skutek taki nie może mieć miejsca jeżeli jest to sprzeczne z wolą konsumenta. Jeżeli sąd, w oparciu o obiektywne kryteria oceni, że umowa nie może być dalej wykonywana, konsument powinien mieć zapewnioną możliwość wypowiedzenia się w kwestii tego, czy życzy sobie zapobiegnięcia upadkowi umowy, czy też jego wolą jest uznanie umowy za nieważną. Również w sprawie C-118/17 TSUE wyraźnie wskazał, że zastąpienie klauzul nie ma miejsca, gdy utrzymanie umowy w mocy byłoby sprzeczne z interesami konsumenta (pkt 55). Powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika już w pozwie podali, że sporna umowa kredytu jest nieważna, a jej upadek jest dla nich korzystny, dlatego wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu - k. 4/2. Na rozprawie w dniu 4.11.2021 roku powódka podała, że jest świadoma skutków unieważnienia umowy kredytowej -k. 357/2. Swoją świadomość co do skutków unieważnienia umowy wyraził też pisemnie powód R. L.-k. 436.

Interes prawny w ustaleniu nieważności:

Zdaniem Sądu powodowie posiadają interes prawy w ustaleniu nieważności w/w umowy kredytu wynikający z art. 189 k.p.c. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Podstawową przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenie jest zatem istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. istnieje tylko wtedy, gdy powód ochronę swojej sfery prawnej może uzyskać przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Innymi słowy, dla ustalenia, że powód posiada interes prawny istotne jest to, aby rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 189 k.p.c. gwarantowało powodowi skuteczną ochronę jego interesów. Wyrok ustalający musi więc być zdatny do tego, aby definitywnie zakończyć spór stron co do prawa czy stosunku prawnego (zob. wyroki Sadu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, LEX nr 515730,z dnia 19 września 2013 r., I CSK 727/12, LEX nr 1523363).

Wprawdzie za dominujący w orzecznictwie należy uznać pogląd, że interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego w zasadzie nie zachodzi, jeżeli zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw, w szczególności na drodze powództwa o spełnienie świadczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2017 r., V CSK 52/17, LEX nr 2372279, z dnia 9 stycznia 2019 r., I CSK 711/17, LEX nr 2618479), to jednak zdaniem tut Sądu ustalenie nieważności umowy kredytu dotyczy nie tylko okresu wcześniejszego, ale również całego okresu późniejszego niż data wyrokowania, aż do dnia zakończenia obowiązywania wiążącej strony umowy kredytu. Ewentualne uwzględnienie żądania o ustalenie ukształtowałoby sytuację prawną obu stron stosunku prawnego, wyjaśniając jednocześnie ostatecznie treść umowy łączącej strony, co z kolei przełożyłoby się na wzajemne obowiązki stron. Ponadto wierzytelność Banku o zwrot udzielonego kredytu zabezpieczona została hipoteką na nieruchomości. W przypadku zaś stwierdzenia nieważności umowy byłaby to podstawa do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej jako prawa akcesoryjnego w stosunku do wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie. Samo też istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda, przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., co w szczególności dotyczy żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powodów jako dłużników pozwanego). W takiej sytuacji sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia, co aktualizuje się zwłaszcza wtedy, gdy pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powodów (np. żąda zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W takich sytuacjach nie sposób odmówić dłużnikowi dążącemu do wykazania, że nie jest zobowiązany do świadczenia w wysokości poszczególnych rat - przy wykorzystaniu zakwestionowanych klauzul indeksacyjnych - interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (podobnie Sąd Apelacyjny w Szczecnie w wyroku z dnia 11 lutego 2021 r., I ACa 646/20, LEX nr 3164510, por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2021 r. V ACa 127/21).

Należy podkreślić, że zawarta pomiędzy stronami umowa kredytowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Samo zasądzenie pewnych świadczeń w pewnym okresie nie prowadzi do definitywnego zakończenia sporu stron, mając na uwadze czas jej obowiązywania i ustanowione zabezpieczenia hipoteczne.

Co do ważności umowy kredytu:

W ocenie Sądu umowa kredytu z dnia 15.04.2008 roku jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. art. 353 ¹ k.c. z uwagi na sprzeczność § 1 ust. 3A i § 10 ust. 5 ww. z naturą stosunku zobowiązaniowego.

Umowa kredytowa zawarta przez strony nie sprzeciwiała się obowiązującemu w dacie jej zawarcia art. 358 k.c. Stosownie do linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, która ukształtowała się jeszcze pod rządem dawnego art. 358 k.c., zobowiązanie wyrażone w walucie obcej mogło być spłacane - nawet w braku wyraźnego postanowienia umowy - w walucie polskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2001 r., V CKN 1840/00, OSNC 2000, nr 7 - 8, poz. 114; z dnia 8 lutego 2002 r., II CKN 671/00, OSNC 2002, Nr 12, poz. 158; z dnia 15 kwietnia 2003 r., V CKN 101/01; z dnia 10 grudnia 2003 r., V CK 247/02; z dnia 20 kwietnia 2004 r., V CK 428/03; z dnia 6 grudnia 2005 r., I CK 324/05; por. też wyrok z dnia 11 sierpnia 2004 r., II CK 489/03). Ten kierunek wykładni podziela również Sąd Okręgowy, dlatego nie dopatrzył się nieważności umowy kredytu jako naruszającej zasadę walutowości wynikającą z art. 358 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. Ponadto w 2008 roku tj. momencie zawierania przez strony umowy kredytowej obowiązywał art. 358 ¹ § 2 k.c. zezwalający na określenie świadczenia pieniężnego poprzez odwołanie się do innego niż pieniądz miernika wartości. Banki posiadały też zezwolenie dewizowe na zawieranie umów skutkujących powstaniem zobowiązań wycenianych w walutach innych niż PLN.

Sporna umowa kredytu nie była kredytem złotowym. Był to rodzaj kredytu walutowego kredyt indeksowany. Wynikało to przede wszystkim z zastosowania stawki LIBOR, do której odwoływały się postanowienia o zmiennym oprocentowaniu umownym. W przypadku kredytu złotowego stawką referencyjną był WIBOR. W obrocie bankowym nigdy nie funkcjonowały kredyty złotowe z oprocentowaniem LIBOR, byłby to zatem twór sztuczny.

W ocenie Sądu postanowienia zawierające klauzulę waloryzacyjną odwołującą się do tabel banku w § 1 ust 3A , § 10 ust 5 umowy naruszają art. 353 ¹ k.c.

Art. 353 ¹ k.c. stanowi, że strony zawierające umowę mogą określić stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze stosunku), ustawie albo zasadom współżycia społecznego. Z punktu widzenia art. 353 ¹ k.c. istotne jest to, aby treść lub cel umowy nie sprzeciwiały się naturze stosunku zobowiązaniowego. Badaniu podlega zatem treść umowy i jej cel. Natomiast cel stosunku zobowiązaniowego jest tożsamy z celem umowy, jest to jej tzw. dalszy skutek - stan rzeczy, który nie jest objęty treścią oświadczeń woli, a ma być zrealizowany w następstwie wykonania uprawnień i obowiązków wynikających z dokonanej czynności prawnej. Chodzi o wszelkie, nawet pośrednie i odległe następstwa czynności prawnej, jednak tylko takie, które znane są obu stronom. Nie oznacza to, że obie strony mają osiągnąć niedozwoloną korzyść w następstwie wykonania zobowiązania, korzyść ta może też dotyczyć tylko jednej z nich. Istotne jest natomiast to, że obie strony są świadome tego, iż przez wykonanie zobowiązania osiągną pewien, negatywnie oceniany, stan rzeczy. Zastosowanie klauzul waloryzacyjnych (walutowych) jest w umowie kredytu dopuszczalne co do zasady. Nie narusza ani zasady nominalizmu, ani też zasady swobody umów z art. 353 ¹ k.c., jeżeli pozwala na określenie koniecznych przedmiotowo postanowień umowy kredytowej, określonych w art. 69 ustawy z 1997 r. Prawo bankowe. Ponadto zasada swobody umów nie zezwala na to, aby jedna strona, a zwłaszcza silniejsza ekonomicznie, mogła na etapie realizacji umowy kredytu narzucać drugiej stronie wymiar jej zobowiązań, szczególnie w zakresie podstawowych jej obowiązków wynikających z tej umowy -por. uzasadnienie wyroku SA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2020 r. VI ACa 801/19. Podobne ugruntowane poglądy prezentuje SN w swoich orzeczeniach ( por. uchwała SN z 22 maja 1991 r. III CZP 15/91, uchwała z 6 marca 1992 r. III CZP 141/91).

Zakwestionowane przez powodów w/w postanowienia umowne dotyczące klauzuli przeliczeniowej kształtują prawa i obowiązki stron sprzecznie z prawem, wprowadzając rażącą dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść kredytobiorcy, który jest konsumentem. W pozycji uprzywilejowanej stawiają Bank. Bank zagwarantował sobie w umowie w § 1 ust 3A i § 10 ust 5 umowy możliwość jednostronnego kształtowania obowiązków kredytobiorcy - konsumenta, poprzez rozliczenie wypłaty kredytu/transzy i spłaty rat według kursu waluty CHF, który sam ustalał. To, że Bank sam ustalał kurs walut obowiązujący w sporządzonych przez niego tabelach wynikał z w/w postanowień umowy. Treść § 1 ust 3A i § 10 ust 5 umowy została sformułowana w taki sposób, że na ich podstawie nie jest możliwe stwierdzenie, w jaki sposób Bank ustalał kurs kupna i sprzedaży CHF dla celów wyliczenia kwoty kredytu i wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. W tym miejscu należy podkreślić, że Bank w sposób nieuzasadniony eksponuje, że stosowany przez niego kurs walut był kursem rynkowym, skoro nie dało się go zrekonstruować na podstawie umowy. Ponadto kurs rynkowy oparty na serwisach REUTERS, Bloomberg również jest trudny do zdekodowania, ponieważ w/w serwisach kursy te zmieniają się kilkakrotnie w ciągu dnia . Ponadto stosowane są dwa kursy: kurs kupna i sprzedaży. Jak wynika z kwestionowanych postanowień Bank stosował też kurs kupna waluty dla wypłaty kredytu-transzy, a do spłaty rat kurs sprzedaży waluty. Stosował zatem spread, który nie został w umowie doprecyzowany i pozwalał Bankowi na czerpanie ukrytego dodatkowego wynagrodzenia w ramach zawartej umowy kredytu. Nadto Bank mógł kształtować spread według własnej dowolnej polityki.

Ponadto ryzyko walutowe zostało w całości przeniesione na kredytobiorcę, skoro wzrost kursu waluty nie wpływał w żaden sposób na świadczenie, które Bank otrzymywał w wyniku wykonania umowy przez kredytobiorcę. Kredytobiorca zaś aby spłacić raty o tej samej wysokości w walucie obcej, musi aktualnie wraz z wzrostem kursu waluty wydatkować coraz większe kwoty zakupując walutę za złotówki. Bez względu na kurs waluty CHF na dany moment, Bank na podstawie zapisów umownych jest w stanie uzyskać świadczenie zastrzeżone w umowie, a ciężar jego spełnienia spoczywa wyłącznie na kredytobiorcy. Taki mechanizm stanowi nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków konsumenta na jego niekorzyść, a zatem stanowi o naruszeniu jego interesów. Zatem na gruncie przedmiotowej umowy doszło do naruszenia równowagi kontraktowej. Ponadto w niniejszej sprawie wynikająca z klauzul waloryzacyjnych nierówność stron umowy miała charakter rażący, wykraczający poza dopuszczalny brak ekwiwalentności świadczeń. Opierając się bowiem tylko na treści stosunku prawnego - umowie kredytu należy uznać, że wyłącznym beneficjentem zmian kursowych oraz różnic kupna i sprzedaży waluty (spread) był Bank, na którego rzecz kredytobiorca był zobowiązany świadczyć w kwocie znacznie przewyższającej oddaną do dyspozycji. Tym samym umowę uznać należało za sprzeczną z istotą stosunku prawnego jako takiego, co prowadzi do jej nieważności wynikającej z art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c .

Ponadto bez zastosowania przeliczeń wynikających z zastosowania sprzecznej z art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c . klauzuli waloryzacyjnej, odwołującej się do tabel kursowych banku, nie doszłoby do ustalenia kwoty kapitału i wysokości spłat rat kapitałowo odsetkowych. Brak jednoznacznego ustalenia kwoty kredytu pozostaje natomiast sprzeczne z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 ust 1 i 2 prawa bankowego.

Ponadto zdaniem Sądu bank nie zrealizował przedkontraktowych obowiązków informacyjnych, naruszając w ten sposób również zasadę autonomii jednostki i swobodę umów wyrażoną w art. 353 ¹ k.c. Powodowie jako konsumenci nie zostali prawidłowo poinformowani o istniejącym ryzyku oraz o czynnikach, które wpływały na jego zakres. Powodowie nie zostali również w sposób wystarczająco jasny poinformowani o jednostronnym rozkładzie ryzyka. W ten sposób zostali pozbawieni możliwości w pełni racjonalnego podjęcia decyzji o zawarciu umowy i skorzystania z produktu pokoleniowego - wpływającego na ich losy przez następnych kilkadziesiąt lat. Bank jako silniejsza strona stosunku zobowiązaniowego miał obowiązek informowania konsumenta o stopniu ryzyka kredytu z elementem walutowym w stopniu adekwatnym dla nierównowagi informacyjnej oraz ponoszonego ryzyka. Zgoda na ryzyko musi być po stronie konsumenta świadoma i nie stanowi jej standardowe potwierdzenie, że konsument godzi się na ryzyko, tak jak uczynnili to powodowie § 29 ust 2 umowy-k.22, bez przedstawienia im znacznego wzrostu raty kredytu, przy znacznym wzroście kursu CHF.

Naruszenie przez pozwanego obowiązków informacyjnych w stosunku do powodów na etapie przedkontraktowym naruszało też zasady współżycia społecznego, powodując, że czynność prawna była nieważna od samego początku (art. 58 § 2 k.c.). Źródłem tych obowiązków są ogólne zasady prawa cywilnego nakazujące przedstawienie konsumentowi informacji adekwatnych dla rangi umowy w jego życiu i ryzyk z nim związanych. Chodzi zarówno o sam fakt przedstawienia ryzyka, jego sposób i "głębokość" informacji. To świadczy o sprzeczności umowy kredytu z zasadami współżycia społecznego tj. zasadą uczciwości kupieckiej i z tej przyczyny na podstawie art. 58 § 2 k.c., umowę Sąd uznał za nieważną.

Sprzeczność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego polegała w niniejszej sprawie na tym, że bank zataił przed powodami wyłączność ponoszenia przez nich bezpośredniego ryzyka walutowego, ponieważ to powodowie ponosili pełne ryzyko a bank nie ponosił żadnego bezpośredniego ryzyka. Ponadto przez brak pełnej informacji historycznych na temat wahań kursowych CHF bank stworzył u powodów przeświadczenie o stabilności kursu franka szwajcarskiego, pomijając jednocześnie fakt zależności kursu CHF od wielu czynników ekonomicznych i pozaekonomicznych, które determinują w ujęciu wieloletnim stałą aprecjację franka szwajcarskiego.

Uznanie spornej umowy za nieważną powoduje, że Sąd się przychylił do żądania powodów o ustalenie nieważności umowy.

W kontekście abuzywności klauzul umownych:

Niezależnie od powyższych wywodów umowa jest nieważna, ponieważ zawiera klauzule abuzywne, które po wyeliminowaniu, prowadzą do tego, że umowy nie da się wykonać.

Powodowie, kwestionując ważność umowy kredytowej zaczęli od powołania się przede wszystkim na abuzywność § 1 ust 3A , § 10 ust 5 tj. postanowień zawierających klauzule przeliczeniowe. Wskazywali też, że pewne postanowienia na wzorcach umownych stosowanych przez pozwanego były przedmiotem kontroli Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W orzecznictwie sądowym oraz w piśmiennictwie powstał spór dotyczący charakteru prawomocności wyroku, na którego podstawie dochodzi do wpisu danego postanowienia umownego do rejestru klauzul niedozwolonych. Spór ten powstał na tle zagadnienia, czy wpis do rejestru klauzul niedozwolonych dotyczy tylko przedsiębiorcy, wobec którego toczyło się postępowanie o uznanie postanowienia wzorca za niedozwolony, czy też wszystkich przedsiębiorców. Tut Sąd aprobuje to stanowisko orzecznictwa, które uznaje, że wyrok, na mocy którego wpisywane są określone postanowienia do rejestru klauzul abuzywnych, wiąże wyłącznie strony tego postępowania-por. wyrok SN z dnia 7.10.2008 III CZP 80/08, LEX nr 458124. W orzeczeniu tym SN stwierdził, że rozszerzona prawomocność wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 479 ⁴³ w związku z art. 365 k.p.c.) nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa przez tego samego lub innego powoda - w tym także przez organizację społeczną działającą na rzecz ochrony interesów konsumentów - przeciwko innemu przedsiębiorcy, niebiorącemu udziału w postępowaniu, w którym zapadł wyrok, stosującemu takie same lub podobne postanowienia wzorca, jak wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 479 ⁴⁵ § 2 k.p.c. W innym orzeczeniu SN, które tut. Sąd również w pełni podziela zwarto pogląd, że postępowanie w sprawie abstrakcyjnej kontroli klauzul używanych we wzorcach umownych ma na celu wyeliminowanie pewnych postanowień wzorców, a nie postanowień umów. Nie oznacza zatem, iż stosowanie określonych sformułowań lub unormowań jest wyłączone w ogóle w obrocie cywilnym. Niedozwolone jest jedynie posługiwanie się nimi we wzorcach umów, zaś legalność ich stosowania w konkretnej umowie może być badana w trybie kontroli incydentalnej, z uwzględnieniem postanowień całej umowy, rozkładu praw i obowiązków stron, ryzyka, jakie ponoszą, itp. Dodać należy, iż może się okazać, że treść klauzuli wzorca, wpisana do rejestru klauzul niedozwolonych, była przedmiotem negocjacji i ustaleń stron konkretnej umowy, co z zasady wyłącza takie postanowienie spod działania art. 385 ¹ § 1 k.c.-por. wyrok SN z dnia 23.10.2013 roku IV CSK 142/13. Dalej w treści przywołanego orzeczenia SN stwierdził, że rzeczą sądu rozstrzygającego zarzut o niedozwolonej treści konkretnego postanowienia umowy kredytowej jest bowiem rozpoznanie tego zarzutu w indywidualnym układzie faktycznym, a nie w sposób abstrakcyjny i mechaniczny. Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia in casu nie musi bowiem być tożsama nawet w wypadku oceny tego samego postanowienia umownego stosowanego przez innego przedsiębiorcę. Dlatego zdaniem tut. Sądu należy każdą umowę kredytową oceniać indywidulanie in casu, mając na uwadze okoliczności towarzyszące jej zawarciu.

Przechodząc do meritum w świetle art. 385 ¹ k.c. postanowienia które spełniają przewidziane w nim przesłanki nie wiążą konsumenta. Jak wyjaśnił jednak Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 30 maja 2014 r. III CSK 204/13, stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy, jako niedozwolone w rozumieniu § 1 tego przepisu nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Bezskuteczność niedozwolonych klauzul następuje ex lege i ex tunc, a w ich miejsce wchodzą odpowiednie przepisy dyspozytywne.

Zgodnie z art. 385 ¹ kc konieczne jest spełnienie łącznie następujących przesłanek pozytywnych: postanowienie zawarte jest we wzorcu umownym wykorzystanym do zawarcia umowy z konsumentem, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz niezaistnienie przesłanek negatywnych: postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie lub nie dotyczy głównego świadczenia stron.

Banki w umowach kredytowych, w tym także w umowie rozpatrywanej w tej sprawie, posługują się wzorcami umownymi, a umowy przybierają postać czynności prawnych powstających w sposób adhezyjny. Wzorce te podlegają kontroli w toku rozpoznawania spraw spornych jako ogólne warunki umów lub wzory umów. Znaczenie kontroli wzorców umownych w umowach konsumenckich, w tym również w ramach kontroli z urzędu wielokrotnie potwierdzało orzecznictwo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2007, I CSK 27/07, OSNC-ZD 2008, nr A, poz. 25 i powołane tam wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dalej jako TSUE lub Trybunał) oraz uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2004 r., III CZP 110/03, OSNC 2004, Nr 9, poz. 133, a także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2017 r., V CSK 534/16 i z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC z 2018 r. Nr 7-8, poz. 79). Kontrola ta odnosi się zwłaszcza do respektowania postanowień art. 385 ¹ § 1 k.c. w umowach zawieranych z konsumentami, z użyciem wzorców umownych. Szeroko akceptowane przez judykaturę jest stanowisko, że zgodnie z powołanym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przyjmuje się (zob. wśród wielu niedawny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, nie pub.), że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć głównie pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym mających charakter dyspozytywny (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2).

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, nie publ.; z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, nie publ. i z dnia 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12, nie publ.).

W okolicznościach tej sprawy bezspornie powodowie zawierając kwestionowaną umowę kredytu byli konsumentami. Sam fakt, że posiadali doświadczenie księgowe czy zaciągali wcześniej inne zobowiązania kredytowe, nie determinuje wniosku, że byli konsumami bardziej świadomymi. Problematyka kredytu indeksowanego była bardzo złożona, zależna od wielu czynników ekonomicznych i pozaekonomicznych. Była to materia trudna do zrozumienia nawet dla samych pracowników bankowych, którzy oferowali takie kredyty. Ponadto bezspornie umowę zawarto na wzorcu stosowanym przez Bank, który w zakresie klauzul przeliczeniowych nie był z kredytobiorcą-konsumentem indywidualnie uzgadniany. Umowę negocjowano z powodami tylko w zakresie kwoty kredytu, waluty waloryzacji, okresu kredytowania i wysokości prowizji dla Banku. Inne postanowienia zostały narzucone przez bank w gotowym wzorze umowy.

Bez znaczenia dla sprawy pozostaje uznanie czy klauzule przeliczeniowe określone w § 1 ust 3A , § 10 ust 5 umowy kwalifikują się jako nie określające głównych świadczeń stron czy też określające główne świadczenia stron, lecz które nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W obydwu przypadkach możliwa i niezbędna jest kontrola abuzywności powołanych klauzul przeliczeniowych stosownie do art. 385 ¹ § 1 k.c. i art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Bowiem postanowienia § 1 ust 3A , § 10 ust 5 dotyczące klauzuli waloryzacyjnej z odwołaniem przeliczeń kursowych do Tabel kursowych stosowanych w Banku były niejednoznaczne i niejasne dla kredytobiorcy -konsumenta. Odwołanie do kursów walut zawartych w Tabeli kursów Banku oznaczało, że powodom ten sposób przeliczenia Banku nie był znany.

Bez wątpienia również w/w postanowienia umowne dotyczące klauzul waloryzacyjnych kształtowały prawa i obowiązki konsumenta - w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, ponieważ Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania - na gruncie zawartej umowy – wypłaty kredytu i wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka według własnych tabel. Z zakwestionowanych postanowień wynika, że podstawy wpłaty i przeliczania raty kredytu miało odbywać się według tabeli kursowej Banku. Bank tak redagując wskazane postanowienia przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości wypłat i wysokości rat kredytu, poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego (rozumianego jako różnica pomiędzy kursem sprzedaży a kursem zakupu waluty obcej). Na mocy § 1 ust 3A , § 10 ust 5 Bankowi zostało przyznane uprawnienie do określania wysokości kursu CHF, które nie doznawało żadnych ograniczeń. W żadnym postanowieniu umowy nie sprecyzowano sposobu ustalania kursu wymiany walut wskazanego w tabeli kursów Banku. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Kurs sprzedaży waluty obcej określony w tabeli kursowej Banku zawiera bowiem marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna od czynników znanych tylko Bankowi.

Do dobrych obyczajów, uczciwości kupieckiej zalicza się przede wszystkim wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowne w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. Natomiast o rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w przypadku prawnie relewantnego znaczenia tego nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt: VI ACa 1733/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt: VI ACa 1313/13).

Przede wszystkim interesy ekonomiczne powodów nie były właściwie zabezpieczone poprzez odpowiednie postanowienia umowne. W umowie kredytowej próżno szukać postanowienia, które chroniłoby kredytobiorcę przed nieograniczonym wzrostem kursu franka.

Ponadto w stosunku do powodów zaniechano obowiązku informacyjnego polegającego na szczegółowym i zrozumiałym dla nich przedstawieniu produktu jakim był kredyt indeksowany oraz nie przedstawiono poglądowo i obrazowo nieograniczonego ryzyka walutowego. Samo podpisanie przez powodów w § 29 ust 2 umowy oświadczenia, było niewystarczające, bo nikt w Banku nie poinformował ich o możliwości nieograniczonego wzrostu kursu CHF, nie przedstawiono im symulacji wzrostu raty i zobowiązania kredytowego przy znacznym wzroście kursu CHF. Poprzestano tylko na informacji o stabilności kursu CHF. Dopiero podanie tych informacji w sposób jasny i precyzyjny pozwalało przeciętnemu konsumentowi na podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie ewentualnej opłacalności kredytu i płynącego stąd ryzyka finansowego. Niepełna informacja o ryzyku kursowym w oczywisty sposób wpływała na decyzję o zawarciu umowy w CHF.

Należy też podkreślić, że przy ocenie niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego nie ma znaczenia to w jaki sposób umowa była wykonywana przez strony oraz czy w 2009 roku czy też w następnie ustawy antyspreadowej zastąpiono mechanizm waloryzacyjny np. możliwością spłaty rat bezpośrednio w CHF. Wejście w życie przepisów art. 69 ust. 2 pkt 4a w zw. z art. 69 ust. 3 w zw. z art. 75b ustawy z 1997 r. Prawo bankowe w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych inny ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) nie spowodowało, że postanowienia indeksacyjne utraciły abuzywny charakter w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., skoro taki charakter miały w dniu zawarcia umowy. Wreszcie dla stwierdzenia niedozwolonego charakteru określonych postanowień umownych nie ma żadnego znaczenia i to w jaki sposób Bank rzeczywiście ustalał kurs CHF, jeśli uprzednio przyznał sobie prawo do swobodnego ustalania tego kursu, nieznanego i niemożliwego do zweryfikowania przez konsumenta.

Abuzywnych postanowień dotyczących klauzul przeliczeniowych nie można zastąpić możliwością spłaty rat bezpośrednio w CHF czy też innym kursem CHF, który nie naruszałby interesów powodów. W dacie zawarcia umowy kredytowej nie było w prawie polskim żadnych przepisów dyspozytywnych, które mogłyby być aktualnie wykorzystane do zastąpienia postanowień abuzywnych. Nie można zatem zastąpić postanowień abuzywnych art. 69 ust 3 prawa bankowego, ponieważ przepis ten został wprowadzony ustawą antyspreadową z 2011 roku i nie konwaliduje postanowień abuzywnych z daty zawarcia umowy w 2008 roku. Umownej klauzuli przeliczeniowej nie można też zastąpić średnim kursem NBP. W polskim systemie prawa cywilnego na datę zawarcia spornej umowy brak było tego rodzaju przepisu, który pozwalałby sądowi zaradzić skutkom nieważności abuzywnego warunku poprzez zastąpienie go przepisem o charakterze dyspozytywnym. Nie może stanowić go art. 358 k.c., który w obecnym brzmieniu obowiązuje od stycznia 2009 r. Tymczasem umowa pomiędzy stronami została zawarta w 2008 r. Pozwany bank próbując ratować umowę, powołując się na w/w przepisy całkowicie pominął kwestie intertemporalne związane z dodaniem do ustaw art. 69 ust 3 prawa bankowego czy art. 358 § 2 k.c. Powstałej luki nie da się też zastąpić zgodnie z art. 56 k.c. aktualnym, kursem rynkowym. W 2008 roku nie było utrwalonych zwyczajów czy zasad współżycia społecznego, które w sytuacji kredytu indeksowanego nakazywałyby sięgać do kursu rynkowego. Powstałej luki co do abuzywnych postanowień waloryzacyjnych nie można zastąpić też powoływanym przez bank art. 41 ustawy prawo wekslowe. Przepis ten dotyczy tylko weksli wystawionych w walucie, a nie umów, podlegających regulacjom ustawy prawo bankowe i k.c. dotyczącym zobowiązań. Przepisów tych nie można w tym przypadku stosować przez analogię. Ponadto kurs wymiany wynikający z odpowiedniego zastosowania art. 41 prawa wekslowego nie mógł być odczytywany jako przepis dyspozytywny, albowiem nie został jako taki wprowadzony do porządku prawnego. Został wprowadzony dla innych potrzeb tj. zapłaty weksla w walucie-por. wyrok SA w Warszawie z dnia 26 października 2020 r. I ACa 215/20. Ponadto przepis art. 41 prawa wekslowego reguluje kwestię przeliczenia zobowiązania wekslowego wyrażonego w walucie obcej, nie wskazuje przy tym według jakiego kursu waluty ma zostać dokonane przeliczenie, w szczególności nie wskazuje na kurs średni NBP. Takim przepisem dyspozytywnym wbrew argumentacji banku nie jest tez art. 24 ustawy o NBP z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U.2022.492 t.j. z dnia 2022.03.01). Przepis ten reguluje jedynie politykę walutową jaką prowadzi NBP.

Z uwagi zatem na fakt, iż jeśli z umowy wyeliminujemy jako abuzywne mechanizmy przeliczenia kwoty kredytu tj. § 1 ust 3A i spłaty zobowiązań tj. § 10 ust 5 nie jest możliwe dalsze wykonanie umowy. Tym samym umowa jest nieważna w całości także na podstawie art. 385 ¹ § 2 w związku z art. 58 § 3 k.c.

Powodowie powoływali się też na abuzywność postanowień umownych dotyczących ubezpieczenia spłaty kredytu - § 1 ust 7A

Zdaniem Sądu te postanowienia umowne są abuzywne w świetle przesłanek z art. 385 ¹ kc. Bez wątpienia postanowienia te zostały powodom narzucone we wzorcu umownym, nie mieli oni żadnego wpływu na ich treść, nie mogli ich negocjować. Postanowienia te nie dotyczą głównych świadczeń stron, bo zabezpieczenie ma jedynie akcesoryjny charakter i nie jest świadczeniem niezbędnym przy ustalaniu treści umowy. Kształtują natomiast w ocenie Sądu prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Kwestionowane postanowienia dotyczące ubezpieczenia nakładają znaczące opłaty na kredytobiorcę, a opłaty te są zastrzeżone na rzecz Banku bez ekwiwalentu na rzecz powodów. W sensie ekonomicznym Bank przerzucił koszty zmniejszenia ryzyka prowadzenia działalności na klienta, sprowadzając go do roli płatnika składek zabezpieczających interes Banku.

Eliminacja tylko postanowień dotyczących ubezpieczenia z § 1 ust 7A nie powoduje nieważności umowy w całości, bowiem z pominięciem tylko tych postanowień umowę dałoby się wykonać.

Wobec uznania, że umowa kredytowa z 2008 roku łącząca strony jest nieważna, co do zasady roszczenie powodów o zapłatę kwoty wynikającej ze spłat rat kredytu w okresie od 18.04.2008 do 22.02.2021 r. oraz uiszczonych w tym czasie opłat i prowizji, na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu Sąd uznał za zasadne.

Nieważność umowy stwierdzona przez tut. Sąd wyżej wynika zarówno z jej sprzeczności z przepisami prawa jak też bezskuteczności konkretnych postanowień umownych, bez których umowy nie da się wykonać i co również skutkuje jej nieważnością w całości. W obu tych przypadkach w/w roszczenie powodów o zapłatę znajduje oparcie w przepisach bezpodstawnego wzbogacenia.

Zasadą jest, że każde przejście wartości majątkowej z jednej osoby na drugą musi być prawnie uzasadnione. W związku z tym stosownie do art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby nie było to możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten – w myśl art. 410 § 1 k.c. – stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2).

W orzeczeniu z dnia 7.05.2021 III CZP 6/21 SN stanął na stanowisku, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). SN przychylił się zatem do rozliczenia banku i kredytobiorcy w oparciu o zasadę dwóch kondycji, a skrytykował możliwość zastosowania w takiej sytuacji teorii salda - na którą powoływał się bank.

Uznając, że płatności kredytobiorcy z tytułu spłaty kredytu oraz wypłata środków pieniężnych przez bank są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), SN stwierdził, że roszczenia o zwrot tych świadczeń są od siebie niezależne. Wskazał, że art. 410 i nast. k.c. nie zawierają żadnej odrębnej regulacji, która wskazywałaby na jakąkolwiek zależność tych zobowiązań, a art. 497 w związku z art. 496 k.c. potwierdzają, iż nawet w przypadku nieważności umowy wzajemnej zobowiązania stron do zwrotu otrzymanych nienależnie świadczeń są - co do zasady, zgodnie z teorią dwóch kondykcji - od siebie niezależne.

W tej sprawie roszczenie o zapłatę zgłosili tylko powodowie, bank nie podniósł zarzutu potrącenia, ani nie wniósł powództwa wzajemnego.

Z uwagi na uznanie umowy za nieważną w ocenie Sądu wbrew twierdzeniom pozwanego Banku doszło do bezpodstawnego wzbogacenia banku oraz zubożenia powodów wynikającego z dokonanych przez nich spłat rat kredytu oraz uiszczonych prowizji i opłat w wyniku nieważnej umowy kredytowej we wskazanym w/w okresie.

W tych okolicznościach Sąd zasądził od pozwanego Banku na rzecz powodów żądane kwoty 111 338,65 zł i 40 125,49 CHF tytułem spłat rat kredytowych w okresie od 18.04.2008 do 22.02.2021 roku zgodnie z niekwestionowanym przez bank wystawionym przez niego samego zaświadczeniem z dnia 23.02.2021 - k. 43 oraz kwotę 28 350,17 zł tytułem uiszczonych prowizji i składek na ubezpieczenie według zaświadczenia banku z dnia 7.01.2021 k. 39.

Zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów wszystkich uiszczonych przez nich w w/w okresie rat kapitałowych i odsetkowych oraz pobranych przez bank opłat i prowizji nie powoduje naruszenia zasady współżycia społecznego według twierdzeń pozwanego. Powodowie zasadnie dochodzili ochrony swoich praw podmiotowych. Ponadto również wzbogacili się dokonaną przez Bank wypłatą transz kredytowych. Bank nie ma jednak zamkniętej drogi do dochodzenia swojego osobnego roszczenia w tym przedmiocie. Dodać należy w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowego strona która sama narusza zasady współżycia społecznego, nie powinna się na nie powoływać, celem zabezpieczenia własnych interesów. A jak Sąd wyżej wskazał bank naruszył zasady współżycia społecznego.

Wobec uwzględnienia żądania powodów o zapłatę i ustalenie wyrażonych na pierwszym miejscu Sąd nie orzekał o roszczeniu ewentualnym, ponieważ o żądaniu ewentualnym sąd orzeka tylko wtedy, gdy oddala pierwsze żądanie. Natomiast jeżeli je uwzględnia - w ogóle nie orzeka (art. 321 § 1 k.p.c.) o żądaniu ewentualnym (por. m.in. wyrok SA w Lublinie z dnia 19 lutego 1998 r., I ACa 42/98, OSA 2000, z. 2, poz. 5; postanowienie SN z dnia 20 maja 1987 r., I CZ 55/87, OSNC 1988, nr 11, poz. 160; postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 1966 r., I CZ 29/66, OSP 1967, z. 2, poz. 36).

Sąd nie podzielił przy tym zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, który należy liczyć jako termin trzyletni właściwy dla roszczeń okresowych jakimi były wpłacone poszczególne raty kredytu.

Świadczenia powodów nie są świadczeniami okresowymi, tylko roszczeniami z bezpodstawnego wzbogacenia, mają zatem do nich zastosowanie ogólne terminy przedawnienia z art. 118 k.c., w tej konkretnej sprawie 10 letni termin przedawnienia mając na uwadze przepisy intertemoralne nowelizujące art. 118 k.c. Ponadto w wyroku SN z dnia 6.05.2021 roku III CZP 6/21 SN analizował kwestię przedawnienia roszczeń Banku z tytułu wypłaconych kwot kredytu w związku z bezskutecznością zawieszoną niedozwolonych postanowień umownych. SN uznał, że kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywiście kwestia przedawnienia rozstrzygnięta w/w orzeczeniu przez SN dotyczy tylko nieważności wynikającej z abuzywności postanowień umownych tj. bezskuteczności zawieszonej. SN nie wypowiadał się natomiast w kwestii przedawnienia roszczeń w zawiązku ze stwierdzeniem nieważności umowy na innych podstawach.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieważność umowy z uwagi na jej sprzeczność z przepisami prawa. Uznał też, że umowa jest nieważna, ponieważ nie da się jej wykonać w związku z eliminacją postanowień abuzywnych, a powodowie wyraźnie podkreślali, że nie uznają umowy za ważną, zdając sobie sprawę ze wszystkich konsekwencji unieważnienia umowy.

W ocenie Sądu nie można inaczej w przypadku bezskuteczności zawieszonej traktować konsumenta, co do którego wymagalność jego roszczenia z bezpodstawnego wzbogacenia również należy łączyć z potwierdzeniem lub nie bezskutecznych postanowień umownych. Zatem mając na uwadze, że w cyt orzeczeniu SN uzależniał możliwość zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa stała się trwale bezskuteczna, to tą trwałą bezskuteczność można liczyć dopiero od momentu złożenia przez powodów oświadczenia przed tut Sądem o uznaniu umowy za nieważną z rozumieniem skutków tej nieważności.

W ocenie Sądu nie można też mając na uwadze nieważność umowy z uwagi na jej sprzeczność z przepisami prawa inaczej ocenić zarzutu przedawnienia. Ten zarzut pozwanego był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, bo pozwany ze swojego prawa podmiotowego korzystał w sposób naruszający owe zasady (art. 5 k.c.). Sprzeczne z zasadą uczciwości i sprawiedliwości społecznej byłoby uznanie, że początek biegu przedawnienia w przypadku powodów następuje wtedy, gdy nie mieli oni możliwości dochodzenia swoich roszczeń i nie wiedzieli o wadliwości umowy.

Ustawowe odsetki za opóźnienie od zasądzonych kwot przyznano zgodnie z żądaniem powodów z od dnia 13.02.2021 zgodnie z art. 455 w związku z art. 481 k.c. Powodowie już pismem z dnia 1.02.2021 roku wezwali Bank do dokonania rozliczeń z umowy z dnia 15.04.2008 roku w związku z jej nieważnością, wyznaczając mu 7 dniowy termin na spłatę liczonym od dnia doręczenia pisma. Pismo to doręczono Bankowi 5.02.2021 roku-k.26, więc termin na spłatę bankowi upływał dnia 12.02.2021 roku, zatem od 13.02.2021 Bank pozostaje w zwłoce z zapłatą.

O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 98 kpc, skoro powodowie wygrali w całości. Dlatego Sąd zasądził na ich rzecz od banku zwrot opłaty od pozwu, którą uiścili w kwocie 1000 zł oraz koszty zastępstwa prawnego według stawek taryfowych w kwocie 10800 zł, powiększone o 34 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

SSO Monika Świerad